Skip to main content

Full text of "De causa Dei contra Pelagium et de virtute causarum. Opera et studio Henrici Savilli. Ex scriptis codicibus nunc primum editi"

See other formats


1'inu iiASEo roR the 
UNIVERSITY Or TORONTO LIBRARY 

FROM THE 

CANADA COUNCIL SPECIAL GRANT 

FOR 



MEDIAEVAL STUDIES 



MINERVA GMBH • FRANKFURT AM MAIN 

Unveranderter Nachdruck 1964 



THOMi£ 

BRADVVARDINI 

ARCHIEPISCOPI OLIM 

DE CAV5A DEL 
CONTRA PELAGIVM, 

ET DE VIRTVTE CAVSARVM, 
Ad fuos Mertonenses, 



Ll B R I Tr 



E s : 



Ivssv REVERENDISS. g80%gil 
(L//SS OT^Cantuaricnfis Archiepifcopi; 

OTE%A Sr STVT>IO V' Henrici 
S A V 1 L 1 1, CoUegij Mertoncnfii in Academia 
O X o N I E N s I Cullodi.';, 

Exfcriptis Qodicihus fiwcprimumcditi. 




L O N D I N I, 



sx OFFici:^(^A :\^o%to:aciaj^a, 

Apud loANNEM BlLLlVM. 
M.DC.XVIII. 




SERENISSIMO 

E T 

POTENTISSIMO PRINCIPL 
lACOBO, 

DEI GRATIA MAGNAE 
BRITANNIAF.> FRAN^ 

CIAE ET HIBERNIAE 
RE G L 

VERAE FIDEI ASSERTO- 

RI ET PROPVGNATORL 
BONARVM LITERA- 
RVM FAVTORI 

O P T I M O, 
MAXIMO, 
INDVLGENTISSIMO: 

a HOC 



HOC 

THOMAE BRADVVAR' 

DINI. ARCHIEPISCOPI QVON 

DAM CANTVARIENSIS 

OPVS E SITV VIN- 

DICATVM, 



HENRICVS SAVILIVS, 

MAIESTATI EIVS DEVOTISSI- 

MVS, IN PERPETVI OBSEQVII 

MONVMENTVM D.D- 

CONSECRAT QV E. 




LECTOR.L 





L E C T O R I. 

E audore mihi pauca prcefari 

volenti occurrit primo loco Nomen, 
quod in veteribus libris noflris varic 
fcribitur : Tliomas de "Bradwardina^ 
& de 'Bredcivardina , quomodo con/- 
ftanter fcribKur in Achs Publicis. Ex- 
teri homines ferc omnes,deflexo nomi- 
ne euphoniae,vtputo, gram/Brauardi^ 
num nominmt : Gerfon lib. ^. de vita fpirituali 'Bragn?ardinum^: 
AutorCatalogi refl:iun),6cGcrnerus S;vW//W//;m. Apud 
foanneniBaconem QmeBaconthorpium , vt alijsplacet) fuper ^. 
^entent.Dilliinct.i.Qu^fl.^.. fol. 8(5. Editionis Veneta: 1517» 
Bradinkardin appeIlatur,flagitiofo Typographi errore, non ip- 
fms Bacoiis, qui cum fuerit i.>.;^,^i,\.ui,^-n.< Bradivardino ("ex eodem 
quippealueari vterqueprofecli^CoIlegiofciliceti^Wrr/owfw/r) 
redtam nominis contubernalis fui fcripturam ignorare non 
potuit.De loco Natiuitatis putabam aliquando apud Brad vvar- 
din caflrum 5c vicum natum fuilTe (^fitum efl cafirum illud, at- 
teftantedodifsimo&diligentifsimo CamdenoNofiro, adri- 
pam Vagxfluminisaliquotfupra Herefordiam milliarijs) fed 
meabhacfententianonimprobabili reuocaruntexprtffaverba 
ipfiusBradwardinilib. ^. cap. iz. pag 559. huiuseditionis,vbi 
non obfcurCj vtmihi videtur, innuit fe Ciceflria oriundum. 
W^crha. (unt -Ber /imikmetiam rationem quicquid nunc fcribo Oxo^ 
nniafcriheret pater meus Qicejlria , quia ^emiit mefribentem, imo 
aum,<C^proauus, (^c. Vt non mulcum aberrafle videantur Ba- 
lasus, (3c AntiquitatumBritannicarum Au<ftor, qui Hartfeidias 
natumafferuntinDioccefiCiceftrenfi^quibusaudoribus, aut 
quibus permoti argumentis, nefcio. Apud me certc illa Audo- 

a z ris 



L E C T O R I. 

ris verba prxponderabuntjdum aliquid certius ab alijs afferatur. 
Interimcerte verifimile mihi eft ipfius maiores apud caflrum, 
vicumuc^Bradrpardin natos,indc cognomentum fibi^poilerifque 
etiam alio commigrantibus (^quod apud nollrates frequentifsi- 
mum) acquifmifle.-achorum Bradwardincnfium forte aliquem 
fic nouis (edibus in Cicertria defixum in fihum fuum Thomam 
liunc nortrum nomen illud iam tum obtinens ac gentilitium 
transfudilTe. Qlio annonatus fit, quemadmodum nihil pro 
certo afl^euerauerim, ( vt funt magnorum fsepe virorum 
principia obfcura, quorum funt notifsimi exitus) ita cum 
Procuratorem fuiife conftet VniuefitatisOxonienfis, Anno 
1525. circa annum Domini 1290. natum credidenm, medijs 
temporibusRegis Edivardi^rimi. Poftemenfapuerilia l^udia 
admilTus eftin Collegium A4crtonenfe Oxoni) tempore Ed- 
»^r<//\5Vf//j-Y//, vbiProcuratorVniuerfitatisfuit, vtdixi ^ fic e^ 
niminCatalo2:oCancellarioru<3c Procuratorii eiufde Vniuer- 
fitatisfcnptum reperi : An. 1315. IVillielmus de Alburm}^ (^ancel- 
lariiis Oxonien/iSy (r '^tchardus de^ I\amP)all ^ommi/Jarius eius ^ 
Trocuratores IVtllielmus de Harington^ (^ Thomas de "Bradlipardt^ 
na. In qua Vniueifitate,matunore iam a»tate, tempore,vt pu- 
to,'^6/'(?rrzTr£'«^^Cuftodis,^^fe«/«w,inquit Balxus in prima 
editione (^quam totam putant quidam ex Lelando defcriptam) 
doclrina pcruenit incrementum^y vt fiiprema facultatis magifler, ac 
fummusdemum Cancellarius (de quo mihiliceatbona cum Bal^i 
«3c Lelandi venia •^x^J) conjlituereturt in quo officio itafe gfsity in- 
quit, vt ah omnihusma^namcommeruerit laudem-,. In hoc curri- 
ciiloliterariofolidamex Arirtotelis6c Platonisfontibus haufit 
Philolophiam, fed inartibus Mathematicis ac Theologiaeius 
potifsimiim eluxit induftria^- ac in Mathematicis quidem itaex-' 
celluit, vt paremilla aztastuleritfortaileneminem. Tcfbes funt 
tabulse AiVonomica: exquifitc defcripta^aquationum Planeta- 
rum,(5c coniunclionum ac oppofitionum luminarium,quas pc- 
nes me habeomairnacum diliirentia manu exaratas volumme 
latiscraffo. Tefleslibellusdeproportionibusvelocitatum • a- 
lius de Aritlimeticafpeculatiua • alius de Geometriafpeculati- 
ua(quemlibrumlibr. 4. detradendisdifciplinislaudat ViuesJ) 
Cmnesiam olim Parifijs excufi. In Theologia vcro palmaris 

eft 



L E C T O R I. 

eR (na.m plurimosalios confcripflc in omnidifciplinarumge' 
nere, i\ credimus Balso, mihi non tratflatos) palmam facilc,in- 
c|uam, obtmet liber ill:e , qucm iam ex manulcriptis fex edimus 
contra TcUgianorum perfidiam, ha^refim omnibus iubinde a:ta- 
tibus, vtexperientiadocetjin Liccleliaruccrefcentemj quemex 
leclionibus Oxonienfibus magnam parteni concinnatum,(3c 
contextum(vt iple m procLmio docec) adpetitioncm fuorum 
Mertonenfium limauit, <?c edidit in lucem , cum cllec Cancel- 
lariusLondinenris. f-;««- ell: ea, quam praspcfui, in omnibus 
fere,quos vidi, manulcriptis; in hbro tamen Collcgij Noui 
„ Oxon. tituhdsell^- SiimmaT)ocioris projundi de canfa'Dcicontra 
„ ^claoianos , (^ deyirtiitc caufarum yVirtnte Dciraufa: caufanmi. 
In BibJiotheca Vaticana ad cundem ferc modum ; Sum- 
„ ma 'Cocloris Vrofundi Thoma T^radnwdini de cau/a Dci contra 
„ Fclagianos/c^ de Virtutc \DcicaufxcauJarum. Fuit liic liber,lla' 
tiin atque editus eil, tanto omnium Doclorum exceptus ap- 
plaufu , vt per omnes fcrc Bibhothecas totius Europa: defcribe-- 
retur. (jcrfon, vt ad notum auctore,f(^pe remittit in libris de vita 
{pivizun.U:^r:goriusJrimincn/is luperz. Sent fohp^. coi.5 & fol. 
114. col. 2. 6c ?. vt taceam de Pico VolateranOyQaffandro, <iAuUo'- 
re (faialogi Tejlium (qui totam Iiuius libri prxfationem in fuum 
transiuditfyntagma)(5cex recentioribus Lutio,?er/^n/to , alijs, 
dum tamen adhuc in Bibliothccaru ilcu,6c puluere delitelceret. 
Nam de Galfrido Chaucero illorum ferc temporum xquali, 
poetarum noilrorumprincipe, acrisiudicM, nonlepiditantum 
ingenij,viro, quid;; ThomahocnotVate nontacuit, nobisne- 
fasfithic tacere. ls,cumelTet PhilofophicisTheoIogicifq; haud 
ir.edioci iter imbutus,ac hafce Cantuanenfis Archicpifcopi lu- 
cubrationes iamtum recensemilTas^vt \idetur,pcruoluiirct,pro 
morefuo iocisferiaintcrtexens, in fabellaquadaCantuarienfi, 
arduam de Dei prxfcientia,rerumque contingentiaqn^flione 
obiterattingit ; ac Augullino Bradwardinum annumerat, ex 
ijs vnumlciLquiin difticilihac controiierila exngitandafarina 
vfque ad furfures^ilc enim familiariter,eleganterque ille nofter) 
excuileruntjhoceilveritatem in profundodemerfamelicuerut. 
Ipf(im,ll placet, (placetautemantiqua Anglicana,ctiam flyli, 
fimplicitas) focco llioindutuminmedium deducamus. 

a 5 But 



Le CT O R I. 



/;; the Nnns But what that God afore wote, muft needs bf e, Non eutnire nonpoteft, qHictpid Dem 

TrHti la e. j^f^^^^^^ opinion of certainc clcrkis. Prxfciiiit ; itafert crehra Doaorum cohort. 

Witneffcofhimthatanyclcike is, Bie LteratHmcjuemlihet teflemvoco 

That in Schoole is great aitcrcation ^mtis virimjHeflnnibM iis htc SchoUu 

1 n tiiis nutter, and grcat difputation, Triuit, teriti]ue,fene inextricabili 

And hath becn of an hiindtcd thoufand men. l>tgenianodo centies mille implicans. 

Diit I nccannot boult it to thebren, Excutere nudoi htc adu/tjuefurfurei 

Ascanthcholy dodour S. Auftin, (^odul> y4uj^uninopr<d1itHm,& Boethie, 

Or Boece, or the B.fliop Bradwardm. ^c-Bradwardi no Epifcopo) nenfum potit. 

Wiiethcr that CJods worthy fore weting Vtrumne me dium* pnfcientia 

Straiiicth ine ncedly to doe a thing, %Adaiiquidvnum, vt execjuar,necejfiiet; 

(Nccdly clepc l fimple ncccflite j {NecefiUatemhicahiolHtarruiHtelhgo) 

Or ifclic irce choi.e be grantcd me An mihi ^ethuiusfue agendtfenminits 

To doethc fame thing,ordo it oought, EleElionis falHaltbertoi, licet 

ThoughGodforewotitorit was vvrought. Prtfcient ipfum hoc , antequam fieret^Deus. 

Orif hiswetin^ (Irainethneueradele tyfn^nfcientisobliget necefsuas 

But by necelTitc conditionelc. llla vna ijuamfHppofita condttioflruit. 

] woll not iiaue to done of luch materc. Intam profundHm haud egoinJUiammMre. 

Ad noftrum vero Bradvvardinum vt redeamus ^- T^rofun- 

di cognomcn, llue a Papa impofitum, vt efl in antiquo re-' 

y.-adw.tr. rrii];i-o ^ Mertoncnfi , fiue communibus Dodtorum per or^ 

di>i'DoUor O A->i n- r T •• 1 I -11 1 • 

p<,,w</ bem Chrittianum luttragijs receptum, adeo de illo eualuit, 
7u7perv.ip.x, vtnonminus 'DoHoris profimdi cognomine notus fit "Bradxpar^ 
er,uv:i}ue ^^ quani DoBorij Subtdis, Scotus , 2.mY)oBoris Anzeltci. <tA- 
u:.-ir.' qmnas. Atque,vthuius Jibrigenius Lecftori melius innotefcat, 
non absre fuerit paucaprcTmonuiffe : Primo 77;ow^wnotlrum, 
cuinrLininmselTetMathematicus, vt exprsecedentibusappa- 
rct, ctiam m Theologicis tradtandis non recefsifie ab arte, L 
taque primus, quod rciam,& fokis hanc viam tentauit in Theo- 
logicis, vtfilo Mathcmatico Theologica contexeret,ponendo 
fcihcetprimo loco duas hypothefes, quafi principia, & ex ijs 
proxima quacque dcmonftrando, & corollaria deducendo, pe- 
titis etiam ex Euclide probationibus ; deinceps cx hypothefi- 
bus, <3c prardemonllratis rehqua omnia perpetua ferie ad fin^m 
vlqueoperis attexendo, quo fit vt conclufiones eius cuipiam 
fortalTe nimis altc petita: videantur. Quodfi inlemmatibus, 
(Scpropofitionibus non femper «>c<«iilam Mathcmaticam po- 

tuit 



L E CTOR I. 

cuic vfquequaque alTequi, meminerit Ledtor non id Auclori 
imputandumjedrubiecl^, quam tradat, materi^. Nam, vt 
rectifsimedocet Philofophus, -^r^A"^'^ »i. i^ t.^.™,t- «f,c?.,*^n;,v9 1,^^,, j.,„, .^- 

i.T i -I» a^l^TX ^iji; mh-'i'>*-«. -a.i-!7.«n:, ;.i' MJ'!™» KJ^tynw-" n 7nJ»>i':j»J,TC,- '.'.■n/i^^j.C-aj , j^ jrnf.-ili 'S^r^ii^i an7U|nii. 

Aliud quoque ell quod delicatas aures fortalTe nonnihil otfen- 
dac,librorum quorundamapocryphorum,autplane ,.3,.^^.„cica- 
tio-Qualiafunt \n\\.oitY\s SecretaSecretorurri-jy Facca^ r/ato- 
nis, Oiiidiilibellui de Fetula, Hermctis ^oemander, & alix id ge- 
nusquifquilix. Sed nimiiunihoc magnis Noftri 'Bradwardmi 
virtutibus, ipfifque adco temporibus, vteratilla aetas minime 
omnium Critica, condonandum, Huc adde, quod librorum 
irtorumfidemeiamipfenonfemelin dubium reuocet. Quod 
fi cui tantum ab re fua otij fuerit, vt loca ex Patnbus pafsim cita- 
tainfpiciat, & exfontibus emendet, locifqucex Arillotele,& 
Platone defumptis, veladfcriptisgrxcis, velappohtaaliatranf» 
litione paulo tolerabiliori lucem inferat, n^e is Bradwardino 
Nolbo bonam,& vtilem nauauerit operam, magnam certc 
a iludiofis eius Lectoribus inierit gratiam. Sed ea res iis , qui 
denuo hoc opus edituri funt, cure ello • fat mihi fit, hac mgra- 
uefcenteaetate, qualem in fcriptis codicibus reperimus Brad- 
»W/««w, talem fide optmia pofteritati non inuidiffe. lam, vt 
ciuilem, publicamque eius vitam paucis attingam, poft gefium 
in Vniuerfitate Oxoniefi Procuratoris munus,<3c (^fi Balao cre- 
dimus^fummi Cancellarij ibidem magnacum laude admini- 
flratam dignitatem , polt profefsionem Theologicam Oxonij 
per annos bene multo.s, adhccfit '^/c/w^o ^<? '£//r)'j t!p'fcopo Du- 
nelmcnfi, viro illius .Ttatisfaciledoclifsimo, 6:. doclorumom- 
niumPatrono fingulari, &, quodipfe de feinlibelloquodam 
a fe edito, cui titulus Vhilohiblos^ tefiatur, librorumvndique, 
proutillaaetas ferebat, corrogandorum infano quodam amore 
impotenter abrepto. In huius itaque , vtdixi, familia vixit 
^radrvardinus per aliquod tempus, vna cum alijs feptem ex 
fodalitio ferc ^5V/fr/o«c«y^ profecftis , maximi ingenij, maxi- 
maedocflrinae viris: dequa reopercprecium erit verba Duncl- 
mcnfis hiftorise audire non vnade caufamemoratu dif^nifsima- 
^luresfemper Clericoshabuit (^Kichardus de Bury Epifcopus Du> 

nelmenfis 



E C T O R I. 



nelnienfis) infua comitiua^de ^iiibus fiiit Thomds ^radrfardinpoflca 
Cantuar. Epifccpus, (jrT(ichardui Fit^raufc poUea (tArchiepfco^ 
pus^rmachanus j IVaherusT^urlj jfohanncs zSA4 anduit , '^ber- 
tus Holcot , %ichardus I\ilmngton (alias I\iimington) omnesT^o- 
Rorcs in Thcohgta : T^chardus 'Bcfitivorth po/Iea Epfcopus Lon- 
d.n , (t IValterus Seagraue poUea Epifcopus Ciccsircnfis. St 
qunlibct die inmeuja joLtus crat habcre leUionem , nifi fortc pcr ad- 
uentum :5vlagnatum impcdiretur • i(^ pofl prandium fenguUs dicbus 
diffutationeni^ cuni^ clericis pn-eno^iinatts, ni/i maior caufa impediret. 
Factus ci\dQmdc'Brad]pardinus'N.oPier Cancellarius London 
(^(^uod fortJifTe anfani erroripriebuit Balei^ tanteque fuit inte- 
gntat:is,(Scinnocentix,vthuicnon fane opmio beneficio vix & 
■x.2,iC Canonicatum Lincoln pafius fit adiungi. Quotempo- 
re non ob eruditionem folum/ed multo magis ob morum ynx- 
que fanclnrioniam d Stratforcio Archiepifccpo Cantuar. dele- 
ctus clt, vt regi Sd)var.:o Tertio d facris confefsionibus eiTet^- 
cui cum comes eiret afsiduus m beIJ©Gallico , quod tantis duo ,• 
rumpotcntifsimorum Regumopibus, tantis animis, tanta e- 
uentuumvarietategcrtum eft, rebusplerunquead Anglos xn^ 
clinantibus, ita 6: Rcgisferocientes vi(5lorijs fpiritus tempera- 
uit,^3<: militarem infolentiam compefcuit, habitis fcpe coram 
exercitu concionibus ea prudentia, (5c verborum lenitate, vt 
nondcfuerintinter fcriptorestemporum illorum, qui infigncs 
illas Edrvardi vi(5torias huias potius fancT:itati^ac virtutibusac- 
ccptas fercndas exiftimarint,quamcuiulquamfiue fortitudini, 
fiue prtidcntia;. Poft Stratfordi mortem Monachi Cantuari- 
cnfes Thomani-j nofirum poflularunt m Archiepifcopum : 
qii(: tamcn pollulatio frull:ra fuit, Edivardo Rege talem \i- 
rumdeluo comitatu dimittere recufante. Sed renuntiato^c- 
hanne Vffordo, eoque itatim defunclo, cum MonachiSr^^- 
mrdmum iterata elec^tione poi1:ulafl^ent,annuente Rege,Papaq', 
fumma omnium ordinum confenfione, fine ambitu, ac nemine 
rcfragante,quod illis moribus rarum, Archiepifcopus declara- 
tus , in Ecclcfia Fratrum minorum (tyfuenione facratus efl, vbi, 
cummores CurixnonfatisnoiTetjhomo inScbolis abineunte 
fftatecaftrifqueverfatus, abilliscomptulis Auk afTeclis, non 

tamen 



L E C T O R I. 

tamen fine ftomacho virorum grauium &; modeftorum , irrifus 
eil:,vt«>-x.z^.. Poft confecrationem domum reuerfus, liabuit 
temporalialibi reftituta, 5c fecit Regipro morc fidelitatem , vt 
ex A(fiis conftat 22. Augufti anno 1^4.9. Edw. 5. 2^. necmultas 
poftea feptimanas fuperftes moritur Lambeth^ Odobri fequen> 
te, non expletis inthronizationis c^remonijs , vir longiore vita 
dignifsimus, fiue morum probitatem fpedemus , fiue erud tio- 
nem, vt in illo fxculo, fingularem. 




PR^- 




P R ^ F A T I O 



THOMAE DEilBRADVVAR ''^'^^ 



DINA CANCELLARII LONDON, 

INTRESLIBROS DECAVSADEI 
CONTRA PELAGIVM, ET 
DE VIRTVTE CAVSARVM. 

(tAgnonm (^ mnltorum petmombmatqne 
repetittombm ||cumuiaris inccfsamcr Jol- 
iicitor, iDt qu:e nuper dv caiija Dei cofUni^ 
Pe/as^ium , 6^ ae virtute canjarum, m ca- 
Hris fcholaflicis militando y voce tranfeunte 
'ieprompjeram , fcriptur^ mancipem rema- 
lentt. l/erum haud duhio ^Jicut T>ei ami - 

"i in caufi T>ci pojltdare me prouocant (^ 

confortant , ita (jr amici 'Vclagij , fiper numcrum plures iflit, me fe- 
iiocant (jT deterrent. Ecce entm , (cjuodnon nifi taHin doiore cordus 
intrinfecusrefero) ficutoiim contra vnicum VeiTrupiKtam ocimgentt 
(T qumquaginta Tropima Taai, (jrfmiicsfunt repcrti , qmbui (sr 
innumerabiiis popuius adharebat-^ ita (^ hodie in hac caufa- quot, Do- 
tnine, hodie cum Tciagio,pro Ltbero Jrbitrio, contra gratuitam gra- 
tiam tuam pugnant , (sr contra Tauium pugiiem orati^ fpirituaicm? 
Qupt II etiam loodiegratuitam gratiam tuamfaslidimit, foiumq, Libe- 
rum Arbitrium adfaiutemfufficerefiomacioanturlautft\\2X2i(A vtan - 
tm^vei perfunElorie necefjariam eam fimidant.ipftmq feiaBant Li- 
herifuiarbitrij Vtribuspromereri,vt ficfaiicm rwqnaquamoratmta^, 
fedvendita videatur? Quot etiamJDeus ommpotcns.impotentcs deim 

potejlate 



dcwardi- 
na 




ll ftimula- 



''ctcnim 
;i gratiain 



R AE F A T I O. 



poteflate arhitri] prafitmentes, tUie ccopcrationis auxdium in operatio^ 
mhm Juii recujant, dtccndo cttm impijs ^ rccede a nohis? Ouot injliper, 

lob. 1 1. ^ominejtii hhertntem arhitri) extvllentes^tuam rcjugiuntjcruitutcn}' 
X)eljitc cooperari cum eisfaltcm lahijsfateantur, cum tlUsjupcrhi^ <(^ 
odihilthus ciuthii! tuu quondam, tejuper eos rcgna?-e dt/ftfgiitnt ■ imo 
(^ fupcrhtores Lucifero .■cqualitate tui ncquaquam contcnti , fipcr te, 
'^Rex %egumy impiidentifiimegeiHunt Je rcgnarc ? J\(f)n emm icrcn" 

ll airuinere tnf\^\2[.\\.iutvzjuam "coluntatcm in aclicnecommtiniprceire yt dvminam, 
ttiamjiihjequi vt ancillam Jeprcctre yt Dominos, tcjuhfeqtnfcutlcr- 
utmi -Jc veltit "J^cgespr.cctpere, tc tanqttam fuhditurn ohedire. Qui- 
nimo (s^lpoluntatifucein contingenter ftituriscnimmcdam trthuuntli^ 

pfM.ci. hcrtatem in tanttim, vt etiam contra lnoccm Trcpheticam a tuafuhicBi^ 
oneexcmptioncmpratcndanty O^voluntntetn tuam Iih.rr ?nafn^on:ni- 

iihucadue. potcntiftmam (^ immtttahiltfmnam \\ cum hxc aduenerint in pra;- 

!ie;icin tericum vclabantur de fonma arce hhcrtutis antiqua dcijcere, CT* 

um iduba- noucllancccfitatmrrcpcrahiltfruituti fihiiccre mohtwtur. T)o- 
rniue Dcus mctis, non ntfgenv btmatis recogito , qttot (sr quanti iiidt- 

\\ ciogfs ces 1 1 feleges Telagianos, olim damnatos , (^ a totius Ecclefnc fimhm 
rcleoatos ahfoluere (fr reconcihare lollicitc machtnanttirl Quot lurgidi 
adtwcattpro cis yociferantttr] Ouot improhahiles prot urato? cspartem 
eorutn procurantl QmtinJuper^^Domine , argumenta artifctahancn 
hahcntcs, adinartiliciahaje conucrtunt , O" it partcm Telagiano- 
rtim cxtollant Jahem clamorihiis, horrihiltbus prohris, conuiciis , rifa 
(p* gcHttjpartem tuatn deprimerc annittintur ! 8t quot er quam innii- 
mcrahilcs eisfatient\ Totus ctcnimpccne mundus poft Vcla^itmi ahiit 
inerrorcm. Bxmgei^ittir Y)cmine, iudicacaufam tuam , (^ Itifli- 
nentem tefuj}tne,protege, rohora,co}jolarc, Scis emmquod ntjquam 
virtutt-j }nea->, fed tua^ conliftis ^ tantillus aggrcdior tantamcau" 
fam->. 

if,i6. Vcrimi taliafnihi ftipplicanti dititius (s" anxius dcprccanti , ccce 

nttpcr in cuiu/dam notiis filentio, pcfquam corafnDcmino pra-cordia 
mca fudt, loporatus didtci (sr inucm, qttcdip/ecfiqui poft tcmpi^latcnt 
Thit^.i. facittranqtiilltim, (s^posl lachrjmatwnem ixtihaticnan injtindit^ac 
omnihusintiocantibus eum yeracitcrprope adcfl. 1)tdchar ncmpemihi 
viderc ditirno Iuminccirctmifufo,me wuhum Jupra terrr.nt^ in acro-» 
ilfubieua- llfublcuari, ficqtic^ ah Oricntc^ ycrfus partcs occtduas ajccnclcndo 
hitrepidtim profictfci: qtiodqtie Pelagius vemcns ex adtierfo,apprebenfa 

finislra 



Cum 



R A E K A T I O. 



Jimjlra mea confet tif^ue digitis, tota me violentiaadterram detrahere 
conabatur -^ cui (^ proprij rohorisaccinUm fiduciaplurimum reluBa^ 
bar^ taltfjiieluUa non mediocriter anxia diuiius perdurauit : /ed 6^ 
Tclagio continue pr£ualcnt(Lj , &• ?ne poenc adinfimadetrahe/ite^, 
ipfe in meipfo rejponfim dejpcratioms acccpt : totu tamen lirtute^ ^' 
renitens ad diutnum confugi auxiltum toto cordcyjlatimque Telagius 
folutnmanu prxceps detruditur, t7" 11 Iracta cerwcc corruit ftiper tcr- llpr-rce- 
ram, claujtjque ocuUs mortuus lacuit rcjuptnus. hgo autem Jiiper ter- 
ramremanfi tn aere ajcendens (s* progrediens ficut ante grattdando 
iuctmdius cjt* mirando. Hinc ergo JJtritu Jortitudtnis confortatus, 
fjem haufi, cjuoddefupcrbo TelagioTrincipe Telagianorum peWfro 
((juare ^ de vniuerjo cius excrcitu^ (^hniti parmdus trtumph:ircm : 
non autem ego, Jed gratia enis mecum • me tumen cum ea pro viribus 
laborante. SS(j)n enim meo-^ eH catfa , nec meurri-. eFl bellum ■ Jed 
Dei, Domint /cic/itiarum , excrcitmim , cj?* yirtutum, cgo autem^ 
[Jub ipjo] JuHtnco partem cius. (lA quorum igitur '^ultbus, a quo^ 
rim injulttbus, a quorum furoribus aut terrortbus trepidabo,tantiTa^ 
troniproteBionc tutifsima communitus ? Ouafnobrem qui cJlT>omini, 
iunrfatur mihi ■ imononmihi, Jcd amboT>omino coniunoamur, flemus 
fimul,quis contra nos ?Scio enim quodyntu^cum quo c/l 'Domtnus ,miliC 
aduerjartos perfequctur, er duo deccm miliia efjtigabunt. 

l^orro,ftcut antiqui T^claoiani ipcntojo nominejactdariiimjcicntia^ 
rum infiati CcnJiHorium Theologicum contcmncntes 'Philojophicimi—. 
fiagitabant : ita (jr modcrni. (lAudiui namque quojdam aduocatos 7V- 
lagij, licet multum proueUos injacrisaptcibtis,af[irmantes Tcfagium-i 
nujquam potmjfe conuinci per naturalem (^ llphilofopliicam ratio^ ijphyficam 
nem • Jedyix argucbatur vtcunque pcr quajdam aucloritates Thcologi^ 
casjatis niidas, maximc autemp.r auciorttatcm Ecclifix, qu£ Satra^ 
pis non placebat« Quapropter per rationes (^ aucloritr.tcs philojijphi^ 
cas ipjos dtjfojuircjormare, Et quia tnjuperomnes Tcla^iam commu- 
niter, tam veteres qttam recentcs, Scripturas Canonicas (jr Catholico- 
rum 'Dociorum, adfuix pcruerfitatupernicicm peruertere fatagunt, ip^ 
farum intelhgcntiam Jolidam ehicidandam fincerius arbitrabar. Et 
quia in immodcrata multitudine venicntcs partem Dei conantur oppri- 
mere, (sr muha tefiium Dei turba ipfos rcprimereftatucbam^nc (^ ip- 
fe contra tot beliuas videarfingularis, prajertim in cauja tam ancipiti 
(^fublimi» Etquis eficcerit isia paucis ? Quot namquevolumtmbus 

b fancti 



P R AE F A T I O, 

SVin^i Tncres JyluamTelagianarum harefimjticcidertwto Etquot 

adlmcpropagines venenofa, deantiquis racticibus nmltiplicius puHiiLint 

(sr fuccrcjcunt ? Sicut emm anti^jmtusfc ct" nwdo. Trimo namcjut^ 

horum H.nejiarcha Lucifero, nclente 'Deojubeffeji dcceffe^pcr Mi^ 

'K""- 1- chaelem deieclojurrexit Caim^ exislimans peccatorcm neqtiaquam iti- 

Jtifjcari oratis a Deo pergratiam gratis datam- fedper merittm antece^ 

^■'"<^J- ' • ^^.^ j ^ ^KQ diuina vltionc prosirat 'furrexit ^S(fmbrot,qui,foJepho re- 

citnnte, fuadcbat homimbuSyiJt nequaquam Deo afcribercnt, qmd ipfis 

foeltcitas eueniret -Jed quod ha^c eis yirtutepropriapritberetur , (^ vt 

Jhemfunj in propria yirtute reponerent, non in Dco . zfX£uititudo e- 

tiamprona crat, vt eius pricceptionibus obedirent-^ obfeqtiiDeo, gratie^j 

Jeruitium reputantes» Sicqiie homines a Dei reuocaun timorefecitqtic 

elatos, ad Dei iniuriam ^ contemptum atque ad tjranmdem adduce- 

lofcpk hh. l)at. Qms prajumptionefacriiegaper aA braham Tatriarcham retii" 

rfj.ii.'^Ja,fArrex€runt illi vantloqui & magmioqui arbilrantes iabia (^ fcr^ 

rnoncs fibiafe ejje , qtiare ifr Detint-j habere domimmL^dedignantcs. 

i.ikdchiioJjfGrum^fiiij uaddtic^i j tefle lojepljo , affirmare laidchtur , quod 

Imnum (s" nialtim /mninum eieciioni proponitur,<^ ^numqtiemqtiC-j cx 

yGiuntatepropria fme Deo eiigerc Ijoc, veiiiiud. Ouibus ^ptr 'Tro^ 

phetam-. correptisjurrexerimt qutdam^ Hebrai, Grnxi, (j- 'F^omani 

CimUiani,qui dtcerentfe meritu fuis fideigratiamfufepijfc, quibtts (^ 

Epiji.aJ ppr JpoHoium redarmftis, fidrrexit Teianus ^rito,nui contra Dei na^ 

ttam, kS^ etus auxiliumjtipcrba bclla commomt: [Jmpi rpatres iaipj- 

iicos condcmnato, luiianus (sr (Jeieflitis eandem hjrefim renouarunt j 

qu^&' perTatresortijodoxosextinHa, a (Jaf^tano itertimfjntattir, 

quam (T Trojherprofpcrc casligauit. Vcrum (^ circa idcni^ tcmpus 

c.tpit eadem harefis in Trttunnta iattfsime ptiiiuiare. Tropter quani^ 

Bedai. I. (^'venerabiii "Beda in Eccicfialitca HiHorta Gentis Angiorii, O* Hcn- 

'limtira^.i.i. rico Hontindon in Hifloria Jngiorum,narrantibus)Cjermanus Jntiji- 

'' ^' odorenfs,(s" Lupus Trccajfen/is Epifcopi, itcct d^mombus fa^utfsimam 

tempesiatcm in mariconcitantibus, Oceamim transjretarunt , ipfamq-^ 

argtmientationibtis nedU vocalibus,yeruetta rcaiibtis ,miractdisjcd pa^ 

jieA.1 1. 1 x. luiiifYcnuc cduuifcriit. Sed eccepojl pauhdicpracija iam ha^rcfis vir- 

Hxm.1 1. guitnpeflifera denuo reuirefciit,ftcut tjde Cijronograpin cofcrtpferut,qUie 

\\i'uton:n- O" ide Gennanus (^SeturusW TrcuGvcfisEptf. in 'Britnn.venietes 

*** reciderc dentio ctiratierut. /fdhuc anle ctpofi yoitmina tcpfjrii Scotia re^ 

liquiispeHis Imius infcHafedisT^man^ foicrtia, epiflolisfaiutnrtbui 

expiirgatiit. 



Pr 



AE F A T I O. 



purgauit^ eodem vemmbiU ^eda tefle, Horum (y meminit S .T.rofj^e}\ ^/^^r^,'/ 
(srlicct hcecjicmfatua totiesftprnci/a, toties eradicatti , tottes comhu- ^^^oi.i^. 
fla^tncinerata o^vfque ad mbilum conculcata^, quam laietamen(s* 
denfe adhucnon delmitgermmare, (^fua vitulamma-^ 'umola, (juanto 
fuhtilim Jolito , tantopericulofius propagaref 

Zdo igitur ::^elanspro caufa T)eiyjctens mflammam terribilcm ma^ 
nummittOy S^nenim ignoro quomodo Telagiani peftifcrianimOie- 
/luanti tumultuofts clamortbus obiatrabimt, (jr dentibus cjferatiscbar^ 
titlam iflam || lacerare molientur : (jr hij pne c^terts fo/ent liberius (iiacetrae 
carpere a/iena, cjui nilniproprmm ediderunt, Sednonne, fojepho rcfe- Anuq.i.u 
rente ,propter hanc caufam Qhaldiei 6^ A4efopctumit£ contra Q^bra- 
ham confurgebant ? S\(j)nne (^ antiquiDeri "Propheta^propter caifam 
T^eiaT^feudo-propheti^^quampiurimafimtperpe/li ? J\(j)nne(jr f-d" ^n.ic. 
dam indocli, ^■'auium doElifiimurn infania arguebant , eiifque pracLu cT^raik 
ras Spiflolas dprauabant ? ^J\(onne ^ fuiianmalumnus^^Pelagij^gio- ^-c.t^'. 
riofiflimo ^J u^Tii/iino, imitntori »Jpofoli, (s* contra^^^P elagianos tn- 
grato f gratiit flrefiUifnmo defenfori adhuc vuicnti, qu.hn mtiitts crimi^ 
nattombui || ohgSinnmit,ac libros eiusfeventilaturum, atqttefcnten- !l°^g"""'t 
t arumfuartun inipietate demidaturtm (^r cofofiwiiiaclauit ? J\(onne 
^altjPelagii defenfores in Qailtis, ^tigtifltno de morte tamadvi- 
tam tranfatofcripta eiufdem repre/jendere pr^fum^ferunt ? j\(onne 
Cr optima Chriflt acPatrtm doBrinam fanclam facla (s' verha, mu/ti 
mu/tipitcitcr pefiundabant ? Et qnis,aut qtialis fum ego ?Scio,quodnon ^■^''■'°' 
fummeliorTatribusmeis tantis, necDominomcomaior. 'Vcriitamcn '"'^' 
totis Jemperyifceribus iuflum dejidero correptorem • ncn olcumpcccc to^ 
ris^qui mifericorditer increpando,non perfonamfed w/ww| Ipcrfequa- " pr&f^q- 
tur ^- non hominem,fedcrrorcm. Hocenim velicm, (jrpitto me facere 
mibi ipft, (<r aliis^ Veo te^e. 

cjmplius autem qiiicunque hanc vnam caufam pcrtraUare voltie- 
rit, neceffe vidctur, yt altitis ordiendo,de cimUarum virtute catfarum-> 
edifferat fiudtofe : fed modtdo meopenfato., admodtmi mc deterrcttnm 
inaccefsibtlis rerumfubitmitas ,tam impenetrabtiis rerumprofunditas, 
tam impermeabilts rertm immenfitas, (jr tam inextricabtlts difftcul- 
tas. if\(j)nne apud P^lniofopljos dtfficillimum reputatur, (jr ideo foli , . ',„ proiog. 
congruerefapienti, cognofcere catfis rerum->, quare (jr dicit 'Poeta • ir,rg,L 1. 1. 

Focl X quipotuit rcruiiicognorLerccaura-. Georg.tnfir?. 

^ndagare ftqidde caifas naturaies entiii(srpropinqtias, diffictdtatcnon 
modica cotinet (^ laborem:quato magis tota "vniuerfitate bartlcatfaru , 

b 1 vo/atu 



II Hocigi 
tur tlieo- 
fcnia. 



P R AE r A T I O. 

volatii memii corrnptcla ccrporis aggrauat^ tranfcendcrc , (s" '^fine 

aci impenctrabilc penctralc caufarumfHpernaturalium^altifimarumjin- 

acccfsibilium (jr inuijib.liumpenetrare, ipfafquelpelut J\[jciicoracts o- 

cu lo caligan teperj^icaciter intueri, ac alwsfimiles fwnliter eleuarejp- 

JorM?n(j- oculos depurare^njt (^ ipfi ipfis fimditcr contonpleiUur.J^on- 

ne (s* htiic Tkcoria nofcitur adiaccrefcrutimum dc vmuerftate caufi- 

rtim, dc vnica caufa prima, de rerum produElioue , conferuatione^ (3^ 

qualibetaBwnc, de potentiajcientia, (^"^oluntatediuma, deprafci- 

cntia (jrpromdentia,dcpr^dcjlinatione, cleciione/eprobatione (srgra- 

tia, defatOj cafu (jr/ortuna-), de libcroarbitrio, merito (^peccato, de 

II aNioma- nccefitntiL-i fcucontiti^entio-j futurorimL^ , cum-^aiijs \\anxictatibits 

^'''"' depcndcntibus (sr emcrgentibus tot (^ tantis? \\ fJac igitur tbcoria—> 

totius LogicafTbjfic^, itJslrortomia, Ethiae (jr ^ilALctaphyficae 

Jen diuina; obfignatiora mjfieria comprehcndit • hic qucque ommum-j 

gentinm (^ lmgnartim,graduum,fexuum,perfonarum dijjiutntifsinnim 

eil probiema,a cuius -dcntilatione clamofa, ncc i tiam idiotnfc temperat, 

neque anns. <iJ ducrtat qu.rjb yeslra dfcretio quam perfu,.Eloric om- 

R7eii:'.sde nes illigloriofi Thdofophi, tam laciuiofam hanc Mifam, vix a limme 

"ofph.'h''\ Jabitarunt. Quare (r ipfa Minerua , cuidamjuo alumno de iHtsfolli- 

frofu i. ^jj^ qucritanti rcjhondens ■ ad rem inquit, ommtim maximam quajitu 

me yocas, cuivix cxhanfli quicquam ftt fatis. DsQonne (srTrophetce 

'^mdcntes clarfsime hornm quorundam excellcnttam fecretorum rcuer- 

berato 'mtuttn,ipfa vclut Itppi (fr nefcij ,ac ideo qucrulimirabatur ? An 

non ide^cnijimtits in terra non crat , vnum articidnmparuidum diuina 

pronidenti^ non expltcansjed qnreidofe admtrans, Sttfhncte , inquit, 

lobii. me,vt (^ ego loquar,(s posi mea,fividcbdnr,verbaridcte.S^\Q{nqnid 

contra homincm dt/putatio tnca cH , ytmcritonon debeamcontnfiari? 

attendtte me (sr obflnpefcite, (^fnppomte digitunL-^ ori vcflro , (jr ego 

quando rccordatns fuero pertimefco, (srconcntitcarnem meam tremor: 

qnare ergoimpij yntnmt fnbleuati Jnnt conjortatique ditiitns? Annon (^ 

dlefcctmdnmcor 'Deimucntus, quijtiper omnes ctim docentes , ctiam-, 

Juper fencs intelitgere fegaudebat , :^elansfuper projj^erapcccatorum, 

pcdibiis pocne motis rjftififquegrcfsibus concludebat, fine catjafc iufli- 

Jtcafje cor jntim , (^ fc inamtcr casligafsc , Jcqncfnpcr /jocfiatim rcdar^ 

guens,quiaftc T)eifiltos reprobaretJhl?innxit,fe exiflimaffe cognofccre? 

fedhoclabor, doncc SanBnarinm2)ei intrans ibi intelltgcmiam confe- 

qtiatur, Annon (jT die amabilis Dom. quicnn8osfapietiapr.ccedcbat, 

qnampfurimum 



P R A E F A T 1 O. 

cjuampliinnmm qneritur yninerja iuflo cjt impio ^qiialiter enenire, (s* 
hoc cljepefiimum omnmm ajjcueratiimmo quod lujh tanquam in?pijad- EccUf.^. 
uer/itatikisqujtiantur, (sr mpij veiut iu/ii projperitatibus foueantttr 
vanijlimum iudicans ,pi ojitctur hominem etiam lapicntem^nullampojfc 
rationcm attingcre umniu?n operum diuinorum. ■t/Jnnon (jr ille lan- 
Uificatus in ytcro tam fnhlimis propheta /vt exceljiis 'Domino "Vocarctur, '^"^' "' 
mirabundus (sr querulus: Iu/}us,tnquit^es T^ominefidiffutem tccii • le^ 
runtamen iujta loquaradte _, quare viaimpiorum proljeratur^ beiic efl 
omnibus qtii prauaricantur , (jr iniqiie aj^tmt? J^onne (jr g/onoli 
(iJposioIi primitijs Jjiritus g/oriantcs , fimilia frhilitcr mirabantur''. 
^J\(jjnnc-j ille vas eieUionis c/arfimuni-j , (I7* fccretarius Y)ei tan- 
tus , vt ctiam^ tn tertium-> ccelimt^ raptus diuinorum^ JiLret confci- 
us arcanorum ,qncndam fnum huius abjfsi Jcrutando, profunciitate^ 
eiits abforptus compcliitur exciamarcy altitudo dimtiarum fipicnti^ i^m.ii. 
(^ fcientr^Dei- quam incomprchenfibilia fiint tudicia ciuf^Cr inueHi- 
gabiles Via cius? 5\Qonne cy ille /Ipofloltci ccetus Trinceps, Uauiger 
coelijCr Spit itu San&o plcnus affrmat Tatdfim fccundiwi fapientiam i.p^t->. 
Jibi datamfcripfsffe Epillolas continctes qu.^dadijfcilia intclleciu? Sed 
vbi^qutffo^tn totts illis Spiflolts obftrufior dtfficultas , quam in matcria 
huiusfofsis ? Quot inftiper (ST qtiam famoja Hr^dicrumgj/mnafa , quot 
O* quaprxclara T^ hilofophorttm ac ThcLlugorum im^ema tantts rctro- 
aUt^ temporibusJfludChaos elaboratifsimc yentilarunty(^quantif,cf~e^ 
cerint,quantMmq^poJlens ventilandtf, reliquerint, qiiis non videt? '■Tlti- 
rima namq^ ipfis contenta videntnr nedli non examinatifsime ventda- 
taA^erUnecadventilabriitriturata.Hici^^itHrLhaosAnaxa^ora^infni- 
tUJnc inextricabilisD xdaliLabyrinthus Jnc Hydrx miraciiliiniollrtio- 
fiim:imo(^ monflruofor res qua Hydra . In tp/a naq "vno capite amputn - 
to tria cotinuo recretierunt:hic aute (sr expenent a (p* 'PaIIc('c attcfta- ^dcCo^iro/. 
te,vna dubitatione fuccifa innumerabdes ah^ rcnafuntur iiis injtur ' " "''"'^ "' 
tot (^ tam finuofa rerum inuolucra brcuivolumine explicabit. ^J^onne 
(3* hic eft Iocus,qui Lapfus Sapicntitl ?,fipicntibus appelldtu> 1 Vfonne ^Hcrr.rap. 
(Sr hic Qharybdis (sr Scy/Japerictda ctulthct pcrhorrcnda!' Qnot namq- 'J^f',"^''' 
Qharybdimpratergredt cupientcs,in Scyllam Laceram inipegerunt? 8t 
quot Scjtla vitare curantes in Charybdcs voraoineincidcruni ?Quis igi- 
turprafupjerit Je tuttmipermedtii nMt(r^are?f'd fcio quid faciaftlli me 
naui comitta,qUi€perire non poterit,natii Tetri.fn ipfa namq-^ aator (f^ 
magifterymcus nofler ChriflHs tutifsime refd- ns,de ipfa legttur docutf,- 



Pr An: F A T I O. 

Je mjjlke nobisin/inuans^quodapudtpfamTetri nauiculam^apud^Ro- 
manam Bcclejtam , totius Qonftiana: doBrina autoritas (r mamficri^ 
um rcmancret, Huim igttur tam autbentica jtanticque magi/ira iudi- 
cio metoium, meaq, ommafcripta , Jeujcribcnda plene JitbijciOy inte- 
greqfubmitto-^ cuius (^proteciioncm yvbicontra Deiinimiccspitgna^ 
iiero-^ correUtonem/ubi erraucro-^approbationem , ybt rcEic JenjerOj in- 
Jlantfsimcpo^tido totis votis. Contra has quoqtie diffcidtates omnes (3^ 
[tnouUs .dulciter me confortat ille fortis adiutor, apudquem non ejl im- 
pofltbile neque di/fict/e omne verbum.Scio namqiie, Domine T)eus,fcio, 
quodtefujtinentes nondejjicis^nondeferis^ non relinquis-^Jedfii/iines, 
doces, foues jcirctmdas /oboras (^ confrmas. Hac tgitur fretus fidu^ 
cia , fub inuiBtfimis fignis ttiis militaturus continue accipio caujarri-j 
tuam, 

'Dlgnantibus autem opu/culum l/ludinfpicere, pro quotationibus textus/iri/iotelis, 
aduenendum, quod<vbiAuerroes commentando exponit , quotatiojumitur fecundum par- 
t/tiones ipfeus zsr- particulas commentorum ; alibi autem jecundum diuijiones capitulorum 
apud alioi conjuetas. 




CAPI^ 



CAPITVLA PRIMI LIBRI. 



CAP. I. 

IyRmum fr^mittitduas fuppofitiones: quarumfrsmae(l, Deuseji fummeferfccluic^fiimmcbo- 
nus , in tantum quod nihilperfeiitM velmehus effe fotefl. 
Secunda efi , Null»s efl frocejfus tnfinitui in enttbui ; fed e(i in quoUbet genere vnum primum. 
COROLLARIVM. 
I. Pars. 
Hihet Corolkrium morde continens ^o.firtes, contra 40. crrcres , qnarum frima cfi contra Fro- 
tagoram dubttantem Deum effe. 

I I. Contra Dia^oram (fr tnfipientem negantes Deum ejfe. 

III. Contra dubitantes vel ncgantes Deiim habere realiter,^quiualcnter velfufereminenter om- 
nem virtutem ^ quamltbtt bonitatem, ^ vniuerjilttcr quicqutd mehui est habcrc qukm nen habcre, 
omniue modo omnimodc bonum effe, dr omnimodam bonitatem habcre,qiiod melim efl cfje (fr haberCy 
quam non ejje , o- ncn habere , ac cmnc zitium «^maUtiam non habere : o- vniiierfalitcr omne 
tlludnon haberc , quod non haberc cst mehm quam haberc , aut ahquodhahitum aUquo alio modo ha- 
bere, quod non haberc cffet mehrts cuam habere\ aut quicquamjrullra fufcrfiuumue habere : vcin>» 
Jemfer ejje fumme felicem, beatum , aciuaiem feu aiium , ita quod nihtifiitciM , bcatius , velaciua' 
lius effe fojjct . 

1 1 II. Contra negantes Deum effe virtutis & bonitatis [cuiujlibet^^fimfhciter infinita. 

V. Contradicentts Dcumnonfiene fwi fufficercfedaliotndigere. 

V I. Contra credentes Deum non necclfario , fed contingentcr e(Je fumme ferftcium (fr Deum, 
iffumij. effe mutabilem , trafcibiii m, , fiacabtlem , trifiabiiem , iatabiicm aitt fafiibiicm nouiter qua- 
cunque aha vafsionc \ ofmantes quoque quod Deui fit nomen accidentale (^ non cjfentiaie fimflicttcr. 

VII. Ccntra negantes Deum effe omntfotentem aUtue.,(Jrnu\ltfotentemfafiiue : idcfi,nonfoJ- 
fe ab alio quicquam pati. 

VIII. Contra ofinantes Deitm non efse fubstantiam (jrfotentiam rationalcm , habentem intel- 
lcclum (jr iiheram voiuntatem cognofcentem aEiualiter (fr volentem ; putantes quocue voluntatem di- 
utnam nen ejfe vniuerfahter efficacem ^ideft , non imfedibiiem , non frujirabiiem , non defectiAiem 
vllo modo. 

I X. Contra credentes Deum ahquidignorare. 

X. Contra fingcntes Deum ex membris humanii , velalijs feu quibufcunque diuerfis componi, 
nrgmtefoue tffum effe fub/ianttam fimfitctfiimam,tmfartibtiifsimam, nuUamcompofiltonem ,farti- 
bilitatem.magnitudinemiie habentem., magnitudinem fciitcct corforalcm. 

X I, Conlra Zabios & ftpicntes eorum Cceium fro Deo coientes. 

XII. Contra adoratores Selis veiLumt , CMartis vei louis , cuiufcunque figni caeleslis, velquo- 
rumcun^, fignorum, drvttiuerfalitercutuflibetfirttscaeH. 

XIII. Centra fabrtcantcs fibt Deostemforales , homtnes , animaiia,arbcres ,ignem aut quam- 
cunque rem talem, 

X 1 1 1 1. Contra nugatorio: ^ nugtces , qui multitudinem onerojam Deorum aqualium eiujdem 
Jfeciet,feu natutt adorant. 

X V. Contra fingcntes multos Deos <tquales,nitiirafeu fpecie dtfferentes. 

XVI Contraponcntes conjufionem muitorum Deoriim intquaiis virtulis, C^ diffaris dignitalis, 
/iueeiufdem fpeciei, fiuesituerfje. 

X V 1 1 ■ Contra negantes Deum effe vnicum , cf »0« piures , affirmantefue efie pofsibile fiurcs 
efSe : negantefque necejk efie fimplictter efse vntcum (fr non plura , affrmantefue efie pojsibtie piu- 
ra efse. 

XVIII. Contraponentesmultaprinctpiaprimi fimpiiciter contraria inuiccm, quorumnullum 
reiueatur ad aliud , nec omnia ad altquod. Vnum tUts commune : puta bonum o- malum , ac confe- 

qucnti r 



Capitula primi Librt. 



quenKr vlteriusfomniantesduos Deos huiufmodspueplures, 

XIX. CoHtra Poetits mentientes Deum homintbM (ludiofis aut alijs inuidere. 

X X. Centra fabricantes Deos inhonejlos&turpes , comedentesjbtbentes , mulieribm commif- 

centes, in rcbt^i aui ludis inhonefiis, titrftbtn-, & Scenicu deleiiantes. 
XXI Contraldololatras. 

XXII. Contra ArrtMos. 

XXIII. ContnDonattJias. 
XXIill. ContraSabellianos. 

XXV. Contra non difltnouentes^fed concedcntes fimfliciter Deum effe inpniu virtutu drfo- 
tentt£ infinit.t, ettam tntenfiite, 

XXVI. Contra Pt&ores Dei ipfum varifs ofuditalibM , ittrtbutis , habitibtts velaciibtts acci- 
dentaitbm, & realtter dtuerfis ab eo, aut quibujhbet acctdenttbm acctdenteue altquo deptngentcs. 

X X V 1 1. Conlra defperattonemfiue ex magmtudine,fttte ex multttudine peccatorum. 

XXVIII. Contra Cainttas credcntes Deiim nuilumpeccatorem adgrattam reconctitationis ad- 
mittere^, ntfiprittstantumvel ampitusmerendo fatisfecerit y (jr /attsfaciendo mertierit quantum 
dcltqutt. 

XXIX. ContraPelagianosfeuCainita}fngtnteSDeumnuU.tbeneficiumgratisdire;fedtantttm 
pro fao meritoprdcedente. 

XXX. Conira indoclos artis amindi^efcientes Deum efife ^ropter feipfium amandtim., S- eaten 
tropter Deum, omnefque aHtis humanos , adipfum propter fe finaltter ordmandos , tpfumque effe /«. 
ter omnia dtltgendum ■ putantes qmque hominem , fro quanttfiunque bonis lucrandu fiue feruandiSy 
aut quanttfcunque malis panalibtu habtiis amouendis ,fiue non habitis prtcauendis potentem ifla non 
ficere ,nonvcc:andodebcre faltem {ctenterquicquamettammimmumfacere^contra t eum , contra. 
prieccptionem , contra prohihittonem diuinam , ipfum vel leuifime quomodolthet ijfcndendo , comn 
confcienti^ rtgilam diutnttKS injlitulam , vcl quomodocanque^ quantumltbet minimum fitenter 
peccare. 

XXXI. Contra effnnes dicentes omnia bonisc^malu dqualiter euenire,malum aliquodim- 
tunitum,ve! bsnum tltquod trremimeratummanere : mentientefque Deum quenquam abundanter 
puntre, fctlicet vltra condtgnum veletiam ad condignum, & parce quempiampr<tmtare,(cilicet ctirt 
condt^num velnonvltra cendignum; fingenlesquoque diuina pietati (^mifertcorda infintti. nuf- 
quam congruere ptinire quodcunque delt&um ; (ed totum (emper t^mttterc-j mifiricordtter im- 
pnnitum. 

XXXII. Contra Philofophos prafiimentes fe poffie ccgnofcere Dcum plene , & eius quamlibet 
aciionem;deridentes proptcreaChrtftianoscredentesnonnulladeDee ,(jrdea[iionibMeiusmiri4 ,de 
aiiiontbtu etiam creaiur^ virtute dtutna , qu<eper viam rationis human/t nefcttint demonfirare 

X X X I II . Contra Philofophos neganies pofstbilitatem creattonis , adntbtlattonis (jr re- 
treattonis. 

X X X 1 1 1 1. Contra Philofophos negantespoftbilitatemcreatienis mundi. 

XXXV. Contra Philofophos d>- hxreticcs , negantcspofiibilitatem Conceptui (^partus Virginis, 
dicrntefque Chriftum nequaquam defaniia CMarta/cmper Virgme natum efie. 

XXXVI. Contra Epicureos cr Sadduceos , dicentes (pirttum nui/um efic , immortalitatem 
quoque animitrattonalis trrationabiltter ahnegantcs : dr contra Auerrcisafiruentem omnes homines 
vntcam /in-mam raitontlem habere. 

XXXVII. Contra Phtlcfophos ncgantes motiim caeli & generationem hominum pol^e ccfare^ 
mortuofpofse re(urgerc cum futs corportbiti:honos fofic adccelos confcendere,d' '"alosdefcendere adtn- 
ferna^v" vtrofquepofsefic viuere in aternum. 

XXXVIII. Contra Phtlofophos cr H.treticosnegantes meritum temporale pofie rationahili- 
ter pritmiariprdmiojempiterno , aut peccalum tcmporale pofse tuftepuniripana dterna. 

X X X 1 X. Contra Philofuphos (^ H.trettcos negantes refurreiitonem mertuoriim futuram 
advitam heaiamvel miferam fecundumdifferentiam meritorum : cencedentefque tp{amefse futu- 
ram , fiiue ftatim poftmoriem , pue pofi (paitum magnianni tn corpertbuis befitalihus , velhuma- 
tiis , a/tenisvel proprifs advitam mundanam hefiijs vel Imminibus (olitam temporalem , per con- 
fuetam periodum duraturam ; credentefque vniiicrfa/iter omnium mortuorum tam bonorum 
quhm malorum refurreiiionem futuram ad vitam (y- heatitudinem fiemptternam ,, (J> nuliorum 
ad pdnam <jr miferiam fempiternam , putantes quoque bonos teternam heatttudinem poffieffiuros , 
non tamen tn Cceio , malofque sternam mt(eriam hahtturos , non tumen tn tn/crno : (ed ambos 
in terra communiter permtnfurcs : dtcentes in/upcr cerpora hontrum nequaquof» ad meliorim ^ 
fincerioremcrcfelefiioremtoniuttonem tnfutura heatitudtne tramformanda , aut mmortaliaiHnc 

futura 



Capitula Primi Libri, 



fitturn ^fciinflitupisiine remnnfur», corporauem4lorumi:iuentiain<ttcrris (ufj-Ucijssternditcr 
mtnime duraturt ; fingentes etiim tmfudenter falicitntem jtierntm bonorum futurarn debere confi- 
jlere tncarnisvoluptattbusconfuetis^ autinalicjuoaliofeu quthulhbctalifsfrater Deum. 

X L. ContraArtfiotetcm aflrtientem mundumnon habuiffe prtncipium temfornle^ (•y nonfuiffe 
crettum, nec generationem homtniim terminan^am % ne<jHe mundum (eu jlatum mundtprtfentem 
vUo tempore (iniendum. Contra AnaxiniandrHm quoque Platonem, Anaxaionm^ Empcdoclem, cf;- 
Maurorum vanilonuoi circa tdem. 

C A P. II. 

^od Tieui ei omnium tliorum neceffartits conferuxtor . hxhet CcroUarium habens trespartcs. 
COROLLARIVM. 

I. Ouodnulla res creata(ufficitaliim conjcruare. 

I I. EH, quodneccffe efl Deumperf (^ irnmcdiaie fe, uire quamlibet creaturam. 

III. Sluod neceffe efl Deumfcruare quamlibct creaturam immediatius quacunque caufa creata, 

C A P. \\\. 
^od DcM esi neceffaria caufa efficiens cuiufl/bet ret(a£lt .- habet Corollarium habens trespartcs. 
COROLLARIVM. 

I. £luodnuRa rcs ^otef aliqiiidfacere fine Deo. 

I I. fliiodnullarespoteft aliquid faccrc,nifi Deui per fe cr tmmeSatefaciat iUudidem. 

III. ^UiodnulU res potcfl aliquidfacere , nifi Detts factat illud idemimmediatius quolihct alio 
faciente. 

G A P. IV. 

^odqualthet crcaluramouente, Deus neceffarto commouet .- hsbet CoroUarium ^.partium, 

C O R O L L A R I V M. 

I. ^pdnihilpoteflquicquam mouere fine Deo idetn perfe crprofrie eommouente. 

I I. ^odnthilfoteH quitquam mmere., fine Deo immedtate idem mouentt-. 

III. ^odnthilpotesi quisquam mouere, fine Deo idem mouente tmmediatiM alitmotirequo- 
ctmque. 

I V. ^odnuUipropeftiotrihuens quodcunque crettum cuicunque cauft fecund*ef tmmediat* 
pmfliciter. 

CAP. V. 
^odDetis non esi mutahilis vUo modo : hahet CoroUarium $ . fartium. 
COROLLARIVM. 

I. ^odDemeffentialiter ^ frdfcnttaltter neceffario eft^vhique, nedumin mundo, (y-ineius 
partihui vniuerfis. 

I I. Verum etiam extra mundum infitufeu vacuo imigintrio infinito. 

III. Vnde (^ immenfM ^ tncircum(cripttu veraciter dicipote[}. 

IV. Vnde & videtur fatere rcfpjnfto ad Gentilium cr h.treticortim veteresqua(lienes, Vbi efl 
Deus tuus, c^, Vbi Deusfuerit ante mundum ? 

V. Vnde dr fimiliter cUri patet, quod vacuum a corpore potefl ejfe, vacuum vero a Deo ne- 
quaquam, 

C A P. VI. 
^od Deus habet difHniiamfcientiam omnium. Habet Corollarium , ^od Deits hahet dtfiin[iam 
fctentiam omnium nedumprJtfentium,frxteritorum ly-futurorum ; veriim ^- omnium fofibi- 
lium cr impopbilium, imaginabilium (^ cognofcihilium quouifnodo, vnde dr omnifcienificut 
(^ omnifotens veraciterdicifotefl. 

C A P. VII. 
Ohijcitcontra fextum, (^ foiuit. 

C A P. VIII. 
J^od DefU hahet volutionem cr amorem communiter (^fpecialiter adquxcunqtic, 

CAP. IX. 

c^odvelunfas dimnaefl caufaeffuienscuiuflihet reifa&^, mouens feu motrix cuiufihetmotio- 
nis,acvniuerfaliteromniumamantifimagenetrix, nutrtx, (^viuificaconferuatrix, Htbct 
CoroUartum, C)utdomnttqutfaiitfuerunt, facitfuerunt a voluntate diuina, f^qut facit 
trunt, ftliteruntahet, 

CAP. 



Capitula Primi Libri. 



c A p. X. 

^pdvoluntoj diuint eflvniuerfalitcr rfficax, inlufcrahilii ^ nectjfiriaincauftndc ; ncnim- 
peiihtlunecfriiiirahilii vUo modo. HahetCoriUartum^ ^od ad Lcum leUeJaccre /tufieri 
quippiamfer Je^vel per aliud quodlihet quoui(tr.odo, ncctJjarioJcquiturtUudfirtiUi mcdo, r.ec 
modo nojlro conando alias vires apponit,nec ejl m eo vtttawtt Ut fium aiiianttm C voiur.taf it 
confenttentetft aliavirtM executiuaponcnda ; ncc aliter Je hahet eferanSy quan.quiejctns, & 
quodvoluntas diuina cH frmum frtncipium Itherum, 
C A P. X I. 

^odprimumprincipiumneceffaritm (^ "verum incomplexum efl Tiem ; ^ quedptincipium 
complexumprimumfimplicitereJideDeo : putaDctucfty Dcusfcitcmniay Dttu vuit crr,niSf 
velaliquidfmtU. 

C A P. X 1 1. 

Ofiendit qualeftt elladprimumprincipium quit aftrmatiuumy <y quodfit lUudquedDetu cfi,fett 
DeiuefflDeui. 

C A P. X 1 1 I. 

Hx tfiisqtiaftcBrollarte iJ.partes infert. 

I £>uod aiius efl ftmplictter prior potentia. 

I I cyupd ejie eft priuiftmpliciter quam non e(fe. 

III ^od tiecejfarium efi prtm pojsibili contradiliionis, 

IV ^od necejJartHm eftprim impefsihili. 

V 0uodpure neceffe efje,feu pura necijsitas, eftpriuifimplictter quoUhet alio, acradixfrima,& 
fundtmentumprimarium omnitm altorum. 

V I c)uodprincipiumprimum compkxumfumme & pure necejfarium efi drfrmum. 

VII (^uodnecrjfariutn nequaquam rcffe per pe^sihtle ve/per tmpo(sthtle definttur, 
V [ 1 1 '^«o'^ neceffe effe , non potefl fimpliciter dtfiairi. 

IX J^uodaf/irmatiuae/ipr/orqualthetnegatiua, (Jr quod qudihet negatiua vert redacitur si 
altamaffitmttiuampnotemt^caufimverttatiiilliui. 

X ^odprima ctuja cuttifiibet negationis verd cft in De». 

X I ^od Dewefl prima caufn cutujcunque non ejje . 

XII ^uodprima caufa cutuftihet impofsthtlttatu & repugnanti* efi iit Dto, 

C A P. XIV. 

cutpd diuina voluntas eft caufa cuiufiihet futuri atqueprateriti , quare ipfum efi tale. Et habet 
CoroUarium : St Deus ejje deftneret, nihtleffct prateritum nec futurum, verum necfalJum,pof' 
fihtlevelimpefiihtle,necelfariumvelconttngens,necetiumpcftfetefife : ex qao& oppofitumjc' 
quitur euiAenter, vi\. tpfum Deum, & fic aliquidprafutffe , effe drfore, O qitam necejfarium 
eli hiinc effe, quem tam tmpofstbi/e efi definere vnquam effe , dr quod Deum qualitercunque non 
tffe, contradiiiionem neceffarijfsime conttnet & importat : (Jr quodneceffe effcyvidetur maxtmc 
proprium nemen Dei. 

CAP. XV. 
^od res fcita non funt caufa dtuinafcientix. 
C A P. XVI. 
Contra quofdam dicentes quodresfcitafunt caujafine qua non diuim fcitMia, fednoHcaafa. 

C A P. XVII, 

DiJfin^uit fcita diuina, quia quadam pracedunt qucdammed» eitss fcientiam, S" qti*dam fcquttn- 
tur : oiiendtque hac ejfe caufam quoquo mode dtuinajctentia, tUa nufquam. Et hahet Con Ua- 
rium,quod diutnafcientia, qua efi notitta emfimplex, tftvtrt caufa cuiupbtt rtifaiia^ nonjo* 
lum cauUfintqua nen. 

CAP. XVIII. 

Difiinguitdiuinamfcientiaminincomplexam quodammode <^ complexam : diftinguitfimiHter 
Jcibiita complexa inpriora quodammodo & poHcnora voluntate diuina : (^ eftendt. t^uodf>rtora 
II quodam- funt caufa\\(\uoqiioniodo diutnaftitntt*compltxa'.pofttrieravetentquaqnam,fedquodDe- 

iV!?r„oi. tupervoluntatem fuamUit ||illa. 

"°™"" CAP. XIX. 

OhHctt cf reQondet. 



Capitiila primi Libri. 

CAP. XX. 

Diftinguitfimililer volttti, inpriora c^poficriora voluntatc diuinay c^ eiicndit quodvolutafofte- 
riora,/Jonfunt caufavolutionisdiutnje,r]eccaufa^neqi4anon ; 0- qucdvoluta priorafunt ali- 
quacaufa etu.s. C A P. XXI. 

Obifcit (fr fffpondet, disiinguitque rttitnabik c^ iuftumferpritu veluntite diutna , ferfofterita 

C^fermixtum, C A P. XXII. 

^uod Detu habetvolutionem vel noluttenem aciualcm diftin^am contrachienum quodtibetvo- 
Juntaiis. Et habet CeroUirtumquod Deui vult cmneverum, drnonvultfofittue, feu rttinie 
omnefalfum. t.£)uodfi Dem 'uiilt aLqucdinteadens^vuli quodlihcteittsconfcquens, q- non 
vultpofitiueomne jibtrcfugrtans. 3. _Qjiodquorumlthet refugnantiumvnti/s habet velle, al- 
tertiisveronollc. Ouod ad Detim vcUe qucdctinque confequitnr tfjum noUe eiin offtfttu-.n ; cr 
icontra, qiiodad Deum non vclle qttjdctinqiic affirmtttue velnegatiue figntficatum , cenfequt- 
tur iffum offofitum eiiis velle. <^od ad Deum non noUe quodcunque tcnfequttur iffum offo- 
ftlumeimncUe. £>uodai Dcuw noHe fcfitiue quodcunque confequttur tffum nolle idemetiam 
prtuatiue, &fimilticr econuerfo quodquirquid qualttercunque eH-, Deut vult lUudJic effe ; ^- 
quicqutd qualitcrcunque non cjt, Dcus non vutt tUudfic effe. 
C A P. X X I I 1. 
^od tamfeientia Dei quam eiiu votiintas immutabdii efi omnino : Ft habet Corotttrium , oncd 
Dcffs nuUum nouiter dittgit neque odit, nec magis aut minus vna vice qiiam alia , nccfreces ant 
qu£cunque merita bona, vetmalafteciunt aut mutant vottintatcm dtuinani in mimr/to, hucvel 
iUuc ; c^ quodomne filnandnm , aut d:imn^ndum, fr^miandumvctfunteridumfubquocunquc 
gradu voluit ab xternofatiur:, vetdavinari., fntmiari fmttiter vet funiri fiib codemgradufrje- 
cife 5 CT hoc nedum volur,t.ite conditionatt, aut mdetermtntta , /f d tta abjotuia 0- detern,inata^ 
ftcut vutt in frtt^entivetfinati iudicio, autfofl votet. 

C A P. X X I I II. 
ohucit contra immutabititatem diuin^fcientut cf rijfondet. 

C AT. XX V, 
Ohucit contra mmutabilitatem diuim voluntaiis c-r foiuit, 

C A P. XXVI. 
^uod tota vniuerftttu rerum eft bona, ^ nuUa resfcrfe mata : Et hahet Coroltarium,qiiod bonam, 
drperfe malum,feu honitas c^fura m.tlttia non funt contraria,fed offofttafrtuattue. 
C A P. XXVII. 
^uedomnia a prouidentit diuina eueniunt. 

C A P. XXVIII. 

De Fato. 

C A P. XXIX. 

De cafu cfrfortuna. 

C A P. XXX. 

^odres voluntarii diuindprouidentix te^tbusgubernantur. 

CAP. XXXI. 
^lHodtctiones voluntari* diuin^ ^routdentixfuffonuntur. 

G A P. XXXII. 
^u9iomntafrouemantaDciprouiientiaa[iualiterdtfponentc,nonfolummodopermittente. 

C A P. XXXIII. 
^uodrefbeclucuiufcunquc esi Deipermifiio, eE cfr eiut votutio a^uatis. 

C A P. XXXIV. 
Sit (^qttomodo, Deui vult, (^ non vutt feccatum. 

C A P. XXXV. 
Cotttrs Petagium quodgratia ^ratis datur d Deo, non frtcedcntibtti meritis comftratur : Ft Ijtlct 
CoroUtrtum, contrt Caftianum medtantem., dicendo Deum dare qnibufdam grattam fuamgratii 
abfque mertto fracedenti : qutbufdamvero non nifi frius ifiam rectpere mcreantur ; quare cy" 
quodnulttts seruus fecca ti mortalis potefi frofrtfs tantum virtbus tiberari, 
C AP. XXXVI. 
Contra Procuratores Pelagij afferentes,quodetftmeritanonftnt eausa cottationis grttiit princifa- 
Hs : sunt tamcn causaftne qua non conftertur. 

C A P. XXXVII 
Contra quosdam Peiagianos dicentes hominempoftfe ex se tantnm dehitepr*parare \ quod ft ftaciat, 
Detti dahil fibigratiam suamgratu, 

CA P. 



Capitula Primi Libri. 

C A P. XXXVIII. 

Contra quofdar/t Pelagitnos dicentes , quod DeiufrAuenit hcminem \in gratiit coUathnefu/fandc^ 
^ homo iDfam acceftionemgratix apertendo dr confentiendo, ex fe tamen^ul^antt, O- fic ipfam 
quedammodo promerendo. 

^ C A P. X X X I X. 

Contra quofdam putantes hominem exfe tantumpoffe mereriprimatngratiam de congruo , non de 
condt^no, Et habet Corollarium contra cfuojdam alies recenttfmos Pelagij defenjores\fingeKtes, 
quodltcet homo nullo modopofitprimamgrattampromerert , poteft tamen ipfamproprtjs tantum 
viribiis impetrare . 

C A P. X L. 
<^itod ^ratia qua efl habitus gratii dattu a Deo^una cum voluntate humana efl caufa effciens 
proprie cuiuflibet honi & meritorija^ttijai. 
^ C A P. X L I. 

Oucd^ratiaprietsnaturaliter, qutmvoluntashumanaefficiatacluibonos. Et habet CoroBarium 
quodtamDeu-s , quam gratia eius creataeffcit proprie prius naturaliter qucmlibet aSlumbo- 
num creatur^rationalu,quam ipfa ; CT quod 4'*clores dicentes Deumfacere cpcra nojlrabona, 
(im licitcr nancxcludttnt, fedincludunt Deigratiam eadem \ fimiliter facicntem , diccntcfcjue gratiam 

Det facere opera noflra bona,non excludunt,fed tmlttdunt Deum eademfimiliter operantem, 
C A P. X L IL 
Guod DeiM prius naturaliter efficit qiicmlibct aHum bonumvoluntatis creatx., quam gratia. Et 
habet CoroUarium^quod Deus^ CrSpirttus Sancfus , dicttur quoquomoda charitas, ejrgratta, 
qua chare crgratii nedum Deui diligitfe cr homincm , verum etiam qua homofimiLtter diltgtt 
Dcum (jr Proximum. 

C A P. X L I I I. 
DeptFintcntiafalutarifccundumopintonesdiuetfas., d^ declauiumpoteffate. Ethabet Coroffari- 
um quodilludefl Vrius fccundum naturam,fmcpriu6 naturalttcr alto, quodcfl caufa tllitti quoda- 
liquid k quo adaliudtenet confequenttajubfjlendi, d^none contra e fl pr,us lUu fecundnm na- 
turam. Sluare (jr quod non emne a quo non coniiertitur confcquentta [ubfiflcndteji prius lecun- 
dum naturam, fed fecundum (upertorttatem feu vniuerfalitatem fecundum confequeniiam , fiue 
fecundnm quemlthet aliumtalem modum , quod non quicquid ejl prtus alio fecundum naturam 
potefi cffe fine tllo ;, nec ettam qutcquidpotejl effefine alto , c5" non e contra , efi prtut isiojecun- 
dumnaturamjedfecundum aliquem aliummodum iamdiUtm : nifi fortafsisprtus fecundiim 
naturam dicatur dquiuece tribus modis. 

C A P. X L I V. 
De rradeftinationc fectindum quidnominis. 
C A P. XLV. 
Onodrriilejiinatiorcaliterfitponenda, qiiidfit , quot modis dicatur ; quodnon fit propter opera, 
(cd fectiiidam Dci gratuitam voluntatcm. Et habet CoroUarium qued nullus prxdtHtnatur 
autreprobdturprepteropcraqusfaceretjivlteritts viueret ; ncc vllusJaUatur propter oper* 
vel damnatitr. 

C A P. X L V I. 
Ccntraquofd.tmconcedentes pradcflinationem (j-reprohationem adgloriam (^ adpoenam-.fednegan- 
tesha4 cffc ad aliquos certos gradus. Et hahet CoroUariumquodomnesgraduigratiarum, mcm 
rttcrum, profperitatnm,aduerfitatum.,g/orijefiue pen^j infrafenti dr tn futuro fimiliter (iint 
prttdcfhnait a Dco xternaliter cfr dijltnile, 

CAP. XLVH. 
obijcit (jr refjondet. 



CAPI' 



C apftula fecundi Libri. 



CAPITVLA SECVNDI LlBRr. 



CAP. I. 

QVcdLiberum f^rhitrium pt ydr quidjit. 
CAP. II. 

Ve iciu Liberi Arbitrif (i~ eius obieffo. Et hibet CorolUrium quod non ideo dicitur Liberum Ar- 
bitrium,(jHia liberepotefl velle ^r nolle (]uodcun(]»e,fed(juta /tberepoteftvelle quodcanque obie- 
ilumfuum volubile, (jr nelle quodcunqne ebiecium (uum noiubtle. 
C A P. II f. 

^odnuUticduf<tinferiorpote(inecefrittre voluntatem creatim tdnticnalem q- Uberum aSlhm 
fuumtd meritum j)roprie,velpeccatum, Et h.tbetCeroUiirium, '^iiodvoluntas creaiurtrti' 
ttondis non e[tptfstua tantummodojed a&iu* ■' ^ qiiodvoluntas per cau/,ts /ecundjt lufficien- 
tifstrrie d Ip ifita ad agendum ,pote!ivna vice non agere , rp- atias egere liberum attum \uum: 
qutre ©" quod bonii m xqutUhM propo'itn voluntatt : non necefjatio voltt matus : immo ty- pro- 
pofito bone honefio , t^~ rntlo inhmejlo delenabilt , ttmen multum vel vtili , pote/lfctenier hcno 
tdo neglecio eligere tltud maium . ^.are ^ quod cum reila ratione in tntelleiiu , efl error pof- 
fibilu in tffeilu. ^od etitm ippetitui trt.it lonaiis non necefsitat hominem ad agendum; Pitiod 
torport eaelejlia nan necefsittnt voluntatem;Ouod Diaboim non necefsitat voluntatem:,(Jr quod 
tfullt tentttio necefsittt voluntttem : f^odtamen purutn mtlum volunttti oHenfum ipftm ne- 
cefsittt tdnonvolendum (^ purum honumtdnonnokndumpofttiu^e ,idefl , adnon oUtendum 
ipfaue voluntM niturtli necefsittte neceffarto htc non potefl,v hi etiam oJiendttur confequenter 
quodforte multu m deceret,cr plurimum cxpedtret jheologis (^ perfeHis cttholicu Ajlrologttm 
(Jr »ltas ttleifcientiM non nefctre. 

cAP. nir. 

^od Liberwn Arhitriumtentitum,nonpoteJl proprjisvtribm^JIne DeiauxiRo (^ eittsgratidten- 
tttisnem tliqutm/upertre. 

CAP. V. 
^od Liberum Arhitrium quanttcutig^gralia crettt /uffultum fine alio Dei auxilie fp.citti non 
fttejl tenlationem tliqutmfupertre. 

CAP. VI. 
^j^odillud Dei auxiliumjpecitle,eft voluntas eim inuiclt. 

CAP. VII. 
^uodnullus non tentatus ,foltus Liberi Arhitrtf viribus, /?negraiia,velcumgrjtif quantacunque 
creatt tbfque tlio Dei tuxilio potefl peccttum tliquod eutttre. Et htbet CoroUjrium, quoddt- 
uint voluntti , ficitt tentttos k ruina conferutt : fic (Jr non tentatos , ttm a tentatione , quam i 
teccatoprtjeruat. 

CAP. VIII. 
Deperfeuertntit quidfit,dr quod nuUus viator quantacunque gratia creattfubnixtu , folius Liberi 
Arhttri] vtribus, vetetitm cum tdiutoriogratit pojutperfeuerarejinititcr fine alto Dei auxi- 
liojjiecitlt, 
Eththet Corelltrium ,quod nullus vittor foftus Liberi Arbitrif vel gratijevirihtts tut imborum 
ceniunciim/ne tlio Dei utxiliojpecialt potc/l perfuerareper atiquodtempitt omnino. 
CAP. IX. 
^od nec homo nec An^eluuum qutnttcunque gratit tnte laffumpotuitperfeuertrejiniiiler^vel 
ttdlempu* fine ttte Det aitxitie Jpectali. 

CAP. X. 
Obijcit (Jr refpondet. 
C A P. XI. 
^odperfetterantunoneftaliquodionumDei creatumachiritatedrgratit reaiiter differens & 
dtHincltim. 

e Bt 



Capi 



)itula] fecundi Libri. 

Et hahft CorolUrium quocinomen PerfeuerantU nuUam rem ahfolutam effentialiterjignijicat , fed 
acctdentatiler (jr relatiul, Charitatem ijidelicet fiae iufittiam cum reffeHufuturtt permanfionis 
contiHue-vfqueiMfinem, cjrquodnonimfrobabiltter pojfetdici per/eueranliam efeiffamrek- 
tionem huiui. 

CAP. XII. 
Obucit d" refpondet. 

CAP. XIII. 
^od illud auxiliumfine quo nullioperfeuerat, drper quod quiltbetperfiuerat^fl Spiritus SmHus 
dtutna bonttof ^ voluntas. 

CAP. XII II. 
c)uod Pevfeuerantitgraiis detur a Veo, non meritu comparetur. 
CAP. XV. 
* bonorum De Perfeuerantia fempitemt de confirmaiione videlicet * bealorum (jrcaufa ipfius , quodipft eft 
4tterHa charilas Dei voluntas. 

CAP. XVI. 
De Perfeuerantiafempiterna , feu obfiinaiione maloruminmalo,^ caufaipfms, 

CAP. XVII. 
^td nul/a creatura rationalispotefl confirmari velobfiinari immutabiliterper naturam. 
Et habct Corollarium, qued nuUa creatura rationalU eii aut effepotefi immutabilis , inuertibilis aut 
impeccabilisper naturam. 

CAP. XVIII. 
Contra quofdam dicentes a^um Ltberi Arbitrif nihileffe. 
CAP. XIX. 
Obucit (jr refpondet. 

CAP. XX. 
^odcuiuflibet aifus voluntatis creatt , Bem efi ncceffarius coeffeBor. 

Et habet Corollartum ,quoiqutcqutdeffecerit voluntascreata , neceffeeHvt ^iWudcoefficiati»' 
creata , c^ quicquid operata fuertt volunttts angclica , vel humana , neceffe efi ,vt & tltudcoope- 
returdiuina;(^quodomnema£tum voluntatis creau letumefficitvoluntascreata, (^totum 
ftmiltttr increata. 

CAP. XXI. 
Recitatfexfalfas rejponfiones quarumprima dtcit, quod tdeo folum Deus dicitur factre mneacium 
voluntatiscrealxquiafitctiomnem voluntatemcreatam , quafolavere drproprie tffictlluum 
aBum : Secundt,quod Deus tdeo dicitur facere aclu^m honum voluntatis creata,qutafactl chari- 
taiem feugratiam effeiiricem tllius •' Tertia, quod Deus conferuat voiuntatem : ^arta , quoi 
Deus facit obieilum cjr omnia mouentia voluntaiem : ^inia, quodpermttiit ■ Sexla , qaod 
Deus efficii proBrie omnem a£lum bonum voluntatis,fed penitus nuUum malum (fr torrigit ip- 
fas generaliler & coniuniJim. 

CAP. .XXII. 

Specialiier corrigit primam harum. 

CAP. XXIII 

Secundam. 

CAP. XXIIII. 

Tertiam. 

CAP. XXV. 

^artam. 

CAP. XXVI. 

^inlam. 
CAP. XXVII. 

Sextam. 
CAP. XXVIII. 
Obijcit ccntra vige/imum dr refpondet. 

CAP. XXIX. 
^odvoluntas increata (^ creatay in coeffciendo ailum voluntatis creatt »on funt coerquttes, 0ee 
coequaute in ardtne naturali. 

CAP. XXX. 
c^uodin omni a^iene communi votuntatum intrett* (fr tretttjmerettt eretttm nttnrtliter t»- 
tecedit. 

E$ 



CapitLiIa tertij Libri. 



Et hibet tnplex porifimiwnum i>tturaU,qd. eft in omnicsufitione comuni Deo O" ctuftfecundjt, 
Deunt Cixufareprius mtiiraliter qulcauftm 2^"^ .tltudTheolc^icU Deum videltcet condttionaliter 
Kihilvelle-' _?'■". Logicii,nulUm ftltcet propofitioHem tribuente ijttaMcuK^ caufatione cnicuntf, 
cauJ£ infctori t>- posieriori voliintate diuina,feu aliudquicquampofitiuum itffertui cuicung. fub 
Deo effe dc primo fimpHciter, nifi fortafis propcfitio dicatur deprimo fimpliciter rittone primita- 
tisfubiecli^non caufx^plurimi tcmen talesfecnndum qutd cr tn certo genere [unl deprimo. 
C A P. X XXI. 
Ohijcit cf relpondet: 
Et hthet CoroBdrittm notahile quodftcra Theoh^^ia pium ^ prudentem leflorem requirit. 

C AP. 'XXXII. 
Quodin amni non aHione Deo (^ creatun cornmuni priut naturtliter ejl , Deum ihi non agere,qua 
ipfam:tdem,quiaDeu>certainaciicnempercreatiirimnonagit,ideocreaturaillam non agit ic^ 
ncn e contra. 

CAP. XXXIII. 
Ob^cit (5r refpondeti 
Et btbet CorolUrtutn nedum videlicet entia td (uum effe verti ; cr ton entia tdfuiim non effe Deo 
neceffario indigere:,Deum quo^ non folum Juper enttt , fed cr fuper non entit tenere dtgmjiime 
frincifttimn. 

CAP. XXXIIII. 
terpr*mifft allicit homines ad timorem cr amerem ,td confidenlitm , adpttientitm ^ httmiiita- 

temtd ortlionem .(^ td^ratitu referendas • 
Et htbet Corolltnummultipiex omnibiu grttis grttum. 

CAPITVLA TERTH LIBRI. 



CAP. I. 

QVodDeiupeiefl neccfilare quodammodo omnem volunlttem creattm td liherum tcliim fuum 
(^ ad Itbertm ceffationem (^ vtcationem ab aflu: 
Et habet CoroUartum , quod aliqualis necefintu & libertas tc merilum , ctfuf^. ^fortunt inuicem 
Hon repugntnt,defitt quo^prtfcientitpritdeHinttionis &gritidt , cum Liber» Arbilrio ac rne- 
Ttlo concorditgenertlt. 

CAP. II. 
^uodDeMqtiodtmmodoneeefiitttquamlihel voluntttem creattm ad quemltbet liberum aUum 
/uum, & td qutmiibei liberam cejfaiicnem ac vatttioncm tb aciu, (Jr hoc necefittatc naturalilcr 
praccdente: 
El hahet Corollatium,quodtliqutlii nccefiitas tntecedenscy-libertas tc mertumnon repugnant; & 
quod nulLt caufa infertor ,fcdtintum fuperior , fcilicet Det voluntas efl neccfsitas aniecedens ref- 
pe[iufuie^e[liu:& quodomntaquafunt .fiiint ,(^euemunt de tliqut necefsilaie ipjam natu- 
raliluraliler prtcedente. 

C A P. III. 
l)e eonlin?enle ad v trumlibel fecundum cpiniones diuerfas, dr quod ipfum efl. 

CAP. IIII. 
^uidfit contiagens ad vtrumlibei : 
£1 htbet Corolltrium,qutdfit iiberlM coirtdiclionisy(jr quisfit tSlnt liber Itbertate contrtdiliionii. 

C A P. V. 
^tfiCoToUtrie expramtfsis tsptrles infert. 
Prtma efi , quod prepofitiones de contingenti aqualiter conuertuntur per oppofilM qutliiates, 

II. c^odtliqutconfequenttt bontnoneli ncccffariafim^liciter ,neg^vt nunc,(edcontingent t- 
qualiter. 

III. f^ed aliqua ctufi indeiermintta,fciltcel nonprtdeterminata tdtgendum tgit. 

1 1 1 1. ^od omnis (fr folits a^us liber liberttle contrtdiEiionis efi conttngem *qutlilcr. 

e i. ^Uioi 



Capitula tertij Libri. 



V. Sl^oi omne (jrfolum coatmgent aqualiur ejl nUus liher lihertate contradiUionis. 
V I . (^uoiconttngentii advtrumlihet (^ necefsitM non repugnant. 

VII, ^odconttngentii dictturfroprie refpeHu fntjentis. 

VIII. Ouod /thertM dtcitur proprie refpeiiu pr^frntis 

I X, J^uod nullu.' aciui creatur* ejl fimplicitercomingensaqualiter,fed tantumindetermina- 

togenere,pula refpe&u caufarum infertorum. 
X* QuodnullMatluscrcatur^eft Itbcr fimplicitcr lt>ertate contradiBionii,fed fecundum quid 

tantum,fcilicetrefpei}u caufarum cmntum fecuiJdarum. 
X I. £luod foiui aHiu voluntatis diuinA ad cxtra,eji fimpliciter contingens <tquililer, 

XII. QuodfolitsaBM Voluntatiidtuintadextriefiliberftmpticiterltherute coniradiiHonis, 

XIII. ^odprimi ^fummaltbertas contradt^fionis ^fimilis quocjue ce»tiageatia advtrum/i. 
het ejl in voliitate diuinaii^ adjj<tfunt cauf^ftmilis libertatis dr contingentu in tius vniuerfis. 

C A P. VI. 
obijcit (jr refpondet. 

CAP. VII. 
CMouet qHafiionem , nunquid aliquid fit inpoteflate voluntalii creatd ; (jrfonit vnam reffonfi»- 
nem ^corrigtt. 

CAP. VIII. 
Recitat alias 6. refponfiuncuUs (^ emendat. 

CAP. IX. 
Refpondet. 

CAP. X. 
DiHinguit de necefsitate (jr lihcrtate: 
Et hahet CoroUarm quodnccejsitas drlibertas ac meritum non repugntnt adinuice,velretugnant. 

CAP. XI. 
Obijcit ^ refpondet: 

£t habet corollarium, cjualisfit Itbertas in irrationahilihsu ereaturis , & quomodo dijfert dr conue- 
nit cum rationtltum libertatte. 

CAP. XII. 
Inctpit difputareillam famofifiimam quxflionem , nunquidomnia qua euenient , de necefsitate t- 
uenicnt,cr recitat optnionem CMathematicorum ,feu Stotcorum dicentem, quodomnta qu* eue- 
nient, euentent de necefsitate fimpltiiter ahfoluta . 

CAP. XIII. 
Tra&at opinionem Ciceronis,dicentem Deum nefcirefutura, 

C A P. XIIII. 
TraUat opinionem dicentem,quod multa funtfutura in naturafua,fednon apud Deum, 

C A P. XV. 
Recitat quartam opinionem Sophifiarum dtcentium nihtl efie futurum. 

CAP. XVI. 
Reft llit quintam opinionem Megtritorum,negantium omnempotentiam adfuturt. 

CAP. XVII. 
Corrigil fexiam opinionem quorundam , putantium quod aliquid ejl futurum ad vtrumlihet vel 
non Juturum infenfu compofito, non diuifo. 

CAP. XVIII. 
Re£iificat(eptimamopinionemdicentem,quodaliquidpoteflincipereefefuturum, 

C A P. XIX. 
Cafligat oifauam c^ nonam opiniones , eredentes nul/a inferiorit mundi fuh diuintproutdentit cen- 
tineri, drquod nuUa voluntariafeu /ihera per Deiprouidentiam dtfponantur. 
C A P. XX. 
Corrigit decimam ofi lionem quodDeia non hahel vo/ittionem , refpeBu a/icuius effeiitu mundiin- 
ferioris, dr vndecimam quod non vult a/iquem effeclum vo/untarium, feu /iherum. 
CAP. XXI. 
Rffel/it duodecimam opinionem ,putantcm quodnuUa inferiorafiania Deo,(Jr decimam tertiam a- 
Jlimaniem, quodnuUa voiuntariafeu /ibera , immediate (jr proprte fiant ab eo. 
CAP. XXII. 
Cafligtt decinnm quarlam opinionem, quod Deii-s non vu/t a/iquid /ibere fulurum abfolulefed tait- 
tum contiitionahter, drdectmtm quintam,quod nu/la ma/ajed lantum hona funt ahjo/utepreutft, 
voluta,autJaCia a Deo. 

CAP. 



Capicula tertij Libri 

CAP. XXIII. 
Argiiit decimam fextdm opinione, penentem quod Deus nen vu/t aflum liberum creatur* volunta- 
te Mtecedente\fed tintummodo confequente , (j qaod Dcm cum creatura coefficit onine acium 
Ithetum crettutjc , fedpo/Jeriui ordtne naiurali ^ CT dectmam feptimam arhitrantem quod licct 
Deus ftmper de facloag-U ly- prjc.igtt aclitm quemlibet :reaturd , efl tamen abfolute pojsihile ali • 
qinm cteatHtam agercper je folam. 

CAP. XXIII I. 
Traclat dtcimam oclautm opinionem ,dicenter/i quoA Deum velle (^ pniiielle efl in hominis potefla- 
te , df dectmimnomm,qi!o\efl inhomtnii potcjlate facere altquti ,vnde fiquttur Deum non 
vclle, necvnquam voluifc autfore quod tamcn nunc vult, C? [emper voluit ipjumfore , cy vt- 
gefimam .qiiodquim primo volunt.u diuina prsuenitaClum bhcrum voluntatii humanit ,tarn 
primo potcsi humana in oppofiiiim tihs aclM , 0-vigefmimprimam ,quod Deo volente homi' 
nemproducere, a. aclum futurum in.b. menfura , potefl homo fe prius ita difponere , quod Detts 
hoc tiini Hon velit, quare o- quod tunc non habeat illum acium , ^ vi^efimam fecundam , quod 
vi>lunt.ts diuina non efl fempernecc(sarta in agcndo;fcddcfeiltbilu (^fruFtrabilis aliqualiier, dr 
vigefinam tertiam,quodvolun!as diuint non efl caufa tfficicns aliquorum , fedtantum confen- 
tiens intellfclui diuino diclantt , <y- alia qusdam virtus exccutiua (j poiterior in De»,velin cau- 
fisfecundi4efficitreseffecias,(frv!gefimam qu.irtam ,quod quanquam voluntas diiitna coagat 
^prtagat omncin aUumvolumatis creit.t, hoc tamenfacit tam dehiliter influendo.quodnequa- 
quatr. ipftm necefiitat td agendum. 

C A P.- XXV. 
Tangit 2 ^^"^ .opinionem fmgentem Dcum no prouidereprddeflinare velle,nec facere gradus anuiim 
liheroriimeritorum,aut e!iampr£miorn'r>,^2(!''^ quodnuUus »6ius efl aliquid,/'r i^^^^-quodnul- 
lHnon agcrecel?are,fiue qiisefccre ejl a Deo, (^ ^^^"'.qugdres futurxpra(cit*, ^untpnefcientu Dei 
cau(a,(f 29*'^. quodresfuturtpr£fctt£,funt caufa fine qua non diuintprifeiettje,(fr io^^^^.quod 
Deus fcit (fr pritjiit reslecundHmodifn tllarum,(;^ ; 1 "^. Academicorii, qd, nulluspoteft rimari aut 
fcire iflud taobflrufum naturx miracHlum,ta ahfcondttit Deiarcanum,^ jj'"'. qd.in omnihus re- 
husfuturU,pr£fentihiu atqiie pr.tterttis , rffpeclufcientit dr voluntttu diuinx, eHfemper contin- 
gentia ad vtrumlibet,^ ltbertits,(^ nulla omnino necefsitas . 

CAP. XXVI. 
Traclat opinione 3^*^ .famofiorem cjcterii,qu£ affirmtt quod tliquidfemper fuit futurum,^ tdhuc 
ejlfuturii-.non efitamen necefftrtii vUo modo iUud vnqutmfuiffe, aut nunc effe futurum; c^ quod 
aliqutdnanquamfuit futurum,necnunc eflfuturum, (^ pofibtle pofitbiUttte omni necefiitate op- 
■bofiiaefi illudfemper fuiffie ^ nunc effe fiuturu ,(fr dt prjtfcienttt Dei correfpondenter omninode 
emni tamenprttcrito, velprtfenti dicit , qd. neceffe elt illudfiuifie , (fr qd.neceffie efl Deumfcmper 
frafiiuiffie tllud fuiffie fiuturum,vel fcire iRudeffe nuncprdfens, quodetitm neceffie eli Deumfcire 
illud effieprnteritum, acfuifse,(frcorfipit etm fiuper infufifictentit refponftonis , ehquoinen fufi^ 
ficienter difficulttUm eiucutt. 

C AP. XXVIF. 
SefponeUt fecundum fententitm Philofophorum c^ Theologorum, quodomnitfiuturteuenient de 
qutdtm necefilate refpeifu ctuftrum fuperiorum,nott contraria,fed confenttnet liberttti. 
CAP. XXVIII. 
Recittl vntm glofitm tunoritatum erronetm. 
CAP. XXIX. 
Obifcit (fr rcfpondet. 
C A P. X X X. 
ArgMt etn fuper ftlfiittle hyfothefii , per viamfum^tam a necepUte & IthertAte voluntuU diui- 
m*,qu* fetHfer necefitrio vnifiormupermtnet ,(fr tqualis. 
CAP. XXXI. 
Reuoctt etndemper vitm nete^itttis & contmgentit intc\i'clus(cientitque iiuin*. 

C A P. XXXII. 
ReducitetttdempervUmimmutahilititisvGluntaiisdiuin/e. 

CAP. XXXIII. 
Mouet eandemper viim reuelationis in verho, (^ponit 6, refponffones concedentiutn reuelatienitm 
in verho,(fr trgutt grauiier contra illas . 

CAP. xxxiiir. 

Arguit Ipecialtter contra primam. 
CAP. XXXV. 

Cotnrt Secundtm, CAP. 



Capitula tertij Libri. 



CAP. XXXVI. 

ContrA tertttm. 
CAP. XXXVII. 

Contra quartam. 
CAP. XXXVIII. 
CoKtra ^uintam. 
CAP. XXIX. 
Cor>tra fextam. 
CAP. XL. 
Cerripit negantes reuelationem in verhs, 
CAP. XLI. 
Recitit diuerfos modos fccttndum diuerfos videndi in verbo,ob^cit^ &folttit. 

CAP. XLIL 
Reducitadhucofinionemtrigefinnm tertiam & eius Ijyfothefimperviam reutUticnif ifi frffrio 
gencre ; & frtmo de Domino lefu Cbrt/Io, & recttat vnam.re[ponftonem dicentem, quodchrtflus 
fotuit decffi,dr rcfellit. 

CAP. XLIIL 
Tratlat aliam reffonfionen 
CAP. XLIIII. 
Recitat terttam refponfionem. 
CAP. XLV. 
Ventilat quartam re(fon[ioncm. 
CAP. XLVL 
Iprimo Contraeandemofinionem&hyptthefimferviamreuelattonuin [| ptopiiogenere,defuriscreattt- 

ris fctltcet Angclis. 

CAP. XLVH. 
Contra eandem opinioncm & hyfothcfimfer eandem viam depuris hominihus, 
CAP. XLVIIL 
Recitat 4. Reffonfwncs & corrigtt. 
CAP. XLIX. 
Recitat duplicem opinionem,dicenlemquodinfuturitreueUtis efiordinaUvelahfoUtti necefsitts-y 
tn alus vcro nuUa, 

CAP. L. 
Refpondet fecundum fententtaPhilefophorumcrTheologorum,quodDetisvult dr fcit neceffartb^ 
quicqma vultcjrfcit necefiitatcfcqttenteimmutabilitaiis, immobilitJtlis,(labilitatis,(^ordtna- 
ti iicn prxcedente,(jr fimpUciter abfoluta,mn naturalt,violenta, aut inutta, non contraria, fei 
confcntanca fummd & ma ximg iibertati: 
Bl h.ibet CorolUrtum,qd.omnem aBum volutionis (fr cognitionis diuindfrafentem, neceffe efi ne- 
crfitatefequente pradtclafemper fiitffe , & fmiliter ftmper fore i quare & quod ornnia qu* 
frsfcntta[iterfunt,fiunt,auteucntuat,ftmtlinecefiicatefunt.fiunt,&eueniuntinprxfeHti:& 
qd. or.inis qux eiienientfimilt tjeccfsitate euement infuturo : immo^quod omnia qutnuncfi- 
unt ,dc rJiqui necefsittte prAcedcte nuncfiunt;dr qt»d omnia qu* eueniunt de a/iqua necejsitste 
prixcedente euententtnfuturo, 

CAP. LL 
De *ternitate: 
F.t hchet CoroUarium,quod vnicum & idem efi inflans &■ immutahile penitus in tota aternttate,^' 
quodtota xtcrnitas non esl multiplicior ncQ^maior (»0 inHanti,nec injlans ttternitatit ipfafimpli- 
ciw. neef,miniis,quire cfrquodidem efireaittcr tternitas & luiiinfians-.Ampittuautemcfr quod 
hii necjiiiicjuam ohflantthus dicittir dtcrnittti tota,magna,longa,ctiam infinttafuiise quog. efse (jr 
fore,aliquid infiipcr in ip(afui(fe effe c^fore ; quamobrem dr quodde Dco dr aiiu eius intrinfec» 
citcitiir tranfiimpttuc fuir,efi , dr erit,de ailtontbtcs tamen etus extrinfecisproprie tcmporaltter 
dtcttiir fecit ,^ ficit,ii- fictet . 

CAP. LII. 
?er vem stcrnititis oflcndit fententiam $0° pr^Ubatam: 
Et habct Co-clijrinm j .psrttum notandtrum, obycitf)^ (^foluit. 

CAP. LIII. 
Contrafrcmpiulos accufatores.facilesiudices&pracipitesdamnatefes; (jrponit ji.eapitttU qu* 
fihi vidcntiir ei ronen, impiorans humiliter auHoritatem Ecclefiic quatenus determinet veritate. 

THO- 



THOMJE 



BRADVVARDINA 




AD SV OS MERTONENSES, 
EPISTOLA PKIOK. 

lleclis Fratribus & amicis,CufiocIi ac Scholari' 
bus Auk de Mcrton in Oxon ^piritus Sanclus 
gratiam reptifomien AliquofesaccidilTecom- 
peri , vt in rerum difficilium tra^Hiatione, aut in^ 
fipientiarelatorisauditorem corrumperet, aut 
temeritas auditoris relatorem infamaret. Qua- 
propter acquc cauendii mihi videtur,vt potifsimum illic,vbi imQ 
periculo aliudfentiri nonpotcrt, necficile prsefumamus alle- 
rere,nec ahena temerc dijudicare. Noui egoquanta, vt dicic 
B.Aug.fomniacorhumanumpariat^ atquceo iudicio quo in 
fui cognitione fallitur, csctera quoque qu^propter ipfum funt, 
nonrediefufpicatur. QuidenimhocelTeputatis^quoddere' 
runivericatc tamdiuerfafentirefolenthomines': Nunquidnon 
vnaertveritas^^EccejVtinterimdeDeotaceamuSjquideftquod 
dialedica tot diuerfas, 6c tam aduerfas , ne dicam peruerfas ha- 
bet fententias. Nunquid non omnes nouerunt vnum idquod 
eft, <3camorefallendidmerfa finxeruni'! Non ficegoputo, fed 
narrantquiquefomniafua,&;ea quaprimum ipfiin feopinic- 
ncdeceptifunt,poil:modumahosnefcientesfeducunt. Etficnt 
B. lob amicis fuis arrogantibus, (5<:de feplufquam oportebat 
prsefumentibusdicit,omnesiam nonlolum fecum mojicuram, 
fed cxortam quoq- afe fapicntiam putant. Dignum ergo eft vt 
idipfum in nofl:ranosafrertioneveritatis,totiam videmus efle 
diuerfos, Quiaenimde longc veritas videtur, iudicia parit, Sc 
tantum de ipfapoteftquifq^- quantum ipfe ell:. In nobis quippe 
quod dierum cognitione percipimus,eo modo cordis intclledtus 
dehijsqusecxtrafunt ad veritatem iudicat,quofeinterius ani- 
musinreprsefentatione figurat. Vnde necelTe elT:, vt dum mens 
interiuspraueafficitur, intelledusquoq^iniudicioeorumquse 
fbrisfuntdecipiatur. Haecipfaefl caufaquseetiam aliquando in 

vnita- 



E P 1 S T O L A. 

vnitatc renfuutTijControuerfia verborum generare folet: qu«e la- 
men tunc veniale fit,cum pertinax non fuerit. Hancigitur nos, 
qaiDeiverbitradatores&inquifitores veritatis effe videmur, 
fi inter nos forte, vt affolet,aliquando inuenimus, citius in id ip- 
fum redeamus : ne fi caeperimus nofira dicftapertinaciter defen- 
dere, aliud putemurfapuiffe. 

Illudquod de caufa Dei contra Pelagium chariias veftra a 
me qujeiere dignata cft, iampridem inter quofdam fapientes 
ventilatum fuiffe didici : atque ex hijs quid fenferunt quibus 
ma.^^is credendum effe exiflimamus tum alijs de ipfis , tum ipfis 
de fe rcferentibus agnoui. Ego autem cum faepiushac matcria 
pulfari foleam, talem me effe profiteor, qui noUem hinc aliquid 
ab omnibusveltamcuriofeacfuperf^itiofeinquiri, vel tamfi- 
denter afferi. Vnde nuncquoq^ gemina in hacre confiderati- 
one coard:or,cum videam me & prudentise veflr^ debere filen- 
tium, 5c bonitati refponfum. Inter h^c ipla etiam rei difficultas 
occurrit, quefortafsisnonpoteritamc, itavtdecet compendi^ 
ofe difcuti, Cum ego fi modum in dicendo tranfiero timeam 
fuperflitiofusvideri ^ volotamen 6cmultomagisvoIo aliquan- 
doin parte infcientise argui,quamcharitatiscontemptorvideri; 
dc verba incopofita habcre,quam cor peruerfum. Valete fem- 
perinDominonoflroIefuChriflo, quiefl viaducens adeuio, 
veritas firmans in promifTo, & vita conformans in ternHno. 




THO^ 




BRADWARDINI 

"DE CAFSA T)El 
L I B E R I. 

C A P. I, 

Trxmittit i.fuppo^tiones ^ qiurum i. efi^Dem pf? f;mme perfe- 
Elm (3* bonuiy in tantnin-j quod nihil perfclius , 'velmcLus cfje 
pofct. 

1 . Ejly J\(ji!Ius e/lprocejfus infinitus in entibus ^fcdefi in qudibet 
gemre vnum primum->, 

N primis firmifsimc rupponatiir,quocI 

Dcuseft fumme perfcrtiis Si boniis, in rantum,ijuoti ni- 
hil perfeftius vel mt lius cire poflec Hx-c autem (uppofi- 
tiopolTetcuidenter oftcndi , exmagnuudine perie£lio- 
nis&bomtatisipfius, quaeeft limpliciicr infinita , licuc 
rationibus Philo(bphicis6c Ihcologicispoflct mujripli. 
citcrdemonrtiari. Hancetiam luppolitioncm tcltari vi- 
detur paccr Philofophorum Hcrmogcncsjiuc Hermes, 
Mercurius ttiplcic , TrirmcgillustnpleY, inphiiofophia 
tar maximus, Rcx Acgypti,Pnilf)lo'ihus 6{ Prophct.i, de 
^ Vcrbo xtcrno j^.dicens dc Deo^Iple ro(us c/i pknus at- 
» qucperfeftus^&mfra 3/. Ip(eraii(fliis,6cincorruptus,8( 
fempiternuscf},&fiquid poteftmcliusnuncupari : Deus enimfummumbonum ; quam 6c 
contcftari vidctureiustilius Ariftot. in dcMundo i .ficdiccns : Potiusscftiniandum.quod 
&conuenienscft6(magisaptumDeo: &inaliatranllatione;Mcliusautem||<jff//"/«»', quod ||acciderit 
&meliuseft, &:Deomaximeconueniens : Et n. Met. 59. Dcuseft vnus.sternus, infimtx 
nobilitatis. EtBoctius^ deconfolar.Philofoph.Profa /a. Dco nihil meliuscogitari noteft. 
VigmtiquatuoretiamdetinitionumfeupropofitionumdcDeoa 24. Philofophis ednaruni 
/. Iic ait ; Deus cft quo nihil rr.eliusexcogitar! potcft. Quibus etiam concordantcr .Anfclmus 
Profblog. i. Crcdimus, inquit Deo, tc efrcaliqmdcnionihil meliuscogitaripofsit: Q111& 
Monologion //. Sicut, inquit, ncfaseft putare,qiiod fubftantia fiiprcma; natiirac fitali(|uid, 
quomeliusfitaliquomodononipfum :ficnecellceft , vt fit quicquid omnino melius cft, 
quamnonipfiim. Hocetiam Richard. /. dcTriiiit. 2o.fic teflatur : Omnesquicquidonti- 
raumiudicantincunftanterDcoattnbuunt. Et Auguftinus 1, DedoclT. Chiiftian. .^ Om- 
ncs procxcellcntia Dci certatim dimi .ant, nec quifquam inucniri potcft, qui hoc Deum cre- 
datcfTcquomciiusahquideft. ItaquehocomnesconfcntiumDcumefTc, quod c.xtcrisrc- 

A bus 




2 7 horriie '^Bradyfardini L i b.i. 

busomnibusanteponunt. Vnde&Prophcta:Magnus,inquK, Dominus & laudabilis ni- A 
mis, & magnitudiniseius non eft finis, Pfa. 144. 

Secundo fupponatur ad praefens, quod nuUus cft proccflus infinitus in entibus, fcd eft in 
quolibet gencre vnum primum. Hoccnim cftalibi demonftratum, quod & fere omnes Phi- 
lofophi&: vcreomnesTheologiconteftantur. Verum nc tantas fuppofitiones, fine tantilla 
probationcimprobabilitcrfupponcrevidear, ccccfahebreuisinfinuatio vtriufquc. Dicatur 
fiqtiidem caufa compcndij A afiquidtam perfeaum & bonum, quodnihil pcrfcflius vel 
mehus effe pofTct, Sumatur quoque pofsibilead communcm modum loquendi, vcl fi opor- 
teatmaximeabfolute, proilloviz. quod pcr fe & formalitcr fimpliciter contradiftionem, 
feurepugnantiamnonmcludit: Exquofcilicet, pofito&admifTo pro pofsibih abfolutcfc- 
cundumfpccicmobIigationum,qua:pofitionominatur, nufquamin confcqueutia bonaSc 
formali fimplicitcr, fcquiturimpofsibilcabfolute.quodfcilicetpcrfe & formalitcrfimplici- 
ter contradidionem includit. Omnis narnque rcpugnantia contradiaionem importat & pa- B 
rit. Huiufmodiautemmodusfumcndipofsibilc6c impofsibilehincfundatur, quia omnc, 
vel elt poffibile, vcl rron pofsibile,quarc 6c impofsibile ifto modo. Pofsibile igitur cft A eflc, 
feu A potefteire, autpoffetefre,qinsnonftatimaflentiat! Quifuchocpofito&admillbpro 
pofsibiii abfblute.fc non a contradidionc defendat ? Si aute pofsibile li t A clle aut fi A poteft, 
.aiu poflct elTc , A cft, imo&nccefTceft»-^ cfre, & A eftncccffeeffc, &hGCpcr fe. Dica- 
tur fiquidem ad modum Philofophorumloqucndi illud neccffe cffe, quod pcr fc , & de fene- 
ccffu-iumefteffe.necefsitatcabfbluta: quodfcilicetnonpotuit, necpotcft. necpoteritnon 
I oppyriii; effe , & pofsibilc effe || ofpofito modo^ quod fcilicct potuit , poteft, aut poterit efle & non ef- 
fc. Nam neceffe efFc perfedius eft & melius, quam pofsibile cffe , prsfertim in bono perfc- 
£J:o & fumme pcrfefto. Non cnimpofrctrecediabillo, nifiinudveltotalitcr, vclpartialiter 
irrccuperabiliteromittcndo,quodnullusdubitatcfremalum. Eft quoque neceffeeffcinbo- 
nopcrtciilo.-KSusbonusperfcftuscomplctusinbono, & purus a potentiaiitateimperfcfta C 
incompleta,&c a corruptibilitatc mala. Pofsibile vcro efTe priuationem huius aiftus puri, po- 
tentiafitatemimperfeaa,incompletamhabiUtatemadmalum,8(corruptibilitatcmin)portat. 
Nonnc 6c effe forte & firmii, imo fumme forte & firmii, prifertim in bono perfedf o & fum- 
mc perfefto, melius 8c perfeftius iudicandum,quam cffc debilc & infirmum ? quare & necefle 
efrc,quampofsibilcefrc,quod&multisalijsrationib'pofretoftendi:fedcuiusmcnsintrinfc- 
ciis non fentit ? Cuiusanimus non confentit? Si quis aute ex abundanti teftc>; defidcret, cccc 
Arift. qui 9. Met.i 3 . & poft diffufc dicit,&c probat aftum praccedcrepotentia 3 modis j fcili- 
cctrationc,ideftdefinitione;fubftantia,ideftperfe(5tione;8ctemporc,fciiicetinindiuiduoge- 
nerantc : fed c contra in indiuiduo generato. Qui &c infra 1 5). docens,quod in bonis aftus eft 
mclior potctia,& in malis deterior,ita fcribit : Mclior & honorabilior ftudiofii potentia adtus: 
ncccfle.autem8cin malis,finem8ca(flum effcdetcriorcmpotentia.Et fupra 17. Sempitcrna, 
inquit, priora fiibftantia fiint corruptibilibusicftautcmnihilpotcntiafempiternum.Ratio D 
vcio harc : omnis potentia fimilis contradidiionis eft , quod crgo pofsibile eflc, con tingit cffe 
& nonelTc. Idcmergo pofsibileeire, &nonefre;pofsibilc vcro nonelfe, cOniingitnon cffe, 
contingensautemnoncfrecorruptibileeft , aut fimplicitcrauthocipfum quoddiciturcon- 
tingere non effc. Nihil ergo incorruptibilium fimplicitcr.potentia ens fimplicitcr,nec corum 
quaecxnccefsitatcfuntj&quidemipfaprima. Nam fi hoc non effcnt, niliil vtique eflent: 
Vbi&vidctur talem innuerer.itioncmi Illudquodeftperfc,nondcpendcns abalio, prius 
n3tura,perfe(ftuifq; eft ilio.quod non eft per fe,fed aliundc depcndens:id quod eft neccffeeflc 
cft huiufmodi, refpeftuillius quod cft pofsibileeffc. Hunc&c Auerroesfcquiturin Comcnt. 
qiicm (S< Auicenna fecutus i.IVlet.(5. dicit,quod ncceffcefrc fecundi'i fc non habet caufam,&: 
qnod cft pofsibile efle, per fc habct caufiim, Sc probat,quod ncceffecffc.non habct aiiquid a- 
liud libi co,Tquulc,nec aliquid prius eo : fcd ipfum pcr fc ipfiim cft primiim omnium aliorum. 
Qiir&mfta 0(flaui(j. dicit, quodnccefl"eefrccftpcrfe(ftum,&plufqiiamperfc(ilum. Si igi- £ 
tur A poteft effe, poreft effc e^; quarc & poteft eflc neccffe cffe, cum hoc fit pcrfe^flius & mc- 
lius,qui pofsibile efsc.potcftq; cfle ncccffe effe per fe. Effc namq; bonil pcr fe.cft fufficientius, 
dignius, perfe^flius & melius, quam effe boniwii per aliud, alio indigcrc, & ab alio dcpcnderc, 
ficut cuiuflibet animus iudicat,& memorati Philofophi contcftantur. Et fi poteft ?cffc nccclsc 
cfsc per fe,eft neccffc efle : imo & neccffatiii eft ipfum efle neceffe effc (alias enim eflct pofsibi- 
lc elTr jfed hoc eft impofsibilc cflc. Ponatur cnim in cfle ; ficuteft po(sib:le, quod A fit nccef- 
fecffc.&liocperfc&fequiturquodnunquam potuit, poteft, auc poceritnon (ffc,cuiiis 
oppofitil diccbatur. Quod ctiam fcmel eft poflibilc cffc, femper cft polfibilc effc ; & quod fe- 
mel eft ncccffe cffc per fe,fepcr eft neceffe cflc. Quicquid enira femel pcr fe &: lo tmaiitcr fim- 

plicitcr 



C A p. r. T>e Caufa DeL QoroU. pars i. 2. ^. 

A plicitcr nullam repugnantiam implicat, neque vnquam ; & quicquid (emel, & fcmper : Con- 
iecutionamqucquxlemcleftformalislimplicitcr, femperficfuit, 6ccrit, quia eit per feSc 
abiblute necclfaria i quarenunquam. poteft deticerc confequendo. Etquialiquandonon 
eft formalis .Implicitcr, nec vnquamtuit aut eriti quiafieflctaliquando, ciret& fcmper. 
Cuiusinfuperanimusconcipitnaturamdefepofsibilein verti in naturamdc fc ncccfFariam, 
vel e contra ? Rurfum paululum prxiibandum , omne quod dicitur pofiibilc,fiuc potens,pcr 
aliquampotentiamhoc dicitur: Schoc vclpcrpotentiam propriam,llcutrcscxifleiis,habens 
potentiam afliuam vel pafsiuam, vel pcr potcntiam alienam vficut non cntia pofsibilia forc, 
Sc clfeftus futuri dicuntur pofsibilcs poten tia aQiuorum & pafsiuorum ilIorum,quia viz.hrc 
polTunt illos agcrc, illa paci. Quodlibet etiam quod dicitur pofsibiie potcntia alicuius pafsiui, 
dicicur pofsibile potcnria alicuius adiui : Quomodo namque potefl pofsibilc quicquam p.a- 
ti, quod nil potcft agere ? Au t quomodo potcft effciflus aliquis fieri,qucm facerc nihil poteft? 
B Et li quis quafi ad vidcndum folcm facem requirit,fic ad iftani vericatem pcr fe notam tcftem 
dcpofcat: Ecce Auerroes fuper i . de Coclo & Mundo comm. 1 14. qui dicit pofsibilc non efl 
poffibile, nifiinrcfpeftu.agcntis &patientis , & impofsibile eft imaginari ahquidcfTepof. 
fibile in refpcitu patientis, & impofsibile in refpeftu agentis, quoniam contingct , vt fit pati- 
cnsimpofsibilc, &pofsibilcimpofsibiIe. Omnccrgononcns.quoddiciturpofsibilefiuepo- 
tens, fic dicitur pcrpotcntiamalicuiusa£liui. SiergO/4 nonert.&poccft cfle, per aliquam 
potentiampotefteffe,&nonperpotentiampropriam, cumnullamhabeaticum etiam nihil 
omnin6pofsitfef;iccre&: producerc dcnon cfteadcffc: Namomnefacicns aliquo modo 
prarccdit, faltem naturalitcr, fuum fadfum ; fed nihil feipfum prxccdit : cum infupcr fecun- 
dum pr.Tmifla , omne non ens di(ftum]pofsibiIc, fic dicatur pcrpotentiam alicuiusadiui, nec 
.4 poteftefleperpotentiamaIien.am. Hoc enimfccundumpriusoftcnfa,elfctpcrpotentiam 
alicuius actiui, quod poffet facere 4 : fed nullum cft tale , cum omnc aliud ab A fit incOmpa- 
C rabiIiterminus/4 & impotcns ipfum caufarc. Si-ctiam/^f caufeturabaho, noneft/^ [Deus.] 
PcrfcLfius enim eft cffc per fe fufficicnter, omnino incaufabilitet & indcpcndcnter ab alio,8c 
fiimmam k primamcaufam.aliorum, quamabahodcpcndcre, &.aIccrifubiicivccfFe£i:us. 
Non poteft ergo A efFe ab alio quouifmodo, quod & pofTct oftcndi pcr multas alias rationcs. 
Pernullam ergo pocentiam poteft /4 clTccuius oppolitum dicebatur Quarccontradiiflioncm 
includit, A non cffe, & poffe effe i8c verum eft, & neccirarium cft A poffe efTe : falfum ergo 
& impofsibile cft , A non cffe. Quapropier verum 8c ncceffarium cft ^i effc. Quamobrem 
& verum eft, & nccefTariu Dcum efTc : cffe quoqj tam perfeclum Sc bonum, quod nihil peife- 
ftius vel melius cfTe poffet. Secunda vero fuppofitio fequitur cx hac prima: Sequitur cnim cx 
ipfa Deum effc primum & fummum omnium entium ; hoc vero notorio coafliimpto, 
quodcflcprimiim&fummumeft pcrfcdlius 6cmchus, quamefrcpofterius & inferiusalio, 
autaltericoxqualc. Siquis autemteftcm defideret, eccc Philofbphus qui i. de Goclo & 
D Mundo 34. teflatur exprefTc, quod furfum cft honorabifius & diuinius ; quam deorfum : 8c 
anterius, quam pofterius. Qui 8c vna cura alijs Philofophis Cxpc docet nufquam in codcm 
generepluraprincipiacoacqualia, Scafqueprimalimphcitcrrcpcriri. Vndc8c Apoc. i. Ego 
£um a8c n,principium8cfinis,primus &nouifsimus. 

HabetcoroMrlimmorde continent 40. partescorttra^o. errores ; quarumprimaen, 
contra Trota^oramdubitantem Deum cjje. 

X hi js autem,qu.afi porifmaticc vidcntur muhi multipliciterabrrranres pof- 
fe clare reduci ad femitam veritatis,dum tamen ipfa dignetur prf cedcrc, fi- 
cutdu6trix. 

Ex hi js ergo cercificctur Protagoras, qui ficut recitat Laftantius i . Infti- 
tut. Diuinatum aduerfus Gentcs i . Dcos vocauit in dubium, 

Contra Via^oram iy infipentem negantes Deum ejjt. 

n Efipifcat Diagoras,qui,{Icu[ ibi nmilitcr rccitatur,poftca Deos cxclufic. Sapiac cciam ali- 
■'•^quando infipiens, qui rccitante Propheca, dixic iniipidc, Non eft Deus. 

Cwtra duhitantes <velnegantes Deum hahererealitery <equiualenter,Velfi{pereminenter 
maemVirtutem^^ quamlibet hnitatem: ^\>nmerfaliterquicquidmeliuse/iha- 

A 2 beret 




ThomiC 'BradyDardim L i b. i. 

bere^quamnon hahere,omniue modo omnimode honum ejje, <(sr ormimodambonita- A 
tem hahere,quodmelmeJl ejjeisrhabere, qnam nonejje is- nonhahere,ac omnefvi- 
tium isr malitiam non habere •■ O' 'vniuerjaliter omne tUud non hahere, quodtm ha- 
bere ejl melius quam habere , aut aliquod hahitum aliquo alio modo hahere, quodnon 
hahere efset mdius quam hahere^ aut quicquamfrujirajuperfluumue habere : Velnon 
Jemper ejsejumm^felicem^ beatum, aBualemJeu aElum, ita quod nihil felicius, bea- 
tius.yela&ualius ejsepofset. 

"pRoficiantDeumciTcfatcnteSjrcddubitaDteSjVclnegantes ipfum habcrerealiter.iquiua- 
^ lentetjVel luperemincntcr omne \ irtute & quamhbet bonifatcm ,&; vniuerfaliter quicquid 
cft mchus haberc,quam non haberc,omniue modo omnimode bonum eire,& omnimodam 
bonitatemhaberc, quod mehuscftcire&habere, quamnoneffe, &c non habere, ac omne g 
vicium &mnUtiam non habcre : & vniuerfahtcr omne illud non habere.quod non habcre eft 
mehus qua habere ; aut aliquod habitum aUquo modo habcrc, quod non habere eflc t mdius 
quamhabererautquicquamfrufkafupcrfluumuehabere ; vcl non fcmpcr cflc (umme feU- 
ccm,beatum,aaualcm, feuaitura, ita quod nihil icUcius, beatiusvel aiSualius cfle pof- 
lct. Alias enim pofletaUquideffcperfedius, mcUus, atque dccentius, quam fit Dcus, quod 
Suppofitio prima vetat. A^tuaUtas ctiam (iimma Dci per hoc Ipcciaiitcr dcmonftratur, 
tjuodaftus cflmeUor&perfcftiorpotcntia, &prxcipueaftus bonuspotcntiafuabona. Si- 
cutcxoftenfioncprimxSuppofitionisapparet. EtfiahquapotentiaponaturinDco ; illade 
neceffitate efl bona, ficut doccnt priorcs particulx huius partis. NuUacrgo potentiahtas ■-, (cd 
fummaadualitaseft inDco, ficut prima Suppofitio clare monflrat, quod&dcmonftratur 
fimihtcr per proximam particulara huius partis. Si namquc Dcus fit fumme bcatus &felix, 
efl fumme aftualis: Qiiis cnim ncfciat ifta confifterc non in habitu, ledinaftu, quod&Phi- C 
lofophi manifeftant. 

Contra negantes Veum ejse<virtutfs isr lonitatU cuiujlihetjimpliciter infinit<e. 

P Xtendant fe negantcs Dcumcfleviftutis & bonitatis cuiuflibet fimpUciter infinitr. Si 
■^narnqucahquavirtuseius autbonitas efTcttantum finita, poffctaugeri. Qiiare & Deo 
aUquidmeliuscllepoffct , quod Suppofitio primadamnat. Hijctiamrefellunturclariffime 
perproximampartemhuius. SccundumhancautemDeivirtutcm8cpotentiaminfinitam,& 
rcfpeftu ipfius iuxtaprajtaftafuperius de potcntia exiftimo verumcfTc, quod Gcomctr.-E 
fiipponuiitlineamredampofre quantumUbetpcrtrahiincontinuum & dircftum, & fupcr 
centrnm ejuodcumque fpatium quantumlibct occupando circulum defignarc, vt patct primo 
ElementorumEucUdis; &Philofopinaturalesmediu pofrcquantumlibctfubtihari & fimi- £> 
In : 6c vniuerfiliter omne illud quodapud Logicos, fcuquoflibctaUosdicitut pcr(e&ab- 
folutepofsibile, quod fcihcetpcr fc conttadiftionem formaliternonincludit, licctnonfit 
poffib Je pcr naturam, pcr potentiam fciUcct naturalem. 

Contra dicentes Deum nonplenefbifuffcere^fedalioindigere. 
A Pcrientur dicentes Dcum non plene fibi (ufficcre; fcd alio indigcrc, Hocautcm ex z.par- 
•**'tibus proximis , 5c cx prima Suppofitionc confcquitur euidenter : Conftat cnim notori^ 
futficicntiamcfTe bonum. QuarcikPhilofophusindeMundo 1 1. loquens de Dco, ficait : 
Non cgct artificio, aut alieno adminiculo,velut noftri Regcs indigcnt clietcia proptcr impo- 
tcntiam. Et i .dcCoelo&: Mundo loo.neque habetprauumnihil, ncqucindigcnscorum, 
quxipfiusbonorumvlloeft. Quare&i: 24. DcfinitionumdcDeoa totidem Philolbphisc- 
ditanim 11. dicitita: Dcuseftlcmpcrcxiftcns, nccenitatefolusfibi abundantcr fufficiens. £ 
Quod & teftatur Sadai vnum de nominibus Dei Hcbraicis,quod,vt dicit Rabbi Mofcde Du- 
ccdubiorum,fiucnentrorum6i. Idcmeflquodfiifficientia, coquodnoncgct cflcntia ali- 
cuiuscntis, ncqucegetaliocxtrafcadfirmitatcmcfrcnti.T fua: .• fcd fuaeflcntia fiifficit fibi. 
leronymus ctiam in lingua Latina & Hebraca pcritus .id MarccUam dcio. nominibus, quibus 
apiid HcbrxosDeusnominatur cpiftola5J9.dicit,quodio.horumnoniinumcftSadai,quod 
robuflum ficfufficicntcm ad omnia perpetranda accipere poffumus. 

Contra credentes Veum non necfffario, (ei contingenter ejje fumme perfeFlum is" "De- 
um, ipfumque efje mutabilem, ira/cibilem,placabikm, trtjiahikm, Utahilem aut paf- 

fbiUm 



C A p. r. T>e Cauja T>ei. Coroll. pars 7. 8. 

A fibilem nouiter quacunqtie aliapa/?ione , opmantes quoque quoU Deitsjit nomen acci- 

dencale, ^sr non efsentialefimpliciter. 

"\yl Vtentur crcdentesDcum non ncccflario.fcd contingcntcr cffe rumme pcrfeitum & De- 
•^'■'um.ipfumqueeiremutabilem^nouitcrjirafcibilem.placabilemjtnftabilemjartabilemjac- 
«juc pafsibiiem.nouiter quacunque alia pafsione: opinantcs quocjucquod Deus lit nomcn ac- 
cidentale, 6cnoneflentialefimp]iciter. QuodautemDcuslit neccflari6rumm^perfei>us8c 
Deus, expnmaSuppofitione confcquitureuidenter ; cum pcrfeclius & mclius fit fic eflc; 
quam contingcnter, iicut patct ex pr^ mifsis in oftcnfionc Suppofitionis iJJius. Si infupcr Dc- 
usnonnccefTari6ntfummepcrfcdus, &Dcus,potefte(rcnontalis : quodiiponatur rcpro- 
babitur&oppofitum eius probabitur, ficuc prima Suppofiiio probabatur. Qiiamobrcm 
ncque Deuscft mutabilisquouifmodo; quianonad mclius, cumfitfummebonus ; ncc ad 

B dctcrius, cum fit necefTario fumme bonus (ficut proximo demonftraiur) neque ad arquc bo- 
num. Hoc enim fupcrfluum viderctur contra tertiam partem huius , nifi fortafsis hoc face- 
ret propter bonum proprium conferuandum,& tunc indigcrct motu contra quintam partcm, 
vel propter bonum crcatura?: & fic adhucindigcrct motu.ncc ipfc fibi fufficcret ad faciendura 
quod vellct. Si ctiam Deus poflct mutari ad bonum arquale, cur non ad minus i bi etiam De- 
usperdattemporaliterSc adquirataliquambonitatcm,non fcmpcthabrt omnimodamboni- 
tatem,pra;cipue infinitam contra tertiam partcm huius Sc quartam. Si infupcr Dcus e/ret mu- 
tabilis.elTetpotcntialiSj&nonfummcaftuaiis, fcuaftus, contravltimam particulam tertix 
partis huius. Ex his autem vlterius patenter infcrtur, quod Dcus non cft nomcn acciflcnraje, 
fcdcflcntialcfimpliciter: przfertimfi imponaturabillafumma perfedione & max/.nabo- 
nitate.- Alias cnim Deus poflct non cfTc Dcus, atquc mutari, contra %, priorcs particula» hu- 
iuspartis. 

C 

Contra negantes Veum efse omnipotetitem aBiue,Cr nuSi^otenrempa/siu^ , ideU, non 
pojse ab alio quicquampati. 

■^Egentur.qui ncgant DeumcfTc omnipotentem aftiue, 8c nullipotentcm pafsiue; id eft» 
"*■ ^ non poflc .ib alio quicquam patt. Quod cnim fitomnipotcns adiuc tertia pars 6c quarta 
dcmonflrant: Conftat enira quod potentia adiua cft virtus quacdam 6c boniim , nec poteft 
pati ab alio ; quia tunc cflct mutabflis contra proximam, potcftque aus impafsibilitas , ficut 
& eius immutabihtas demonftrati. 

Contntopinantes DeumncnefsefubJiantiamO' potentiam rationalem, habentemintel- 
^ kciumZ^ liberam^voluntatem, cognojcentem aSlualiter ^ 'VoLntem : putantes 

quoque •voluntatem diuinam non efse rvniuer/aliter efjicacem, ideJl,non impedibtlem, 
nonfruflrabilem, non defcEitbilem vHomodo. 

"D Atiocincntur melius opinantcs Deuni non cflc fubftantiam 8c potcntiam racionalem,hl> 
■*-^ bentem intclleftura & liberam voluntatcm,cognofccntcmainualitcr6c volentcm ; pu- 
tantes quoque voluntatcm diuinam non ciTe vniucrialiter cfHcaccm.id clt.non impcdibilcm, 
nonfruftrabilem,nondefcftibilcmvllomodo. Patccnamqueexprima Suppolitionc Dcum 
cfTc^&cfrefubftantiam.cumipfafitperfcftioraccidcnte, quareiSc fubftantiam arque poten- 
tiam rationalem 5 cum ipfa irrationali rationabiliter pr.-cfcratur : quaproptcr sc habentem in- 
telleLlum & liberam voluntatcm, quod&tertiaparsoftendit ; cognofccre quoqucac vellc 
£ aftualiter^non tamen habituahtei,cum hoc fitperfeftius.ficut&aftusbonuspotcntiaverfuj 
bonum. Voluntas quoquediuinaeft vniuerfalitercfficaxmododiifto. Hocenimeftperfe- 
ftius,quamquode(letimpedibilis, fruftrabilis, aut defeftibilis vllo modo. Si etiam Deus 
quicquam veliet, & illud non habcret , ncc fieret, non efFet fumme beatus & foelix ,fed mifcr, 
prsfertimcumnihilveht,autvelIepoffir,nifiiufteperrcrtiampartemhuius,qua:&beatificat 
ipfum fumme. Quis enim nefciat foehcitatem & beatitudinem cfTe bonum integrum & perfc- 
ftum, beatiufquequoquecfle.habercquodcunquciuftedefidtratum , feu volutum , quam 
carcre;Sinamqucproptcrvniusvolutinonhabitionem non eflet quis minus beatus, nec 
propternonhabitionemalterius, &eademrationcadhucvltcrius,Sificdcinceps,quarenec 
eflet quis minus beacus, ctfi omnibus & fingulis volucis 6c dcfideratis cacerct. Sed cuius ani- 

A 3 mu$ 



9. 



Thoma 'Bradniardim L i b.i. 

mus ita fcntit, nifi forfitan infenfati i Quarc & Philofophus i . Ethic. 9. dicit foelicitatem effc A 
bonumpcr fefufficicns&perfcaum. Boetiusquoque 3. deconfolac.Philofophix PiofaJ. 
dicic,quodbeatitudocftbonum,quoquisadepto,nilvlteriusdefidcrarequcat, quod quidem 
eft ombiura fummum bonorura.cunftaque bona intra feconiinens : cui ii quid abloret,fum- 
mum eftc non pofTecquoniam rclinquerecur extrinfccus quod poflic optan. Liquet crgo ef- 
fc Bcatitudinemftatumbonorumomniumcongregationeperfciflum. Nonne ctiam lactius, 
iucundius , & delcitabilius eft haberc defidcrata 6c voluca, quam ipfisinuite carerc > Quis hic 
diftcntit; cuius animus non fic fcntic?in Beatitudme vcro fumma.fumma la:titia,iucunditas & 
delcftatio concinetuc.Deus autem cft femper fumme beatus per ccctiam partem huius : quare 
nuaquam aliquo voluto caret inuite, Amplius autem quis nefciat optime confequi ; Si Deus 
poteft hoc.ic vult hoc, facic hoc.cum nihil deficiat requifitum , quod 6c Philofophia fspc tc- 
ftatur! Quare&cxoppofito, fiDeusnonfacit hoc, &:vulchoc,nonpotefthoc,aliquopoffi- 
bilidcmonftratornoneftcrgoomnipotensjfedimpotcnsreputandus.contra^. partem hu- B 
ius, quod Scteftatur ii, z^.Definitionum 24. PhilofophorumdcDco, ficdicens : Dcus 
cft cums voluntas cfl deificae potcntiac. 

Contra credentes Veum aliquid ignorare. 

TGnorcntutcredentcsDeumaliquid ignorare. Taiesautem videnturquidam Philofophi. 
■^&vulgares : apparctenimquibufdam, quod Ariftotclcs ii.Mcta. ji. velicaderereDeum 
noncognofcclrealiquidexcrafej ScquodAuerrocsibiincommenc. /i. velic aftrucreDeum 
non cognofcetc vilia, nequc fingularia, quibus & Auicenna 8. Mctaphyficar fux 6, & Alga- 
zel, 3. Metaphyfic.xfua:primo , fententiafextaconfentire vidcntur. CiceroqiJoqucdcDi- 
uin.-itione ncgat a Deo omnem pra^fcientiam futurorum. Dequorum Cmiiibus Iob.22. reci- 
taturhocmodo. Quid nouit Deus > &:quafiper caliginem iudicat, nubes lanbulum cius, C 
necnoftraconfidcrat, & citracardinescoeliperambulac. EtPfilmo/^. Etdixcruiit,quo- 
modofcitDeus.&ficftfcicntiainexcclfo. EtinfraPfa.93, Ecdixerunc,non videbitDomi- 
nus, necincelligecDcusIacob. Scdhijomnespcrtcrciampartcm & quartam facilicer corri- 
gentiir: Conftatenimquodfapicntia,fcientia(kdifcretioapprobatiiia,vcl reprobatiuaprx- 
clariflimT funt viriutes. 

IcemperpartemproximamDcuscognofcitad:uaIiter, &fia!iquidcognofcit,maxime vi- 
deturqiiodfeipfumcognofcac. Pcrfeaiusquoquevidccurfcipfumcognolccrc, quampeni- 
tusignorarc. Quarcfecundumprimam Suppoficionem feipfum cognofcit. Quomodocci- 
am fccundum tertiam partem huiuseftDcus fummebeacus,fi nullomodo fcntiac, percipiat, 
aut fciat feeffebeatum ; Dcusigitur fcipfum cognofcit, & non imperfe£fe 6c diminute prop- 
terfecundamSuppofitionemSc tertiampartem6c quartam. Cognofcit ergo fe perkrtc 6c 
fummcpcrfcCte, itaquodnihilpcrfeaiuspofrctcognofccre, vclcognofci. Cognofcicergo D 
fe fccundum fuameffentiam.Si fccundum omnes fuasconditioncs, relationes & circuniftan- 
tias vniucrfjs. Sed non cft res aliqua qua Dcus non fit prior , fupecior, melioratque perfcfti- 
or,ficutSuppofitioprimadocet; cuiusetiamDciisnonntcauni,pnncipium,6(finis, ficutSc 
Philofophicontcftantur. Non eftergo tes quamDcus noncognofcic propric & diftinftcj 
Ha:c enim cognicio perfe^tior eft conf ufa. 

ItcmvclfcicDcusquodcftaliquidaliud prxter ipfum,velnefcit : Si fci.it & non confufe, 
cum fcientia diftinfta aftualior & pcrfeiftior fii cofula ; diftinftc crgo cognofcit aliquid extra 
ipfum.&quarationcvnum&comniaperpartcmquartampr.xmiffam.- Sincfciatcllcaliquid 
pr.Ttcriprum, hoceftmirabiliusScabfurdumi Poffct cnimtunc vcrilimiliter credere nihil 
efle penims priter ipfum, quare &c dccipi turpircr &c crrare contra terti.im partem huius. 

ItcmfecuiidumprimiftaDeuscognofcit perfefte (cipfum;cognofcit crgo Scfecffcpo- 
tcntif inlinitar,omnipotentcm6cvoIuntatisvniuerUliter clficacis fccundumquartam.fep- £ 
timam, 6c oftauam partes pr.xmiflas. Scit ergo lc poffc facerc, deftrucre 6( mouere aliquid 
cxtraipfum. Quod liponacur, cuncilludcognofcit ; operatur cnim non temcrj fedicicn- 
tcr, & non nouir illud noui tcr propter fextam partcm : ^ quia prius fciui t (e poffc 6c vclle {\c 
facere,6cuafetaftunim:.Ttcrna!itercrgoiIIudnouit, quare6f quodiiberaliud fimilirationc. 
Item li Dcus qua?dam vcra ncfciret , poflct defiderare 6c vcllc (citc iHa ; omnis cnim ratio- 
n.ilisnatnranatuialirerfcircde(iderat: quare6ccumper partcm prox mnm liabe.it volunta- 
tem ' iicifahtTcfncacem, poflet illafcirc6cnonnouitcri quiatuncnoii lcmpcrcifecnilu- 
aliilimus.fcientiffimus, perfeftinimus, beatifllmus, 6c immutabilispenituscontratcrtiara 
partem 6c fcxtam: Neceffario ergo a;ternaliter omnia vera nouit. 

Itcm 



Cap.i. T>e Caufa T>ei. (^oroll. pars lo. y 

A Itcm quanquam aliquac rcs fiint vilcs,fcierttia tamcn illarum eft prartiofa & nobilis, licut tc- 
/lanturomncsPhilofophinaturalesde .inimalibuj, partibus, Scde generaiioneanimalium 
pcrtraftantes j prxfertimmeisqui perfaentiamviliumnon vilefcunt , vilcfcereue non oof- 
funt. Dcusautem teftc (exta parte vihficari non poteft : Ipfc ergo omnia pcrfede & diftin,;tc 
cognofcit. Vcrumfiquislubtiliusconllderarevoluerit; inucnict,quodomnisnatura,6cres 
quilibct naturalis, &omniseffcntiafecundumilludquodeft , bonaeft, &pulchra , ficutdc 
Philofophi conteftantur. Cur ergo non dccet Deum bonum & pulchrum ifta cognolccre ? 
Anfortequiafuntminusbona icpulchracjuamipfc ? Quomodocrgo[non]potcftt3liafa- 
cete, 6c fetuarc, percius omnipotentiam & efficaciffimam voluntatem , lecundum proximas 
parteshuius? Quomodoetiamdcccthominem, tam dignam naturam 6c nobilcm cogno- 
fcere viliora ? 
Item, quomodo poflct Deuscongruercmunerarcfuoscultores, 6cruoscontcmptores bo- 

B nos & malos, fi ipforum merita ignorarct ? 

Itera,curfniftraporrigimus preces [ Domino ] Deo, fi illas audirc non poffit ? 
Ampluisautem quisdubitatefTcmclius, ordinatius, atquedeccntius, vt Dcusquiprima 
Suppolitione probantc(ficiitinoftenlionefccundi Suppolitionis apparet) prieft Mundo 
6caljisvniuerfis, prifitomnibuslapicnter, pofsit, fciat 6c vclit expcdire fupplicationes fibi 
porrcffas, bonos prxmiare, malos corrigcre, vel punire ? Alioquin minus hcbetaretur ftimu- 
lusfpcictamofis.rumpercturlorumtimoris&etirajnareturaudaciadelinquendi. Quareic 
totus ordo rerum humanarum tam ad Deum, quam ad proximum quafTarctur. Si aiitem A- 
riftoteIe;volueritdicere,DcumnonintelligcrcaIiquidprarteripfum, quia quodlibcttalecft 
viic, faltcm refpeclu dignitatis diuina: nihil eft, licut cx prarmiflis apparct. Eadcm ctiam 
rationcniliil aliud poflct facerc aut mouete contra fcptimam partcmhuins. Illud ctiam 
quod Aucrrocs videturarguere, Deumfcihcctnonh.aberefcicntiamparticularium, & diftin- 

C iSam particularium 6c fingularium.quia illa funt infinita,6( non determmantur a fcicntia,non 
dcbct mouerc ; quia Dcus eft fimplicitcr infinitus 6c qu;rlibct virtus cius , ficut prima Suppo- 
fitio & quarta pars demonftrant ; Imo Dcus cft magis infinitus quacunquc multitudinc infini- 
ta.quam ponit Auerroesparticulariumexiftentium, cuiufcunquc fpccici fucrint, aut ctiam 
omnium fpecierum : quia quacunquc taii multitudine infinita cuiuflibct fpccici,cft alia maior 
multitii Jo,viz. congrcgata cx illa,6c alia fimili alterius fpcciei : tota ctiam multitudinc infinita 
omniumparticulariumexiftcntiumpofrctaliquamaioreffe ;im6&dupla,tripla, quadrupla 
& deinceps fimul, vcl fuccefiiue. Deus autcm eft tam magnus & infinitus, quod nihil maius 
aut infinitius elTc poflit, ficut prima Suppofitio 6c quartaparsoftendunt, quare 6c corrcfpon- 
dcnterquarlibet virtusciiis. ScicntiuitascrgoDei &eius capacitas nullamultitudinefinita, 
neque infinita fingularium exiftcntium vnius fpecici,vel pariter omnium fatiatur : fcd vnam- 
quamqucenrumetiamtotam multitudinem, fiponatur, cxomnibus congrcgatamcxccdit 

D quodammodoinfinite. Quodinfuperaliquiargumentantur;fiDeuscognofcerctfingularia, 
cumil!armtmutabiIia,6ceiuscognitio fimilitcrefTet mutabilisiverumeftet, fi illa cognofcc- 
ret ficuthomo.alterabiliterpafsibiliterqucabcis : fcdnonficilla cognofcit proptcr fcxtam 
6cfeptimampartcshuiusi imomatcrialitcr^cadiuc, acfi oculus fixusper cxtramifioncm 
vidcrct partes fluminis fuccedcntcs. 

Qontrafingentes Deumexmeml^is humamSj^vel alijs,feu quilmfcunque diuerjis componi, jq 
negantefque ipfum efse fubflantiamfmplicifsimam, impartibihfsimam, nullam com- 
pofitionem,partlhilitatem, magnitudinemue habentem , magmtudinem fcilicet cor- 
poralem. 

T) EfipircantcompofitorcsDei, fingentesipfumcxmcmbrishumanis, vel alijs.feuquibuf- 
E •'■^cunq; diucrfis componi : Sciant quoqiDcum cflc fubftantiam fimplicifsimam, imparti- 
bilifsiraam,nuilam compofitionem,partibilitatem,magnitudinem habentem , magnitudincm 
fcilicct corporalem. Si namq-, compofitio talis efTct in Dco, non repugnaret partibiis diftrahi, 
&abinviccm fcparari,quarenectotimutari,minui,vclcorrurapi, quod pr.Tmiffa corrum- 
punt. Quomodo infuper ellet Deus fummc petfeftus, fiue fufficicns 6c bcatu'; .ficiit ptarmifTa 
tcftantur, fi nectfrario depcnderct ab alijs,& alijs ncceflarijs indigerct ? Aitualius ctiam atq; 
potentius videtur ex fe , 6c per fc fufficientercxiftcre,quam alieno fulcimcnto 6c adminiculo 
fupportari. Dcus autem cft fumme aftualis 6c potens,ira quod nihil artualius & potcntius cfTe 
pofTct, ficut prima Suppofitio, 6caliaprioradcmonftrant. SietiamDeuscomponercturcx 
partibus, quaclibct parscomponcns , vcl faltcm torma partcs illas petficiens, vnicns, 6c con- 

iungcns 



8 Thomie 'Bradvnardmi L i b . i, 

iungens eflec naturaliter, prior Deo, contra primam Suppofitionem , ficiit in oftenfionc A 
fccunda:Suppolitionisapparcc. Ad hxcautcm.vcl Deas componitur cx partibus homo- 
gcncis tantum , vel ctiam hetcromogeneis : Si tantumhomogeneis, anmialia & coelum 
perfeaiiis componuntur contra primam Suppofitionem, & tertiam partem hujus : Si cx hc- 
teromogencis Dartibus componatur, iila: funt difsimilis officij, difparis dignicatis , 8c non s- 
que pcrfeS^: quare & aliqua carum non cft fumme & infinite pcrfc£ta contra quartam 
pariem prasmiftara [hujus/] 

Amplius autem fi Deus cx partibus componatut ; vcl aliqua carum eft infinitx perfcdio- 
Disfimplicitcromniquaq;velnulla:Sialiqua,ipfacirctDeus, ficut Suppofitio prima mon- 
firati cfiTet quoq; fuperfluum , quod Deus plures parces haberct, cum illa fola fufficeret ad 
qua^cunqi contra tertiam partem hujus: Si nulla, offcnditur quarta pars hujus. Ad idem tunc 
quxlibctparspofl^etcfl^cperfcaior, & fic Deus,quod Suppofitio prima damnat. Prxterea 
partcs Dei vcl funt finitx,vcl infinitx in numero: Si finitar, totus Dcus cft pcrfc,a:ionis finita; B 
contra primam Suppofitionem 6c quartam partem. Si infinita:, idcm fequetur,quia quilibet 
iftarum, cum fit tantum finitz perfciSionis, poflet augeri: quare & fimiliter Dcus totus.Infi- 
. ^ tiitatcmquoquc II /&/»/*; 2'.Suppofitio exdudit.&tota fimulnatura,ac cuiuflbeta,iimus ip- 
II liuiuf. ^j^ refugit & abhorret : altera particula huius partis confequitur ex priori & cx prima Sup- 
poficione cum tcrtia parte & quarta. 

1 1 . Contra Zabios^ Crfapientes eorum calumpro Veo colentes. 

ERubefcantZabij&fapienteseorumcoelumproDcocolcntcs. Ipfinamque tcfte Aucr- 
roe fuper i . Mec. comment. 41 . credcntcs coelum cflc artcrnum, xftimabant ipfum cx fc 
eflcmotionisactcrnar.ncc oportere ponereprincipium aliquod nobilius ipfo,quarc8c, vt 
, .- vidctur,ipfumpro Deocolebant : fedifti pcrproximam corrigentur. Ccclum infupcrcft C 

&cuiu{li. ^,|.j^ui3 ^ potenci.T, * finicx , eft quoque mucabile , alcerabilc , illuminabile.&obfcu- 

jj" omta- j.^jj|]^. Dcf^ciunt quoque coelo mulcx perfeftiones & bonicaccs pofsibilcs j nod: eft igitur 

Dcusficutprxcedcntia manifeftant. Quare & Aucrrocs ibi przmifit : hocquidcm,fcilicct 

inuenire primum moucns fimphcicer cft valdc difficilc & daufum , & idco ilie locus fuit 

lapfus fapicncum. 

I z Qontra ador.itores Solis fvel Lwu , Martis <vel louis, cuiufcunqne figni c^kjiii, <vel 

quorumcunquefignorum , <sr fvniuerfaliter ctuufiibet partis coeli. 

CEfTcnc adorarores Solis & Luni, Martis &Iouis , cuiufcunquc figni coelcftis , vcl quo- 
rumcunqucfignorum ,&c vniuerlahter cuiuflibet partis coeliproptcr racioncmde toco 
coelo prxmillam. ^ 

I , , Contra fabricantcs fibi Deos temporales , bomhtes , animalia, arhores, ignem , aut 

quanKunquerem talem. 

II tempora- "pEriancur qui Deos fibi fabricant tales , \\ homines , animalia , arbores , ignem , 
les J^auc quamcunquc rcm talem, Tales fuerunt quidam Gentiles anciqui , qui homincs quot 

d.im viuos , quofdam veromorcuos,Dcosfibi fccerunc, ficut quamplures hifloria: contc- 
Oantur. Vnde6c Plato t, Timaci.3 Sic, inquit ,noftra credulitas comes afTcrtioni prifco- 
rum virorum , quod Tcrr.x Coelique filij funt Oceanus &: Thetis, honim porro Sacurnus 8c 
R hca 6c Phorcus. Sacurni porro 8c Rhe.T prolcs lupiccr & luno , & carccri qui func in ore ho- 
minum i*< mentibus , & de quorum fraccrnitace fama celebratur ; acque ex his ali j naci func, 
qui pucanturDij. Hiftorix quoquc Roroanx teftantur,&rccitatAug. ^.dcCiuitate 17. ^ 
quod Scf uola doiTrifsimus Pontifcx Romanorum difputauic tiiplcx gcmis Dcoru,Pocticum, 
Philofophicum.Principiim/eu Ciuile,dc quorum fccuitdo fic dicic : Sccundum non congrii- 
icciuitacibus ,quodhabcataliquafiiperuacua,aliquaetiamquxobfitpopu]isnofre. De fu- 
peruacuis non magna cft cauf;i: Solcc enim & a viris pcritis dici; fupcrflua non noccnt. Quse 
funt auccm illa^qu.x prolata in multicudincm nocent; Harc, inquit, non eirc Dcos Herculcm, 
Efculapium,Caftorem,PoI!ucem : Proditurciiim .\ doifbis, quod homines fucrint, 6c huma- 
naconditionc defeccrinc. Talcs fucrunc anciqui Babilonij , qui colebant Draconem , ficuc 
Dan. 14. recitatur. Talcsctiam fucrunt Acgyptij vctcres Bouein pro numine adorantcs. 
Vnde Sohnus dc Mirabilibus Mundi 7 . agen s dc Aegypto & rebus eius , fic ait : Inter omnia 

qur 



Cap. r. DecaufaTiei, (^oroIJ pars i^. p 

A quae Aegyptiishabctdignamcmoratu, pnccipiie Bouem miranturqucm Apidcnijfcu Apim 
vocant.hunc ad inf(ar coluut Numinis , imigncm alba: notx macula , qua; dcxtero latcn cius 
ingcnita corniculantis Lunxrefer: facicm. Statutum enim fpatiumclt, quod vt affucnt, 
protundo facri fontis immcrfus nccatur , ne diem longuis trahat , quam Jiccbit. Mox alter, 
nec fine publico Juitu rcquiritur,quem rcpenum ccntum Antifticcs Mcmphim pcrfcquuntur, 
vtincipiat ibi ficns initiatus (acer ticri. DeJubra.quibusfucceditaut incubat,myftice Fhala- 
mos nominant , dat ownia i| manifeftantla dc futuns, iJIud maximc, fi de confukntis manu ci- II omina. 
bum capiat: denique aduerfatus Germanici Cxfaris dcxtcram prodidit ingruentin.nec mulco 
poft Cacfar extindus cftipucri Apim aggrcgatim fequuntur,& repcntc velut lymphatici ven- 
turapr.Tcinunt. BosillioftcnditurfLEminainannofcmcl.&ipfanonabfqueccrtisinllgnibus, 
qua- fimulatqiinucntaciTctoblata eft,eadem dicneci datur.Apis natalcm Memphicclcbrant 
iad:upatct2aurea:,quamproijciunt in viliftatimgurgite: Harc folennitas per fcptcm dies 

B agitur , quibus diebus cum Sacerdotibus quaidam crocod.li inducias haben t , ncc attreftant 
lauantcs. Verumod:auodie,ca:remonijsiampera£lis,vclutredditar;cuicndiIiccntia(oIitam 
rcfumuntatrocitatem.Hunc autem ApimPapiasinElcmentariofuo,ScI(idoius5.Htym.44. 
dicuntfuifTcTaurum AcgyptiScrapi confccratumjcuius&imaginem affirmant Iui'sosdc 
Acgypto profedos fibi in cremo fabncaftc. Sunt ctiam quidam rcccntiorcs, qui tcftc Marco 
dc Venetijs j.dcconditiombus, &confuctudinibus Oncntalium rcgionum 2j. In Indi.i 
Maioriinrcgno Var boucm adorant.diccniesboucmrcmcflcfandilsimam , nequeboucs 
occidunt,ncquecarneseoruraob reucrentiam comedunt: Cum autem moriuntur boucs, 
adipeeorumdomos fuas perungunt,&infr3 ciufdem 28.dicitquodin prouincia Maabar, 
fcilicet in maion India , cum hij qui bouem adorant ad bcJla procedunt , quilibct lcctim dc- 
fcndcpilisbouis fylucftris. Creduntcnim Boucm iylucftrcm tantx fiincticaiiscflr ,qnod 
quicunqucfupcrfcdcpilisfuis WpertaHeritin omnipeticulotutus erit. Talcs fuerunr 6c illi ||habuerit, 

C Indi , qui \\vt apparct cx cpiftola Alexandri ad At iftotclcni dc fitu Iiidix,i< cius vaftitate co- || f'cut 
lcbantatboresSolis8f Lunae,qua:dc quibufcunquc intctrogatis , eii.im lacita cogitationc 
finepronuntiationcquacunqucreiponfa viridicacuncftis dabant, quibiu 6c Saccrdos Indicus 
folenniterminiftrabati vbi6cdeinterrogatione Alcxandn &:arborumrc(pon(ioncmirabili 
fcribituriftomodo : VidimusabOccidentc iubarctulgcntibus Phoebi radijs pcrci.ila arbo- 
rum cacumma , & Saccrdos aic , furfum , inquit , omnes incucmini , & dc quibus rebus quif- 
queconfulmruseft,occulcecogiccc filentio, ncmopalampronuncict: Cum cgo 6< amici , 6c 
commilitoncs accuratius fumus intuiti ,ne mtcr nemonim dcnlitatcm , aliqua in moicm 
hominum nos illudcrct falfitas , mox intcrucnicncc nuUo cali dolo, vlqiic ad cacumina ramof- 
queptolpcximus,ftantibus nobiscominus diuina auribus occupauimus oracula. Cogita- 
bamiidcuidoorbctcnarum, inpatnam tnumphans adOlympiadcm matrcm mcam (oio- 
refquc meascharifsimas rcucru pollcm, cui (ubito Indico fermone teniiifsimo rcfpondit ar- 

U bor. Inui£iebclhsAlexander,vtcon(uluiftinumcn,vnus crisdominusorbis ccrrarum : fed 
viuus ampliutin patnam non reucrtcris.quoniam fata ita dc capitc cuc ftatucrunt Tum 
cgo oraculum cum ignorarem, intcrrogaui qualceffct , Indicus intcrpre tatur, qncm cgo par- 
timmuneribus, partimminis,vt quxcunquc arbores dicerent,iudicarccoegi, Quarccog- 
nitis omnibus, percufsis flencibu(quc,qui mccum crant in comicatu palamque, iic moi is crat, 
&■ aliud coufulturus cram , & incraturus vclpertino temporc. Scd nondum cxorta crat Lu- 
na , cum rurius inuitaci ad lucum iuxca iacras arbores confticifTemus , mox folica conluetudi- 
neadoramus,trcsfidehfsimosinduxerammecumamicos, Pcrdicam,6cDiconam, 6c Philo- 
tamquianullummctuebamvltra,necinmc quicquam eratmctucndum , vbi nemiucm fas 
crat intcriici. || Co»/«(//»/igitur,vbi moriturus e^Tem , 6c tum ad pnmum Lunar ortumper- ||confiilc) 
cuftacornu fpIendorcqueacccpto,arborGra:cc rcfpondit; Alcxander, inquit,plcnum iam 
finem itatis habes : fed fcquentc anno menfe Maio in Babilone morieris : a quo minime ipc- 
E ras,decipieris. Et infra,incrauitettioconfulturusabcadem mihi iacratifsima Solisarbore, 
cuiusmortcmdemanupercuirorishabeam pnccaucndan- 5 qucmue exitum matcrmea,fo- 
rocefque mca: habiturx fint. arborGrarce dixit: Simortiscuajcibiinfidiacotem prodidero, 
(ublatoeoiacileinftantiafata mutabis, mihiquoquctres irafccntur forores , quod vcridici 
oraciilaearumimpen(aprodidcrim;fcilicetClotho, Lachelis6cAtropos. Igituradannum 
&mcnfcs8. in Babilonc morieris, non ferro, vtfufpicans, fed vcncno : Matcr tua tur- 
pifsimo,acmi(erandoquandoqueexitu infepulca iaccbit in via , prarda auium ferarumquc: 
Jiororcstu^ feliccs dicietunt faco: cucciam, ctfi brcuefupereft tempus,Dominus tamen 
orbis terratum erisi nuncmodocauc nenosvlterius fcifcitcris , vnde cxccde tcrminos luci 
noftri : qua: omnia ita contigiffc lulbnus 6c.-ib j Hifloriographi conteftantur. 

Fuerunc 



lo Thoma ^radjpardim} Lib.i. 

Fucruntetiam miilti tjiii ignemproDeocolebant.coquodvJncerc & confumcrc alia vi- A 
deatur. Hij autem omnes pouunt vtproximifacilitercaftigan: Deuscnim,vtprjEmiflacirca 
i"'" Suppofitioncm teftantur.eftneccflcelTc. Nulla ergo res temporalis, gcnerabilis.corrup- 
tibilifuccftDcus. Si ctiamaliquispurushomofitDeus; vclhomo efta fc,velabalio. Sii 
fcjcur non alius homo limiliter.cum iit eiufdemnatura:? autcurnonpoteft aliusfaccre fc 
Dcum,licut& illefefccit? Siabalio, illcaliiis videtur potius cffc Dcus, &illc eft dcquo 
Suppofitio i "■ canit. Quis ctiam nifi irrationabilior beftia, pofuerit bcfliam Dcum fuum,ar- 
bof(;m,igncm,aut rcmiirationalemqiiamcunque[rem] omniavclaliancfcicntcm, volun- 
tatem inclficaccmhabciitem.rcm nonomnipotcntcm,(cddcbilem,indigentem,pafsibilcm, 
intcrfeflibilcm, dcftrurtibilemctiam, &:fiftudueritfefaluare,contra i""" Suppofitioncm fic 
paftcsprxmiftas ? O miierabilitcr miferabilis, mifcr homo. fitamcnhomo, curnonvcre- 
cundansn.ituram irrationalem naturaliter viliorcm.ignobihorcm, imperfeaiorem & tibi 
fubicftam adonire & colcrc proDominoDeotuo? cuiusctenimanimusnonpriponiti)e-3 
um fuura fibi ipfi,&omnibus alijsinordinc dignitatis,ficutSuppofitio i^docct? 

1 4» Contra mgatorios <sf nugaces, qui multitudincm onerofam deorum tequalium eiujdem 

jpeciei, feu natur.e adorant. 

REfrarneniur nugatorij Scnugaces, qUimuldtudinem onerofamdcoium squaliumciuf- 
dem fpccici fcu naturac adorant, quaficisminusfutticiat vnustalis. Si namque Suppo- 
fitio iMit vcra,lufficitplcnifsimevnusDeus. Nam vbinequaquam fufiiccrct.dcficcrctfibi 
perfeftio 6c bonitasaliqualis, qua: poflct ei alteriue adeffi?, quod & tertia pars & Icptima hu- 
iiis monftrant. Cum ergo ipfe folus omniquaque fufficiat, cur finc caufa fuperfluc ponitur 
alius.allijue ponuntur, cum quilibet fapicns Philofophus velalius jimo&ipfanatura hoc 
rcfugiac &: dcuitct. Ht li quis teftem rcquirat, cccc Philofophus 3 .dc Coelo 6c Mundo 3^. qui ^ 
dici t, non neccfte facere clcmcnta infinita ; omnia enim harc fcilicet compofita rcddcntur ri- 
nitis cxiflciuibus. Etinfra 3 5.m3nifeftum,quiamultomehusfinitafacercprincipia, 6c hxc 
vtminima omnibus ijfdem futuris, qucmadmodum djgnificant & qui indifciplinis: Cur 
crgo muitosDcosa^quales colcndo, hunc vnum infufficientcm efiiciunt? vel fi hunccre- 
duntfuflicere, curinhuiusiniuriam&contcmptum,amorcm,honorcm,8cgloriam,dcbitos 
ipli foli, abipfo vnico (ubtrahunt, alijfque impcndunt? Qui ctiam itafingunt circa natu- 
ram diuinam.plurimum diuiant & aberrant ? Non cnim eft multiplicabilis, ncc plurificabi- 
hs inmultaindiuiduaomnino fimilisrationis, qua: fubftantialitcr 8(folonumcro difFcrant, 
ficutfpecies naturaks : imo ncc poflet effe aliudindiuiduumilhusnaturar. Sicnim poflfet, 
i|Dci;s. poffct cffe (umme pcrfedum &bonum : Quare & fic cflct || ficut fupcrius probabatur, 
in conclufioncprima: Suppolitionis: & eadem rationc qua vnum aliudpoflct cfle, poffet 
cflc&aliudjSialiud, &fic fu^icr numcrum infinita^quare&aftualiteritacflfcnt, quod cu-p 
iullibet animus rCnuit, & lecunda Suppofitio interdicit. 

Itcm pofsibile eft fimphciter abfolute vnicum Dcumefle. Quisnon flatim confcntiat? 
Quisnonhoc pofito&cadmiffo, propofsibili abfolute ab omni contradidione fecilitcr le 
dcfcndat ? & li lit pofsibilc vnicum Deum effc, illum viz. quem fccundum prarmiflancccfTc 
eft cflc, qui &: lit A ncccfle eft ergo vnicum illum effe, & omncm alium Deum non eflt. Sit 
enim^. aliusquidamDcus, &fccundumpriorapofsibileeftB, noncffc Dcum, quare &fe- 
cundumfcxtampartemnon cfle S ergovcl cftimpofsibilecffc velpofsibiiecfrcpofsibilitatc 
contradidionis.quare&neceffeeftS. Deumnoneffci ficutptarhaDitain oftcnfionc primx 
fuppofitionis lucide manifeftant ; vcl brcuius, omncmDcum neccilceft effcDcum, ficut 
prima Suppofitio &: fexta pars demonftrant : B non neccffe eft effe Dcum ; fccundum prar- 
miffa, B ecgononcft Deus. Multitudoquoquedcorum arqualiumfiponatur,nonnc cft a- 
liquo modo pcrteftior vno Deo Quare & nullus corum eft fumme perfeftus. Quamobrem p 
ncqueDcus,ficutSuppofitioprimamonftraf, IfteinfupervnicusvcrusDcuscontincttotam 
cffcntiam & perfcftionem polsibilcm fuar (pcciei.fiucnaturar, ficut Suppofitioprimaprobat. 
Noneft cigoalius Dcustalis: imo noncflepotcft, qmanonfimul cnmiftopropter caufant 
pr.Tmiifim,necpoft iftumcorruptum,feu iflo quomodocunque noncnte, [nihil forct] fi- 
cut Suppolitioprimamonflrat. Ha:c autcmratio,dcquocunquc alioindiuiduo cuiufcun- 
quc .ilterius fpecici, fiue in naturalibus, fiuc in artiricialibus, fiuc in quibuflibct .alijs per fc pa- 
^IpS^ tct. Si quistamcnteftimonio gaudcat,cccc Philofophus i.deCcElo&:Mundo||92. oftcn- 
dcns noncffc, nccpoflccffcpluies Mundos, ficait : Nequevna neccfsitasplurescfTcMun- 
dos,nequc contingitfaftoseffcplurcs, fiquidcm ifte extotacftmatcria,quemadmodum eft. 

Sic 



impo 



C A p. r. T>e Caufa T>ei, QorolL pars 15. 1 1 

A Sicautcmfortequoddicitur.magisericirianifcftum. Etfequitur 94. Sienimcft fimitasciir- 
uitas in nafo aut carnc, & cl^ materia fimitati caro : li ex omnibus vna tiat caro , 6c cxilhit m 
hacfimum,nihil vtiqucaliud,ncquecntfimum, nequc contingit tartumelie. Simiiitcrau- 
lem etfi homini funt matcria carnes & oira, fi cx omni carne & omnibus ofsibus homo fiar, 
& Wpopbilibus exiftentibus dilToluta elTe, nonvtiquecontingiteireaiiumhominem. Simi- 
literautcm&inalijs. Etfequiturp^. Coelumautemeftquidlinguhirium, aceorum qua:ex 
materia : led li non cx parte ipfius conftat,fcd cx onini, non vtiquc crit aliud , neque contin- 
gct fatlosefTeplurcspropter omncm matcriamcomprehcnfameirc. Superquod Aucrrocs 
Commcnt. 95.dicit,quod demonftrationes ad impofsibile funt dc generc iignorum: lcd 
hic demonftratio probans Mundum efle vnicum, eft propccr quid. Habetenim caufam pro 
mediotermino,&idco dat iiobis fcientiam huius reicumfuacau(a,6(iftccft perkftifsimus 
modorum.Quis ctiam dubitat quid fitdignius,honorabilius atquepcrfcctius, efse pcrfc f um- 

B mum 8c primum finc pari, quam neccfsario parcm habcrc, ctiam ctfi noftct ? Deus ergo per 
primam Suppofitionem parem non habct. Curctiam nonpoilet vnusdeorumxquahum 
& numeralitcr difiercntium, ficut Angeh vel homincs , vclle quod alius noilct, 6c e contra ? 
Nullacnim vidcturratio, quarcdepotcntiaabfolutanon ficpoflet, cum nuilius corum vo- 
lutio ab altero pcndeat, licutnccipfc, nec litidcmnumcro,quodvolutio alccriiis, ficut nec 
ipfeidcmquodalius. Quare5cquilibctcorumpolTetquemhbetalium,&quoflibct a!iosim- 
pcdirc,6c milcrum, ac mifcros fatcrc,& e contra;quod prima Suppofitio,tertia pars 6c oftaua 
refellunt. Huiusautcm rciteftesfunt pene omnes Philofophi Naturales , Duiini ficMora. 
les: OmncsnaroqucPhilofbphiNaturalcs(pauciscxccptis) ponunt vnicum primummo- 
torem,qui fccunduincoscft Deus. Diuinilimiliterponunt cxprcfsiusvnicumpnmumens, 
vnicam primamcaufam, vnicumfummum Dcum.Vndc6cArift.11. Metaph.vltimo. En- 
tia non volunt dilponi malc,nec bonum pluralitas principatiuum, Vnus crgo Princcps, 

C quod &probat Auicennai.Metaph.(y.8c7.ficutfupcriustangcbaturi&Alga7.cl z.Metaph. 
fu2 (°. MoralesquoqucPhilofbphi, dcPolitijs tradantcsdicuntMonarchiam cftcoptimam 
politiam, prifcnim fircpcriatur vnusfufHcicnter idoncus.necpluresliraulprincipari dcbc- 
re, nifipropccrdefciflum vnius idonci vnice principari. Hic liber Ethicorum 8c Politico- 
rum Anft. ha:c lura Ciuilia Gcntium.hsEComniumciuitatum, communitatum & Re?/io- 
rum Legaha conteftancur. Rcm ctiam Militarcm, 6c negotia bcHica pcrtraftantes , vnicum 
femper cire ducem fupremum aflerunt optimum. Hoc autem totum in minori mundo , in 
minoricommunitatc fciiicet virium hominis (vndeScomncs aha: communitates humana: 
originaluerderiuantur)magisapparct. Suntcnimin homine collcgialitet fociacac vircsex- 
teriores, interiorcs, (cnfus,appccitus, voluntas, 6cratio. Scdquis ignorat vnicain iftarum 
debere naturaliter principari,6calias fubleruire? Vnde& Philolbphusin Secrcto lecreto- 
rum,Parcis ^.Capiculo 8. QL'ando,inquit,crcauitDcusalrifsimushominem,couftituitcor- 

Y^ pusfuumciuitatcmquandam, 6ccius IntcUeftum Regcminipfa: conftituit ci ^.B.iiulos, 
fcilicet ^.Senfusprscfentantcs ciquxcunquc. Sicergoinmaiori Mundo, etiamin Ciuicacc 
mundi amplifsimafcnciendum, Sic cnim dignifsime honorabilifsime & opcimc conucnit 
ipfi Deo 6c alijs vniuerfis : quare 9c per primam Suppoficioncm necclfc eft fic cflre. Non eft 
ergo pofsibile,quod finc Dij multi, xqualcs.eiufdem fpccici, folo numero differcntes. Am- 
phus autem fecundum multorum i^hilofophcrum & Philofophicorum virorum concor- 
dem fentenciam, fi fint Dij multi vniuoce nullus eorum per fe &c primo eft Deus : fcd omncs 
per aliquam vnam naturam priorem ipfis communem 6c communiter inhxrcntcm, qui pcr 
fcScprimo eft ta]is,&alij fccundoperillam. NuUus crgoillorficftDeus, quianonprimum 
& perfcprimum; fcdtantumillavnanaturacommunis,ficut primaSuppofitiomanifcftat. 
Perfectius quoque eft cflc bonum per fe 6cprimo, quam pcr aliud &c fecundo, ficut nullus ig- 
norat, 6cPhilofophi atteftantur. Non eftergoDeusquiperfe6cprimononcftDeus,ficut 

E primaSuppofitio&tcrtiaparsdemonftrant. Quoniam infuperfunt hij Dij , qui non funt 
afhiahfsimi , purifsimi^fimphcifsimi.ScpcrfcfufficicntifsimijfcdperaliudconftiturijContra 
primam Suppoficionem, &parces praimiffas? 

Qontra fingentes multos Deos tequales, naturajeujpecie di^^entes. i ^ . 

pAueant quoqucfingentcsmultosDcosa:quales,fedn.itura, feu fpecie difFcrcntes ; quo- 
^ rum vnus pracfit Orie nti, alius Occidenn ; vnus Auftro.alius Borcac ; vnus trugibus , aiius 
vitibus ; vnus paci, alius faluti ; vnus vni fpcciei, 8c alius alij prsponatur. Hij quidcm vt pro- 
ximi.primaeSuppofuionisvirtutefaciliter inflruentur. Quisetiamnonfaciic videat, fi lint 
Dijmulti diuerfi fpecie,vclnatura, quodcunquciftorumcatercperfeiSionefpccifica6cpro- 

pria 



IZ 



Thoma ^radv^ardini L i b.i, 

priaaltenuscuiufcunquc, qunrc&non cfle fumme pcrfeaum , quin aliquid perfeftius c(Te A 
poiTct^QuJiDobremconlcquentcr 8i nuUumeorumcfircDeum, ficut pnma Suppori£:o8c 
tcrtm pars denionllrant. 
1 6. Contra ponentes confufioncm mtdtorim Veorum in^qualts Virtutis <s- dij^arU dignita- 

tiijtue eiu/dem ipeaeijiue diuerjx. 

COnfundantur ponentcs confufione multorum Dcorum insqualis virtinis,& difparis dig- 
nitatis v liuc eiufdcm fpccici, fiuc diucrfa:. Talcs aute fuerunt nonnulli antiqui,qii i uimcn 
ponentibusDeosparcs&fimplicitcrarqueprimos, inhocmclius pofucrunt,quoddixcrunr, 
omncspritcrvnumfolumquemloucmvocabant.illivnicofubijci, ficut Principi liucpatri. 
VndePhilofophusi.Polit.8.Benc,inquit,HomerusIoucmappciiauic,dicens,Patervironim- 
que Deorum, Regem horumomniumpatrcmdiccns,&fupraciuldem i.Dcos,inqiiir,om- 
nesdicuntregi. Hicctiamfueratvetuscrrorvctcrum Romanonim. Vnde Aug ^.deOuit. B 
Dci^. Quandoautcmpollunt vno locohbri huius commcmorariomnianomina Deorum 
autDcarum, quxilUgrandibusvoluminibus vixcomprchcndere potucrunt. lingulis rebus 
propria dilpcrticntes officia numinum : Et infra 6. ipfum loucm Deorumomniumdea- 
rumquc Regem effc volunt. Hunc Varro crcdit ctiam ab hijs coli , qui vnum Dcum foluni 
fineiimulachrocolunt, fedalio nomincnuncupari: perqiios (vtcrcdo) intellexit ludacos, 
vndelofcphus 12. Antiquit.Iudaicxi. refcrt, quodquid.im Arift.Tus fapiensdi.xit Pcoio- 
m.T'1 Philadelpho Regi Aegypti : Cognoui ludf os faftorcm omnium Dcum colcrc , qucm 
nos Zena.idcft, loucm nominamus. Philofbphus ciiam in dc Mundo , vltimo, oftcidcns 

IZina qur.d ncuscum lit vnus,eft tamenmulrinomius, dicitquod vocatur Zeus S>C lupiccr: qucin 
Sc Hcrmis ds vcrbo xterno 2 1 .fimiliccr loucm vocat. Plaroquoquc, tcfte Ambrofio dcbo- 
no moni ;, loucni,& Deum, 6( mentem totiusdixit. Tartari ciiam qui colunt magnum De- 
um &:imrnortilcm,MaicodcVcnetijsl.deConditionibus&confuetudinibusOricntalium C 

'",■■. Regionum|i58.rt.P:rencc,coluntetiamDeum qucm vocant Nacagay : quem Deum terr.-c 

putant gcrercqnoquecuram ipforumacfruauumtcrrs, filiorumSc gregumipforum, 6c 
buticmaximercucrenter. Hij autcmhorribilitcrdeuiant. Nonenimeft Dcus, quinoncft 
fumme pcrfcclus, licutSupporitioprimamonftiat. 

i-i. Contra negantes T>eum effc rvnicum, zsr nonplures.affirmantefueefsepoffibikplures ef- 

Je, ne^Mite/que necejse e/se /impUciterefse rvnicum <:r nonplura , affirmantefue ejse 
po/libde pluraefse. 

RE ucreantur ncgantcs Deum elFc vnicum , & non plurcs,aftirmantefquc clTe poffibile plii- 
rcs clle, ncgantcfquc nccclfe e(^e fimplicitcr cfFc vnicum& nonplura, aflirmantefue 
encpoffibilcpluraeire. Talcs autem fucrunt multi Philofophi 6( famofi. Nam licut rccitat E 
Aug. 8 .dc Ciuit . Dci 1 2. Plotinus, lamblicus, Porphyrius, Apulcius & Piaionici cTicri , ac 
eriam ipfc Plato facra cflc facicnda dijs plurimis putaucrunc. Sed hi j omncs digncntur agno- 
fccre, quod ncc funt, nec elTc pofTuiit dij plurcs xquales vcl ina^quales, ciufdcm Ipccici vel di- 
ucrfie, licutpartcspriorcslucidemanifcftant. Qiiod autem vnumfit,necc(IcclTclimpliciter 
puraDeus, pnmaSuppofitioclaremonftrat, 8c quodfitvnicum,&nonplura,oftcnditpri- 
maoarticulahuiuspartis. Nihilcft cnimneccficcirefimpliciter, iiiliDcus. Dcuscnim non 
hab'etahquamcaulam,aqua dcpcndcatincfsendo , ficut prima Suppofitio & quintapars 
probant,nechabctaliquan-.partcm ficut dccimapatsoftendit. Quodlibct crgo aliud a fe- 
jpfopofsct poffibilitcrabloluteDeusdeftrucre&mancrc: Pofsctenim vcllcillud noncfse; 
quarc & iuxta partcm oftaiiam faccre illud non cfsc, quod & pars fcptima pcr omnipotcnti- 
am Dcimonftrat : prifcrcim cumquodlibetaliud a Dco,fitminuseo, quia nonfummcper- 
feil:um,ficutptimaSuppornioloqucbatur:imo&;improp0ruonalitcr 6c infinite quodam- I 
modominusco, quiainfinitequodammododiftanjafumma pcrfcftionc prxdicfa. Adhuc 
antcmquisdubir.nt, cfscpolsibilcabfolutcefsc vnicumncccfsecfse fimplicitcr, putaDeum! 
Qiiis non llati m confcntiat ? Qu^s non hcc pofito & admilFo pro pofsibili abfolucc, ab omni 
* ncccffc rcpugnantia fc f Kiliter dt f>iidet ? Quodlibct ergo aliud a E)co, potcft non efsc * fimpliciter. 
*'^= Quare&.quodlibctaliudnon cft ncccfse cfsefimpliciter, licutcx oftenfioneprimxSuppo- 

fitionis poteft cuidcntcr oftcndi. Amplius autcni li non fitaliquodnccclse eircfimpliciter 
nrxtcrDcum, necpotcftcfscaliquodaliudprxtcrcum , ficut oftenfioptimx Suppolitionis 
pcrfpicuedemonftrauit,quod&li laingiaphusponatcfsc,dcftructurcontinuopcrpra;mifsa. 
Iltud quoquc teftacur Auiccnna i . Meiaphylics fu* 6. & 7. & Algazcl. 2. Mctaphyf fu.x i . 

tonirii 



Cap.i. 'De CaufaT>eL Qoroll. parsiS. r 

A 

Cofitrapomnres nitiltt prhicipia prima fmpliciter comraria inuiccm , qtwrum nullum i tj 

reducmir adaliud, ncxomfiiaadaliquodvfjum iUis commune ; pnt.t bonura ZS' m.i- 
lum, ac confeqiienter <vlterius fomniantesduos Deos huiujmodtjiuc plures. 

VErecundentur inuerecunde ponentes multa principia prima fimpliciter contraria inui- 
cem , quorum nullum rcducatur ad aliud , nec omnia ad aliquod vnum lilis commune: 
puta bonum 6( malum , ac confcquenter vlterius fomniantcs duos Deos huiulmodi, fiuc pju- 
res. Huius autem erroris videtur Empedoclcs efle pater: videns cnim nedum bona ileii, ieJ 
& mala , pofuit vnum principium bonum , a quo bona cunc^la procederent : aliud vcro ma- 
lum a quo procederent cunda mala ■" quaj criam amorem leu amicitiam , & litcm lcu odium 
aliquoties nominauit. Vndc PhiJofopusi.Metaph.Capitulo lo. Quoniam,inquit ,con- 
B trariabonismeirevidebantur,6cDonfolumordinatio&bonum,fed inordina:ioi<turpei 6c 
pluramala meiionbus.&praua bonis: Sicalius aliquis Amcremind!ixit& Lirem,fineu]a 
fingulotum caufam inorum. Si quis enim airequatur&accipiat ad intcllcftum , & non ad 
quem balbutit diftus Empedoclcs ,inuenie{ Amoiem quidcm cauiam clie i, lyonorutn , Li- |[a"atoru 
tem vero malotum. Quarefiquis di.xeritquodammodo primumc^.i^crc Empcdoclem bo- 
num6cmaKim principia, forfam bene dicct: libonorum omniumcibonum e(t caufa,&: 
malorum roalum. Hunc6c(ecutusPyi;hagorasduasalailogias,fy!iichias,coelcmentationcs, 
(eucoGrdmatianes, lo. viz principiorumexvnaparte,Sc io.exalteradiciturpofuiire,ficut 
breuiter tangiiur n.Mctaph. || ly. vbi in nona Tranflatione habetur coelemcntatio,in l| jo. 
Tranflationcvcro quam Aucrroesexponit alaftogia : quod vcrbum. Alexandcr& Aucrroes 
fimiliterbrcuiteradiatejleftumprardiifl-u.m cxponunt. Eullratiusvero (liper illudPhilofo- 
phi I. Ethicorum 7. Probabilius autem vi dcntur Pythagorici dicere de ipfo, poncntcs in bo- 
C norum coordinatione vnuin comment. 56. plcnius hoc expoiicns , ficait : Duas lyltichias, 
ideft, coofdinationcs Pythagorici cxpofuer.UQt , qua: fequcndoipfijmEuftratiumlicpof» 
funt defcubi.- 



D 



/. 


Termintu, 


Injlr.itum. 


2. 


Pafeclum. 


Superfluum. 


s- 


Vr.um. 


Multttudo. 


4- 


Dextrum. 


Sini/lrum. 


f. 


(JMifcuiM. 


Farmina. 


6. 


Reclum. 


Curuum. 


7- 


Lumen. 


Tem hrit. 


S. 


Tttrigonus. 


JlterAparte longiiu. 


P- 


Qui:(cens. 


Motum. 


10. 


Bofium. 


Mitum. 



Sequcndo vero Alexandrum , videtur quod defcriptio deberct tranfponi,col!ocandoviz. 
Bonum (k maium in alaftogiarum capitibus velut fumma , aliaqiic lub iplis : itacjuod vna di- 
ccreturaiafiogiabonii altera vcro mali, qnod&cconuenicntius mihi vidctur,licct tcxtus 
quemexponit Aucrrocsdicat, quod intclicfta pcr fcSc fubftantia pnmafunt aiaftogiavlti- 
ma : Hocenim intelligo afcendcndo. Videturquoque Alcxandcr dicere, quod hi Pythago- 
rici ordinarunt primum fub gcncre quod eft bonum ; vltimum vcro in ma!o, quodfific 
vctumoportctcollerealiaduoqux ponitEuftratius, &locoeorum poncrc ifta duo. Ipfc' 
mct vcto Philofophus 1 . Metaph. 1 1 . tam in ordinatis qu.im in ordine dilcr cpat ab vtroque. 
Aitenim : Alij lo.dicuntprincipiaefTc, fccundumcoclcrncntationemdiftam,Finitum,in- 
finitum;Par,tmpar;Vnum,pluraiDcxtrum,iiniftrumiMafculum.f Kminam;Q.iicfcens,mo- 
tumj Reclum, curuum; Luccm ,tencbra5; Bonum, malum ; Quadrangulaie , longiusaltcra 
partc. Puto autem quod Philofopus non multum pondcrauit,quia ncc multum oportuit,ho- 
rumordinemiftoloco. Caufi vcro Pythagon (ficut ibirecitaturl fuit,quiad'jnarius eft 
pcrfedus , eo quod omninm ccmprehendit numcrorum naturam. Quarc 6c pofuit 10. 
Sph2crasc£lertt,?,qiiamobrem&forta!sisvoluitponcre to.Dcos Hancautem caufam Py= 
thagors.fecutas Arc'.i;..is Pvthagoricus, ilcutrecitat Boctiusi. Arithmct. ^i.antcArifto- 
talem lo.prrdicimcnr.i rouftituittiac tamofa. Hijs autemquidam alij fuccrdcntes motiuo 
Empcdociisprius rai>o dccrpti, dixerunt , vt recitat Aucrrocsfiipcr 12. Metaphyf com- 
ment. 5:. DuosDcosclTc.- quorum vnuscaufatbona,aliusvcr6maia. Huiuiautcm crroris 
inuentor,potiufue' fcct.itor,fuit .Mancs Mamacus, 8cinnanis patrrManithaEorum. ViJc- 

B tur 



i^ Thoma 'Bmc/rpardim L i b. i. 

tiirtnmcnrationabiliusexprjEmifsis jquodipfe& fuiEmpcdoclini,fcuPythagorici fintvo- A 
cnndi. Deiftoautemmancin EcclcrialHcaHiftoriaiib.^.cap. iS.fciiicetpenuitimofcribi- 
turiflomodo: Manesquidam fecundumnomen fuum infiniens, etiaminftin(Suda;monis 
agitacus.muinim hiercfm^ docet,vbi&multa fcribunturdeco.B. etiamAug.de Haircfibus 
46. DcifloMane 5c Manichxis hxrcfiquc illorum pertraftat ,&;iliis libris multis contra 
cos aliqucmuc eorum confcriptis. Ilidorus quoque 8. Etymol.9. & recitatur m Cancne cau- 
fai^. Qii.Tllione vltima .Capitulo vltimo. Vbi&multi h.xreticicumcorum ha;rcfibusrc- 
citantur,cuiusc<fcil:apcrucrfa,inaliquibuspartibiislicct paucis ctiam vfque hodic perfc- 
uerat. Hijautcmomncs dupliciterdcuiant, qiiarc&funtduplicitcr reduccndi. i.quiaaflc- 
lunc multos Dcos , contra proximo iam oftenfa. 2. quia aftruunt Dcum malum : Nam 
quomodopoffct cflcaliquis Dcus maliis prima Siippofitione&tcrtiapartc huius conftan- 
tifsime reclamantc? Motuium quoquc iftotum niillum debct mouere , nam qu^libet res cxi- 
ftcns, quatcnuscxiftcnsbonacft ,&nullamalalimplicicer, iicut inuidraratio manifeflat,8c B 
poftcnores ,profiindiorcsacfamollorcsPhilorophiatqueDoftores Catholici conteftantur; 
quarenec inconuenicnsaliquod.fiaDcobonoprocedat, Quod autcmdenumerodenario 
arguunc.non valet dcnanum necminutum, nccenim perfualionis Rhetoricx vim attingit. 

1 9 Con!:i-a Poctcu meniientes Veum hominibiis JiudiofiS aut alijs imiidere. 

PVnianturPoet.T, menticntes Dcum hominibus ftudiofis vel alijsinuiderc : Talcs fue- 
runtquidamainiqui, Philofophoi.Mecaph.inPrologorecitantCi fcdhij, fcilicctvtpro- 
ximi, icfcllcntur, cum inuidcre lit malum , quos &: breuitcr ibi refellit Philofophus , allcgans 
Proucrbium, Multa mentiuntur Poct.-c. 

lo Contrafabricantes deos inhoneftos C turpes, comedentes , bihentes, mulieribus com- C 

mijcentcs , in rebm aut ludis inhoneflis, turpibiis isrjcenicis delcctantes. 

HOncftentur qui fibi Dcos fibricanc inhoneftos & turpes ,comcdcntes & bibcntcs, mu- 
licribuscommifccntcs, inrcbusautiudis inhoneftis turpibus&fcenicis delcin-antcs, & 
omncsqui libi huiufinodi Dcas fingunc. Tales autcm fuerunt anciqui Babylonij ,quiBcel 
Deum luumcomcdcccputarunt&biberc ,(icuc Dan. 14. rccuatur. Talesetiamfueruntan- 
tiquiRomani& Gr3eci,qui Dcos fuoscomedcre&cfornicaricrcdebant,& inrcbusacgefticu- 
lationibus talibus deleftari ; quare & cis LudosScenicos dcdicarun t ; licuc cx eorum hiftorijs 
fatis conftat. Tales videntur & Tartari, dcquibus Marcus dc Vcnetijs 1. deCondir.ic 
Confuctud.Oriental.Regionum ^S.dicit, quod quilibet Tartarus habct in domo fua ido- 
lum Natigay Dci corum pr.xdifti , ic idola vxoris fiia: , & lili; ■■, Sc qiiando vadunt ad pran- 
dium , vcl ad coenam , prius cum pingucdine carnium coiflarum ora iftorum Deorum fuo. D 
riimpcrungunt,partcm quoquebrodijcxtradomum effundunc, vtlicdijifti rccipianr par- 
tem iuam. DetalibusautemdijsficucrccicatAug.8. deCiuit. Dei. 13. opiuabancurGcnti- 
lcs.quodlicut Dijboni&: honefti ficrishonoribus funtplacandi, vtiuucnti fic&dijmali 
& inlionefti nel.cdant5quare&: rcbusfuis diuinisLudos Sccnicos admnxerunt. Detalibut 
quoquc Dijs Sc Ludisncpifturis ccrum loquensPhilofbphus 7. Polit. vltimo, icafcnbic: 
°' ""'"'; Totaliccrquidem turpiloquiumcxCiuitatc,ficutaliquidaliud,oportet Lcgif]atoremexccr- 
&c n.jjS.f minnre: exdiccrccnim dcfacili quodcunquccurpium, fit&cipfum facerc propc. [Curan- 
dum] maximcquidemcrgo exiuuenibiis, quatcnus, nequcdicant, ncqueaudiant nihiitale. 
Siquisautcmapparuit alit]uiddiccnsaucagcns,[aliquodJ vecatum.libcrumquidem , non- 
dum autcm digniticatum dc meiuione in conuiuijs, dchoneftacionibus punire & vcrberibus; 
fcniorcn aurcn .x-tatc hac in honorationibus illiberalibus vtilitatis gratia : Quoniamau- 
tcm diccrc aliquid talium cxtcrminamus manifeftum,quia & viderc, auc piLluras. aut fcrmo- £ 
ncsinhoneftos. Curaquidcm igitureft Principibusnihilncquc fculpturam, nequcpiifluram 
elfc taliumaflioiuim, niliapudaliquos dcos tales, quibus 6clafciuinmattribiiit lcx. Adhuc 
autcm dimit tit lcx eos qiii hnbent .xtntem amplius prouedtam,^: pro ipfis Sc pueris cultu ho- 
ro! are deos : Iiiniorcs autcm ncque Inmboriim, neque Comocdix fpcefatorcs ponendum, 
antcquama-tatcmaccipiantin quaexiftctcommunicarc iamdemcntntionc, &: abcbrictate, 
fc ab co quod fu a talibus nocumcnto omnes impafiibiles facict diftiplina. Nunc quidcm 
igitur intranfcuriu liorumfccimus fcrmoncm : pofteriusauteminliftentcs oportct detcrmi- 
narc mngis, fiuc non oportcc. Primo, liue non oportct dubitantes,6c qunlicci oportet ; lccun- 
dum prxfcns autcm tcmpus mcminimus lanquam ncceirario; lortcnutcm non bcncdicc- 

bant 



Cap.i. De Caufa T>ei. (^oroll pars lu 15 

A bantqiiodtaleTheodorus Tragoedix gcfticulator i Nulhenim vnquam permiiit aut fc in- 
ducerc,neque vilium hypocritarum tanquam appropriatis Theatris primis auditibus : accidit 
autcm idem hoc & ad hominum collocutiones, & ad eas qui rerum : omnia enim amamus, 
primamagis; propter quodoportet luuerubusfacerc omnia cxtrancaquarpraua: maximc 
autcm qu.TCunqucipforumhabcntinfeaioncm autinharfionem. Quid ctiam PJato dc Lu- 
disScenicishuiulmodi dijscxhibitisfentiat,3udij Aug.vbipriusnarrante,quod ctiamPoc- 
tasip(os,quitam indignadcorummaicftate atquebonitate carminacompofuerunt,ccnfet 
deciuitate pellcndos : Cui & concordatSciuoladoftifsimusPontifcx Romanorum , licut 
gelta coruin teftantur, &: rccirat Aug.^.dcCiuit.Dci.i^. dillinfto triplici genere deorum, 
Icilicet Poetico, Philofophico, &Ciuiii: Primum dicitelTenugatorium,coquodmulta dc 
dijsfingant indigna ^ quiaviz. deos fic dcform.mt, vt nec bonis hominibuscomparentur, 
cumaliumf.iciuntfur.ui ahum adultcrarc: ficitcm aliquid;iliudturpiteratqueineptedicerc, 

B ac facere trcs incer le deas certafle de pracmio pulchritudinis, vidas duas a Vencrc Troiam c- 
uertilTci louemipfumconucrti inBouem.autCygnum, vtcum aJiquaconcumbati Deam 
homini uubcrci Saturnum filios deuorarc. Nihildeniquepoffcconfingi miraculorumatque 
vitiorum, quod non ibi reperiatur.atquc ab dcorum natura longe abfit. Verum ficut priorcs» 
ad bonitatem dcorum, fcuDei; ita iftos adhoneftatcm primaSuppoIitio, &tcrciaparsad- 
ducit. Nonnchoncftas magnavircus&bonitas rcputanda? 

Item '^x Deus comedat,vel hoceft proptcr nccclsitatem^aut propter voluptatem; Non pro- 
ptcrneccfsitatem,ficutprimaSuppofitio,quintapars,fexta&: lcptimaclaredocentitunc c- 
tiampolTetcorrumpi, quodcorrumpiiur per prsmilTa. Sipropter voluptarem, quomodo 
noneft intcmperatus,aut incontinc.is reputandus? contratcrtiampartemhuius: Deuscti- 
am lufficitplcnifiimc fibiipfiadplenifsimam voluptatcm, l2etitiam,gaudium,bcatitudmcm, 
& fochcitatem pcrfeibim, ficut quinta & tertia p.mes dcmonft rant. Omnis quoquc vicifsim 

C comedendo deledans vicifsim mutatur, & habet os & alia mem.bra, ad a,flum huiufmodi ic- 
qui fi ta : Deus autcm nequaquam , (icu t fcxta & dccima partcs oftendunt. 

Simiiiterctiam potcft oftendi Dcuin non contingere muliercm.pr.Tfcrtim cum Deus fit nc- 
cefreelle, 6(.inimitabilis,non egenshxrede, nequcauxilioalicuius, ficut pr.Tmifla tcftantur. 
SictiamDetisitagencraret, cx tocmina, fiuedea ^ quiddignius quamDeum aliumgcncra- 
ret! ficque elTentdij multicontra i^.partem huius. Sietiamahqua deaponatur, vidctur 
quod fit aliqno modo Deus, cum Deus fit nomcn effentiale per fcxtam partem huius. Quare 
&erunt di) multi&difparisdignitatisiVideturnamqucquod dea fitimperfcdliorisconditi- 
onis quamDcus ■■, contra i6 Sc ly partes huius. Quomodoinfupcrtalisdea faonorabitur 
tanquam Dciis, cum fit impcrtedioris conditionis? quare & non fummc per.^iefta : qua- 
proptcr nec Deus, ficut ptima Suppofitio maniteftat. 

D Qentra Idololitras. zr. 

PR.oi>ci:intIdoIolatnEidola fuacun£la,mafculina,foeminina,TeI ncutra,humanar, bcfti- 
alis,.ilteriufue figurae. Talia fiquidem idola multi antiqui Gentilcs antiquitus colucrunt; 
nonnuliietiam vfquchodie in partibns orientis huiufmodi idola colcrepcrhibcntur : Sed 
quodhbet idolum, fi fit ahcuius perfeiVionis, potcntix, & virtutis, eft tantum finitx , & pof^ 
fet eftemaioris ; Dcus autem nequaquam, ficut fuppofitio prima docet. Idohim etiam cft fa- 
ftibile, 6ccorruptibile:Dcusver6ncccirec(re,(icuteademfuppofitiomanifcftat. Idolumin- 
fupcrindigecfupportante, &:pluribusalijs,& eftmutabilc, potentia irrationalis, compofi- 
tumcxdiucrfis : Dcusautemnequaquam,ficutquinta,fexta, oflaua, & dccimapartcsdo- 
cent. Nonne ctiam homo, beftia, arbor.coelum, Sol,6c Luna.cft perfeJtioris natura: quam 
idolum, metallum, quodcunque lignum, hpis vel lutum ? & tamcn nullum iftorum eft Dcus, 
E ficut 13.12.6c1 i.partesmonftrant: quarenecaliqiiodidolumcirepoteft. Omncs quoquc 
Idololatr.TponuntmulticudinemidoIorum,quarc6cdcorum,contra 17. pariemhuiiis.Ido- 
lainfuperponunturh.iberefcxum6cmembradiucrfa,quod potcft rcfelli per prxmifta in o- 
flenfionc proximi partishuius. Faciunt quoque Idololatrar idolafua dc nobilion,&: ignobi- 
liori , perfcctiori , 6c imperfcdiori materia : fcd prima Suppofitionc probante, Dcuseire 
nonpotcft. quoaliquidpcrfeilius repcritur. Idolum quoque faftumdenobihori materia; 
putadeauro,polkchabcrema;oremmateriam,&forficanpuriorem , pluresgemmas.&la- 
pidcsmcliores.qiiarc&meliusefrepofret: Dcus autcm nequaquam. Hicforcafiisldolola- 
tr£crefpondcbunt,diccntcs,illudmatcriaIcidolum, non per fe matcri.-ilitcr cfrcDcumjfed 
cumfuericmododcbitocarminatum, dcdicatum, 8c conlecr.atum, rcciperc qu.andamvirtu- 

B i tem, 



i<j ^Jhoma ^Bradmrdtni L i b.i. 

tem,&ficfierideum,&cfrc. SedhijpofTuntredarguificutprius; cjuoniam fi fit ita, ille dcus A 
eftnouus, SCnoncfl necefreefle mutabilis, pafsibilis, deflru(Sibilis,indigens,compofitus, 
pluriticabiiis, li locis diuerfis confecratio talis tiat : Deus autem nequaquam , ficut prshabita 
mamfeftanc. IUainfupcrvirtusquam recipit idolum confccratum.veleflDeus.velnon ;fi 
cfl Deus, & compolitum ex idolo materiali, & illa virtute efl Deus ; quare vel funt dij multi, 
vel idem Deus pars fui ipfius. Ad idem, fi illa virtus eft Deus.vel eft ille Deus, de quo prima 
Suppofitioloquitur,velalius:SiiIle,curnoncompendiolius cohturfine idolo confccrato; 
prx(ertimciimnonindigeacidolo,ciimetiamidolumdicaturformulaadimaginem,&fimi- 
licudmem alterius rei formata : Deusautem incorporcus eft omnino ; quarc, ncc proprie po- 
tcfthabere3liquamformulam,autfimilitudinem corporalemdccima partetefte. llleinfu- 
per verus Dcus.per nullam incantationem, aut carminationem ad idolum irahi potcft , ciim 
litimmutabilisjimpafsibilifqueomnino. Si alius, funt dij multi, contra 17. partem huius. 
SivirtusilianonfuDeus,necidolummaterialccflDeus,quomodoergo exduobusnon dijs g 
fit Deus ? lUa quoque virtus, li non fit Dcus,cft tamen finita,&: pofsit effe maior, & fimiliter 
idolum matcrialciquare & totum paritcr congregatum : Deus autem nequaqu3m,ptima Sup- 
pofitione,6cquactapartevctante. Item.lihomofacitfibiDcum ,vel hoc facitvirtutcpro- 
pria, vel virtute altcrius : Si virtute propria,videcur quod ipfe fit dignior Dco (uo,ficut quod- 
libet facicns fuo fafto : Si virtute altcrius, vel alterius Dei, vel non Dei : fi alterius Dci, ergo 
non fuf ficit ille Deus,etuntque dij multi : Si non Dei, quomodo potcft non Deus, faccre v- 
iium Deum ? 6c minus maius, & tam maius = Item, li homo faciat libi Deum, DcusiUe magis 
tcnctur homini, qu.im econtra : ficut filius patri fuo, & faftum factori. 

AliterForfitanrefpondetur,qu6didolummateriale poft conlccrationem huiufinodi rite 
fadam, totum tranfTubftantiatur, conucrticurque in Deum : Sed quomodo poteft res corpo- 
ralis in rem incorporaicm immediate conuerti ; Deus enim eft incorporalis, impactibilifque 
omninodecimapartctefte. Haecquoque conucrfio potcft multis modiscefelh,fecundum C 
daca ab eis: Videtur enim cuilibet fenfui, omni experimento teftante, quod ibi iit idem ido- 
lummaterialcquodprius; Quarc,fialiquaconucrfioibifiat,m3gis vidctur Deum conuerti 
in idolum , quam econtra. llle infupcr Deus in quem conuertitiir idolum, vel eft no- 
uuSjVelajternus: Non nouus,prima Suppofitionevetante: Si xternus, velcftillcDeus, 
dequoprimaS'jppoficioloquitur, vclalius,&c. ficutcontrarefponfionempriorem. Etfiad- 
hucdixcrisconlcquenter,qu6d Deusmoratur in coslis, nccaducrtitquarcircanosaguntur 
in terris,ncc auxilium nobis prxftat.nifi per huiufinodi confecrationem dcfccndat in formam 
idohadhabitandumnobifcum: facisDcummutabilemcontrafcxtam; nec aduertis, qu6d 
Deusfempcrfcicoinniapecnonampartem,&quod habet voluntatem vniuerfalitcr cffica- 
ccm peroftatiam. Nonneergo,ctiiDeus h.ibitct in fummocoeli cacumine, vidctomnia 
qu.T tfcruntur in tcrra, omnem neccfsitatcm tuam, omnem pctitionem tuam oris, & cordis ? 
Nonuceti.imfi vclitquodiuuerisintcrra, &habcas pctitionemquamcunqueefticaciifime, D 
ftatim fict i litnonnetantolibentius petuioncs tuasexaudict.quanto honorabilius& mclius 
fentis dc ip(o?Et nonnehonorabihus & mehus eft , quod ipfe exiftensin coelo, fciat & po(fit 
iuuarc te in tcrra, quam quod nec hoc (ciat, nccpoffit, nifi relifto coelo defcendat ad cerram ' 
Sic crgo fcnti dc Dco, pracfertimcumpnmaSuppofitio, &partcsprxmif&infallibiliter hoc 
dcmonftrant. Prxtcreaidoloconfecrato, vcl Deus acccdit voluntarie, vcl ncccffario <k iii- 
uite : Si voluntaric, coguofcit in ca:lo confecrationem faftam tali tcmpore, & tali locoin tcc- 
ra ; Curcrgonon fimiliteraliavniucrfii? QuodautemncceffariOjinuitus &coa(Suspcrcon- 
fccracioncinhuiufmodidefccndatdccoelo, quis dixeiit,primaSuppofitionc,partetertia & 
feptima conftantiffimc rcclamantc ? 

Ampliusautcmquisfacietconucrfioncmhuiu(modi?Sihomo, virtute propria,aut vet' 
borum luorum, curnonpotcftfaciliusfaccreomnemconucrfionemminorcm cuiuflibetfci- 
licctrcimatcrialiSjinquamlibctaham? SiDeushancfaciat, cuminomnifaftione&motio- £ 
ncficicns &moueiis fint fiinul cum fido &moto, Deus fuitibifimulcumidoloiamcon- 
uerfo, & prius natura quam conucrfio illa tiebati ad habcndum crgo Dcum ibi prxfcntcmjnon 
oportuit fieri conucrfioncm huiufmodi. 

Adhuc autem Hcrmes triplex Trifmcgiftns in libro fuo dc Verbo .-rtcrno fhiflor, cultor, 
& defcnforidolorum , dicitidola&ftatuaseftealiquosdcos : non tamcnDcumfummum ; 
fedipfifubieLtos,ipfbqueminorcs,quos&dicitabhominibusettici , & hanc cfTehominum 
maximain poteftatem, ipfofquc ex animabus corporibufquc componi : & qu ia homincs non 
polTuncanimasfaccrc.cuocantanimasDxmonum, Angeloru, vclhominfij&ipfisimagini- 
bus facris induunt,ficut 2.5,4o.& fcqucntibusclatcp.itcc.Vndc & 4o.omnium,inquic, mira- 

bilium 



C A p. I. 'De Caufa T>ei. CoroU» pars 21. 17 

A bilium vincitadmirationem, quodhomo diuinam potuitinuenirenaturam, camquc efficcre. 
Qijoniam ergo proaui noftri mulium errabant circa Deoium rationem incrcduli, 6c non .id- 
ucrtencesadcultumreligionemqucdiuinam.inuencruntartemquadcos cfficercnt j cui in- 
uentxadiunxeruntvirtucemdemundi naturaconuenientem, camquemilcentes, quoniam 
animasfacercnonpoterant, euocantesanimasDjemonum, vel Angelorum , eas indiderunt 
imaginibuslaniais,diuinifqucmyfteciJs,perquasidol3 6cbcncfaciendi& malc vircs ii.ibere 
potuiiTcnt. Ecinfraeodem 40. idemoftenditdeanimabus humanis, & fiipra 25. loquens 
Arclepioftatuascontemncnti. 0,inquit,Afclcpi, videfnequaccnustu ipfe diftidas llacuas 
animatas (enfu & fpiricu plenas , tanraque facientes 6c caha, ftacuafquefucurorum prarfcias, 6c 
vatcsmuicapra^dicenccSjimbecillitateshominibusfacientes.ealquccurantcs. Sed fi Triime- 
giftus loquatur de Dco, feu dijs vniuoce.pcr 1 6. & ij.pactes huius faciliter corrigetur. Si au- 
tcm loquatut squiuoce,non cft nimis eurandum .- cogmtis namquc rebus inanc videtur circa 

B nomina nimium alcercari. 

Verumdereligionequamplurimumeftcurandum, cumergoTrifmcgiftiiJIcDeus vnus, 
de quo prima Suppofitio loquitur, fit fumme fciens, fumnie bonus, fummc puis & clemens, 
fumme largus8cpotens,ficcciam vtiqueprjelens, ficuceadcm Suppoiitio , & parccs fcqucn- 
tes dcmonftranc, & tu ipfc in codem libro cuo diucrlis locis Knceris , cur djos aiios ,3ut deum 
alium cibi fingis ; Cur non poceft tibi fufliccre iftc vnus ? prasfcrcim cum ifte Dcus in qualibec 
bonicace excedat quemlibet alium,& quoflibctaliosinfinite,licuc certiapars &quarcacui- 
denteroftendunt. Curergoipfumminusfufficicntemexiftimas, aut minus propitium lup- 
plicanci? Curetiamincius prasiudiciumScconcemptum.dijs alijsmaiuitadis honoremdi- 
uinitatisimpendis, abalijfque impendi procuras. Curetiam infuperDimonibus , Spiriti- 
biisreprobis&malignis , inimicisveri DeiScamicorum fuorum, idola confecras, tiihum 
pr^ftas , vcri Dei cultuiderogando. Nonne Bcl, Aftaroch, & cicera nomina idolorum funt 

Q nomina Dxmonumi^cSpiricuum malignorum, hcucLibri Necromantici dc otficioSpiri- 
tuum Scalij manifeftant; Quid, qujefo , dilfcrt conlecraiio idoli, a conlecrationc magica 
Capicis Veneris,aucSacurni. Imo cale capuc debice confecracum,muitum diuinius idolo 
viderecur. Capuc namque huiufmodi plurimi Spicitus incolere perhibencur • idolum vcro v- 
nus. Sed quis ncfciac capuc t.alicer confecratum , (eu potius execratum , Deum non elTc , nec 
diuino honore colendum. Cur etiam Latriam cuicunquc creatura: impendis culcum, fcilicet 
debitum foIiDeo, non cnim telacctTrifmegiftcPaccrPhilofophorum (vtpuco)quodDc- 
uself caufafinalis cuiuflibctcTcaturi, ficut ctiamperptimam Suppolicioncmcum fccunda 
facile fuadecur. Nuila crgo creacura ptoptcr fe finalicer cft amanda,hor.ot anda.nec colenda: 
fedfinahterpropterDcum, vt fic ipfcmcafinahtcr&prinripalirrrlinnorerur. 

Refpondebis fottafsis , diccndo.quod lir & non aliter iftos Dcos honoras.cultumque Du- 
liaEnonLatrixeispribes. Scdcur qua:fo,DiaboIum inimicumDei&omnium amicorum 
fuorum, Angelorum6chominumficadoras;Nunqu<amcnimaudiuideidolonominealicu- 
iusfaniSiAngehdcdicato ^ fcdtantumnoraini Bel, Aftatoth, aut limilium , quosomncs 
Darmones&rcprobosfpitituseircconftat. 

Etfiadhuc dixeris aliquem Sanftum Angelum inhabitarealiquodidolum confccratum, 
quomodoquxfojadconfecrationcmtuaminoredituridolum.voluntaricancoafte; Volun- 
tarienonvidetur. QuomodonamqucS. Angelus Scbeatus,focictatcmgloriolifsiinam An- 
gelorum, ikcrloriofifsimumccclumgtatisrclinqucrct, Scadcarccrcm idoli tcncbrofum de- 
fcenderct, & fohtarius ibi mancrcc ? Sictiam voluncaricacccdicadidohim, poftcc non acce- 
dere ; quare & poft cocam confectationcmhuiufmodi ritcfadampofTetidoIumnon cifc De- 
us ; (cd tantum matcria qui prarccfsic : ficque vos non Deum, fed cantum illam materiam co- 
lerccis,quod& vos(vc puco)negaris. Siinfupervoluntarieveniac , voluncaric ibi moratur, 
poccftquevoluncariereccdecequandocunque, & fic vos delufi adorabicis vnumtriincuni, 
Nequead confecracionemtuamcoatlusingredicur Scinuitus. Sic cnim Angcius bcacus in 
ccelo, efficerecur mifer in terra. Quomodo eciam vircs cu^,forcifsimi Angcii vircs cxccdunc, 
aucprudentiacuafuam? Quomodocciam virescatminum,aromatum,5<: hcrbarum tranficn- 
dunttcrminosnaturales, in fummum coeli confccndunt, Angelofquc dcpcllunt, includunt, 
incarccrant, 6c infolubiliter ipfos liganc ? 

Siinfuperhuiufmodi confecratio poteft vnum Angelum coeleftem inuitum decoelodc- 
trahcrc,curnon vnumalium,6cadhuc.ilium,6calios vniucrfos, &cicatotumc(jelumab Ai> 
gelis vacuare ? Nonnc ctiam eadem hora, qua cu m loco cuo aiiquem Angclum cuocas, poftct 
&c alius alibi eundem fimiiiter cuocatc, ad qucm crgo vcftrum venitct ? ccrtcad ncuttum, fic- 
quc eritis ambo delufi, & adorabicis putum lapidcm fiuc lignum. 
^ B i Adhuc 



D 



ig Thoma ^rahpardini L i b.i. 

Adhuc autem.li quis idolo tuo in loco tuo nomine cuiufpiam Angcii confecrato , cuocct A 
eundcm Angeit.m ad aliud idolum aiibi,percon(ecraiioocm,carminationem,herbas, gcm- 
mas,thura,aromata,&omniahuiu(modifortiora,nonnc idolumtuum relinquct, ahudque 
adibit ; Pijetcrea,confecrationetua ccflante,& tevna cumalijsdormientc, quid Angeluinui» 
tum ibi perpeiuo detmeret '. eficftus enim contmuatus, caufam continuantcm rcquirit. 
Quodautemaiiqua vischara£lerum,herbarum,aromatum , aut gemmarum, haberettan- 
tum dorTiinium fupcrtam potentcm, & nobilem crcaturam, eilct omnino diironum rationi, 
&coimanumordiiiinaturali. Quomodoctiamnoneflcontrariumordininaturali.quodho- 
mo inferior prilit fuperionbus Angelis imperando,mittendo, & ficut voluerit, compellen- 
do ? magis enim deceret e contra, ficut vidcmus in qualibet poli tia , in quacunque familia , in 
omni domo congrue ordinata. 

Dicesforfiian.TrifmegiftCjficutin librotuoquaDdoquevideris innuer€,qnod homoeft 
perkflior& fuperior Angclo in ordine naturali , cur c-go creatura: tibi (ubieila: te fub- B 
ijcis, 6c ipfam pro Dco tuo honorasSc colis ? magis cnim deccret e contra. 

De animabus quoque huroanis bonis & fanftis limiiiter arguendum, pnclcrtim cum tc au- 
tore, reccdentes a corporc coclum fcandant. 

Amplius autem fi cf ficis tibi Dcum, videturquod quoquomodo maior, digniorque fis ipfb, 
ficut facicns i,\^o (uoj & quod Deus tuus, (i lit graius, magis tenetur te dii'gere, honorare,& 
colerc; qi-am tu spfum : magis enim feciiti pro eo. Eife namquc ip(i dcdifti licut & pater : imo 
ampliusquampacer tilio fuodcdit,cuius&c(fe continue in nutu arbitrij tui pendet. Potes 
enim pcraliquid contrarium confccrationi priori ipfum refohiere , ipfumue pcr ignem,mal- 
lcum aut fccunm redigere in pulucrem, & in nihilum. Nec ratio tua Hcrmes alicui rationali 
debet concludcre nnimaii : fcisenim bene, (icut & Nccromantici, & alij benc (ciunt, quod 
Dxmoncs, rcprobi & maligni (unt prxfcij futurorum, & multa mirabilia etiam in corporibus 
hominum opcrantur: non tamen funt dij colendi abhominibusjfed cauendi tanquam inimici q 
jpfcium peftifcri,6ccallidi fcduiftores. 

Qnidam vcro (ubtilius re(pondentes, &ad veram rchgioncm propinquiiis accedentes,di- 
cunc,qu6J Dcus verus.etfi fit vnus, & incorporahs, & (implex, hiibet tamcu multas virtuies, 
quas, & per qu.is, fcipfum oftendit, eifeftus plurimos corporales & fenfibiles faciendo, a 
quibus &cofrcfpondentcrmultis nominibus appellatur. VndePhilofophus inDemundo 
vlcimo dicit,qu6'i DcusciJm fit vnus , eft tamen mohinomius fecundum multitnciineiliorum 
qu3c ini.ouat , & quorum ed cau(a, & quod vocatut Iupiter,& alijsmultis nominibiis. Often- 
debatur qnoque (^iipenus per teftiroonia alia, quod Dcus lupiter appcllatur. Quarc & Albri- 
ciiis London , De origine deorum . fiuc in Poetaftro fuo in Prologo, dicit Dcum vocan Vi- 
tunctum,qui3vitamprxftat; Scntintim.quia fpnfum : vocaturque lupitcr in artliere, luno 
ia aiirc, Diana in ten a, & diuerfo fcxu, pro quo & alicgat hos verfus Valeri; Soriani : 

lupiter Omnipotens rerum Regumque repertor, rx 

frogenttor gettttrix^ Deitm, Deits vnu4 & idem. 
Quate&iftirefponfalesdicunt viterius,qu6dipfifabricantidolum tantummodoDeovc- 
ro,ctfi multum difsimilc &indignum ; fimilioti tamen modo, & digniori.quo (ciunt & poH 
funt. MuUactiamidola fabricare fe dicunt vnico Deo vero, proptermuititudincmnomi- 
num,cflfe3uum, &: virrutumilluisjficqueidolaiftacolunt,nonpropterip(;iidola vllomodoj 
led vtpcrip(uin vnicuin Deum verum, & multiphcem cius virtutcm multipliciferveneren- 
tur : Et hxc videtur rcfponfio fapientium veteium Romanorum. Scd vtinam omnes idolo- 
rum cuitoies fic fapcrcnt , fic (cntircnt. Verum ad quid, rogo,oporter tot nomina imponere 
vni Deo ; tot & tam varia idola fabricare ? cum poiTet compendiofius, brcuius, leuius,& vti- 
hus, vniconominepropriodiciDeus,& fimiliteretiam fine idoloadoran: Ipfonamquefiib 
irtono'nineadorato,coadoranturnecc(rari6 omnes eius virtutcs ; non cnim rcalitcr difte- 
runth3Eabco,ncutqtiinta&decimapartcsdocent,& rcfponfio confitetur. Qiii aiitemDei £ 
virtutcsnon nifi fingillaiim, &pcrfingulaidolaadorarevoluerit, nuiK]uam (ingulas adora- 
bir : im6 necefteeft.vt plurcs incomparabiliter non adoret,quam vnqujm ndorci, ciim Deus 
hjbcat infinic.is virtntcs ficut tcrtia pnrr demonftrat : ipfc vero tantum finitas & paucas po(- 
fit dilliiicttcognofccre.&ranrum finita idolafiibricare. 

Nonne ctiam compeiidiofius vtiliufquc apparct ,quodin quacunque neccfsitatchnbeas 
vnum cerfim refigium (iilficientifimum omniquaquc,ficut eft Deiis ,quinta parf?, fcptima, 
oi.'>.uia,&nona tcftaniibus ,adquod promptc fempcr fuppiicando iccurras ? qu.am qu6d 
fecnndum.lo.T-ri uim Varronis ,in infirmitatead Efculapium ,inbello ad Martcm , in mari 
adNcptanum,provinoadLibcrum,pro aquaadNymphas,&itain finguhs nccefsitati- 

bus 



Cap. I. T/e CaufaT>eL Qoroll. farsii,i\,2^i'). 19 

A busadfingulosDeos.nominaucDeorum , (eu Dei rccurras? poiesenim in mulras nccef- 
litaces incidere , vnde ncfcias ad aliqucm proprium Deum refugere dtprccr.ndo ,nili fortaf- 
fis volueristingeretibialiquem nouum Deum , 6c ipli idoluranouum fabiRaic : fcd priuf- 
quamhocfeccns.forteperibis. Sutticiat igitur tibifempcr, vbique.momnibus futiivicn- 
ti(limus,(5< oranipotcntiisimus,6c clemcntifsimus , vmciis verus Dcus,6c vmcum nouicn 
cius, reliilamultitudineidolorum. 

Caueat quoque hbi , quicunquc fubtilis 6c dcftus , dum virtutcs Dei multas& vanas t>tx- 
dicat,dumipfum varienominat ,6cvanaidolafabricac , licctip(c fanc inielligat ,i|Uod he 
virtutcsinDeo nequaquamrealiter ditierancj (edlintidem,6cDcusrcaliter tantum vnus6c 
fimplex ; ne forte rudcs limpliccs & indoftos taciat crcdcre , cjuod hx virtutes rcaliter diflc- 
ranti quodctiamlintdijmulti realitcr diflcrcntcs fecundum multitudinom nominum , 6c 
ditfercncias idolorum. 

B 

Contra .Arrianos. 2.2. 

COnuertantur aridi Arriani , non minimam partem Afis aiiertcntes, qui tcf^e Aug.dc 
H.cre(ibus 49 6c I(idoro8.Etymol.ii.6cin Canonc vbi prius PcrfonarumDiuinamm 
fubftantiam feparancipfafqucin.Tqualcs.^c non co.Eternas coariirmant:fed Filium crcaturam 
temporalempacris,6c:>piritumS. crcaturamFilij tcmporalcm:quoniam fi tic cffct^tfllt 6c 
pluralitas jnacqualitatquc Dcorum contra pr.TmilTa, & contra primx Suppofitionis cdidum. 
QuomodoetiamDeuscfrec,quia:ternus 6cncceffecfrcnonc(rec,ficut Suppo(itio pnma 
monf^rat , 6c pra:cedentia docuerunt^ 

Contra VomtiJlas. 2 3 

C 

REucrtanturDonatiftac, totam fcrc Aphricam abduccntes , (imilcs & diffimiles Arrianis, 
dicentcs diuinas Pcrfonascffeciufdcm fubftanti.t , fed magmtudinis in.Tqu.ilis . qiu.i Fi- 
lium minorem Patrc,6c Spiritum Samaum vtroquc.ficut nonnulla: Hiltori£e,6c Aug. dc H.t- 
rclibusiJ?. 6c Epiftola 32. ad Bonifacium contcflantur. Scd hij digncnturdgooflcie, quod 
Dcus efle non potefl, qui non cft fummc pcrfeilus , ficut Suppolitio i \ doccc. 

Contra Sabellianos. 24 

REuercantur Sabelliani ponentes in Patrc, 8c Filio.Sc Spiritu Saniflo vnitatcm &c idcntita- 
tcm cflcntix 6< pcrfbns. Deum cnim ncceffe eft cfTc, 6c netcflc cft efle Dciim , (icuc Sup- 
policio I ^ monrtrac, licuc fupenus cft oftcnfum : fed cale quid impoftibile eft cflc ; vtl (i qno - 

D modolibct pofleccffe, Deuseflenonpofl^cc. SicnimidcmfitPaccr6cFiliusi vclhoccitre- 
fpcftufuiipfius, vclrcfpeftualccriiis: Nonrefpedu fuiipfius; nullaenimrcs fcipfam git^nir, 
cfticic, auc producit ( hoc cnim contradidioncm includit) || iudice animo cuiufciiiuiuc, 11 (^.(1^, 
quod 8c prjccedeniia manifcftanc : Si refpcftu altcrius , Deus crgo Filius cft ab alio 
a fe , alio inquam pcrfbnalitcr & cfTcntialitcr. lllud crgo tic aliud , vcl cft Dcus . vcl non : Si 
eftDeus, funtdij multi, contraprius oftcnfa: Sinoneft Dcus, Dcusgignitur,6ccft.i noa 
Deoicuiusoppolitum Suppolitio i'. monftrac,ficuc praccedcntia dcclarabant. Nccpoicft 
quispro Sabcllio rcfponderc, diccndo Dcumnon fimulcirePatrem 6c Filium5£ Spiritum 
Sanftum;fcdfucce(liue cum voluent, figillatimnunc hunc,tunc illum, aliasv^ro ifiiim. 
Nam quando cft filius , neccfleeft eum eilc tilium alicuius Patris , (iuc pare.ins ; h^c eniT! ad 
inuicem neceftario rctcruncur, licuc nullius animus petmittitur ignorarc. Sc'\ cec pntrft eflc 
filiusfui .necaltenus , Gcutfuperiuseftoftenfum, hypothcH ciusftantc : eflciquoqucDcus 

E mutabilis contra fcxtam partcm primifFam. 

Contra non diftinguentes, fed concedentesfimpliciter Deum efse injinitic virtutM isfpc- * 5 
tentu infinitx, etiamintenliui. 

Dlftinguant 8cfcparentpurumavili,8c verum inrellciSumafalfo, qui dicuntDcumcfTc 
mfinits virrutis , 8c pntcnti.T infiinrar. Dc intinitate iiquidem fccundum durationcm 
tantummodo, vel feciindum cxtcnfioncm, fcu fccundum alios modos impronrios, quos tan- 
git Philofophus 3 . Phyf. aulius videtur vcllc debcrc intelligi taic di(aum , fed (ecundum 

intcnlioncm 



lo Thomie ^radvpardim L i b . i. 

iiupn fioncm folummodo, quod & fecundum inhnitatcm huiufmodi potcft haberc duplicem A 
iinellccliiim: Vnum proprium,fcilicccquod Deusproprie fitintenlus,eiufqucvirtus 8cpo- 
tentia infiniti;,quaiilux ciuxdamrcmiflaintenderctur^doncccfTetinlinite intenfaivelquod 
abinitiocilct infiniteintenlli, ficutcalidicas, 8cqualitates aliaj naturales fub certis gradibus 
funtintcnfx: Scd fic Deus noneft intenfiiie proprie infinitus,necaliquavirtuseius. Quic- 
quidcnimproprieeftintenfum.irrepugnantcr poflet remitti. Poifct ergoDeiis& virtuscius 
remitti, & effe impcrfe^aior quamfit modoj quam potentiamcum eiLisaftu,parsquarta & 
Suppofitio prima vetant. 

Si ctiam Dcus proprie efrctintenfus.crtetirrepugnantcrpofsibilealiquod cfTe fiippofituni 
remilsius eiuldcm fpeciei.feu natura: : & cum Deus fit nomen clTentiale, quia aliter Dcus pof- 
fet nonefTeDeus.illud Suppofitum remifsiuspofitumcflctDeus, quare6c fecundum quar- 
tam partcmeflet fummc pcrfcdum, quapropter &fummcintenfum, Pnusinfupererato- 
ftcnfiim noi) eflc pofsibile cfle multos deos insqualcs ciufdem fpeciei fiue naturx : Cur etiam B 
noii poifct Deus remifsior intcndi ad fummum, 6c ad a»qualitatem intcnfions, cum fic eiufdcm 
naturi : ficque poflcnt eflc dij multi a:quales,eiufdcm fpcciei, folo nuracro differeDtcs : eflet 
quoqucDeusmutabilis.quoderatfuperiusreprobatum. 

Hoc idem poflct & aliter mulcipliciter demonftrari, led ifta puto deberc fufficerc amatori 
cuilibetvcritatis. Eftergo Deusnon intcnfus proprie,nccrcmiflus,nonintcnfibilis, nccre- 
mifsibilis", fed indiuifibilifsimx, immutabilifsimx,ftabjlifsima:, fimplicifsimEequenaturz: 
tfttamen vcre,licet impropriequodammodoinfinita:virtutis, infinitxfortitudinis.infinitf 
potcntix intcnfiue ; quod poteft intcUigi 3. raodis. Primo refpedualiarum pocenciarum afti- 
uarum,(cilicct a:quiualenter,&ctiampra;ualentcr: Namquantamcunque adioncm feuef- 
feftum potcft ifta potcntia aftiua, puta caliditas & dupla huius 6c quadrupla, Sc ita dcinceps, 
poteft Dcus propria potentia, fine auxilio cuiufcunque, infuper & maiorcm : imo & fi poflcc 
cflc caliditasinfinitaintenfiue 6cagcre tancum,fimilitcrpoflet Deus. Sccundo.quaniumad Q 
Ipeciem aAionis: Poteftenim Deus propria pocentia denihilo aliquid facere 8ccreare, quod 
niillaaliapocentiaquancumlibecmagna poceft. Tertioquantumadmenluram aftionis ex- 
tnnleca: fcu cflcftus : Omnem enimeffedum.quem alia caufa facit in aliquo tempore, poflct 
Deusfacereinminori temporequantumlibcc&minore.imoctiam ininftanti: Potcftquo- 
qucDcus inaliquamoperationcm extrinfccamfcucfieftum, 8cmaiorem induplo, in qua- 
druplo, & ita deinceps quantumlibec fine fine. Non eft crgo aliquod maximum quod poteft, 
nec minimum quod non poteft, quarevcraciterdicipoteftpotenrix infimta:. Namfecun- 
dum Philofophum 1. de Coelo & Mundo 116. Sc per Auerroem inComment. Potentia 
aftiua definitur 8c tcrminatur pcrmaximum,in quodpotcft, vel fccundumfubciiiusforfitan 
intuentcs,pcrminimum,inquodnonpoteft. 

16 ContrapiBores Dei, ipfum fVarys qudlitatihfU,attril>utK, hahitihm^ <vtl aSlihfS acci- D 

dentalibus accidentciiSali^uo depingentes. 

DEfiftantpiftorcsDcijipfum varijs qualitatibus,attributis,habitibus vcl aftibus acciden- 
talibus 6c rcaliterdiuerfis ab co, aut quibuflibct accidcntibus, accidenteue aliquo depin- 
gcntes: Talcs ctcnim qualitaces & accidentia talia no efrenc infimte intenfa propter prxmifla; 
ncqucfinite, propterquartam parcem pracraiflliim. Illaquoquc accidcntiavcl cfTencinfinita 
numcro, velfinita: noninfinita, mcliuseftcDim perficiper finita &paucioribusindigcre, 
quam pluribus. Hoc ergo Suppofitio prima non finic, ncc fecundapermittic: nccpoffunt 
ponifinita, quia tuncplura numcroplus valerent. SicquoqucDeusnon cfTetfummepcrfe- 
dlus.nec habcrctomnempotentiam8c virtutem,quod tamcnSuppofitioprimamonftrar. 

AmpliusautcmquodDeusnuUis accidcncibus difponatur; imo nccaliquoaccidcnce, at- 
tcntisprioribusclarcpatct : Sinamqueaccidentibus aliquibus, aut accidenti alicui fubiaceret, E 
non cftet aiftus purifsimus, ncc maxime aifluahscontra tcrtiam parteni huius. 

l<.urfum fi Deus habcat aliquod accidens, veliUud eft fuperfluum,vel neceflarium,aut vtile; 
non fupcrfluum.proptcrtertiampartem huius; ncqiicncccfIarium,velvtilc,propter5*". 

Adhuc autcm cum accidcns pofsic adcffc & abeffc fubiefto manentc , fi Dcus pcr aliquod 
accidens dilponatur,cft niutabilis contra fextam partcm prxmiilam. 

ly Qontra defpcracionemjiue ex magnitudine,liue ex muhitudine peccatorum. 

"D Efpircnt Cainitxatquchidaici, cxquantacunqucmagnitudine^vel multitudinefcclcrum 
•^■^dcfperantes. Cainitx dicuntur a Cain , qui proptcr iniquitatis fux magnitudinem dc 

vcnia 



CAP.r. De CaufaDei Qoroli, parszy. 21 

A venia defperauic: Maior,inquit,eftiniquitasmea,quamvcvcniammerear,Gen.4. 

ludaici a Iuda:is dicuntur, qui proptcr multitudincm pcccatorum fuorum dclperant: Pcr- 
tinacitcr namque crcdunt, & raihi ipfi pauco tempore e voluto conftanter dixerunt , quod ii 
quis quarta vicepeccauetit, non cft ci pofsibilis vcnia, nec pocnitcntii mediciiia , quod intel- 
ligendum cft de codem gcnere pcccati, & deeo qui aliquando lapfus cft in peccatum , & per 
mifencordiam Dci,& poenitcntiam refurrexit ; qui 8c poft poeniteniiamrecidiuans fecundo 
eft lapfus, vk lccundo fimilitcrrefurrcxit, qui 8f adhuc recidiuando tcrtio lalMtur, tertio quoq; 
refurgit ;qui fecundum iplbs, fi qu.irto labitur,re(iirgerc non valebit , fed omnis ei adimuur 
fpcsfalutis. Hajcautemcofum opinio vidctur cis fundari, Amos i. vbiDoniinusdicitua; 
Supertribus fceleribus Damafci, & fupcrquatuornon conuertam cum : 6c itadcinbus fccle- 
nbus Sc quatuor, Gazx, Tyri, Edom, Ammon, Moab, luda & Ifrael conlcqucntcr. i.t qua:- 
renti mihi a quodara pcnto ludaro, fi contingat quenquam inter eos quarto peccare, quid fa- 

B ccrct : refpondit, Quod quicquid libucrit, ficut certifsime Diabolo tradicus & damnatns, 
&tandemforcafsis,inaliquo ncmorc aut dcfcrto vagabicurcrrabundus, 8c aliqua fe mifera 
mortc perdet. 

Scd tam hos, quira illos prima Suppoficioarguit,& rcducitad fpem mifcricordi:c,veni.i: 
&falutis. SinamqueDeuseftfummebonus, itaquodnihil mclius cfli: poflct : cft&fumme 
mifericors.itaquod nihil mifcricordius pofsit elTe, aut etiam cogitnri. Eft&fimili modo 
fumme pius&clemens, fumme diucs & potens, lummc libetalis, fiimmclargus.fumme 
magnificus, & bonitatibus omnibus fumme bonus,& fupra quam intclligi valeat liimme ple- 
niis,ficut tcrtia & quarta partcs oftendunt: Quis cnim vcl leuiter harlitat mif ericordiam,pie- 
tatem,clcmcntiam,potentiam,Iiberalitatcm,]nrgitatem,magnificcntiani,8<:ta?tcrataIiaefTe 
pi.-ccIarifsimasbonicatcs;Pcccatumautcm hominis quantumcunquc mnonum.finicumeft, 
&paruum. Pofrctcnimaugcri.pofretquccfrcpcccatum.iliudmaius ilio, imoeftquafiil/»*/!- || rcDitus. 

C ^** nihiltim, & inane refpeftu diuinx mifericordi.-E, pietatis & clcmcntiar intinitilsime intini- 
tx,ficutquodcunquefinitum, rcrpcCtu cuiuflibct infiniti. Cur crgo tanta milcricordu & 
pictas,tantacIemcntia&potcfUs,nonpofsittantilIumpeccatumfuperare, tollcre, S,;purga- 
rc? Curcantalibcralit.as,& tantalargitas,6ctam magna magnificentia non pofsicdcbitum 
tantillumdimitterctilioprodigopoenitenti.humilicerfupplicanti, & vndercddcrctnon ha- 
bcnti '. Cur non tantillam eius indigcntiam plenifsime releuarc,imo & vltra h.rc aliqua mag- 
namuneraeidare?prsfertimciimex dimifsionibus, & largitionibus taiibus, iplius diuiti.T, 
& copiz infinitx nuUa inopia minuantur, nihil ci dccrefcat : fcd quodammodo magis accrcf- 
cac vnum ina;ftimabile iocale, vna clarifsima margarita, vna pr.Ttiocifsima anima, vna dignif- 
fima crcacura, & pcr illam alia: forfan multac. Cijm ctiam per hoc ciucs eius domcftici & ami- 
ci magno gaudio gratulcntur,8c magis eum laudcnt, glorificcnt,8c adorent. 

NonnepotentiuseftpoflehaEC faccrc , quam non pofrc?8c nonnemifericordius, Sccle- 

r^ mentius, hbcralius,8d magnificentius cft poteniem fic faccre mifcro, indigenti, veracitcr 
pcenitenti, defiftercproponcnti , 8< humihtcr fupplicanti; quam auertcrc facicm, obftruerc 
aurcm, cor, incompafsibilitcr obdurarc, 8c fontcm innuracrabilis mifericordix mifcris pra:- 
paratum mifericordicer obturare ? Nonncergo poffe fic faccre, atquc fic faccrc conuenientif- 
iime conuenit bono Dco, acdccentifsime eum decet , ficut Suppolitio prima monftrat. Qui 
ctiam dixerit vfque ad tantum, aut tancum,potcft Deus pcccatum dimi tterc, abluerc,6c purga- 
re,8c vltranonpoteft;nonncbonitati,dii inipotenti:c, &mi(cricordi.T infinit.-c fimpliciter 
omniquaqucfincmprarftituit, limitcm5cmcnfuram?8c ipfam quaii iub modio comprimit 
&coarftar?Quicunquc ergo quantacunquc ro.agna magnitudine pcccati deprefl^is lccure 
poeniteat, indubitantcr accedat, ccttam fpcm hauriat mifericordi>, veni<T, &c (aluiis. Quare 
8cquicunque quantalibet multa multitudine pcccatorum cranfKxus conridcntcrrcdeat ad 
fpcm vit^. Quodlibct namquc peccatorum fuorum finitumcft & p.aruum : quare8ccota 

E multitudofimilitcrfuorumomniumpeccatonim , prxfcnim ciim omnia iUa.vtdicunt, finc 
quacuor, vclfaltcmfinito&breuinumero compnhenfa: pofTetque tocaillamiiltitudoad- 
huc peccando vkcrius [in numcto] adaugcn^poffctquein malitiaaugment.iri, 8c in dupIo,8c 
inccntuplo,8cquantum voluerismaiorcfre, fi viz: quxlibec vnit.is quodlibet pecc.itoruni 
fimpIiciumcfTetauftum, 8c proporcionaliter augmentatum: potcftqucefTc muititudo alia 
peccatorum maior numcro, 8c in maiitia rnultiplicitcr maior lila. Hxc crgo muititudo fini- 
tacft& p:u-uula,quafinihilrefpe(n:udiuin.T:mifcricordiac,8c potcnti.T,piet.atis,&: clcmcntiar, 
largitatis, &magnificenti2einfinitifsimcinfinitxfupraomncmnumcrum8cmcn(uram,ficut 
prima Suppofitio cum tertia & quarta parcibus clare monftranc, 8c C3?tcra ficuc fupra. 

Quisinlupcraudcacdiccre, adcantum,auttantumnumerumpoceft Deus pcccata dimic- 

tere, 



22, Thoma ^radxfardini L i b.i. 

tcrc,8iinanumpictaiiscxtcnderc,&non vltra: Bonitas namque, poccntia,iapientia,mirc- A 
ricordia, & cjctcrje Dci virtutcs, llcut funt iiifinita:,fimpliciter intenliue, fic ctiam innumcro- 
fe.ficutprimaSuppofitio.cumtcrtia&cquarta partibus manifeflant. Vos ctiam fpccialita 
conuenio , 6 ludaei: Nonnc aliquo committentc femel aliquam lcucm gulam , fupetbiam, 
autaliquodleucpcccatum, &ftatimper poenitentiam rcfurgcnte,&fic2°&:3°.&:3cjhuc4°. 
exptaiu confuctudine Sihumana iragiiicate peccantc;nonnne,inquam,po(ret quiscom* 
mittcre primavicc vnum grandc pcccatum , puta horribiliffimam blafphemiam, crudeliffi- 
mum homicidium, turpiffimum inceftum.aliuduc peccatum xque ponderans, vel pr^ponde- 
rans huic quarto peccato.hijsquacuoruc peccatis ,&deiiloquantumlibcc graui&magno 
mifericordiam confequi, & vcniam impetrarc , ficut prshabita dociicrunt , quod & bene fa- 
citisconccdendo. Curergonondcillo quarcopcccacohuicaEquali,vclfortcminori omni- 
bus circumftantijs ponderatis? 

SiinfuperalicuiusPacris aut Domini clTccvnusFilius^fiucferuus totus timorofus , pro- B 
poncrccquevicarc ofFcnfamPacrisaucDomini.quancumpolTctj&adhoc multipliciterlabo- 
rarcc:exignorantiacamcnautfragilicate humaiia,femcloffendic PacrcmaucDominum ,& 
ftacimcum lachrymis &:omni fatisfaaionepoffibilircconciliationem diligcntcrqua:rit&ac- 
cipit , & fic fccundo &; tertio confequenter ; qui & fimilitcr quarto peccat , & fimilj modo vcl 
deuociori,fipoteII,rcconciliationcm requirit, ciimfirmo propofito nunquam ampliusdc- 
linqucndi; Sihoccotum,non timorc poenaci fed amore iuftitii , non timore feruifi;fcda- 
more deuotilfimo filiali ; effctque eiufdem Patris aut Domini alius filius , fiucferuus totus fu- 
pcrbus ,contumax& rcbelliS;quiincontcmptum PatrisfuiautDomini proponcrcc fempcr 
pcccarc,nunquampoenicere,nunquam facisfaccre,nccvnquam reconciliacioncm aliquam 
impctrarc,&ita viuac fceleritaciffime multis annis. fempcr pro viribus fcclera fcclcribus 
cumulando.-nonnc ilk h3bilior8£ difpofitior cftquamifte,ad milericordiam confequen- 
dam, &adrcconciliacioncmplenariamimpctrandam ; Aliaseccnimoccafionimiaprjcbcrc- C 
tur,vt homines vcluc porci peccatis fuis iacerenc vfquc ad vcfpcram vitac iux, & tunc tandcm 
Guandovltcriuspeccarenonpoflcnt,fcmcl&rimuldcpcccatisomnibuspoenitcrenc,quan- 
tumlibet tepidc , vcl remifse : Scd quis qii.Tlb fic faj^ic , nifi qui defipic & inlanicJ 

Tuquoque ludxe.nonne vnquam quarcodimififti filio tuo,aucleruoextraneodclinquen- 
ti , humilicer & vcraciter poenitcnti ; puto quod quinto ,fcxto , & fcptimo , immo & fcptua- 
gcties fcpcics fi oportuit & dcinceps. Et fi cu non fccifti , fcio quod cgo feci , & mulci aiij fic- 
piuslic feccrunc:Hcnonne &Deus fumme bonus eft ita miiericors , ficuc miier pcccator? 
immo incomparabiliccr longe mifcricordior fuper omnem numcrum & mcnfuram , ficuc i ». 
Suppofitioclariifimemanilcftac. Quiciinq;crgoquantalib€cmultamultitudinepcccacorura 
grauatusjfccurc pocniteat,peccarcdcfiftaci&fpemcercamaccipiatgratif,vitf &gloriar con- 
fcqucndf .Motiuum autcra ludf orum fi intcUigaturad literam non tacic pro cis.Vcritascnim 
eft quod Dominus quofdam peccacorcs dc plurimis pcccacis quandoquc conucrcit : quofdam jj 
autcm de paucis,ctiam de vno aftuali auc originali cantummodo aliquocies non conuertit. Si 
autcm morahtcr cxponatuc , ctiam non facicpro eis: Nam moraliter cxponcndo.primum 
pcccatum poteftincelligimalum illcccbrose,& voluntariecogitarc: Secundum malo con/cn- 
tire: Tcrtium opcrc ndimplerc: Vcl primum cft vellc malum facerc : Secundum qusrere op- 
portunitatemfaciendi:Tcrtium naftaopportunitate, operc confummare:Quartumvcr6 
pcccatumeft,itafinalitcrpcrmanercfincpoenicenciaautcorrcdionc in vita pra:fenti,aquo 
peccato Dominiis non conuertit in vita prxfenti , quia tunc fic non finalitcr permanercr, nec 
ctiampofthancvitam:ConfitenturenimIuda:i,quodficccidcritlignumadAuftrum,autad 
Aquiloncm;in quocunqucloco cccidericibi cnc,Eccl. 1 1. 

j_g (ontra Gvnitas crcdentes Deim mllttm peccatorem ad ^ratiam reconclltatmts 

admittere , nifipriui tanttm <vel amplius merendo fatisfecertt , <isr fatisfaciendo me- E 
rtieiit quantim deliqttit. 

CAucanc Cainitx crcdentes , & idco forfitan defpcranccs , Deum nullum pcccacorem ad 
gratiamreconciliationisadmittcre;nifipnus tantumvclamplius mcrendo fatisfeccrit, 
&fatisficicndomcnicric qiuintumdeliquic. NonnchocintendcbacCain.cumdixit, Maior 
eft iniquitas mca quam vc veniam mercar : quafi diccrct; Si iniqiiitas mea clfet minor & paraa, 
poffcm latisfacicndo proportionahtcrvcniam promcrcri:fcdfi fice(rcc,qm fcmpcrpcccauit 
graiiifllmc multis annis , vfquc ad fencaam aut fenium ,deberet neceflario defperare: Non 
cnim potcft tantum facisfaccrc & mcreri.quantum deliquic, contra proximo prxoftcnfa. 

Qoraodo 



Cap.i. T)ecaufaT)ei. (^oroU pars i^.-^^o. 22 

A Quomodo infiiper cflet Dcus fiimmc mifericors ita quod nihilmifcricordiuseflepoffcr, 
ficutprimaSiippofitio & pr.Tmill^ tcftantiir, li nulli ofl-enfam, autdcbitum pcccatidimit- 
tcret, nifiplcnafatistaftioiiepr^milla? Nonefthocopusmifcricordix , fcd luftiti.T&nt^o- 
ris : imo non llc facere impietas atque crudclitas vidcrctur: Nonnc ctiam liomo boiuis 6c mi- 
fcricors quandoque rcmittit iniunam fupplicanti linc fitisiadionc picnaria praccciicnti? 
quanto magis Deus, quipnraaSuppolitionedocentc,incompaiabiliter raclior &milctn.or- 
diordemonftratur. 

Corttra Pelagianos feu Camitai fingentes Dcum miUi kneficium^atis dare, fed tantum ^ y • 
fro fuQ meritopr^cedente. 

Pallcant Pelagiani, imo potiijs Cainirx, filij & feftatores Cain,fingcnies Deum nulli benc- 
„ ficium gratis dare^ fed tantum pro mcrito prxcedcnte. Nonne innuit fatis Cain, quod veiiia 
nullidarur, nilimerucrit illam prius? qiiarc & quod nequegratiacft vcnia, fcu quiHt venia 
peccatorum. Pclagiani vero , tilij Scfcclatorcs Ca'n,quodpatercorumdixit implicite,di- 
cuntcxplicitcigratiamfcilicet, fecundum mcnta nollradari: Et figratianon gratis dciur, 
qu:daliudgratisdatur! NonncideoapudHefiodum.Homcrum, Chrylippum, &aIiosve- 
tercs Graecorum Poetas, tres Gratif , louis iilia:; foiores.manibus implexis ridcntcs, iiiiienes, 
virgines, veflc folutaatqucperlucida defciibuntur? Etvt drc.Tteris taccam, quarc virgincs, 
&vefte(oIuta, nili vtgratias bcneficiorumgratuitas,nuIIum pr.Ttium intercedcns proliitu- 
at, aut corrumpat = in quibus & fecundum Scnecam i. dc Bcncf. j. nihilcllc alligaii d.cec 
necafcripti Non&idcoPhilofophusi.Rhct.fuxi i. dcliniensgratiain,Ut, inquir, Gra:ia 
fecundumqua.n dicitur,habensgratiam fubuenirc indigcnti , noii pioaliqno , nequc vt ali- 
quid libifubu-nicnti, (ed vtillialiquid. Hicigitur Cain m.ilediLtus cftaurtor &patcrpcfli- 
Q fer Pclagianorum pcftilentium in hacpartc: Ogcncratioquampcrucrfa, & filij inriilcles. 
Sed non'ie II Supporitioneprimadocente, Deuscftfummc bonus,itaqiiodnihilnicliusclTe 
polTcti&Lcft fummeliberaIis,itaquodnihiIlibcraIiuscircpo(rct,autctiam cogitJri ? Etnon- 
ne 'iberalius cft darc quam vendcre ? gratis darc , quam pro ;iliquo mcrito vcluti quoda.m pra:- 
mio pr.Tccd:nti, autctiam Iiiblcquenti ? Nonnc homo libcralis multa lic donat; curcrgo 
non Dcus Iibcralior infinite ? 

Contra inJoElos artis am.indi, nefcientes Deum efse propter feipfum amandim .<src£- ? q. 
terapropter Deum, omncjque aflui humanos ad ipfum propter fe finalirer ordinan- 
dos, ip/umque cfse /uper omnia diligcndum , putantes quoquc hcmincm pro quantij- 
cunquebonii bcrandis (lue feruandis, aut quantifcunque mdis p,tua!ibushM!ii5 a- 
inoucndis,ftue non habitis pr<ecauendis potentem ifla non faccre,non peccando d leie 
faltem [cientcr quicquam etiamminimumfacere contra Vcum^comra p-Mcpcio/;cm, 
contra prohibitionem iiuinam-, ipfum <vA leuif?:me quomodolibi t cffendcndo contra 
con/cientite regulam diuinitus injlitutam, <vd quomodocunque quanturtdibet m:ni- 
mum fcienter peccare. 

Sit]uis in hoe artempopulo non nouit amandi , 
Hic ltgAt,(^ leHo cdrmine, doffus amet. 

SCiat ergo omnis homo Deumefte propterfeipfum amandum.&cxtcra proptcrDcum, 
omncfqucaftushumanosadiplum proptcrfeipfumfinaliterordinandos,quare&Deiim 
efTe fupcr omnia diligendum. Quaproptcr & nullum homincm pro quantiicunquc bonis lu- 
crandis,fiuefcruandis,autquantifcunquemalispaenalibushabitis amoucndis, liue nonha- 
E bitispraccauendis.dum tamen poiTctifta non facere non pcccando, dcberefiltemfcicnter 
quicquam ctiam minimum facerc contra Dcum, contraprTceptionemautprohibitioiiem 
diuinam , contraconfcientiaeregulamdiuinitus inftitutam, velquomodocunquequantum- 
]ibctminimumfdenterpcccare,ipfumvel lcuifsimcquomodolibetoffcndcndo. Conftat fi- 
quidcm tantum bonum quantum cft Dcus , elTe am.andum, &: non propter aliud,ordinc con- 
gruo,naturali-. nonenimadaliud naturaliteror.Iinatur. Quoniam (ecundum ordinem na- 
turalcm,viliusordinatur.iddignius, iSc minus pcrfcdlum admagis pcrfcdum, &miniisbo- 
nnm ad maius: quodlibet autem citra Dcum , cftminusperfcdumSi bonum, quamiplc, 
ficut Suppofitio prima monfttat. 

Item, dignius, perfeilius &: melius eft efte amandum propter fc, quam propter aliud, ficut 

ex 



U 



H 



Thomie ^radKpardtni L i b.f. 



cxprxmirsisapparcc, nec aliqiiis dubitat, CumergoDcuslit amandus.eftproptcr feaman- A 
dus, (icur prima >uppoliiio, 6c tcnia pars oilcndunt. 

Itcm,liDciisclIetamandusproptcraliud, fecundum ordinemre«3um amandi, illud cflec 
magisamandum : hiiisenim magis amatur,quamid quodeflad finem; &idquod propter 
le amatur,quam illud quod foiummodo propteraliud, llcutcuiullibet animus expcritur, 
teftisquoqueell i^iiiloibjjhus i. Poi-.cr.i. iemper, inquieiis,propter quod viuimquodquc, 
illud magis cli; vt proptcr quod amauuis, iUud amicum magis eft : fed qiiod bonum magis a- 
mandum, fummo &; maximo bono Deo ? 

Item mtLramaiida, lioc quidcm iccuiidumordincmdignum amandi cftproptcriiluda- 
mandum, & illud proprer aliud aliquid, 6c deinccps, & lic non ctl intinitus procellus, ficut fc- 
cunda Suppolicio maniicflat.flcuti &: cuiullibet animus ubi dicit. r.ft ergo aliquid quod pro- 
ptcr feipliimfinaluercftamandum.Sraliaproptcriliud.&quiddignius tale. quam Dcus. 
Inatiiralia Itcm fccundiim hxc cadcm,aliquiseft finisomiiiumentuim!!»«/«»'<«/«.- linis autcm fecun- g 
dumordinemnaturalemeft perfeftior, digiiior, mclior hijsquxfunt adfincm , &proptcr 
fcipfumamandus.&aliapropteriplum , licut K hic prxniilTa,6cPhilofophiccnicftantur. 
Sedquidefl: pcrfeCtius, digiiius6cineliu<; omnibuseTtibus naturalibus,nifiDeus ? Ipfeergo 
cfl finis omiiium nacuralis, 5( propter leipfum amandus,&: alia proptcr ipfum. Secunda par- 
ticula lcquiturc)chacprima,6ccxprxhabitis circaprimam. Tcrtia pauiculafcquitur exfe- 
cunda, 6c exprshabitiscirca primam : Conftatenimhominem, cumiitrationaliscreatuia, 
rationabihccrdebcrcomncsaiftus fuosadlinemaliqucm ordinarc : quihbct autcmfinisin- 
tencusabhominc, linon ntvltimus ,dcbctrationabiliterordinariad fincm vltenorcm i5(vlti- 
ir.uinquieftDcus. Quarta particula confcquiturcuidcnter cx prima6c fccunda particulis 
huiuspartis. Qaintaparticula videturfcquicxquarta. 

Itembon<Eper(bna;6cmagnarcaucndacftofIcDfa, & mcliorisacmaioris pcrfona;magis; 
quantum ergo cauenda eft ofiFcnfa perfonjc diuina: , qua mclior & maior cflc non pofTctjiicut q 
Suppofitio prima docct ; certe tantum , quod pro nulla rc debct fcienter committi. 

Itemdicat f.dligraphiiS;fiaudcat,opporttampartemiiuius , qucnquam fcilicct debcre/c- 
cundumcxigcn[iamrationis,proal!qu(jbonocaptando,autaliquomalovitando, quod po- 
tcft non facerc iinc pcccato, offende re Dcum fcienier, qui & ponatur fic Dcum offcndcrc fa- 
cicndo /ifa.;1:uni: velcrgoomnibusponderatis /4 cfttcftefaftum omnino, vclpcccatum, 
vclaiftusindiftercns,fiueneutcr. Si rcde fattum , nonoffcnditDcum, quipcrpnmam Sup- 
pofinoncm, & tcrtiam partcmrcrtilsimus , luftilsimus, &ra(ionabilifsimusccmprobarur. 
Quomodo ergo offenditur, fi quis in quocunquc cafa pofitus.rcftifsimc ,6c rarionabilifsinic, 
quia fccundumcxigcntiam lationis redifsime operatur : ctiam ficut ipfcmet Dcus confu- 
leret &c diclarct.Qualc infupcr quxfo faftum Deo placebic,fi faftum reftiisimum ipli difph- 
ccat&offcndat : imo magis vidctiirquod iiconccmncret iftamrcctifiimamrationcm 6cftn- 
tcntiamipfamDei^non ficiacicndo,cff:nderc Dcum : ficquc ex vtraquc parte huius biui; j) 
contradi£forij,quicqiidfaccrec,denccefsitateDeumoffcnderc:, quoddiiiinxnon congruic 
pietati , clcmcnti.T, iuUiti.T.boniuti. 

Adhaccautcni ii A iit reftcfaclum, cftmcritorium.quarcScfecundumprimam Suppofi- 
tioncm, & certiam pattcin huitis nequaquampunicndumaDeo, fed potius prs:miandum. 
Qui ci.im fecundumtrcspartcsprxni.ifrasquibufdamnon re£lefed6cmaleagentibus,quan- 
doqucdatbona, qiiomodorcftcagentibusrcddetmala; vclbona nonrcddet ? 6c quomodo 
pr.xmi.ibic A fK'l:um,qiiodipfumoffcndit, quod cidiiplicct, & quododit. Pr.xtcrea vclDcus 
luftc otfenditur &: iiafcicur pro A, vcl iniuftc ; Si uifte, A eft iniuftum: Si iniuftc, Deus eft iniu- 
ftus contra primam SuLipoiitioncmSi ccrtiam partcir. hiiius.Siautcm dicatur A cffc pcccatum, 
non dcbercr ticri,ncc fit fecundum cxigcntiam tationis. Quarc ii faciens A, omnibus ponde- 
artis,faciat;icromnialicutdcbct,6cfcciindumdichimcn rcftifsimxrationis,ctiamiicucDeus 
ipfc confiikrcc 6c d: Aaret,non peccat. Quid cft enim pcccacum,nili qu.rdam obliquitas a rc- p 
ditiKline pniflic.T rationisi Pr.cccrca patcc cuilibcc, ix tcftatur Philofoplius j.Top. qiiod nc- 
ceiiaria luntm.-ii;iscligcndanonnccriririjsetiamiiillatucnntmcliora: Non pcccare autcm 
coir.niDeum,6< vniuerfalitcrnonpcccjrc, faltemfcientcr, cftneceftariumcuihbct creatur.-c 
rationalii quia de ful ft.incia fux rcgulx iiacin alis, racionis viz. iiiic fyndcrelis ipii iiaturaliter 
l infitar. |i/W//4:,6cdiuinitusinftitira: ad ipfam in omnibusrcnilandum.Aliaautcm qu.r linc pcccato 
poilunt dimitti, nrqiiaquamipfincceflariaiudicanda. Nccpotcftquisdiccrc, quodc^. iit 
ndus indiftcrens, fiuc ncutcr, tunc cnim non oftcndcret niicem Deum. Curetiam tuncipfum 
cffrndcrrc, nociii3qu:!m p^.icaicc. Sictiam A. tiat vtdrbctomninolecundum taliigraphum, 
cur actus iiidiftcrens teputand js, 6c potius reae iiStVLai ? 

ContrA 



Cap.t. T>eCau/a T>ei Qoroli, pars ^i. 25 

A Contra effrMcs dicentcs omnia honis c?" rnalis dtqualiter euenire , malutn altquod impu- 3 1 . 
7j/r«OT, "X-v/ hnum aliquod irremuneratum manere; meptientefque Deum quen- 
quamabmdmterpunirejcilicefvltracondignum, ^vel etiam ad condignum , ^sr 
parci quempiampr^miarejcilicetcitra condtgnum <velnoH vltra condignum 5 fin- 
gentesquoq. diuin£pietati,Zsr mifericordid infinit^ nufquam congruerepunire quod- 
cunque deiictumj/ed totumfemper dimittere mifaicorditer impunitum. 

REfrinentur efirines, diccntes omnh bonis & malis aqualitcr euenire , malum aliquod 
impunitum.vclbonumahquodiriemuneracummanerc : mcntienccfquc Dcum quca- 
quara abundantcr punirc, fcilicc: vltra condignum, vel etiam ad condignum, & parcc qucm- 
piam przmiare.fciiicct citra condignum.vel non vltra condignum : fingentes quoque diuins 
■D piccati & mifericordia: infinitx nulquam congrucrc punite quodcunque dclidum j fed totum 
fempcrdimicteccmifcricorditcrimpunitum. Iftifuntmultiimrudes&grofsi, bonaik mala 
natura:,fiucFortuna;pa!pabilia tantummodo perpendentes. Nonne fecundum proximam 
pnrtemhuius,malisfcicnterpcccantibus,8c Dcum ofFcndcntibus quantumlibctminimum, 
ftatiminfcparabilitereuenittantummalum,pcccatumtammakim,quodproquantifcunquc 
bonis lucrandis, fiuc ieruandis,aut quantifcunquc malis pocnaiibus habitis amoucndis, fiuc 
non habitis prxcaucndis illud admittcrc non dcbetent ! Bonis vcro e contra diuin.x priccep- 
tioni quotiefcunqucficuttcnenturfcientcrparentibus,flatim infeparabilitcr cucnic tantum 
bonum, tam nobilemerirum,&tam incompacabilitcr pritiofum, quod proqiiaiitiicunquc 
bonisnonlucrandis, fiuenonfcruandis:.iut quantifcunquc malis paennlibus non toilcndis, 
feii non cauendis, illud prxtcrmittcndo negligcrc non dcberent,pcr proximo nunc prxmifla 
demalisi quiatunc fcienterdiyinam iufsionem contcmnerent&c pcccarent. Etfimcntum 
p cx ncccfsitate feruiencisDeo fic tam prstiofum, tam magnum, tam bonum,quomodo mcri- 
tum feruientis cxIibertatefpontaneanuUum erit ? O rudis 3nima6c indo^i.i, qu3;bona& 
mala terrena & cntnalia, minima & pocnc nulla facilitcr refpicit, & hxc"moralia & ipiritualia 
maximanon pcrpcndit. 

Nulius infuper iuftus homo difcrctus & potcns,permittit fuis feruitoribus aut fubieftisbo- 
nis&malisomnia || itquiUter eucnirc : fcd diffcccnter, fecundum difterciitias mcntorum, || fimiliter. 
melioribus prouidens meliora. Dcusautem eft quolibct homine luftior, difcrctior, & pocen- 
dorinfinite.ficutprimaSuppofitio, &partesfequentesoftendunt. Vndc6c euidcnter appa- 
rct, quodnullummalumremanetimpunitum. Quantumnamqucmalum omncm fcientcr 
pcccantemftatim infeparabilitcr fcquitur, patct cx triccsima £c oftcnfione primac particu- 
\x huius partis. 

Nonnc ctiam omnis pcccans eo ipfo fit malus & culpabilis, vel peior Sc culpabilior, amit- 
titquc priftinam libertatem, innocentiam, & immunitatcm quam prius habuir, refpcrtu illitis 
D peccaci.ficDcodifsimilior, rcmouorque ab eo? Etnonne hoc cft pocna, &: p<jena quam 
magna? &vndehocnifi aprimaiuftitia, a primo retributore omnium, qui cftDcus, iicut 
Suppofitioncsoftcndunt. ^.xWquthus !c fimiIimodopaict,quodDcusnullum bonumirrc- II Sl"°' 
muneratummancrepcrmittit.AbfitcnimquodDcuseirctpronioradpunicndumpeccanres, 
quamadpracmiandummcrentcs. Hocenim potius vidcrctur crudelitatis,impictatis,6cim. 
mifcricordi.T.quam fumma^ bonitatis, pictatis, ic mifcricordi;E,contra i ^" Suppoiitionc, 3"°' 
partem 8c 4^"". Deus autem nullum malum impunitum relinquit , ficut proximo doccbatur. 

Quantumetiambonuminfep3rabilitcrftatimconfequitur,omnemcxneccfsit3teDcodc- 
bite feruientem,pra:ccdcntiamanifcftanc. Quomodoergo nuUumboiiumconfcquiturDcQ 
libcraliterferuientem? Nonncinfuperquicunqucbene.meritorie & I.iudabilitcr opcrntur, 
eoipfocftmeliorSclaudabilior, quamfi nullatenusmcrcretiir ? Et nonnchicinfeparabilis 
P remuneratio, mcritipulchramerccs'8cvnde talisremuneratio, talismcrccs, nifi aprimam- 
flitia, primorctributoreomnium,quieftDcus ? ficutSuppofitioncsdemonftrant. 

Quomodo cciam deceret fumme iuftum, Iiberalem, potentem, Si abundantcm, indefcili- 
bilium thcfaurorura ainatorcs,8c operarios fuos, fccundum doiftrinam triccfsima: irrcmune- 
ratos relinquere, abijcerc vacuos, & faccrc ipfos .xqualcs alijs vanis ipfum ncquaquam ^jman- 
tibus, nec quicquam operantibus proptcr ipfum. 

Nec Dcuspunitquempiamabundantcr vltra condignum ; hoc enim cft iniuftum, impi- 
um,immi(cricors,8ccrudcIe : Dcusautcmncquaquam pertertiam partcmhuius, nccctiam 
adcondignum.Hoccnim videturfcueritatis,immifecicordix,8crigoris,qua: longc abfunta 
Dco , imo 6c virtutcs oppofita: plcnifsime funt in eo, pcr teniam partcm , 6c quartam. 

C Nonnc 



2 ^ Tboma 'Bradvpardini L i b . i, 

Nonncetiamproquacunqucoffcnfa (;Utem fcicntcr inDeum commiffa , poflet iufterc- A 
pendi quantacunquc paena aftualis damni & fenfus etiam adnihilatio oftendcntis , pro quan- 
tacunquc iiamque tali po:na fcuetiamadnihilationc viianda non deberet committi, 3Di.hu- 
ius tefte. Dcus autem offenforibus (uis finiiam poenam & paruam infligit, quarc & poffet m- 
fteinfligerccjuintumlibetgrauiorcm: remiciitergomifencorditercuilibct offenfbrifuopu- 
nito pijenam majorcm incomparabiliter , quam infligic. Ncc dccet Deum parcc quempiam 
prarmiarc citra condignum : hoc cnim veleft impotentn,vciiniu(titix,iliiberalita;is,par- 
citatis,tenacitatis ,&:auaritia:,qua: JongeluntaDco ; immo& virtutcs oppolitx pienaric 
funt in eo pcr tertiam quartam &: fcptimam partes huius. Vcl planius forfitan iflo modo: 
Dcusvclvultrcddere merentibusadcondignum & non potcft,&tuncefl impotens contra 
feptimam: velpotcft,fednonvult,6ctunceff iniuftus,illibera]is & parcus , contra tertiara 
partem huius. 

Ncque decct Deum pracmiarc quempiam ad condignum tantummodo , &non vltra. ^ 
Pra;miarenamque operanumad condignum ,cft iuflitix&ncceffftatis, non graiixautli- 
bcraiicatis. Ipfcautem cftfupcrexceIlentifsimegenerofus,& fuperabundantiflimehberalis, 
pcrprimam Suppofitionem ,tcrtiamparrcm&quartam,nec per quanramcunquc l.irguio- 
nemmagniiicamluarcopi.T: minuentur, Noncniro potcrunt minui quouilmodo perlcpii- 
mam&odauam. 

Dcusciiamfecundumproximam particulamhuiuspartis.quibufcunqucimmeritisinimi- 
cis ii( offenforibus fuis malis , quam magna bcneficia gratis donac , ipfos non modicum cirra 
condignum miiericorditerpunicndo .poenam quamplunmamrcmittcndo. Quomodoer- 
godecec.vt luis amatonbus&c fcruuonbus fccundum do.ftnnam 30. nullam gratiam fa- 
ciat , nihil gratuite tribuat , nibil hberaliter largiatur j fcd vixparcc fimplcx dcbitum cis 
reddac. 

Nonnc etiam homo libcralis&potensoperarios fuos quandoquc vltra condigniimrc- C 
muncrat^ Deusautem eft quolibet homine libcralior ,8cpocentior infinite pcrcertiampar- 
tcni6cquartam. Ncquepictati diuinaj&cmifcricordia: intinit.-E rrpugnat punire peccantes: 
Nonciiim hocfacittantiimex odio aut zclo vindiiSa:; Hocenim fuam maximam bonita- 
tcm , pietatem& mifencordiam nufquamdccet; fedzclo correptionis,caftigationis,cmcn' 
dationis &c glorificationis puniti fi velit : alioquin aliorum pcr ipfum , fcmpcr autcm propter 
"propter boiium , proptcr dccorcm ic * ordincm vniuerfi. Eft cnim tam bonus &c pulchcr,tam 
punis a inalo 6c turpi, quod nihil finaliccr poteff intenderc nifi bonum 8c pulchnim, ficut pri- 
ma Siippofitio &c tertia pais oftcndunc. 

Nonnc cciam quam mifericors & pius eft Dcus , tam iuffus & fapiens comprobatnr , prima 
Suppofitioncternaparte&cquarta teftantibus? Scd quomodo decct fumme fapicntem&c 
iuff um , peccantcs non peccantibus,&c non pcccantes pcccantibus per omnia coxquare! 

Nonnecti.imex fupcrioribu5cIarcpatec,omnempcccantem ftacim infeperabilitcreoip- D 
focx nccefiicateiuftitiiEindifpenfabilisiuftepuniri, &cvndchoc, nili a 1°. iufto difpofitorc 
cunftorum, ai\iuftitia,a primaria vcritate? Hoc ergo ncceffario eft aDeo, ficuc Sup- 
pofinoncs oftendunr. 

QuiscciamnefciacinomnirC(SapoIitiaduorequiri,quibusciucsrctrahanturavitiis,8cad 
viitutum ftudiaprouchantur. Timorem vidclicct&camorcm, timorem pvitnarumpeccan- 
tibus ,& amorcm pr.-rmiorum mcrentibus? Curergo non deccc Dcum inftitutorem atquc 
rcftorcm magna:politia:mundan:E .fimiliacxfimilibus caufisflacucre fuis fubdiris vniucr- 
fis ? Nonnc multos vidcmus fpreco cerrore poenarum peccantibus ftatutarum , effr.-rnes dif- 
currcread iUcccbraspcccatorum. Qiiant6magishocfacerent,fi nullacffec pocna peccanti- 
buscomminaia? Quod &c plurimi alij fimiliccr facerent, qui nunc folo cimore poenarum fe 
abftinent .1 peccatis. 

j 2. (^ontra 'Philofoi^hos pr^fumentes fe poffe cognofcere Deum plene er eius quamli - 

bet aBionem ; daidentes propterea (^hriUiMios credentes nonnuila deVeo , 'is-de 
aSlionibns eiits miris, de aEliombus ctum crcatur^ <virtute diiiina, (juxpcr <viam ra- 
tionis bumana nejctunt demonllrare. 

REprimantur Philofophi pracfumences fe poflc cognofccrcDcum plcne, Sc cius quamlibct 
a^io' cm,ccfrcntquc dcriderc&ccontemnerc Chriftianos.credcntcs nonnulladcDeo, 
acdeadionibusciusmiris, dcailionibusetiam creatura: vircutcdiuina ,quxperviararatio- 



Cap.i. Tfe Cau/aT)ei, (JoroU. pars^ii 27 

A nishumansnefciunt dcmonftrarc. Nonncanimatuaparuula& finira? Dens autcm fupra " 
menlura magnus, &omn:fariaminfinitus; Indnitus inquam, quodammodo numeroseSc 
cxtenliuc proptcr infinicatem omnimodam virmtum & bonitatum quas habct, ficut tcrtia 
pars oftcnditjinfinitusetiamquodammodointcnfiue, ficut quartapars dicit. C^modoer- 
go poccs capcrc cum plcnc? difcutereeum plene ? cognofccre cum plcne l Imo erubeftePIii- 
lofbphcj&fcicnciafuperbiens, dedignarctaraparuum Dcumhabere, vt tu paruus,perpar- 
iiam mentem tuamtoium ipfum fcrutecis , omma eiusfccretarimeris, capias 3l cognofiras 
plenarieipfiim totum. Deus namque ficutertinfinita:cncicatis, ica & infinitac vericacis & 
cognofcibiiicatis; quare a nullo finico per vittutcm fuam finitamplene cognofcitur: Scd 
tancummodo afcip/b.per feipfum, per virtucem fuam propriam infinitam, nifi fortafsis 
accommodet homini oculum fijum, & vircucem fuam cognolciciuam infinicam, totum 
videlicet feroecipfum , vtlicpctipfum totum Dcum, pofsit quoquomodo cognofcerc to- 

j tumDeum. 

Adhuc quxfo Philofophc^dic mihi quid plenc cognofcis ? puto non audcrc te diccrcquod 
paruulam vcl minimam crcaturam. Scioquod non perfefte cogno(cis minimum atomum 
in Solc, ncc minimum pulucrera terra:, nequc minimam guttam aqua:. In omninamque cor- 
pufculo infinitx figurx Iincares, fuperficiales, & corporalcs diuerix numero.quantitate.qua- 
Jitatc&fpcciecontinencur. Quarcetiamcorrefpondentcrconclufioncs Geomecrica: infini- 
tar, ctiam (efe ordinabilitcr confcqucnccs, iiaquod poftcrior fciri non potcn,nifi pcr priorem. 
Inomniquoquccorpu(culoinfinit.-efpccics numerorum, & infinitx conclufiones Arithme- 
ticatconcinencm-.eciamordinatc adinuicemfchabcntes. Harumautcm conclufionum in- 
finicarum demonflraciue fcibilium quot fcis quxfo Philolbphe? Puto quod finitas & paucas. 
Dotibiplures Philofophos quotcunque voiucris, etiam infinitos, omncs fummo ingenio 
pndicos.fummoiludiodcdicos.perquancumlibec tcmpus, etiampcrmille millia annorum, 

Q circaiflas conclufioncs Geometricas auc Anthmcticai in fcibilicaccdifpoficas fccundum or- 
dincmfupradirtum. Vosergoomncsp.inccrPhilofophi infinici.quocfcicisdeifiisconclu- 
fionibusinfinicis ? finicasprocuIdubio.flnicas&paucasrquarcSircmancnrinfinicx, quaruoi 
propcerfui difficulcacem&vcftriexilicacem, nullus veftrumperfe aliquamfcire potcfl, nec 
omncsparicerfcirepoirunt. Nonnc ergoquilibetveffrum, &: tota paritcr omnium multi- 
tudomngis nclcitquamfcitde rebus, S<:dcfcibiIitatecorpufculicuiufcunque ? Siergomini- 
roum non poccs plcnecognofccre, qiiin imb neccflario infinitc magis ipfum nefcis, quam 
cognofcisi Qtiomodo maximum cognofccre plcn^ potcs? Noli prxfumcrc, agnofcc tc 
hominem&humilicerconficere.cemagisinfinicenefcircDcum.quamfcire. 

Nonnecti.im.vtvideturperSupporuioncmfccundam, & fecundum Philolbphicara dif^ 
ciplinam: Sialiquidfitdifficilead plenariecognofcendura, 5<;aliquid magis difficile, &ali- 
quid adhuc magis.Sc ica deinccp$,a!iquid cft fummc difticilc, & quid nifi Dcus ? In creacu- 

D nsnamque,ficutinconcfufionibus Mathematicis ordinatis, poiierior fempcreft difficilior 
prxccdcntc, ncc aliquadifficillima, ficutnec vltimarcpcritur.Quidcrgodifficiilimumcog- 
nicu, niii Deus ? quod &: eius immcnficas, atq; infinitas maxima numcrose quodammodo ac 
extenfiue&intenfiuepcrprimamSuppofitioncm terciam parccm &iquarram tcftata lucide 
manitcftanr In quacunquc autem fcrie infinita conclufionum huiufmodi infinit.t fiint, 
quarumnuUaptopter fui difficultatcm ab aliquo Philofopho, aliquibufuc Philofophis de- 
monftratiuepropticfciripotcft. QuomodocrgoDeusdimciliorcognitu infinite quacunq; 
illarum, 6comnibusilIisfimuI, qui&:fcicomncsillaspcrfe(fle,6( aliasacalias infinitics infi- 
Ditasjficutparsnonademonftrat, plenane (ciripoteft. Sapiat ergo fobrie quicunquc Phi- 
Iofophus& iftam vencarcm pro maxima PhilofophiaagnofcatinihifcitraDcumpolTc cog- 
nofcere plencDi-umnirifortepereum. Simihinoncrcdit.crcdatprofefsionis (uxhomini- 
bus viginiiquatuor Philofophis, qui totidcm dcfinitioncs de Dco concorditcr flatucrunr, 

£ quirum i6'icacaiiic. Dcuseftquemvoccsnonfignificanc, necinccllectns intelligunt prop- 
tcrdifsimilicudincm^&ii' Dcusinquic,eft tencbrainanima poft omncmluccm dcrclifta, 
& 23'Dcuscftquifola ignorantia mencecognolcicur. Vnde &: Hermes dc verbo xcerno 
35. Senfus.inquic, fummiDeifola vcritaseft.cuiusvciitatis inmuiido necquidem extrema 
lincavrobradignofcitur? Quarc Jk Placoin i" Prologo Timxi, ficait: Opificcm gcnito- 
rcmqucvniiierficatiscaminuenirc difficilecft,quaminuentum impofsibile eftdigneprofari. 
Si crgo Philofbphus incomparabiiiter infinitc magisnefciac Deumqnamfciac, quomodo 
opcracionemeius quamlibecplcncfciec ? Siiiamqic ficincomprchenfibilis incllendo, cur 
nonfimilicerinagendo? cumadioquodammodoproporcionecur agenti. Dicmihi, quxfo 
Philofophc, nonDC cs tufinm&parui ingcnij i finita: &parus fcicntia: ficuc prxmillate- 

C 1 Aancuc? 



28 ^homa ^mdrpardim L i b. i. 

ftantur? Deus autcm cft infiniti,& infinitsc fimplicitcr omniquaquc, ficut i^ Suppofitio A 
tcrtia.qoarta, ac nona partcs oftcndun t. Quam faciluer ergo poteft excogitarc aliquid mira- 
bilcfaciendum,&modum aliqucmmirabilemfaciendi.adcuius comprarhenfioncm plcna- 
riamingcniofitastuaafcendcrc non valebit? Etcum pcrcandcm Suppofitionem,tcrtiam 
partem & fcptimam Dcus fita:qualis potcntix ad quodlibct, quomodoiibet faciendum,ficut 
ad cxcogitandum illud vt fiat , aut fic fiat, quam faciliter poteft facerc aliquod opus mirabilc, 
fccundummodualiqucm mirabilemfaciendi ,adcuiusplenamindagincm,ingenium tuum 
cxtenderc fc non poflit? Immo & operationem rci paruula; naturalis, cognofcercplene non 
potcs. Nonnc paruula ignis fcmtilla illuminando & calefacicndo , caufat infinitos drculos 
luminofos, & Sphxras fc inuiccm continentes,& inuicem fe fccantcs , infinitas quoqucPy- 
ramidcsluminolas, Pyramidcs vifuales,(ecundumqualitates&difFcrentiasinfinitas, infini- 
tas quoque lineas radiofas , & radios vifualcs mcidcntcs , reflexos, & rcfraftos, fi mcdium fit 
deformc,habcntcfi]ucaiiasproprietatcspracc!aras,&-d)fFcrentiasinfinitas,inquibus(ficut& B 
f ecundum prxmiffa) infinits conclufiones Gcomctricie &c Arithmeticr contincntur ; fic & 
perfpediux alix infinita: ; & quis has omnes poteft plcne cognofccrc? 

Nunquideiiampienenofti aftioncmmagnetisinfcrrum ,&multas huiufinodi aftionci, 
fccrctas natura: propnetatcs,6c modos huiufmodi ailionum? 

Ampliusau[einquamrem,autquamaiSioncm naturalem certe &: perfefte cognofcis? In 
ilia namquc quam melius te putas cognofcerc , alius tibi Philofophus contradicet , & quam- 
plures alij , tibi vni. Immo & tu ipfe forfitan hodicrnus , tibi ipfi contradicis hcftcrno , aut 
tibihodiernocraftinus contradices: vclfitortemulti tibi contemporanei opinioni tuar con- 
fentianti ti afeat ilia pcriodus,vcniat alia;& tot fortaffis vcl plures.tam ingeniofi & ftudiofi,vcl 
magts,tuam fentcnti Jm pcr aliquam probabilcm rationem Sophifticam forte,vcl veram, quf 
tibinonp3tuit,rcprobabunf,mirantcstc tamturpitcr dclitafTc j&tamaperta,tamquefaci- 
liaignoralle: Nonneproccftustcmporis haecdemonftrat? Cui ergo fcntcntiac ccrtitudinali- ^ 
teradh<Trcbo? 

Nonncctfiduovcltrcs Philofophi tibi arqualcs , vcl roaiores fcntirent contrarium tua: 
fentcntix , minus firmitcr adharrcrcs , ctli adhuc plurcs , adhuc & minus ? Quarc 
8c vidctur ^i quam miilti feu omnes Philofbphi & vulgarcs concorditcr lcntirent con- 
teftantcr oppofitum , tu etiam ipfo confcntires , Sc a priore fentcntia refilircs. Quid 
crgo Philofophia huiufmodi naturalis, nifi fides firmatacx defe(ftu rationis apparcnris con- 
trarixfortions, exdcfeftumultitudinistcftiumoppofitumcontcftantis,quidcfcctusrcduci- 
turadpriorem? Quidcrgointalibusnififidcs,necvlla fincera fcientiac ccrtitudo? QuodSc 
quxdam (efta Philofophorum non parua, (cilicet Academicorum , minus fuperbe, 6c magis 
fobricfapientium plane fcntic. Dicuntenim noncontingerequicquam fcire , quod intelli- 
gcndum videtiirinmatcrijsdiibijs.vbiprobabiliscontradifiiorcpcritur. 

Nonnc ctiam Philofbphi,(ecundum confuetudincm audiendi & recipicndi a pucritiaharc, D 
vcl illa,& fccundumprofeffioncm Seftaj, quamtencnt ^puta Academicr,Pcripatctica:,Sto- 
ic.r & fimilium, quamplurima gratis diciint fine violcntia rationis, ficuc Philofophorum 
omncslibriiucidcmanitcftant? Quodetiamexifto clatcperpcnditur, quodquarlibctharum 
SciSlarum , probabilitcr fuftmot fcntcntiam altcri difpliccntem , ficut 6c quilibct fcicns, potcft 
probabilitcrfufiincreabfquccontradiftionc euidenti, perindeclinabilem violentiam ratio- 
nis , in matcrijs probnbilitcr dubijs , fatis mukis , Sf forfitan vniucifis. 

Quare & Philofbphus in Prardicamentis , agcns de hijs qua; fiint ad aliquid ifortaflTc , in- 
quit, difficilcfitdchuiufmodircbusconfidcntcrdechirare,nififa:pius pcrtraftata: Dubitarc 
aiucmdc fingulisnoncritinutilc. Qiiid igiturin Philofophicis talibusnifi fidcs ? Quarc& 
Plat0 2.Tiin. 3. Diuinarum ,inqiiit,potcftatum ,qua:Dacmonesnuncupantur,pra:ftarcra- 
tioncmm.iiuscftopus, quam fcrre valcat hominis ingcnium. Ergo compcndium cx crc- 
dulitatc fumamus. Credamus crgo hijs qui apud Scculum prius, vbi & Calcidius fentit £ 
idcm Vndc&Hcrmcs dcvcrbo .Ttcrno 35. Contingit, inquit ,!iominibus, vtquafipcr 
caligincm , qua: in cilo fiint vidcamus , quantum poffibilccft pcr conditioncm huroani fcn- 
fus • Hn; irrr.iiuciitiopiovidcndistantisanguftifnmacft.nobislatiffima ,cum viderit fe- 
licitatcconlcicntiic. 

Ariftotclcs ctiam i . Metaph. i . Dc vcritatc , inquit , thcoria , fic quidem difficilis eft j fic 
vcro tacilis.Signum aiitem cfl , ncquc dignc nullum adipifci ipfam pofTe, nccomncs cxortes 
cfic : Et iiitra ; Sicut , inquit , Nifticorarum oculi ad luccm diei (c habent j fic & animx no- 
ftrac inrellcdus ad ca qux f unt omnium naturar manifcftifiima. Qui etiam 6. Ethic. 9. Opor- 
tcc,inquit,attcnderccxpertoriim,&feniorum,&prudentium,indemonftrabilibusenuntia- 

tiationibus 



C A p. I. 'De Cauja T>ei. CoroU. pars 32. 29 

/t^ tJonibusSc opinionibus, non minus dcmonftrationum. Eti. Elcnch.a. Oporteteumqui 
difcit, crederc. Et 2 . de Coelo 34.dicif, Quod viderc opori:ct qualitcriiabcns ic credcndopri- 
ushumanomodo,aiufirmius: & fuprai.eiufdcraii. Accidit,inquif,hoc fufficicntcr, vt 
ad humanam dicerc fidem. Eccc quomodo ifti Philofophi , in fuis Philolophicis fidem fide- 
litcrprofitcnturJ Et ii Phiiofophi noc faciant in raatcria naturah, cur non parumtur Chrinia- 
nos limiliter hcere in morali l In ipfa namquc fccundum Philofophum f utficit minor luafio, 
& minor requiritur certitudo. 

ErrasquoqucnonparumPhiiofophe,ctcdendo te pofrcdcmonrtratiueprobareomneni 
operationem diuinam : NamfccundumpartcmodauamJ)cuseftpotentiarationaiis,Iibcnc 
voluntatis. Non eft crgo ratio demonflratiua voluntatem fuam naturalitcr anteccdens,qus 
ipfum ad fingula facicnda, vei non facicnda compdlat : Sed ficut tu potes multa libere facere 
8cdimittere;ilc&Deus: Quorum ii hocvoluerit faccre, illud dimittcrerationabilceflfic 

£ cfre,quiaiuflumeftficc{re, pcr tertiam partem huius: rationabiie, inquam , rationeconco- 
mitantcScrequcntcvoIuntatcmdiuinam, uon naturalitcr prarccdente. Nec potes obuiare, 
diccndo Deum dcbcre fempet facerc melius pofsibilium , jsi hancrationem neceflariam ip- 
fius prxcedcrc voluntatcm, & ipfam in fuis agcndis ncccfland rcgulare . Deus enim non po- 
tcflfaceremclius.fcilicctoptimumquodpoteflfacere. Sienimpofsit, ponatur quod 6c ^t 
><.velcrgoyf.eftDeus,velnon:SieftDcus,cftaliquisDeus fadus,& nouus, &dijmulti, 
contra pnmam Suppolitioncm , Sc 17. partem huius: Si non cft Dcus , eft minus per- 
fcclum & bonum, quam Deus; & non indiuifibilitcr, fcd diuifibiliter perlatitudinem infini- 
lam.ficut facile eft Philofopho dcmonftiarc. Ciim crgo pcr quartam & feptimam partes 
huius, Dcus fit potcntijE inrinitx, 6c plcne omnipotens,potefl faccre aliquid mdius & mdius, 
&nieliu!i Gncfine. 

QiiisetiamdubitatDeumpolTcfaccrercs mdiorcs quamfint ? Non cnim impediturcx 
defci:l:ufaentisproptcr primaniSuppoCtionem,6cquartampartcm; nccexdetcclupoten- 

^ tiarproptereandcmSuppofitioncmtcrtiam.quartam, &(eptimampartes huius. Secundum 
hocetiam,Deusnonelletpotcntiarationalis6clibcra, vdfaltcmnonfumme libera inagen- 
do, contra primam Suppolitioncm^odauam partcm, & quartam. Secundum hanc quoque 
fcntentiam,cum omnia cueniant a prouidentia, & voluntatc diuina, llcut Philolophi confi- 
tcntur, omnia lcmper euenirent, ficut 6c Dcus fcmper cunfta vcllet , 6c faccret dc ncccfsitatc 
firr.ipliciter abfoluta, contra primam Suppofitioncm, 6c tcrtiam partcm huius, ciim alius mo- 
dus faciendi fit perfe£tior,quod 6c Philofophi ipfi negant. Videris quoquc Philofophc in ver- 
bisproprijslaquearii nonnediccndoDcum neccfFario faccre mchus, id eft,optimum pofsibi- 
lium fieri, innuis alia efFc pofsibilia fieri, & Dcum pofle faccrcalia> 

Si cti.im Deus fcmpcr faciat mdius ; ciim mclius fit Icgcm bonam & vcram diuinitiis dari 
hominibus.quam nondari: DcusdedithominibustalemJcgcm, Scquamlegcm, fi nonle- 

D gem fandifsimam Chnftianam ? 

VerumcumfecundumprajmilTaDcusnonpofsitplcne cognofciab hominc, pcrfcruti- 
nium naturalc; imo infinite magis nefciatur neceiTario, quam (ciatur , 6c multiplcx opcr.atio 
eius pofsibilis faltcm fimilitcr ; Gur non pollct Deus,fi vcllct,aliqua fuiipfius fecrcta,6c ctiam 
operationumfuarum, quando volucrit.quibusvolucnt, Scquomodo volucrit rcudarc per 
Angdos,perPropheias,autctiampcrfeipfum ? Nonnetupotcs fecreta cordis tui, &a(fHo- 
num tuarum,aIijsquieainueftigarenon polTunt, per teipfum, autalios reudarc ? CefTcnt 
crgoPhilofbphicontemncrc Chriftianos crcdentcsquirdameisdiuinitiis reudatade Deo, 
& de eius operibus quac ncfciunt demonftrarc, dum tamcn fciant ca a dcmonftrationibus ve- 
ffriscontradiilorijsdefenfarc. Nonncdebct cuilibet Chriftiano,im66c prophano prodc- 
monftrationc f u fhccre, Dcus dicit J Ipfe enim crrare 6c mcntiri non potcft, pcr primam Sup- 
pofitionem, Sc tertiam panem huius. Huiufmodi autem funt Articuli fidci Chriftiana;. 

£ ScioPhilofophe, &confidentermefcircaffirmo,quodnoncft Articulusaliquis magnus, 
vcl paruus , de fubftantia fidei Chriftianar, quam Deus non prius multis temporibus anie fidci 
h»iu5 exorciiura, pe r Prophetas folenncs, velut per quofdam prarnuntios reudauit ; (icut eui- 
dcnrer oftcndun: L'bri authentici Noui 6c Vcteris Tcftamcnti. Non cnim cft Articulusfidci 
Chriftunx,quc'iamPhilofophoiudicenoncorrupto, non fbphiftico,non protcruojfed 
indifFerente, folido,fobrio, 6c veritatis amico,cfficacitcr pofsit fundari iu Vctcri Teft.imento, 
in vcteribus Ptophetijs, ficut 6cconftatantiquitus vcracitercontigiirc-. Tradenribusnamquc 
Hiftorijs,ConftantinusImpcratorRomanorum,perSvlueftrcm Papam,ad fidcm Chrifli 
Roma; conucrfus , 6c ab Helcna rcgina matre fua, rcliftis Hoiis, in Deum ludxorum cre- 
dente, 6c tuncin ludasa agentc grauitcr increpatus , eo quod in Chriftum homincm cruci- 

C 3, fixiim. 



20 Tljoma ^radxpardini L i b.i. 

£xum, potius quam in Dcum ludzonim crcdcrc maluiflet : R ogauit Reginam , quatenus fe- A 
cumadduceretMagiftrosfapJcntifsimosludaEorumjdifputaturos cum Doftoribus Chriftia- 
norum: Quse veniensfecumadduxit i^ovirosdoiftifsimos ludiorum, exquibus 12. pra:- 
clarifsimi funteieil:i ; Abiatii3r,Ionas,Godoiias,Annan,Dorth,Cufi,Bcniamin, Aroel, lu- 
bal.Thara.Siiion&Zambri, duobufque Philofophis Gentilibus fapicntifsimis Cratonc3c 
Zcnophilo, de confcnfu partium , ludicibus conftitutis, Imperatorc & Regina afsidcntibus, 
& magna muleitudine Chriftianorum, ludxorum atque Gcnrilium circumfkntc, ad difputa- 
tionis negotium properatur : vndecim quoque Magilhis lud.-corum pracdiftis,opponcntibus 
fingillanm, & impugnantibusfidemChrifti, Sylucfterrcfpondcns, fingulos fingiilatimcx 
Scnptunscorumproprijs conuincebat, deccrnentibus ludicibusfupradiflis : la"' vcrono- 
lcns pcr argumentum vocalearguerc ; fcd realc miraculum magicum faciens , vero miraculo 
fuperatur. Quapropter,Regin3,Iudiccs,8ccxteriinfidclcsquiaderant, adfidcm Chrifti pa- 
riter funtconucrfi. B 

Nccpotcftquisdiccrc,ChrinianosinfuacfidcifirmamcntumVctus Tcftamentum, Srli. 
bios Prophctaleshuiufmodivcteresnouiterconfinxifle,quafifidcm ipfbrum futuram anti- 
quitusprardixiflent. Conftatcnim deinitiofideiChriftiana:, conftat dc Hiftorijs Gcnuum 
multum prxcedentibus,fidem noftram teftantibuseuidcnterde Patriarchis, Piophetis, & re- 
busvetcrisTeftamenti. Ecce&teftisfamofus PtolomxusJ. firihcetPhiladelphus^RexAe^ 
gypti,quifirutHiftoria:Graccorum& ludxorumtcftantur, tcftatur&Iofephusi. Antiquit. 
ludaic. in Prologo&plenius ii. lib. z.Fedtfibi transfcrii in Alexandriaper 7Z. Hcbrajos 
totum vctus Teflamentum de Hebraio in Gr;ccum,annis quam plurimis antc Chnftum. 

Noniie ctiam ludxi, inimici capitalcs fidei Chriftiana:, abAbraham &Moy(emnituti, 
per quam plurima tempora ante fidci noftrx principium vfquc hodie perfeuerapt, totum Vc- 
tus Tcftamcntuir , 8i libros huius Prophetales habcntes, & in lingua ipforum Hcbraica, aut 
vicina, ab antiquis Pathbus & Prophctis,antiquis temporibus editos &c confcriptos concor- C 
diter atteftantes ? 

Etfi qii.Tficiis, curergoipfi noncredunt inomnibusfidemChrifti?dico,quodmultico- 
nim , & qui melius intellexerunt Legem & Prophetas ipforum, certifsimc crcdidcrunt, Chri- 
ftofiimifsimc adh.cfcrunt, Euangeliaconfcripferunt, Epiftolas proprias acdiderunt, No- 
uum Tcftamcntumin Veteri tundauerunt, fidcmChrifti conftantilsirncienuerunt, &fer- 
uentifsimcprxdicaruntieriam vfque admartyrium confummatum, ficut Apoffoli6c Euan- 
gelift.Tludsiconuerfitcftantur. Vndc&lofephusludzus Hicrofolymita , 6c Saccrdos cx 
Sacerdotibus, i]iiicit6 poft Dominicnm Pafsionemillas famofiis fcripfit Hiftorias.adhuc in 
ludaifmopcrfiftens, ficutp.itct i.deBeiioIudaicoinPrologo^&infraiib.j. 8c 20. Antiquir. 
Iud.vltimoi8°Antiquit.eiufdem8.ficait : Fuic autem ijfdcm temporibus Itfus fapicnsvir 
(fi tamen virum eum nominarc fas cft) erat enim mirabiliumoperum cfleilor & Dodor om- 
nium corum.quilibenterquxverafuntaudiuntj Etmultosquidcmludxorum, multoscti- jj 
amexGentibusfibi adiunxit: Chriftushic crat: huncacculationeprimorum noftrx Geo- 
tis virotum, cum Pibtus in cruccm agendum efle decreuifTet, non deferucrunt hij qui ab ini- 
tio eumdilcxcrunt. Apparuitcnimcistertiodie, ircrum viuens, fcciindumquod diuiuitus 
infpirati Piophetx, velhxc,vel aliadeeo innumeramir.iculafuturaefTcprxdixcrant: Scd 
& in hodicrnum diem a Chriftianorum qui ab ipfo nuncupatifunt, & nomen perfcuerat 
6c gi^nus. 

Multiquoquc eorumadhucracpius conucrtuntur:multi auremproptcrfuperbiam&ma- 
Jinam voluntatis non cicdunt.vcl nolunt fc crcdcreconfitcri, nifi forrafsis mortis arriculo im- 
minentc: Multi noncrcdunt,feunonconuertunturcxprcfscpropterquandam confuctudi- 
ncm pcfsimam in quibuf dam partibus oblcruatam, fccundum quam omnia bona ludxi con- 
ucrfi, fuo Domino confifcantur. 

Muliiquoqueproptcrignorantiam LcgisSc Prophcrarum.&prodcfcau lani doarinar r 
noncrcdunr; pr.xleriini cum proptcr odium fidei Chriftianar inoppofins principijs, &in 
alio intcllcflu Lcj;is & Prophctarum, qiiamuis nimis cxtranco & plunmum violento ; ac 
ctiam cxpofirionibus anticjuorum & folenniomm Doftorum fuorum contrario, ab ipfis 
ciinabulisinftnianrur. Noncnimlatetnos Philofbphos, quantam vimhabeatconfuetudo 
apucnti.iintrodu£ta. 

In cildcm eti.imlibris Prophericis contmetur, quod ludari in pcenam pccc.itorum fuo- 
nim, in ranrnm crcitatrm mcnris mcidcrunt, quod ctiam clarifsima non vidcrunr ; quapro- 
ptcr & quod non conucrtercnrur ad fidem Chnfti communitcr, antc vcfpcram,& nouifsimos 
dics mundi, quodctiatn oculi Gaitilium illuminarcntur 8c conucrtcrcntur ad Chnftum : 

Moyfcs 



Cap.i. T)e Caufa T>ei. (^oroll pars-^i, 3i 

A Moyfcs namquc omnibus bonis promiffis populo Iud;corum, dum tamen mandaiis Domi- 
Didsobedircncfubiunxit.Quod/iaudire nolueris voccmDominiDei tui, vtcultodiasSc 
faaas omnia mandata eius , venicnt fuper te omncs malcditliones illx., & mulns malediftio- 
Dibus rccitatis , adiecit : Percu cat tcDominus amentia & ccccitatc , ac furore mcniis , & pal- 
pcsinmeridic.llcutpalparc folctcxcusintcnebris,6(non dirigas vias tuas. Ifjias qnoquc 
praco Chrifti & fidci Chriftianx clarifiimus; immo Dommus per ICuam fa,iic : Vadc 
&dicespopuIohuic; auditc audicntcsmc,&:noIiteintclligere,6i: vidcte vilioncm, ocnolice 
cognofcere , excarcacor popuh huius , 6( aureseius aggraua , 6c oculos cius chudc . ne fort^ 
videatocuhs ,&auribus fuisaudiat,6c cordc fuo inteliigat,6cconucrt.itur,6cfincmcum4 
Qui6citcruminpcrfonapopuhfuiIoquensmore PropheticodcMeflia,Quali,inquit,ab- 
fconditus cft vultus eius 6c delpe(ftus,vndcnec reputauimus eum: putauimuscum quali lepro- 
fum,6c perculTum a Dco 6c humiliatum. 

B Nonne6c AngcIusDanieli.ficait : TuautcmDanieIcIaudeSermones,6c fignaLibrum, 
vfqueadcempusftatutum,cum complcta fueritdifperlio manus popuh fanifti , 6( compl? 
buncur vniucrfa ha:c : Et ego audiui , & non intellexi,6c dixi, Domine mi, quid c; it poft hxci 
&ait, VadcDanielquiaclaufi funtlignatiqucScrmones vfquead tcmpus prifinitumj cli- 
gentur5cdealbabuntur,6c quafiignis probabuntur multi ,6cimpic agcnc impij, ncqucin- 
telligentomnes impij , porrodocliintclligent. Cui6tadhuc conconlicer Ilaus.Obftupe- 
Icite6cadmiramini,flu(fiuate&vacillate,inebriamini&nonavinomoiicn ini, ct r.onabe- 
brietate,quon:am mifcuit vobisDominusfpirirum foporis ,claudcc oculos vcftros, Pro- 
phecas6cPrincipes veftros qui vidcnt viliones ,operiet ;et cric vcbisvilio cmiuiim , licuc 
verba hbri lignaci , qucm cum dederint fcicnci literas , diccnc legc iftum , 5; refpondcbit, non 
pofTum.fignatuseftenim :6c dixitDominus : Eo quodapprcpinquacpopuUisille orcliio, 
6cIabijsluisgloriticatme,corautemeiuslongceftame,5ctimueruncniem.Tnuatohoni!num 

C ^ldoftrinis.ideocccccgoaddam, vtadmiracioncmfaciam populohuic mnaculog.andiiX 
ftupendo. Pcribic cnim fipicntia a fapicncibus eius , & intclleclus prudcntium citis .iblcon- 
dctur ; 6c audicnt in die illa furdi verba Libri , 6c dc tcnebris & caligine ocuii carcorum vide- 
bunt, H.TcdicicDominus,non modoconfundcttirlacob,necmodo vultus eius ernbeflcrs 
iedcum vidcritfiliosfuosoperamanuum mearum inmcdio fui fanftilicanccsnomcn inciim, 
&fanc1ific.abunc fcmen lacob, &:Dcum Ifraelprardicabunt ,6c fcicnt crrantCbfpiiicuinccllc- 
Ct\xm ,miniftratores difcent legem. 

H.TC aiitem 6c multa limiha de ludf orum aucrfionc , 6c Gentilium conuerfione in Libris 
Propheticis concincncur, qui ciiam perhibent,quod6<ipri finalitcradDominum conuer- 
tcncur. Moyfes namque prophecacispopulo ludaico mulcis mahs .propter pcctata fua fucu- 
ra fubiun.xic ; Nouilfimo autem ccmpote reucrrcris ad Dominum Dctim tuum , & audies vo- 
ccmeius. Dc quibus&Dauid; Conuertentur,inquit,ad vefpcram ; quibu.<: & concordat 

D lercmias; In nouilfimis ditbus intclligctisconlllium cius; 6c icerum ; In nouifsimo dierum in^ 
telligecisea. In tcirpoteillo dicitDominus,cro Deus vniuerfiscognarionibus Ifrael ,6cipfi 
erunt mihi in populum,quibus & confonanter Ofec : Dics multobcxpeftabis mc, fed &: cgo 
cxpcdabo tc, quia dicsmulcos fedcbunt filij Ifracl flne Regc, 6c fine Principe, & fine facrifi- 
ficio,6cnnealcan,&nneEphod,8trineTcraphimj6cpoft hxcrcuenenturfiiijlfrael.&rqiie- 
icntDominum Doum fuum,&:Dauid Rcgemfuum ,&:pauebuiit ad Dominuin, &adbo- 
num eius m nouifsimo dierum Dauid ,inquir , llegem fiium , id eft Mcfliamjdc ipfo namque 
promittcbatur diuinitusDauid Regi,quodde fcminc cius defcenderer, 8<:rcg(.rec rcgnum 
cius,quarc & Meffias frequencer nomine iplius Dauid in libris Prophcticis figuratur. 

Fuerat infuper prophetatum lud.^is ,quod pioptcr peccatum fuum committendum in 
Chnftum,deftrucreturCiuitaseorumfamofaIerunilcm,6cnobileccmplumcius, qiiodipfi 
irrecuperabiliccr perdercnc tcrram fuam , &: difpcrgcrentur per tcrras extrancas , miferi , vagi 

E 6cprotugi,circumquaque, quod6(paucis annispoftfiJei noftrx princjpium,fuitefficaciter 
adimplecum ,&: vfquehodic pcrfeucrat per annos \i\l. milleioo.immo pcnejoo.qiiod^C 
ipfimetludari concorditcratceftancur : quodtotumideofjrtjfliseft faftum, vtcu &: muld 
alij, per ipfos 6c hbros ipforum omni fufpicione carcnccs , pro nobis contraipfbs, verunl 
non fitVum tcftimonium perhibentes,conucrramini6c confirmcmini in hac fidc. 

Nccpoteftquisfingereilios ProphctasfuiiTe fictorcs 6c pfcudo prophctas, Qiiomodo 
namque vidctur cred^bile , quod qiii tancum auerfabanturomnimoda vitia , colucrunt &: do- 
cueriint omnes virtutes dar» 6( palam, 6c h.xc tam conftantcr feccrunt , vt ctiam martyrium 
fuftinerent , quod qui tot 6c tanta miracula in vita 6c in mortefeccruni,fecicue Dominus pct 
illos, fcuprocis,cflentfiaorcsJ Quomodoctiam inhijsfohsijuaeadnos pcrtificnt funtfi- 

Aorcs 



^2, Thoma ^rady»ardini L i b . i, 

ftorcs, cum in omnibus alijs practcritis quat dixcrunt, tam de gcnte & lerra ipforum, <juam A 
--^ alijs,putadeB;ibylonijs,&RegibusBabylonis, ac ipfamet ciuitatc.de Acgyptijs Regibus, 
&terraipforum,dePerris&Medis,&CyroRcgcnominatim; de Gricis, de Romanis,& 
alijsPropheta:venIsimicomprobentur,ficutraumexitusdemonftrauit,ricutpIurimaChro- 
nicafatisauthenticaSc hrax celebris manifeftantJ Quomodoeuamfifuiflentfiaorcs, fiu' 
xiflent filijs fuis & ciuibus tanta mala; nobis autcm qui nondum nati fumus tantabona J 
Qiiiomodoeciamfuntliftores,cuminpra:tentisomnibus,qusad gentem fuam pertincnt, 
qua;etiamadReligionemChriftipertinent,inueniantur verifsimi prxdiftores, ficut cxicus 
rerum probat.ficut fuperius tangcbatur ? Qiiis ctiam dubitat Deum poiTc illuminare & infpi- 
rarc (ic hominem, vt reddateum Prophctam ? Nonne prima Suppofitio , nona pars Scfcp- 
timaeuidenterhoc probant?Curergo non decet Deum fumme ptouidum.iccunaafuapro- 
uidcntiamoderantcm,ficurprimaSuppofitio, 6cpartesfequencesoftendunt, &Philofophi 
conficentutficfaccrc?imodecet.DecctigiturquodProphctafitDeiSccretanus, hominum B 
conf:liarius,Dci6chominummcdiator, diuinam hominibus nuncians voluntatem, inhijs 
prx(ertim quac cultum Dei 8i Religioncm conceniunt. 

OmnesquoqiicmagniPhilofophiquorumfcriptarcfpexi,concedunt Prophetias, & vc- 
rosProphecasfLiiiTe,Vnde& Arift.Secreti fecrctorum , vltimx partis primo, dicit jQuod 
Prophet^E probati fun t purifsimi intclledus, & vcrx vifionis, quod & vult Auerroes fupcr de 
Somno&c Vigiliacxponendo, vbi&callegatSocratemadhocidcm. Auiccnna quoque^. dc 
Anima.4.6cio. Me:aphy(. i.i.&^.conceditProphetas jquod&cfimiliter Algazel ^. Phy- 
iicx[ux6.y. 6cvlcimofacisplane. PtolomxusinfuperAlbumazar, Haly,&Aftrologi csc- 
ten PropJictas pariter &c Prophetias confitcntur. 

Amplius autcm omnes vera fomnia concedcntes.veraindicia futurorum, pra:tcntorum & 
pra:fcntium habent, & confcqucnter Prophetarum 6c Prophetiarum concedere veritatcm: 
ventacemauteraSomniorumconcedunt omnes Philofbphi 6c vulgares. Ariftocelcs fiqui- Q 
deminDeSomno6c Vigiha, verafomnia,verarerumindicia, Sc vcra prsfagia fucurorum 
vcreconcedic. Vbi & Auerroes; Iftarum, inquit, comprehenfionum quxdam dicunrur 
* qujcdam Somnia 8c * Diuinaciones, 6c quasdam Prophctix ; 8c quidam homines negant illa, 6c dicunt 
eaacciderecafu:fedncgareea,cftnegare fcnfata,&: maxim^ ncgare fomnia: nuJluscnira 
homo cft, qui non vidit Somnium quod enunciauit fibi aliquid futuriim , 6c ciim homo expc- 
rimcntaumthocmulcocies,videbic,qu6dhocnon accidiccafu , fed effentialiter 6(i]lxalix 
comprehcnfiones fcilicet Philofophix ; licet non fint vilac, /cilicet ita commtiniier,tame funt 
valdefamofx;6crcsquxfuntfamofxapudomnesfuntneceflarixautfecundu totum, auifc- 
cum partcm. Impofsibile enim eft vt famofum fit falfum fecundum totum , 6c fermo de iftis 
omnibus idem eft, 6c ideo fermo de quidditate Somnij fufficict, quia cauf^e eorum non diffe- 
runt nifi fecundum magis & minus, l^d tantum difFcrunt fecundum nomina & modum. 

Poftea ver6dicit,quodintcrpretatoreftiilc, cuilargitur intellcftus intentiones corpora- D 
lc3, cuiafsimilanturinfomno intcntiones fpirituales. Intcrprctantis auiemcondicionemal- 
legatabAriflotelejitadiccns,8coportctinterprctantcm,ficutdicit Ariftotcles, vt fcmperfit 
cogicans, & mundus non dcclinans ad morcs bruti animalis. Algazel quoque 5 . Phyficx fu« 
3.dcterminatdeinterpretationc6c pr^fagio Somniorum ; Auiccnna fimilitcr^. dcAnima 
2. concedit vera Somnia futurorum prznuncia. 

Adh[icautem6ccaufamPropheti3C,ficut6c Somniorum verorum Philolbphiinquiren- 
tcs,dicuntconcorditcr,Quodeft Dcus, 6c quodipfc illuminat 6c infpirat Prophetas aliquo- 
tiesviailantes,6caliquotiesdormientcs, 6cquod hoccftex fbllicitndine& cuia diuinacirca 
homines, vtficpolsintcaucrenociua, 6cvtiliaadipilci. VndcPhilofophusinSecrctoSecrc- 
tonim partis vlcimx i . fcribit ; Si quis quxrat caufam Prophetarum , qui probati funt in hoc 
mundo purifsimi iiitelle<flus, 6c vcrx vifionis cum miraculis iuuatiuis,proiienit ex abftraftio- 
ncariimxadclidcrijSj&concupifcentiiSi & nociuis,cum fucrit dominans fupcrcorpus.Sc ^ 
vircas flnmmea cxiftcns in cotdc non drfinat. Hxc autem virtus flammea fccundumeum cft 
inccllc5lijs agens,intcllc£tum pofsibilem illuminans, non comburens. Et fiipra pariis lccun- 
dxprimo; Dcusexcelfus6cgloriofusordinauitmodum 6c rcmedium ad trmperantiam hu- 
morum,6cconfcruanciamfanicatis,6cadplurimaaliaadquirenda, 6crcucIauiceafanftisPro- 
phctis.lcruis fuis, Sciuftis Prophctisfuis,6c quibiifilam alijs, quos prxclcgit, 6c illuftrauic 
fpiritu diuin.-e fipientix, 6cdotauiceos dotibusfcien'ix : Scilicec.abiftis (eqnentcs viri Phi- 
lofophix principacum, Sc otiginem habuerunc Indi 6c Pcrfcs, Grxci 6c Latini, ab iftis haufc. 
runc6c fcripferunt Artuim 6c Scientiarum principia 6c fecreta; quia in Scripcuris ipfbrum 
nihil falfum,nihil rcprobum inuenicut , fed a fapientibus approbatum. £tiufra26.dicit; 

Quod 



Cap. I. DecaHfaVei. QoroQ.pars .7,1. ^^ 

A QuodEnoch nouit hoc (ccrctum , quoddiciturgloriaincftimabilis, & thcfaurus Philofo- 
phorum pervifionem. 

Auicennaquoquc 5c Algazcllocisfuperius allegatis, dicunt fimilitcr Prophctam clTea 
Dcoperinfpirationcm,& iliuminationcmdiuinam, &hoc ex prouidentia& gubemationc 
jpfius. Vndc Sc Aiiiccnna lo. Mctaph. 3. dicit quod Prophera cft cx Dco, & cx mit 
fione eius, 8c quod in fapientia Dei neceffarium eft ipfum mitti , & quicquid conftituit , non 
cft nifi illud quod apud Deum fuit vt conftitucretur. 

Ptolomxus infuper propofitioncpiima Ccntilogij fui dicit, quod aliqui propter vim aoi- 
vax in eis dominantcm,licer non habeant multamfdcntiam attis aftrorum.habent cxmeliori 
pariccognitioncmfiiturorum,&funtpropinquiorcsvcricati,quam Aftrologus. Superquod 
dicitibiHalyinCommcnt. quodduplcxcftviacognofcendiresfuturas:vna,vt afpiciatquis 
motum ic opcra ftellarum , 6c libros huiufmodi antiquorum , iundis expericntijs quas pro- 
B bauit : 6c alia via eft, quando quis per diuinam graciam , & infpirationem habuerit fcien- 
tiamfuturorum. Multienimfuntquidantvcraiudiciadefuturis, quorum nec fignificatio- 
ncs, necrationesinucnimus inopcratorc, fiueinoperc,iiucinoperato; fcdquoddicuntcx 
corumcordibusmanat, &exhijsmultosvidimus, 8c harc via cum purafucric, a Philofo- 
phis vocati.T diuina : 6c ideo dicitPtolomarus , quod quidam corum qui funtfub circulo Lu- 
nat , habcnt huius Artis fcienti.im perdodrlnam : ali; vcro per infpirationem diuinam. Qua- 
proptcr & Socnates rccitantc Auerroefupcr dc fomnoik vigilia, ratiocmando hominibus 
Athcnarumficait: Ohomincs.e^ionondicoquodveftrafcientia iUadiuinafitfalfajfcdego 
dico , quod cgo fum faciens fcicntiam humanam. 

Amplius au lem quicunq; conccdunt vcra fomnia efle aDeo,conccdunt fimilitcr prophccias: 
fed omncs pratdirti Philofophi fatenturconcorditcr vcra fomniaefiea Dco, ficuclibri eorum 
locis practadis indicant euidcntcr.Quarc 6c Auerrocs fupcr de fomno 6c vigilia dicit,quod ea- 

C demcftcaufafomnioru|[<^/«/»4;/«<;r*w6cProphetif,ficutfuperiusrccitatur;vbi&crccitatopi- lldiuinatio- 
nionem viilgareficfcribcns : Vulgusdicir,quodfomniafuntabAngclis,&diuinationcsaDac num. 
monibus,6c Prophctif a Dco,aut cum medio.aut fine mcdio. Scd ipfemct oftedit difhife.quod 
vera caufa verorum Somniorum 6c Prophetii eft Deus,qui vere fcit omniafutura huiufmodi, 
& eft omnium vera caufa:vndc 6c dicit,quod intelledus in aftujcuius clfc deciaratii eft in libro 
dc Anima , fcihcet intcUedtus agens, qui dat 8< agit primas propofitiones, fcilicet prima prin- 
cipiacomplexa, dat fimihtercognitionem in Somno, & addit,fed differunt, quia in cognitio- 
nibus vniucrlalibus dat principia vniuerfalia facientia cognitioncm illius quod erat ignotum. 
Hic autemin Somnodatcognitionem rei ignot.rfinc medio, 6ciftemodus dationis largar 
cft valdc'nobilis,6cattribuiturptincipionobiliori, fcilicct principio voiuntatis : imocftarc 
diuina6cexpcife(SafbIliciiudii)ecircahomJncs; 6c quia Prophetia intrathuncmodumda- 
nonis, attribuiturDeo6crcbusdiuinis, fcilicct Angelis: Etinfradicit, quod Somnia funt 

D proptcr follicitudinem Dei circa homines , vt fciat res futuras vtiles 6c nocentes, vt fit para- 
tus contraillas: 8£ideofuit fuftcntata hacc virius cum hac cnuntiationenobili, 6ccompre- 
hcnConefpirituali, 8cideodiciturquodeft ||i/»i» pars |j Prophetia:&hocmanifeftumcftin Ijverj. 
fomnio Pharaonis, de qiio interrogauit lofcph. II Pliilofo- 

Exhijsomnibus apparcteuidentcr, quamintrcpide, quamfecure, quamconftantcr, P'"^- 
quam firmitcr fit creJendum vcris Prophctis : nihil enim Prophetant hominibus, nifi 
quod vidcrant & dedicerant pniisapudDeum ; ipfisergoficutDeocftcrcdcndum, ipfceft 
enim qui loquitur per Prophetas, ficut prihabita fuafcrunc. 

Nonne 6cdifcipuli Doftoribus, Philofophi minorcs maioribus, &c pofteriorcs priori- 
bus nedum Philofophis, vcrum 8< non Philofophis fidem facpiusadhibent, etiam vbi fimpli- 
citcraftetunt ita efle, vbinec euidensargumcntum, ncc exilisqiiidem fuafio fliffiraganir, 
ficutfiiperiustangebaiut. QuodScadhucrecitare 6cconfifmarenon pigct PIato,fiquidem 

E i.Tim. 3. Locucurus dc Angelis , 8c dijspofterioribus , feu fecundis, fic ait : Inuifibihum 
diuinarum poteftatum, qux Dxmoncs nuncupantur, prcftare rationcm roaiuseft opus, 
quam ferrc valeathomims ingenium : Ergocompendiumex crcdulitatcfumatur: Creda- 
musergo hijs qui apud fccujum prius, cum ipficognationcm propinquitatemque diuini 
gencris pracferrent c natura maiorum Deorum atque aliorum , deque genituns fingulorum 
sttcrna monumcnta in libris pofleritati relinquerunt : Ccrtc Deorum filijs aur nepotibus non 
crcdifatisirreIigiofum,quamuisincongruis fed nccefnirijsargumcntis dicant, cum quiadc 
domcftias rebus pronuncianc, credcndum effe mento puto : fit crgo noftra quoque crcdu- 
licascomcsafTertioni ||prifcorumvirorum. Vbi 6cCalcidius cxponcndo Platoncm fcribit II P"''"'»- 
dcPychagora diftumcirc, ipfumdiccrc, propccrcaque quxri vlcta non oportcrc : ergo in- '"'"• 

quit. 



^^ T^homa 'Bradypardini L i bJ, 

quit, ncqiic probatioiicsiempcradhibendx, ncc pcrluadcns aflcrtiohijs qui dicuntur aprif- A 
cisdiuina quadam ntpientia prxditis. 

Ariftotelcs ctiam i.Elcnch.2.oporter,inquit, eum qui difcit crcdere : &2.dc CcrloSc 
Mun Jo 2. oportet bencpcrfuafibilem feipfum exhibcrc antiquis, 6c maximc Patrum noflro- 
rum veros crederc effe Scrmoncs : VbiTranflatioquamhabetAuerrocs: Oportct, inquit, 
noscrcdcreScrmones antiquorum, vetuftifsimorum, verifsimorum , 8<:maxime quia funt 
parcnccs noftri. Si crgo auftonbus talibus, nequc dcmonflrantibus.ncque fiudcntibus , fcd 
aflerentibus rimpliciter ita ciTc, in matcria Philo(ophica fit credendum; quanto magis prarda- 
rifsimis & famofifsimis toti orbi Prophecis diuinitiis infpiratis, diuimtufque cdoftis, ficut 
pr^cedcnria docuerunt ? Sedquosrcpucabimus veros Prophetas, quibus dignc &( certc crc 
damusinomnibus, finoniilos pnclaros pertoiumorbcmcclebriter diffamatos? Illos,in- 
quam.antiquos dc Vcteri Teflamento.de Legc vetcri ludxorumj qui in omnibiis diftis fuis, 
de rebus prxteritis tam varijs 6c tam multu> veriisimicomprobantur. Cur crgo in paucisarti • g 
cuiisfidei ChriftianaEnequaquamcisrationabilitcrcfl credendum ? Et fipiophctiasalterius 
altcriusgeniisrequjris, ccce Sybilla famofifsima Prophetifla intcrGcntiles, cuius fama rcc 
Philofophoslatuit,nccPoetas, quiin libroluocxpofitorio villonis feu fow.mj quod loo. 
viri exScnatuRomanorum vidcrunt finguli vna nofte.viz.s). Soles multipliciter varios & 
diueribs: perp. Solcsj.fututis generationibus intclleiftis , expe-iitoque de expofitionc tri- 
ni Solis, (ubiungitdcquarco. QuartusSolquartagCDcratioeft, erunt hominesquod verum 
cftabncgantcs 6cindicbusiilis cxurgetmulicrdeftirpeHcbrsorum nomincMaria, habens 
fponfum nomine Iofeph,& procreabitur ex ea fine commi.xtione viri de Spiritu Sando filius 
Dci nomine Icfus ; 8c ipfi cri t virgo ante partum, & virgo poft partiim, qui vcro ex ea nafce- 
tur, erit venis DeusSc vcrus homo ficut omnes Propheta: pr.Tdicaucrunt, & adimplcbit lc- 
gem Hcbiasorum,&adiungctfua propriainfimul, 6c permancbitrcgnum eiusin fcculafc- 
culorum. Nafccntc autem eo cxcrcitus Angelorum a dextris & a finiftris erunt,dicentcsi Glo- C 
riain excellis Deo,&interra pax hominibus bor.s voluncatis. Vcnictnamquciuper eum 
voxdiccns; Hiceft filius mcusdileftus.ipfumaudite. Etfcquitur; Erantibi cxSaccrdoti- 
bus Hcbr.Torum ,qui audicntes h.TC vetba.indignati dixerunt adcam; Iftatetribilia(unt 
verba, fileat hxc Rcgina. Etfubditur; RefpondcnsSybilla dixiteis: OIudaci,ncc(fle cft 
ifta fieri, fed vos non crcdetis in cum. Dixeruntqiic, Nos non credimus,quia Vcrbum &r re« 
ftampntumdedicDeuspatribusnoftris,6c nonaufcret manumfiiam a nobis. Refpondit cis 
iterum : Dcuscoeli gcncraturuscftfibifiiuim,vtfi;riptumcft, qui fimiliscritPatii(uo,5cpo- 
ftcavtinfjnspcrx'iatcscfcfccc,6cinfurgentRcgcsineum,8£principcsterra:. In dicbus illis 
erit C.Tfari Augiifto cclcbrcnomen, 6crcgnabit in Roma, 6cfubi;cietomncm tcrramfibi. 
Non niulii vcl iion pauci, non tres, neque duo funt dij ; fed vnus Deus fblus Sc immenfiis, qui 
fccit Coelum,Solem,ScelIas & Lunam,ff ugiferamq; Terram, 6c vndofum Marc : Qui autem 
illum honorant, .Ttcrnamvicam hTreditabunc, pcrpetuumquc ipfi hxtcditabunt Paradifum ^ 
fimul ama^ni(simumhortum. Morcuorum vcrorefurrcifiiocrir, &claudorum curfus velo- 
cilsimuscnt.furdi audicnt,&ca;cividebunc,loquciuur nonloquentes.&dcpanibus quin- 
que &duobus pifcibus marinis.multamiifia hominumfaturabuntur, 8<:colligentrcliquias 
fragmcntorum 6cduodecimcophinos«xindereplcbunt: infpcmpopulorumveriratcm do- 
cebit, vcncoscompcfcctvcrbo, marcquefurensfcdabit,pcdibusmarccalcans,ambulanfquc 
fuper vndas,infirmitatcm hominibusfoiuct, furgcre faciet & mortuos, repellens multos do- 
(|al-Virorr!. lorcs,6cdc panc vnofiru vino, fituratio crit|| viuorum. Sedcum h.TC omniatuerint pcrfefta 
quxdixi, inipfo rctoluccuromnislex, ik inmanus impiorumpoftcavcniet : Pofthzccon- 
ucnicnt Saccrdotcs Hebnorum contralefum, quia multa fignafaciet, &comprchcndunt 
cum :dabuntautcm Dcoalapasinicftismanibus, &impuroorc in ipfiim fpucnt venenatos 
fpiitosjdabitvcroad vcibcra fimilitcrfanflum dorfiim.&colaphos accipicns,taccbit,ncqL'is 
agnofcatquod vcrbum, vcl vndcvcnit. Infcrisloqiictur, 6ccorona fpineacoronabitur, ad 
cibiimauccm fci, &adlitimciacetumdabunt, S.:fulpcndcntcumin ligno& occidcnt; ipfa 
cnimiiifipicnstuumDcuin non intellcxiftiludentcm mortaiium fcnfibus,fedfpinis corona E 
fli &: horriduni fel mifcuifti. Tcmpli vcro vclum (cindetur mcdium, & medio die nox erit 
tcncbrofa in tribus horis; vcllecundumaliamliceram, dics eritcencbrofuspertrcs horas, & 
fbrtemorcisfumcccribusdiebusfomnofufcepco.&tuncabinfcris rcgrefTusadlucem venict, 
piimusrcfuireiSionisprincipiumniortalibusoftcndct, quiadietertiarcfurgct, 8i:oftcndet fc 
dilcipulis fuis, &ipfis videntibus afccndft incoclum.&rcgnicius noneritfiiiis: dicentme 
infanam 6c mcndaccm Sybillam! cum autcm fadafucrint, tunc dcmumrcniinifccntur mc, 
& nullus poftca mc dicct infanam , fcd Dei Magam : Hxc aut Sybiila fcripfic oninia ifta 

Grxce, 



C A p. I. T>e Caufa T>ei. Coroli. pars 51. 55 

/^ Grxcc, quz & prophewto de proccflu mundi, cx tunc vfquc ad finem : in finc propheti> fu.T 
protulit quofdam verfus in Grico, quorum liter^ capitales, has quinqucdicliones Graccas 
cfficiunti 'HioT-s xpiiros ©Eo-T Tiioi ^ " T H P : quf fonant Latioc, I E s V s C H R 1 s T V S 
Dei Filivs, Salvatok. Vcrfus autem in Latinum tnuiflati fecundum (ententiam, 
& ferc fecundum correfpondentes litcras capitales funt ifti verfus Sybillar. 



I • ludiajjigmm, teBus fudore made(cit ; 

z. EQalo %ex adHmet,perf<eclafuturus. 

3. Scilicet in carne pr^fens 'Vt iudicet orbem. 

4. Vnde Deum cernent, incredulus atque fidelis, 

5 . Cel/um cum Sanflis^ ^ui iam termtno m ip/o. 

6. Stc anim<£ cum carne aderunt, quas iudicat ipfe. 

7. Cum iacet incultus denfis in <vepribus orbis, 

8 . 1(eijciHntJjmulachra <viri,cun&am o uoq; Ga;^m: 

9. Exuret terras ignis ,pontumque polumque . 
1 o- Inquirens tetri portas confringct Auerni. 

1 1 . SanElorum /ed enim cunSi<e lux lihcra carni, 

1 1 . Tradetur, fontes <£ternaflamma crcmabit 

1 3 . Occultos aElus retegens ; tunc qui/que loquetur 

1 4. Secreta , atque Veus referabit pe Bora luci 

1 5 . Tunc erit isrluElus, flridebunt denttbiis omnes 
1 6 Eripii ur /olis iubar, (jr choriis interit a/lris ; 

1 7. Voluetur ccelum^ lunaris /plendor abibit. 

1 8. Veijciet coUes, <valles extoUet ab imo, 

1 9. 2^0« erit in rebus hominum fublime <-oel altum. 
io. Aequantur campis montes^ ZT c<erula ponti^ 

z I . Omnia cefjabunt, telliis confraRa perihit 

1 r . Sic parit er /ontes torrentur fluminaque igni, 

13. Et tuba tunc /onitum triflem dmittet ab ako. 

14. Grhe gemens facinus miferum,<variofque lahores 
Z5. Tartareumque Chaos monfirabit terra uehi/cens, 

16. Et coram hoc Vomino ^\eges /iUcntur ad vnum, 
27. 1(ecidet i caloignifquejulphureusamnis. 

Defeftus autcmcorrefpondentixin Capiralibusliterispofletfacilitrr corrigi, fi quis vellct. 
Et fcquitur poft bos vcrfus. Tunc iudicabit Dcus fecundum vniufcuiufq; opus , & ibunt im- 
pij in gehcnnam ignisiternii iufti autem praemium vit^ .Ttcrnz recipiciit : &: crit ccelum no- 
uum, & terra noua, &c mare iam nouum erit,& rcgnabit Dominus cum SaniStis, Sc ipfi rcgna- 
buntcumiiloinfa:culorumfscula, Amen. 

Ecce&aliaSybillaProphetiflliGcntilis. Dcccmnamquc Sybill;c Prophetiflx tcftantibus 
Chronicis fuiffe leguntur. Ecce, inqiiam, aiia Sybill3,qu.-c circa C hrifti aduentum O^tauia- 
no Augufto, &primovocato Augufto,RcgcRomanorumimpcrantetotimundo,fccundum 
ProphetiamaltcriusSybillTpr^miiTam , ik hoc pacificc per annos ii. fincbc!Iis,ficut6c 
ProphetJE alij pr.Tdixerunt, ipfam confiilenti , fi dcbcret pcrmittcrc fc adorari pro Dt o, ficut 
obtulerunt ci Romani, pr^cmifTo ieiunio triduano rcfpondir (ccundum Prophctiam akcriiis 
Sybilli prxmifTam , ftatimque apertum eft coelum, & fplendor nimius irruit fiipct cum, qui 
&c viditin c xlo Virgmcmquandam pulchcrrimam ftantem fupcrquoddam altarc,5c pucrum 
in brachi js fuis tencntcm. Audiuit quoque vocem diccntcm ; H.-ec ara Filij Dci cft ; qui m ul- 
tumadmirans,6c fupcr tcrram proiciflus, adorans, rctulit Scnatoribus vifioncm, quam & ipfi 
nimium mirabantnr,incuiusvifionisdignammemori.imRomx,inloco vbilmpcratoriap- 
p,iruit, conftruila cft quxdam Ecclcfia S. .Mari.T, qu.x dicitur Ara coeli. 

NonnehTComniateftimoniumrcdduntChrifto? Eccc B.iiaamalicnigcna, qui fimilircr 
tcftimoniura dixit Chrifto. Eccc & illeolira mortuus 6c fepultus , cuius fcpulchrum in Con- 

ftantinopoli 



?tf 



Ihom^ '^radrpardini L i b.i. 



ftantinopoliaiinoprimoConftantinilmperatorisjCum matrefua Ircnc cafu erat cffoflbm, A 
pcr Scripturam in lamina aurea fecum iaccntc, fic aic : Chriftus nafcctur ex Virginc Maria, 
ik crcdo in cum. Sub Conftantino Sc Ircne lmperatorib"JS ; O Sol,iterum me vidcbis. Sicrc- 
dasdiitumhuiusfecundum,ficut&:reicucntusillud vcrilsimum dcmonftrauic, cur non8c 
primum? ciim&acutvideturinconfirmationcilliusprimi, addidithocfccundum ; 

Ecccadhuc aliud huiufmodi teftimonium admirandum : Tempore fiquidcm Ferrandi 

Regis Caftclis in Tolcto Hifpani^, quidam ludarus comminuendo vnam rupem pro vmca 

ampliauda, in mcdio lapidis inuemt concauitatcm vnam, nuUam penitus diuilionem haben^ 

tcm ncquc fcift"uram, & in concauitate illa rcpcrit vnum librum quaa jignca folia habcntcm, 

qui Libcrtribuslinguis fcriptus;viz.Hebraice Grice & Latine^tantfi deliterahabcbatquan- 

iumvnumPIaltcriun},&loquebaturdctriplicimundoabAdamvfqucadChriftum,proprie- 

tatcs hominum cuinlcunque mundi exprimcndo , & principium tertij mundi pofuit in Chri- 

fto,fic diccns : In tcrtio mundofiliusDeinafccturexvirginc Maria,&profalute hominum B 

11 Fetdinaiv patictur. Incodem quoque Libro fimilitcr fcriptum crat, quod temporell Terrandi RegisCa- 

di. ftcllx dcbuit inueniri, qui & tunc veraciter eft inucntus in tcftimonium alterius vcritatis. Eccc 

teftes teftificantcs Chnftum futurum, eccc & tcftcs tcftificantesipfum prxfeniem. loanncs 

Baptiftain vtcro matris fua;, &poftcainxtatcvirih: EcceSymeon Iuftus,fcncxi Eccc8c 

Annaannofa, omncs(;inftifllmi,&pollentes fpiritu prophetix : Ecce & 3 . Magi Orienta- 

lcs , pr.Tclari, qui do'5l:rina Balaam prxdictiinftrufti, ftella Ducc mirabiii, Chrifta nato mu- 

llfubairauit ncra dctulcrunt. Quis Chnftianus hos tantos teftes corrupit , ||fubornauit &docuit,vt 

Chrifto noftro tcftimonia taiia pcrhibercnt , quando ncc nomen Chnfti,3ut Chriftiani inno- 

tuitcuicunquc? H.xcautcmftcila fortaflisfuitComctesillevifus RomanisikOftauiano Au- 

guftcquo imperantc natus eft Chnftus, dc quo Phnius 2. Naturaiis Hiftorix ita fcribit: Co- 

mctcsin vno totius Orbis loco colitur in TemploRoma:,admodumfauftus Diiio Augu- 

II ■ ftoiudicatus .ib ipfo, qui incipientceo || apfcrmt ludos , quos faciebat Vcneri Gcnitrici, C 

nonnuiliunipoft obitum Patris Ca:faris, inCollegio abeo inftituto. Namque hijs verbis 

II pra:di(Sis H foditis ipilsludorum meorum dicbus , Sidus Crinitumper feptemdicsin regione Coeli, 

fub Scptentrionibus cft confpeftum : id oricbatur circa vndccimam horam dici , clarumque 

&omnibustcrnsconlpicuumfuit, Eofiderefignari vulgus crcdidit Cxfans animam,in- 

tcrDcorum immortaliumnuminarcccptam,quo nomineid||/»y?^«/»w Simulachro capitis 

1! fi g"'i & gjys quoj mox in foro confccrauimus , adicflum eft : Wxc ille in publicum intcriore gaudio 

iiiligni. ^ji^j illuminatum , fcqueineo nafci intcrprctatuscft,&vtvcrumfoteamur, nilutare;j| idcm 

" terrisfuit. VmimCalcidiusdeftcUa ifta pra:clara , clarius mulrum fcribcns,fupcr2.Tim. 

Platonis, craiftando dc Stcliis raro apparentibus, nunciantibus morbos & mortcm fubiungit: 

Ert quoque alia faniSior & venerabiliorhiftoria, qux perhibct ortu ftcll.Tcuiufdam non mor- 

bosmortefqucdcnunciatos; feddcfccnfum Dcivenerabilu adhumana: conuerfuionis rc- 

rummortalium gratiam : quam ftcllam, cum nofturnoitinerefulpexiftent |1 chalddorum pro- J) 

||Chaldi3 fc&orapkntcsvm, ctinconfiderationcrcrum ca:leftium faiis excrcitati, qu.Tfiire dicuntur 

profecU rcccntcm ortum Dei, repcrtaque illa Maieftatc Wparuuli vcncratos efle &: vota tantoDeo 

"^ * conucnieinianuncupafTe. 

Ouidium deVetula,& Albumaz.arloquentesdeChrifto,tranfiliohicfcienter. Nonne & 
Chriftum attcftari videnturcafus Tcmph Pacis, & ftatua? Romuli in hora Natiuitatis Chrifti 
devirgincgloriofa? de quibuserat pracdiftum , quodnoncadercnc, donec virgo p.arerct. 
Nonne&ipfum teftaturcafus omniumldolorumi^gypti, adciusintroituminyEgyptum? 
Nonnc&ipfumfolemniterattcftantur Angeiimulti cocleftes, in ipfa hora Natiuitatis fuar 
annunciandogaudiiim magnum Paftoribus, quianatustuncfuit Saluator ChriftusDomi- 
misinCiuirateDauid, iaudandoqucDcum ,&:diccndo GloriainexcelfisDco,8c in terra 
paxliominibus bon.T: voluntatis '. 

Nonne & ipfum teftatur illa apparitio gloriofa die Epiphaniac quo fuerat baptizatus ? £ 
Nonnc Sc ipfum atteftari vidctur eclipfis illa .Solis, qua Chrifto in carne paflb, in mcdio mcn- 
fis lunaris, circa picnilunium confuctum , ab hora fexta vlqucad nonam Sol hiernt obfcura- 
tus. Scdaiiquisforritancogitabit hancoblcurationcm fuiflc quodammodo cafualem, per 
intcrpofitioncin alicuius nubisdcnfitunc temporisoccurrcntis: Sed fiiiafuiflctnoncft vc- 
rifimilc,viiomodo,tot&tantosHiftoriographos,putaM.itha:um, Marcum, &Lucam, in 
libiis fundamcntalibus fidci Chriftiana; , concorditer hocconfcripfiftc ; prxlcrtim quia tunc 
iiia nubes fuiflct muitum dcnfa.magna &: lata : immo benc maior &laiior, quam tota terra in 
mcridieobumbrata. QuisenimPhilofophusignorat Solcm cflc m.iiorem tcrra ? quarcikli- 
neas dudas ab extrcmitatibus totius tcrra?, fcu cuiuflibet partis tcrr.i: , ad contingentiara So- 

lis 



Cap.i. T>e Caufa T)ei. (^omll. pars 7,1. 37 

A lisiiipunctisoppofitisrcccdendoa terracontinueplusdiftare. Quamobre&nitUamnubem 
cxcluderc totam illaminddentiam luminis, nili fueritlatior tota terra, & qualibet parte terrx 
totaliterobumbrata. Quis quicqiiam horumignorat, qui Aftronomii, Gcometrix.gcPer- 
fpeftiucc vel Iimen perlpexit ? Sed ficut Euangeiirtx teftantur Chriflo paticnte ab hora lexta 
tenebrae fafti fiint per vniuerfam tetram vfquc ad nonam , quod fortallis de vniucila tcrra 
ludarr debet intelligi. Oportiiitergonubemillam fuilTe denfilsimam & latifsimam ,& ab 
omnibus benc pcrceptam. Quid ergo notabile &: memorabile fcripriirent noflri EuanffchHje 
& Hiftoriographi h.-ec fcribendo? Quarc & Lucas diligentifsimus inquilitor &: kiiptor, 
caufamalijsfiipcraddensiObrcuratus.inquit.cftSol. Anputandumfimilitercaluale.qdod 
tuncctiamvelumTemplifcilTumeftin duas partes a fummo vfquc deorlum ; quod terra 
mota eft, quod petrr fci(& fiint, quod monumenta apcrta funt, quod , multorum Sandf orum || multa. 
corpora furt^xerunt, ficut eardem Hiftonat contcftantur ! Non uc autcm , noii fic putabanc 

B inimicieius,Centurio(kquicumcocrant: fed hijs vifis dicebant , vcre Filius Dci erat ifte, 
ficut non tacent Hiftori.Tfupradidr. 

Fuit iginir hrc Edipfis huius luminaris, caeleftis , fupernaturalis , infinuans aliquid circa 
coeh&naturatautorem. Quare 5i Dionyfius Areopagita Philofophus adhuc GcDtilis.h.xc 
vidcns: Aut,inquit ,Deus naturi patitur,aut mundi machina difrolucturjiV quiacredidit 
irmndimachinamduraturam.crcdiditDcumpati : quareSi Aramcrexitinntu!atam,lgnoto 
Dco. Quaproptcr&PauloChriftumDeumignotum Athenienfibus & Philofop.'iispra:di- 
cante.reccpit Dionyfius fidem Chrifti, Modum autem huius Echplis fcribit idem Dionylius 
ad Polycarpum lummumSacerdotcmEpiftolafeptima,vbi contra Apollophanem Sonhi- 
ftamifta negantera.ficait: Dicipfiquid dicisdedefeftufadoin CruccSaluatoris : amboc- 
nimapud Hehopolimtuiicprarfentes & coaftanies inopinabiliccr Lunam Soli ipcidcntera 
vidcbamus.non enimeratconucntus^tcmpus.&crurfusipfam anonahora vfque ad vcfpe- 

C ram, ad Sofis Diametrum fupernaturahter reliitutam. Rememora autcm & cjuiddam aliud 
ipfi: nouicenimquod Eclipfimipfamex Oiicntcvidimus iiichoatam, & viqucadSolarcm 
terminum venicntem.pofteaegrcdientcm, &rurfuronone.x codem &c dcleftum &repur- 
gationem,fcdcxcontrariofccundum Diametrum faftam. Talia cuis fuiKtcmponsfuper- 
iiaturalia, 6c foli Chrifto qui cft omnium caufa pofsibilia, qui facit magna cx mirabilia , quo- 
rum non eft numerus. Hoc dicit fibi , &c fi pofsibde eft , Apollophancs rcprehcnde, 6c contra 
metunccompracfeiuemtibi^&finiulinfpicicntem, 6c fimul indicantcm , 6cfimuladmiran- 
temfi quid&duiinationem. Tunc ncfciovnde Apoliophanes inccpit,&:adme: ficutqua; 
ftierit confercns dixit : Hx, O bonc D'ony fi, funt mutationcs diuinarum rerum , tanta ficuc 
in Epiftola fun: a nobis difta : lui .lutcm erit lufficientcr, & deficicntiaadimplere,6c adducere 
perfed e Deo vitum fapientcm in multis cxiftentem, 6cfotfitan non dcdignaturum manfuete 
dicerefupcrfapientcm religionis noftn vcritatem. 

D Si quis autem diligentcrconfidcrct, videbit multa miraculain ifta Eclipfi ; quod Luna tam 
vclociteraboppofitoadoppofitum mouebatur, quodin mediomenfis Lunansfiebat Eclip- 
fis Solans quod Eclipfis Solis incipiebatur cx parte orientah Solis : quod pars Solis primo e« 
clipfiita,fuitvltim6rcpuroata; 6c quse vltimo ecliplata,prim6 pmgata; quodhabuittan- 
tam moram.fcilicct, per tres horas : quod Luna tam velociter redijt vnde vcnit : quod venic 
perOrientem, velredijtcontraproprium motum fuum.fiuepropnus motus-ius fitab Oc- 
cidentcin Oricntem velocior raotu Solis, fiue fub deficiendo c contra. Hxc omna elTe con- 
tranaturam,nu!Iusignorat,quiin huiufmodi vel modicum fiieritcruditus. Q^iscrgo hxc 
potuit facete, nifi illc qui olim lofuc pugnantc contra quinquc Rcges , quos Do.minus delcre 
decreuit,atqueorantc, fecit Solemftare6c Lunam:Solem inmcdio cocli, vtnoiifeftinarec 
occumbcrelpatiovniusdiei.donecvlcifccreturfcgensde inimicis fuis pracdiftis. Qiiishicc 
potuit facere, nifi illc, qui tempore Ifaia: Prophet^ Dominum inuocantis , 6< Ezcchix Regis 

E Iudj,T,fccit Solemreucrti,doncc vmbrain Horologio io.lincis,6( totidcm gradibuscor- 
refpondcnterrcdirct, ficutfacratifsima:Hiftorii,&per orbcm famofifsimsclare produnt ? 
Hocautemfignum.refcrcntcDionyfio vbiprius,Babyloniosconuenicnterin ftuporem mo- 
uit, & (ine pugna Ezechiae fubiccit, ficut cuidam jcquah Deo, & homincs cxcedenti , quod & 
roaximc Perfarum facerdotalibus cffettur memoriis. Credc ergo Apollophanes noftris Hi- 
ftorijs, prjcfertim Euangelicis, apud nos tam authenticis, tam famofis, maximc vbi Hiftori- 
am nudam tradunt. Si enim tu non credidcris Hiftorijs Gentis noftr.T,quomodo crcdam ego 
HiftorijsGcntis vcftra;? aut quomodo credct quicunquc cuicunquc Hiftoriae Gentis non 
fux ? aacctiam Gentis fux,quam oculis fuis non viderit adimplctam ? Sed abfit ab hominibus 
hoc vcncnum : hocenim redderet homines incredibiles, illcgales , infbciabiles, inhumanos, 

D incommu- 



^g 'Ihoma 'Bradmrdim L i b.i. 

incommunicabiles,iaciuilcs,8comniapcne fauraanitarisfccdcradiftiparct.QuiscDim nouic A 
dc qua tcrra, aut patria, de qua gentc aut parentcla defcendit; pcr quem, 6c a quo patria & pa- 
rcntclafua.&ipfctotbonafulcepit, nifipcr Hiftorias& tcftimonia fcniorum? Etfiinhac 
partc Hiftonjs gentis noftri non crcdis.ncc credis Hiftorijs Iuda:orum,Babyloniorum, Per- 
farum,Grxcorum,imonecDionyfio6cPolycarpovirispr,-Eclaris, quiillam Eciipfimfimul 
prxfentialiter infpexerunt, quis crgo tibi crcdct .' Cur crgo noo crcdis Hiflorijs rcfcrentibus 
illud cffe priEtcritum,quod Sybilla, & antiqui Prophct.t pracdixcruDt a diu eflc futurum.Pro- 
phctia Sybilla: fatis cxprefla fupenus rccitatur. 

Nonnc & hoc eft, quod Amos Prophcta pridixit : Erit, inquicns, in dic illa dicit Domi- 
nus,occidctSolinMeridic;&tencbrefccre faciam tcrram indie luminis: &loquituribi ad 
literam, de finali cxterminatione Iudsorum,ficut litera prxccdens h. fequens cuidentcr often- 
dit, qu.-c ciio poft mortcm Chrifti prxdicato Euangelio intcr Gcntes , etiam apud Romanos 
perTitum&: Vefpafianumcratplcnarieconfummata,qu3C & vfquehodieperfcucrat.Qui- g 
busomoibus & alijantiqui Prophetx multafimiliaprajdixcrunt. Sedabfitquodquifquam 
ita intclligat de Eclipfi luminarium naturali : quomodo namque vidctur crcdibilc tantos 
Piophetas Edipfim naturalem & confuctam , pro aliquo figno magno fpiritu Ptophctico 
prardixitTc, quam vnuspucrccrtifsime fciretprxdicerecumciuscircumftantijs vmucrfispcr 
fcientiam naturalem ; 

Argutia autem t ua, Apollophanes Sophifta, vix fophiftica dici meretur, vix enim apparen- 
tia tenui coloratur ; pcccat vero mortaliter in materia & in forma : in forma quidero,quomo- 
do namquetenctlocusabautoritatcnegatiue! Aui3ornondicit,ergonon verum. Quomo- 
docr<Toconfequitur,nu]lusGra:corum, autBarbarorumconfidcrantium talia iftudfcripfit, 
crgoitanonfuit, praefcrtimcumconfidcrantestalia, nunquam vidcrunt vdaudicruntquic- 
quamtaleaccidere,inmediomcnfisLunaris:fcicbantquequod nec tunc poftet contingerc 
pcrnaturam. Quareetfihuiufmoditenebrxtuncfiebant,nonconfiderabant,fIiltcmdiligcn- Q 
ter, putantcs illas acciderc ex obicftu alicuius nubis condcnfi, vt fieri ficpe folct. 

Poflesquoquccontra alia figna coeleftia mcmorata fuperius, fimilitercauiliare. Verum 
tranfcende,quxfOjmodicumftatumSophift3:,&difccEcJipCmSolisetiam vniuerfiilcm.ne- 
quaquamvbique&omnibusapparere,licutEclipfisLunarapparct,&hoceftpropterdiuerfi- 
tatemafpeiflus.ficutnonSophiftica.fcdPhilofophica, fcilicet Mathematica, Theoremata 
claremonftrant, quare6c poflct Eclipfis Solis in aliquaterra contingere,etfiipfimGraLcia 
non vidcrcnt ctiam clarodie. 

Inmatcriaquoquepeccas,diccndonullumGra:corum Eclipfim iilam vidifte.autdeipfa 
mcntioncm teciffe,licutpra:habitamanifcftant. Nonne etiam refurreftio Chriliia morte, 
attcftatio Angclorum,a(cenfio cius in c jelum multis vidcutibus, atteftatio Angeiorum , mif- 
fio Spiritus Saniti promifsi,cum infpirationc Difcipulotum rudium, laicorum,tam mirabili, 
tamcfficaci,tamvalida,vtftatimlinguisoranium loquerentur, intelligercmqucScripturas, jj 
tcftimonium perhibcnt Icfu Chrifto ? 

Nonnc 6c alia miracula eius omnimodatantum cxccdcmia vircs natura ,qua: & quanta tc- 
ftannir Hiftoria: noftra: anthcnticx & famoix faciunt fidem ccrtam. Solent enim Philofophi 
ab efteftibus fcnfatis & notis, ad caufas ignotas procedere inquirendo . Fucrunt autcm apud 
Chriftum multi miraculofi elfc£lus,& apud Chriftianos in ciufdcm nomine,vlque hodie per- 
feucrant : puta conuerfio fubitaaqua: in vinum,faturatio quinque millium hominum ex quin- 
qucpanibus,6cduobuspifcibus, teiidis duodccim cophinis fragmentorum: mundatiofu- 
bita leproforum, illuminatio iubita cxcorum, confolidatio iubita paralyticorum ; &, vt plu- 
rima brcuibus comprchendam, quorumcunque languorum curatio fubita 6c pcrfeffa ■■, imo 6c 
lubita, 6c vera rcfufciratio vcracucr mortuorum, ficut quamplurcs Hiftonx fiitis autbentics 
concorditcr attcftantur.ficut 6c antiqui Prophetx, 6c Sybillx deipfb antiquiiiis prxdixerunt, 
quod&inimicinoftnludii.&Ioiephuscontcftantur. Horum ergo cffeftuum O Philolb- £ 
phe, dic tu caufam,nonnc ficut cfi^eiftus ifti vires totius naturx crcatx tranfccndunt,fic & cau- 
fa ipforum? 

ScioautemquodaproteruisSophiftisqui voluntvideri Philofophi, adhxc&huiufmo- 
di multipliciterrcfpondetur. Quidamnamqueirrcligiofi omniamiraculanegare fimplici- 
ternon verentur. SediftificutApollophanes fupcrius corrigentur : Inciuilc namquc&in- 
humanum eft , omncs Hiftorias Chriftianorum , & etiam ludxorum fimpliciterabnegare. 
Quicunquc ctiamnegasmiracula, habcs confcquenter ncgareomncmpolsibilitatemmira- 
cula facicndi ■■, rcputas quoquc te pofle plenecognofcercomnem opcrationem diuinam.con- 
rrapriorera particulamhuiuspartis,&contra 7*™ & 8»™ partcsprxmiflas. 

Qincunquc 



Cap.i. DecaufaVei. QroU fars y., 2« 

A Quicanquc eriam ncgas miracula Chriftiana, vcni & vidc ad oculum, adhuc iftis tcmpo- 
ribusiQlocisSanftorura pcr viccsmiraculagloriofa. Vcni in Angliam ad Rcgcm Anglo- 
rum prxfcntem, duc tccum Chriftianum qucmcunquc habcDtem morbum Regium quan- 
tumcunquc mucteratum, profundatum, & turpem, & oranone fiifa,manu impodta, ac bcne- 
rfkftionc, fub ligno crucis dara, ipfu curabit in nominc lefa Chrifti. Hoc cnim facit continu^ 
&fccii fspifsitn^vins&mulieribus immundifs!mis,&cateruatimadcumruentibus inAn- 
gIia,inAlem3nnia,&:inFranci3drcumquaque,iicutfaiftaquotidian3, ficut quicurati funt 
/icut qui intcrfuerum &vtdcrnnt,ficutpopuli nationum&tama quamcclcbris cenifliml 
contcftantur. Quod& omnes Rcges Chriftiani Anglorum folentdiuinitus facerc & Franco- 
rum. ficut Lrbri Anriquitatum , 6c ftnw Rcgnonim concors teftanrur : Vnde & morbus Re- 
giusnomcn fumpfic Vadcin Hibermam, iutia Piirgatorium S. Patricii , & cxperi^ris mira* 
culum multipliciter admirandum, quod &c nonnulli ceniflimc funt cxpcnf. 
B Amplius autcm,fi Hiftoriis Chnftianorum de miracults apud ipfbs fadis non credis cre- 
dc Hiftoriis Philofophorum , Poetarum, Chronogfaphorum,Gcnrilium, &illoruni qui 
nunquam r ccepcrant fidcm Chrifti , & ipfjs etiam Cbiiftianis dc miraculis faftix apud exteras 
oationcs. Eccf Ariftotelcs faraofus Philofbphusinde Mundoi2.rcfercnsvnum magnum 
mirabiIc:Fuit, inquit ,dudam vcrfus occafum terrTmotut.qui cuertit plurimas ciuitares 
atquc cum imbribus maximis rabiequc ventorum , in quibufdam locis mare conuertit in ari- 
d3m,aridamqueinmarci faCtaque funttanta incendia .vtomnia conflagrarent. Nam ig- 
niserumpens de terra quafi ruptis Aetnx carceribus, fcrcbat-ir in modum fjuminis fupcr 
tcrram , vbi &: fidclium gcn us numen prxcipue honotaiiit, vbi6< dum q uidam iuucnes,paren- 
tcs&fcnesbaiuiantes inhumcris fuiftcntarhenmatc comprxhenfi .appropinquarctque cis 
tcrribiliterflumen, ignisdiuifumcftflumen incendij quoque : hoc qUidemhuc; hocautem 
illucfcdiucnit,aciuuencscumfuis paicntibusconfcrusuirillar/bs. Quoderiam cxprcflius 
C teftatur Solinus dc Mirabilibus M undi lib. 2 . vbi agit de Sicilia, ita dicens : Intcr Catinam Sc 
Syracufiiscert.imcneft deilluftriumFratrum memori3,quorumnomina libidiuerfspartes 
adoptant. SiCatinenfes audiamus Anapiusfuit&H <--/OT/;^momi«,fiquodmaIuntSyracufi ||Aniphio- 
Emantiam putabimus&:||Cr;/cwir»». Catinenfis tamcn rcgio caufam dedir fitto.inquam "'"' 
cumfcincendiaAetnjeprotuliflent.iuucnesduofiiblatos parenfcseucxerunt interflammas 11^"'°""" 
ignibusillifi. Horummemoriam itapofteritasmunerataeft, vt Sepulcbri locus nominare- 
turCampus piorivm. Idcmque infraeodem narrat.quodibi.fciIicetinSicilia cft Vulca- 
nius Collis, vbi i.mirabilia dcmonftrantur. Sacri/icantibus namque conftrucntibus far- 
mentaviridia fuper Aras.nccigneappofito prob.i:i)rfi£>eu3 adeft placatus per hoc,quod 
lignaconcipiunt ignem fpontc, 6c nullo inflagranie halhu anumine attenduntiir, Vbi 6c 
poftfacrificium confummatum.epulantibus alIuditflamma,qiaflexuofis exceflibus vaga- 
bunda,quemcontigerit non adurit. 
O Similehuic tcftatur Plinius/. Naturalis Hiftoriic , fub hijs vcrbis; Haud prociil vrbeRo- 
ma,inFaIifcorumagro, familiarfunt paucx qu;c vocantiir Hirpix, qujc Sacrificio annuo 
quodfitadmontemSoraftem. Apoliinifuperambuft.am ligni ftruem ambulantcsnonadu- 
runtur, & ob id perpctuo Scnatus coiifulto , militix omniumque ahorum miinerum vacatio- 
nemhabcnt. 

Rf fcrt quoquc Ariftotcles in Secreto Secrcrorum Part. rcrtia: cap. 14. quomodo Mago O- 
rientali Dcum orante , Iud.eus qui mulameriisfibi iccommodatam adduxerat, cicdtuscft 
de ipfa & proftratus confrada tibia,& firailitcrcollol.-cfo. Etideminfracodempart. vlt. 
cap. I .approbat mir.icula Prophctanim luuatiua; & fupra eodem part. 3 . cap. i . allcgat Her- 
mogencm haccverba, PatcrnoftcrHermogeiies,quitripIexin Philofophia optimcPhilo- 
fophando dixi t ; veritas ita fe habet , £>: non cft dubium ,quin inferiora fuperioribus , & flipe- 
riora inferioribus rcfpondcnt : opcrator miraculorum vnus & folus Dcus eft , a quo dcfccn- 
E ditomnisoperatiomirabilis. 

Auicenna quoque 1 o. Metaph. conccdit || mirtcuU , 8c fimilitcr 4. de Anima 4. licet ibi cr- || mirabilia 
roneascaufdsfingat: Etfimilitcr Algazel. ^ Philofophiaifuz^.miracula confitctur. Albu- 
mazarctiam deConiunifVionibusTrart.i.diffcrenra.^.dcterminatde mtraculis folcnniura 
Prophetarumlicet ficut& Auiccnna, i.icaufis eorumabcrret. FtemlofephusJ. Aniiquit. 
vltimo , refercns tranfitum Ifrael per medium maris rubri , in argumentum fidci hxc fubiun- 
git. Nullusvero difcredatverbi miraculum.fiantiquis hominibus 6i malitiapfiuatis, via 
faIutis,Iicetpermare,fitfafta,fiuevoIuntatc Det,fiuc fponte reuclata.dum&eisqiiicura 
Alcxandro Regc Maccdonis fiierunt olim&antiquitus refiftcnfibus P.imphyiicum marc 
diuifum fit , 8i cum aliud non cflctiter, tranfitum pracbuit cis , volcnte Deo pcr cum de- 

D 2 ftruerc 



Thom<e ^radytiardini L i b.i. 

ftruere Perlarum priiicipatum , & hoc confitentur omoes qui Adus Alcxandri , con- A 
fcripfcrunt. 

HiftoriaquoqueScholaftica.vbi aftum cft dcHcflerrccitata lofcpho memorato , quod 
Alexandro magno orante Dcum Ifracl, vt intra montcs Cafpios includcret i o. Tribus , prf- 
ruptamontium acccflerunt ad inuicem &locum immeabiicm perfeccrunt. Refertquoquc 
Valcrius Maximus lib.8 i. quod Virgoquacdamveftalis dc corruptione fufpcfta, inargu- 
mentum fu^c integritatis illacff , oratione Dci Vcftx prarmifla , cribrum plenum aqua dc 
Tybcri in eius Templum mregcrrime dcferebat. Ouidius dc faftis lib. 4. agens dc fcfto Cy. 
boles quod nonis Apriiis veteres celcbi abaiit, quam matrcm Deonim & Virginem putarunt, 
qui 6c Berccinthia, Idea, Pefsimica,Phrygia,Dea virgo,& caclcftis virgo fucrat nominata,vc 
partim patct ibiperOuidiumpartimper Aug. 1. dcCiuit. Dei 29. & 2'. 5". 26.& \o.i6. 
& per multos alios Hiftorias &c poemata pertraftantcsdcfcnpto itincrario , quo ipfa a Phry- 
gia veifjs Romam, per multa maria ad oftium Tiberis eftdelata , refert vnum magnum mi- g 
lacuhitn &:nupendum : Carinanamque (vidicit) linoTiteris iaro a:ftunimio dcficcaii 
infidentetamfirmitfr,vtnulIoingcaio, ncc vUis viribus amoueri valeret: Claudia Quinta 
Virgo, fuperviolaiionc communitcrdcfamata,acccdensad Deam, fupplici prece fufa ia 
purgationem publicam fua: fama:, nauem cum zona, fcu fiine, lcui conaminc,qu6 voluit pr«- 
trahcbat, &:quia metra iuuant animos aliquorum,paucos vcrfus Ouidij repeto , qui ilc ai;. 

Verfus Ouidij. 
HoBU cantigertt, tfua fe Ttberinw in itltum 

Diuidit, dr campo Itheriore natat f 
Omnis eques , iuxtaque fimul cum plebefenatus 

ohuiui ad 7 hufct fluminis ora venit. 
Trocedunt ftriitr matres, nati^ "Vfi^ *- 

S}j>*i^ coliint [atiCloi virginitate focos, 
Sedulafune viri contorto hrachia laxant, 

Vix fuhit aduerfas hofpita nauis aquiu 
Sicca diufuerat te\iM,fitU vfferat herbMy 

Sedit limofo frcffa carina folo. 
^ifcjuis adefl,operipluf<juam g farte Uhortty 

Adiuuat ^fortes voce (onante manu*. 
llUvelut meditflahilisfedit Infula Ponto, 

Attonitimenflro flanti^ue pauentqueviri. 
Claudia quintagenits laufo referebat ab alto, 

7{jcfaciei imptr nohilitatefuit. 
CaHa quidem efl,fed nonfic credita./umer iniquut ■^ 

La(crat,(^falficriminii aila rea esi, 
Cultus (jr ornatU6 varieprodijfe capittos 

Ohfuit ,adrigidos promtaque lingu* fonos, 
Confcia mem verifam^ mendacia rifit, 

Sednes in vitium credula turhafumus. 
Hdc vhi caHarum procefiit ah agmine matrum, 

Et manihui puramftuminis haufit aquam, 
Ter caputirrerat, tertoUit in atherepalmas, 

^icunque afpiciunt,7hente carere putant, 
Stthmifioque genu vultus in imagine Diux 

Figtt,(jf hos egit crine iacentefonoi, 
Supplicis alma tutgenitrixfwcunda Deorum, 

Accipe fuh certa conditionepreces. 
CtHa negor,fi tu damnas ,meruifefttebor, E 

Merte luam pirnas,iudice vi^a Dea. 
^odficrimen abeH, tu noflrapignera vit* 

Sedahis, «^ caflas cafla fequere manus. 
Dixit c^ exigKo funem conamine traxit : 

Mira, fedin tcena tcHificata loquor : 
iiota Dea ef},fequiturque ducem, laudatque feqtttnd». 

Index Ulititfertur ad aflrafonus. 

Sed 



C A p. r. T>e Cauja T>ei. CoroU, pars 52. 4.1 

A Sfd ne indiftis fufpeitis Poetarum tantummodoviJearmefundarc: Ecce Titus Liuius qui 
lib.p.dei. BelloPunicohoctcrtatur. EcceSolinus de mirabilibiis VUindipartc vlt. qui lic 
dicic : Nauis a Plirygia geruia facrorum dum fcquitur vittas caliitatis contulit Ciaudiic prin- 
cipatumpadiciti^.&eccciimiliter Aug. quiprimodcCiu. Dei i6.tami(lud , qiiampnece- 
dcns,cum tjuibufdam alijs recitat &: concedit. Idcmquc Soiinus lupra,ciii(dem primi (ecun- 
doficlcribit: Saceiium Herculis in Boario forocft, inquoargumenta&conuiuij&Maie- 
ftarisip(iusrcmanent:Namdiuinitusneque mufclsillonequecanibusingrcdus cli: et--nim 
cum viicerationem factiiicijlibaret.magnum Dcum diciturimprccatus ; ciaiiam vcroinadi- 
tu reliquifle , cuius olfaftum refugiunt cancs , id vfquc nunc durat. 

Rcterunt quoque Hiftorii Tarrarorum, ck commemorat Haitonus in lib. intituIato.FIos 
hiiioriarum terrxorientis , Part. 3. de Chamguis 1° Cham, 1 °Imperatore,fcu ReecTar- 
tarorum, vnumftupendummiraculumin h:tcvcrba : Poftquam Chamguiicamomnester- 

g ras & prouincias, qus citra montem Belian erant,fuo imperio fubiugauit, & illa no(]edit qui- 
cte & pacifice,quadam noite in Somnis vidit aham villonem ; vidit cnim itcrum militem al- 
bum, qui dixit ad eum ; Chamguifcam, voluntas Dei immortalis cft, quod m tranfcas mon- 
temBelianvcrfusOcadcntcm,6c occupabis tcrras^cregna, ibique dominaberis gentibus 
quasfubijcicstuoimperio-,6c vtcertuslis.quodca quitibi dico, funtex parte immortalis 
Dei i Surge & vade ad montem Bclian cum tota Gente tua , ad locum vbi mareiungiturcum 
eodem, ibique defccndes, & verfus Orientem cum iiouem gcnufle.xionibus nouies iromorta- 
lem Dcum adorabis ,6c ipie qui eft Omnipoiens tibi viam o(tendet per quam potetis pcrtran- 
fire. Chamguifcamverovila viUone»gaudentcr(urrexit,necinaliquo oubitauit: nampri- 
ma vilio qu.im viderat dc alijs certitudinem libi dabat. Fcdinantcr quoquc fuos vnmerfalitcr 
congrcgauit, 6c prarccpit quod fequerentur eum , cum vxoribus & filijs (uis,6c omnibus qu;e 
habcb.mt Perrexititaqucqucufquepcruciieruntadlocum , vbi marcmagnMin &profun- 
dum montibus adhirebat ; nec crat ibi aliquis ttanlitus, liue via: Continuo vcio C hamguif- 

^ cam.ficutprarceptum fueratabimmortaliDco , decquo defcendit : iiludidcmomneitici- 
entcsvnuicrfilitcr vcrfusOrientem flcxisgcnibus nouies adorauerunt, abomnipotcntiSc 
immortali Dco mifericordiam6c gratiam impiorantcs, vt tranlitumic viameisoftenderec 
abeund'. Steteruntiiiorationibus(uisnofteilla,6cmanefurgcntcs,vidcruntqu6dmareper 
5.pedcsamonterctroce(Terat,6ccisdimifcrat viam latam. Stupefaiti fuctuntomnesmira- 
bilitcrhoc vidcntes, &: immorlaliDcovnanimitcrgratias rcferentcs deuotifsimc, pcr viam 
quam viderant, iranfierunr. 

C^isetgonirinimisdur3cceruicis,8(Patrumimpiusvcrberator, (blus tot, &tantistcfti- 
buscontradicct? EtfiiftisHiflorijstidemaccommodcs, cur non Hiftori;s Hcbrrorum6£ 
Chriftianorumtamofioribusmiiltumvalde! Quare 6c alij humane magis agentcs, conce- 
dunt miracula Chrifiiana, (ed in afsignatione caufac difcordant. AIij namquc aisig.^ant cau- 

D fam non vcram-, alij autcm vcram. Afsignantes autem caufam non vcram, multipliciter vari- 
antur. Aliqui namq; Medici dicunt boniiatem, 6c proprictatem complcxionis optima: tem- 
perati, quam vocant tcmperatam ad iuflitiam in Chrifto, fuilfc caufam cifediuam fanitatis 
in corporibus alijs, & quorumcunquc miraculorum qui fecit. Sed i(l< fjciliter fanabuntur : 
Nam etii pofsint vtcunquc faciliter colorate afsignare hanc caufam aliquorum nuraculoruni 
Chtiftijputafanitatum pautarum quas fccit tangendo:aliorum tamcn noii pollunt Chriltus 
enimmultoslanauitnon tangcndo, imonccdomum intrando, fcd in magnadiflantia, vbi 
proin(irmisrog,ibatur,confenticndo. Noruntautcm Philolophi &c Medici, quodin omni 
aftione Sc motione rcali, 6( fpiriruali,mouens 6< motum funt limul : tcflis eft lilc magnus Phi- 
lofophus Ariftotcles 7. Phyf 9. 6c 2. de Anima 74. Illa qucque complcxio, 5c tota cius pro- 
prietas fiiit tantum finitaj virtutis, quarc 6c mundando lcprofum, folidando paralyticum, 6c 
citeras intirmitatcs lanando, requircrct ccrtum tempus, ccrtam altcrationem & motum , (c- 

£ cundum proportionem iilius potcnti.T fanatiui.ad rcllftcntiam infirmitatis (anandr , 6t vbi 
eflTct rcliftentior, & maior infirmitas,ibi requircretur neccfTario maius tempus , licut 6c Phi- 
lofophi 6c Medici bene norunt.cffetquc ncccfTario aliquod mcdium intcr in/irmifatem &: fa-* 
nitatcmpcrfedam.quodMcdicifoIentconualcfcenriamappcllarc: Chriitusautcm fubito&c 
pcrfeclejllcutnonfinecaufaruperiusrcctaui.intirmosquDS voluit.fiiiosfccit. 

Rurfum,fccundumh.-Eccadcm .fificfuiftet ,tantapotiiir fuifrcinfirmitas,tamincur.ibilis, 
tammorwlis. quodvirtuscompIcxionisChriftinonpotuilTct illam finaire. Lcgitiirtamen 
morbosgrauinimos6c'|'««'/^»a/'/r"W(jfcuraui(rc, nccinaliquo dctcci/le ; Quomodo etiam || mtiquif- 
morbum quemcunque quantumcunque mortalem nonpolTcc cuiare,qui ctiam mortuos limos 
fufcitauit? 

D 3 Si 



Ai Thoma 'SradvDarctini Lib.i. 

Siinfupcrtalis&tantacomplexio potiiit faccre tantamiracula,poltet& qucelibct niinor A 
complcxiof<icercmiraculaproponionaliterminora,inproportionalepaflibiie,licuttamrhi- 
lolophi, quam medici contcliamur. Qua: ctiam virius complcxionalis poiret quatridua- 
num mortuam iam foetidum , non tangendo i kd folo vcrbo , ad vitam perfcftam fubito re • 
uocare.aquam invinummucare. pancs&pikcstam vchementcrmultipiicarc,fuperaquas 
ambularc , Ikut h^comniafccit Chriftus; Qu.-c ComplexioChriflopendenteincrucefecit 
tcrrammoucri.monumentaaperirijCorporaSandorum rcfurgcre; immo&Solcm eclip- 
fan modo pridiclo? Qux complexio potuit a mortc refurgere , in Coelum afcenderc , Spi- 
ritum Sanctum demittcre, & tam efticacitcr Apoftolos infpirarc? Nunquid omnes Chriftia- 
ni pcr quos fiunt miracula , illius tancummodse & non magis oinnimoda: compiexionis exi- 
flant; Immoperviros&mulicrcs, pcr fcncs& iuucncs,per viuos flc mortuos, miracula 
multa fiunt. Nunquid ctiam Moylcs , antiqui Prophcta: , & omncs facicntcs miracula.iftius 
Complexionis fucruntJ Qiia: eciam Complexio mare ficcarct, iiccatum tcneret, montes fi 
translcrret,faccretSolcmftarcatquercdiree 

Conftat quoque ComplcxioncmcfTcpotcntiam irrationalem , quarc & fccundum Phi- 
lofophos,adaltcramoppofitorum tantumvalerc : potcntiam vero faftiuam miraculorum 
ad vtrumque, lccundum quod cxigunt miracula facicnda. Nonnc etiam Complexio cft po- 
tcntia irrationalis, quaieSi fccundumPhilofophos, nonagitex elcLtionc& hberc;leddc 
ncccflitate naturx ; licut ignis cakfacit. Quapfoptcr& Complexio C hrifti , fempcr & nc- 
ccllan6pra:lcntepafiibih,fccilTet quodcunquemiraculum.quod facercpotuilfet. Lcgimus 
tamcn ipfum,&: ctiam alios fecilfe miracula fua fponte & ex libcra voluntaie. 

Quid ctiam oporicret Deiim orare pro miraculofis elfed>ibus,ii non facercc ibi quicquam, 
cumctiam fufikiacComplexionacuialis? Sandi camen perquosfiuntmiraculaDeumorant, 
quod ellct omnino fupcrfluum,nifi ipfc miracula opcrarctur. 

Sieciamaliquacrcaturapoteftmiracula faccre,potcft6cDcusjficut Suppofitioi'' mon- C 
ftrac. Cuicrgononfacic, quandofuppliciccr cxoracur; Immo magisdeccc Deumficface- 
re,6{ nos crcdece ica effc : Quare & Paccr Philofophorum Hcrmogcncs dicic , quod opcrator 
miraculorum vnus & folus eft Deus, cui& Ariftotelcs Sccrcto Secretorum fuorum conlcncit, 
ficuc crat fupcrius rccicacum i qui ctiam fupra eiufdem Part. i . ii. oftcndcns quid valeac prje- 
cognitiofucurorum, pucahycmis nimisfrigid.-E,a:ftatisnimiscaIid.-E ,.innorum famis6cin- 
digenti.T : Confcrc , inquit , mulium fucura pr.-cfcirc , quia mclius declinare poffunc homi- 
nes, quando vcncura pricognofcunt, N.am & dcftinaiorem excclfum tunc prccibus implo- 
raredebciu,quodpfr fuam clcmentiamabeisfuturamala.auertat, &aliterordinct. Nonc- 
nim ita pi.xdcftinauit , quod in ahquo fui potcntixdcrogarct. PolTunt fiquidem homincs 
diuinamclcmcntuamdcprccarioraiionibus, dcuotionibus,precibus,iciunijs ,icruitijs,f,icii- 
ficijs.ciccmofynis, 8i multis ahjs bonis,de commiffis vcniam implorantcs, dc rcaiibus 
pccnitentcs , 6c vcriftime tunc Dcus omnipotens auertet ab cis quod trepidant 6c formidant, q 
Cuictiamconcoidiccr Auiccnna lo. Mccaph.fua i".dicic , quod quia primus vcrus nouit 
hoc totum , idco ab eo incipit cffe omnis cius quod fit, & propicr has caufas profunt homini- 
bus oraiionc:. & facrificia , ic pra^cipuc Liianix propluuia , &: alia huiufmodi ; oporictquc vt 
timeas rcddcre malum pro malo , 6c ftudeas rcddere bonum pro bono. Cuius rci ccrcitudofa- 
cietccrcfiii^crc malum. Scd ccrcicudo huius rei cft cuidencia miraculonimcius, vbiSclo- 
qucns dc dilpofitionc & vtiliiaic membiorum animalium, &c plant.arum , fic.ait : Non cft ibi 
caufi naiuralis vllo modo; fcd principium ciuscftex cura diuina , ficut 6c illa pendcntexcu- 
ra i quanio magis crgo in miraculis limilitcr fcnticndum.?6<addidit; fcias etiam quod plus ap- 
propinquat vulgus& tcn:t6c dicit; vcmm eft ,necrcfugiunthocnifiilIi , qui voluntvidcri 
Philofophi , eo quod ignorant caufas & occafiones ifforum. 

AftroIogiautcmputaAIbumazar vbiprius ,&:alij afibi vidcntcs corpus tcrrcftre minus 
fulficcrcadmiraculafacicnd3,afccnduniadcoeleflc.diccntcsdiucrf;isconiun6fionc5 6cvirtu- n 
tcsC orporum C(i.Icftiuminfignis diucrfis miracula diucrfacaufare: Verum Aftrologificut 
Mciicicorrigentur. Corpiis quoquc Coelcftc,aut qu.TCunquc Caleftis coniunrtio, fifa- 
ciat miraculumhicin tciTa,cum non pofsit immcdiatchocfaccrc, rcquiriialiquod mcdium 
pcrquodlioctaciat: hoc autemnoneft tantum ignisautacrj fcdafiquismagnus homo,in 
aliqiia lali magnaconiunLtione conccptiis , natus ,aut prarfignatus pcr illam : videmus cnim 
qiiodnonfolus acropcraiurmiraculum ,fedaliquis magnus homo,aliquis fanrtus homo, 
QU'>d 6c ift i Aftiologi confiicniur ,qiiod & videtur Ariftot. diccrc in Secreto Scctctoium vlt. 
Piirt. 1 . Sed fi iic dfct, calis homo opcrarecur miracula vircutc fux complcxionis ficut rcfpon- 
fio prior dixii. 

Quomodo 



Cap.i, DeCaufaDei, (^oroU. pars ■3^1. 45 

A Quomodo infupuconiieni: coniun£}:ioni(XvinuticocIefti, virtutemcoeleftcm infrin- 
gere,moiusIuminariumccelcftium iromutare, facere Solcm & Lunam ftarc , redirc, 6cSO" 
lem eclip(ari pcr Lunam in mcdio mcnfis lunaris modopr.tdifto ! 

Quomodo infuper virtus coeleftis corporis luminofa taciat aliquam patriam in terr* 
folitam illuminari de die, & obtencbrari de node, Ikut 6( regio circa eam , perpetua caljii^inc 
tcnebrofim? Haytonus fiquidem in libro fuo intitulato , Flos hiftoriarumietriEOncnris 
Part. I . cap. I o.agens de rcgno Georgiac,fcribit ita. In rcgno :fto Gcorgia: apparet quoddam' 
ftupendum mirabile &multiplicitermonftruofum, quod dicerc nonaudcrem , nequc cre- 
didiiremrelatione||f»;«/j«4»», nifipriusproprijsoculisafpexiflcm: fedquiaibiperfonalitcr || cuiufciin- 
fui, &:fidcvidictiamocculata, dicoquodin illis partibus eftquardam prouincia HaniflTenj q^f- 
quxincircuitubene occupa: tresdictas, Sctantum quantum extenditur illa prouincia per 
totum qu.idam caliginofa & tenebrofa caligine locus illctalitcr oflfiifcatur, quod nullus cft qui 

B pofsitalpicerequicquam, ncceftaliquis quiaudeatingrediillam tcrram , quoniam adrcde- 
undum tramitcm ignorat. Habitatorcs illius rcgionis afTcruntfefepiusaudiuiflc voccs ho- 
minumvociferantium.cantusGalli., hinnitusequorum , &per meatum cuildam fluminis 
quod de loco illo egreditut; apparent figna certa , quod lli gentmm habitatio in eodem. Ve- 
rum cft quod lcgendo inucnitur in Hiftorijs Regni Armcnii & Georgix, quonia fuit quidam 
pefsimus Imperator & dominator Perfarum , quinuncupaturnomine Sanoreus; idolaco- 
lebat iltc,& perfequebatur crudclifsime Chriftianos. Quad.im vero die prarccpit, quod om- 
nes habitatores Alix venirent , & fuaidolaadorarent , 5c quicunquc cJiiftis impenalibus 
conrrairer, pjenamincendijpatcretur; vndeaccidit, quod quidam Chriftuniridcles, Mar- 
tyriumponus elegcrunt, quidam idola adorarunt, quidam admoi)tcsfu;^ciunt : Quidam 
vcroboni Chriftiani tunciemporii, inqiwdam planicic habitabant, qii^ Moi?a" vi..]ga;i. 
terappellatur, Sicumnollen: .iliquomodoidolisimmolarc, cogitaruncdc fut^a, &dumad 

C parccsGraeciecrcderen:fettansferrc,illepcfsimusiniquitatislilius, Imperatorcir,n fio cx- 
crcitu infoclicifsimoobuiauit, dumfugt-rent, Chriftianis, inillaviz.prouincia HaniiTenfu- 
periusnominaca : Cumquc lulfu Imperatoris, debcrcnt Chriftiani fruilraim omnes vni- 
uerfalitcr dctruncari , cl.amauerunt ad Dominum lefum Chriftum, &continuo illa tenc- 
brofitasperfidorum luminaoff^afcauit , &Chriftiani pergentes rcilotramitccuaferunt: ini- 
quiveroinillatcnebrofitatis v.illcvfque nunc rcfidcnt, 6c lefidere dcbcnt , vfque adfinem 
feculi, vt ab omnibuscrcditur6cnarratur. 

Qualitcr etiam virtus cceli Ecclefiam aut columnam (inz fundamcnto ftantcm, quafi fiiper 
flabilemaercmmultistemporibusimmobilcm fuftcntaret ? M.ucus liquKi<_m cic Vcnccijs, 
qui mulcis anms oricntalcs Regioncs pcrfon.-iliccr circuiuit, 6c qua: ibi vidic 6( didicit, memo- 
riJEfidehtercommcndauit, inlib.intitulato,DcConditionibus& ConluctudinibusOricnt.i- 
lium Rcgionum, lib.1.39. fcribit inha^cvcrba : S.amurcham nobiliscimtascll^cmaiTnain 

D Regionc illa qua: tributanaeft Ncpoti M.agni Kaan.vbi fimulhabitant C hriftiani,& qui Ma- 
homctum adorant.quifcSarr.acenosvocant. Inhaccinitatctale hijs tcmporibus fi,'ium cft 
miraculumChrinivirtute : Quid.im fratctMagniKaan, qui dicebatur Cvgacay, quihuic 
prxer.1t Rcgioni,indu£lus a Chriftianis & doiliis , baptifma fufcepit : tunc Chriftiani Prin- 
cipis fauorem h.abentcs, xdificaucrunt Hafilicam magnam in vrbeSamarch.aminhonore 
B. lo. Baptiftx. TaliautemingcniofuitperArchireiflos Ecclefiafabiicata, vt tota cclfitu- 
doBalilicx, fupervnam columnam marmoream firmarctur, quxcolumna in mcdio cius 
erat : Accepcruntautemdumfierctopusqucndam Sarraccnorum lapidcm, de quo bafim 
formaucrunt fubcolumna prxdiil:a: Sarraccni vero qui Chriftianos oderant, dc fublato 
eislapidcdolucrunti fcdCyngatin Principcm metuentcs,aufi contMdicere non fucrunt: 
Fadlum cft autcm vt morcrctur Princeps, cucus filius in Regno, fcd non in fidc fucctfsiti S.ar- 
raceniautemimpetraueruntab ipfo,v: Chriftiani fuum eis lapidcm rcftituerc cogerentur. 

E OfFcrcntibus vero Chriftianisillisprxcium proLipidc magnum , rcnucrunt ^arraccni prx- 
tium,volentcsvtfubIatolapide Ecclefiadcftrucreturcadcnte columna. C urrqjc Chriftia- 
nis nullum pro hac rc eflct rcmedium, B. lo. Baptifl.am, lachrymofis prccibus inuocarc coc- 
perunt- Aduenicnte igitur dic quando lapis de fiib columna remouendusfuerat,6c a Sarrace- 
nispcrconreqiiensruinatotiustcfl:! Ecclefixfperabatur , nutu diuinocolumna adeo a Bafi 
fublcuata cft, vc per palmorum 5 . fpacium eleuata, fuftent.iretur in aere, & fic abfquc huma- 
niadminiculifulcimcnto, vfquchodie pcrfeuerar. 

Adhucautem, quomodopoflct virtuscceleftis longis tcmporibiis, omni anno, ccrto 
die, marcficc<ire,pcr /.dicsficc.itumtencrc, paruulumin mcdijs fludibus dcrelidumpoft 
annum pcr.ifturaincolumera exhiberc. C^cm cclcbriscnim hiftorialongeaclatediffamat, 

quomodo 



44- 



Thoma 'Brady^ardmi L i b . i. 



qiiomodo B. Clemens pratdicans fidcm Chnfti ,a pnncipeinfidcli proijcicbatur in marc cum A 
anchora circa coHiim , ne forte a Chnftianis in uentus pro Martyre habcretur : orantibufijue 
Cornelio 6cPh2Ebocius difcipulis, marc per tria milLariafcretraxic, quicummagna mul- 
titudinc Chriftianorum per ficcum intrantcs, inuenerunt habitaculum admodum marmo- 
rciTempliparatum,&ibiiaquadamarcacorpuseius decentcr compofitum, Sc anchoram 
iuxta cum : in cuius etiam pafsione mare ad 3. milliaria pcr 7. dics , ariuis quamplutimis fe 
retraxit, prabensvenientibusficcumiter,donccobfuriambarbarorumRomam vbi prxfu- 
erateft delatus, vbi Sc in Ecclcfia , qux ab ipfovocatur S. Clementis.folemniter vcneratur. 

Quomodoetiamdurantcmiraculorecitato,quaEdammulicrfiiiumfuumparuuiumilluc 
adduxit , &in finc folemnitatis , itrucntibusaquismaris, prsnimiafcftinationeibireliquit, 
rcuoiLitoq;anno,cummultitudineChriftianorumrcucrtcns, inuenitpucrumdormientcm: 
quicxcitatus& totus incolumis, putauit fetantum vnius noftisfuauiterdormiuifTcfpatio. 
Mulca quidcm 6calia poeneinnumeramiracula gloriofacateruatim fcoftcrunt Hiftonasrc- B 
udiien ri , c\iix pcr foiam virtutcm coeleftium corpotum ncqueunt vel fophiftice colorari, 

Dicatmihiquxfo Aftrologus, quf tam potcns &muaculofaconiunaio infaftionemi- 
raculorumpriorumnouitercontingebat? Nonnemotus,coniunftiones,paru£e,magn.T, ma- 
iores & maxim.T, oppofitionesomncs, afpeftus, proprictatcs 8c virtutes coelcftes, funt notx 
fidelibus, ficut infideiibus Aftrologis, feu Aftrologiz Sophiftis, qui propter paucitatcm 
gnaroruminiftafcicntia, finguntfe multafcircqu^encfciunt, 8cmuItasnoncaufas vt cau- 
fas, vt fic irreprehcnribilitcrfuperca^terosfccxtollant. Siinquam, tudoaus Aftrologusfci- 
asafsignarccaufamccslcftem. Miraculorum quorumlibet , dic mihiquxfo, quod 6< quale 
miraculum, quando, & vbicontinget , quando incipiet, quantumduiabit? Scdiiolimihi 
qu.Tfoilludere,dicendo,quodinGadibus Herculisautin profundo Oceani, polt 100. an- 
ros.aut quodpofttcrminum vitaemc2e,miraculum taleent, ne forfitan vidcatis pcr tugam 
fophiflicamdeclinarc. Veldicmihi quando& vbifiebat miraculum hocvclillud, vcladhuc Q 
mihi dic , intra quod tcmpus futurum in certo loco miraculum nullum fict , vel mirucuium 
talenonfiet; autiofraquodtempus prxteritumin certoloconullum ficbat miiaculum , vel 
talenonfiebatmiraculum; Vclli mihi nefcias dicere, dicamtibi:quodenim,quale,quaiido, 
&vbiDeusvoIuerit aut voluit, fiet miraculum , autficbati (kfimiliter negatiue voiuntaus 
autemdiiiin.Tjciimper 8"" partcm & 4'"' fitfummeS^maximelibcra.nonpoflum cautara 
anteccdentem neceirariam afsignarc, ficut fuperius monftrabatur. Hoc autem cuidcnter ap- 
paret, c6 qiiod miracula ifta contingunt fufa prece ad Deum, qiiod omnino vidcrctur fuper- 
fiuum, friuolum Sr inane, fi coelum hacc faccret, & non Dcu,':, ficut fupciius eft argutum. 

Alij auicm videntcs nullum corpus pofl"e futficere ad miracula facienda, ponuntfpiritum 
caufam horum: &hijvltcrius variantur. Aliquinaniqueputant , quodfpiritushomimsani- 
marationalishumana fit fufficiens caufa horumjnonautemquilibet animaquocunq; mo- 
doiiipoiita: fedficntdicit Ariftotelesinfccretofecrecorum vltimi part. 1. Cumanimafue- D 
rit fuperanscorpus&dominans&ciprfpondcrans,facit Prophetacummiraculisiuuatiuis. 
H.TC autcm refpon fio poteft corrigi vt priorcs. Prarterea fi anima ex fola tali difpofitionc ha- 
bitualifacitmiraculajfcmpcr&neccflariofacitcjuarcunqucmiracuiapoteft, quam diueft ita 
difpolltaficut&agcnsirrationare. Sicut fi anima ex fola fpecic ignis in ipta combureret, 
fempercomburcret, quamdiuillam fpecicmhaberet,dormiendo, vigilando&aliudquodli- 
betfaciendo,approximatopafsibiIi & impcdimento remoto. Quarc &; Auicenna fequens 
&fiipplens Anftotclcminhacpartc,4°de Anima^. dicit, quod anima cum fucrit nobilis, 
llPrinci is co"fi3"5> f'm'''s||fr"'«/'5'.f, tuncpro voluntateeiusobeditei ,nedum corpuspropnum ; fcd 
' &corporacxtrinfcca, &materiaqu2eeftinmtindo, itavt fanet infirmos, dcbilitctprauos, 
pcriniitetelcmenta,contingatpluuia, fterilitas &obfbibitioatcira , qucmadmodum opus 
occuli fafcinantiscft in corporc alieno : vbi &c videtur innucic animam facere talia opcra , ex 
fortitudinc &c firmitate formx rei fibi imprcflar & imaginationis dc illa , cuius 6c imaginariat ^ 
fiL>ioiiiconfrntit Algazel 5. Phyf fuac 5. 6cquidamalij modcrnorum. Scd huiusimagina- 
tionisimagofacilitcrconfringctur, 6cadnihikim rcdigetur , pcr qu.T rcfponfioncs priores. 
Talisctcnimaiiimavolcnsfanarcqucnquamdiftantem, fipcrhoc ipfum (anarct , hoc cflcc 
pcr aiiquamaftioncm expanfam ad ipfum pcrtotum medium intcrccptum: Noruntcmm 
Philofophi , 8c medici non ignorant nihil agcrcin extrcmum niliagcndoin mcdium, ctfi 
oon fcmpe r fimilem aftioncm. Quarc ct fi in illo mcdio quotcunquc infirmi ahj ponercntur, 
(altcm infirmirate fimili detenti,omnes fimilitcr fanarentur. 

riainfuncranima,volutio,6cimaginatioefttantumfinitaf virtutis; PofnrcrgoefTetanta 
diftantiainterillam6c2egrum,vel in paruadiftantia medium ita indifpofitum per denfita- 

tcm 



Cap.i. T)e CaHfa^DeL Qoroll. parsp^ 45 

A tem aii t aliam quaJitatcm ,quod ipfum fanare non poffic : poflent quoq ; efle tot xgri in ahqiio 
magno exercitu, &: comitatu, autconuentu, quod fi vcllet omnes (anare,nullum i.inarct : auc 
totinimicimaliquoexcrcitu, quodvolendoomnes debiiitarevel occiderc, iicni'ncm Irde- 
rec : fed nunquid lic Clinftus ? Nonne qui ex paucis panibus 6c pifcibus tot mniia iiominum 
fuiauittantacopiafragmentorum reliiia.potuifret(li voluiflct, 6(oportuiiIet} pluraocplu- 
ra milliafatiaire, panefque & pifces amplius & amplius multiplicaire , 6c ad maiorem diftaii- 
tiam &maiorem,qiiare6< dealijstniraculis limiliter fentiendum. 

TalisinfuperaDimaqualitcrcunqucvolcns3tqueimaginans,cumfittantumfinir£eviitutis, 
requiritcertumtempus&alterationemfuccefsiuam fecundum rcfiUentiampatieniii, polict- 
quemfirmitas efle tanta, 6c refiitentiam tantam habere, quod eani lanare nou polIet,quoruin 
vtrumque eft falfum de Chrifto, ficut fuperius eft argutum. 

Sietiamtampocensanima per tamfortem volutionem & imaginationem poteft ficere 

B tanta miracula, cur non qurlibct anima per proporcionalem volucionem & imaginacionem, 
poccftproportionaliamiraculaoperariJQuomodoeciampotcft anima volcndoaut imagi- 
nandomortuosfufcitare, &animasaCo:lo vel Inferno ad corpora rcuocare?mult6auccm 
faciliuspolTctpnleruarcquenquam amorte,&redderccorpus propnumimmortale; imo 
6{ omnes homines, & omnes beftias iramortales. Cuius etiam qua:fo imaginatioinclufic 
tantumexercitum, &tancampatriamtenebris, ficut fuperius cangebatur ; Nonimafinatio 
Ctiriftianorum,ipfienhnnon videncur cunc imaginati fuiffcde huiufmodi ccncbris, fcd dc 
fugajnec imaginacio pcrfecucorum.ipli enim(vcvidecur)non imaginabanturfecomprehc;i- 
di tah caligine, (cdperfequiChriftianos, illaquoque tcnebrolltas continuc pcrfcucrat : habec 
ergociufim coiuinuam. Sedquistali imaginationi vacat conunue? quis licimaginando 
continue perfeucrat ? Cuiusimaginatiofuftcntauent columnampn-ediftambafe (ubtraila? 
NonSariacenorum,(ipficnimpotiusimaginabanturEccIcfiam ruiiuram) ncc Chriihano- 
Q nim, iplienim (vc videmr) potius fperauerunc aliquam vindiAam Sariacenis diuinitusinfe- 
rendam, vclba!lmcolumnxibidiuinitusretinendam,quam vnum talc inopinatum miiucu- 
lum a fzculis inauditum, cuius etiam imaginatio tam contmua perfcucrac , vc taiitis teiiipo!-!- 
bus columnam fuftencet.continue etiamdormicntibus Chriftianis; Refcrc quoq; Marcus dc 
Venetijs i .dc Condit.Oricn. Regionum 1 8. in hunc modu. In iilis rccionibus, fciliccc imcr 
Thaurifium&Baldachum,monseftquiolim de loco fuo adlocumalium tranflacuseft vir- 
tutediuina. Volcbanc enimSarraccni Chrifti Euangelium vanum oflendere, procoquod 
Dominus aic.fi habuciicis fidem vcgranum finapis, dicetis huicmonti, Tran.i hinc, 6c[rji)r- 
ibiti tk nihil impolsibilc crit vobis. Dixerunt cnim Chriftianis qui fub eorum dominio in illjs 
partibus habitabant,aut in Chrifti nomine montem illum transferte, aut omnes ad Macho- 
raetum conuertimini.autorancs pcribitis gladio. Tunc dcuotus quidam hic Chriftianos con- 
fortansorationefufaiideliteradDominum lefum Chriftum , vidente multitudine populo- 

D rum.montcmtranftalitad dcfignatiim locum, propter quod multiex SarracenisadChri- 
ftumconuerfilunt. Sedcuiusimaginatio(qu£fo)carnforris, vc transfcrat vnura montcm ? 
O Auiccnnamagnanime,animammagnamhabcns,transfcr perimaginationemtuam iflum 
monticulum , aut minimam glcbam eius, & dabo tibi montem autcum pofsidcndum. Nonne 
ctiamimaginationestotSarracenorumcontraria: dctmuiffcnr potiiisibi montem r Imopo- 
rius rcputandum h^c, 6c alia huiufmodi miracula fada fuifle per Chriftum Sc Deiim, qiii vc 
iuuarec.fuic fuppliciterexoratus. Cuius ctiam imaginatio Saulum lud.cumtamperitum la 
legc, tam feriientcm in lege, tam vehementcm pcrfecutorem fidei Chrifiians , ram inopina- 
bilitcr, tam potcntcr, tam m irabilitcr conuercebac, canca de ipfo vcracicer prxdicebat, in fidc 
ChnftianatamperfeiVctamfubicoimbuebat, vc ctiam confundercc Iuda:os incredulos6c 
Gricos, fapientifsimos etiam Philofbphosad fidem Chriftianam conuertcrec ? 

CuiusimaginaciocircacorporaSanftorum Chriftianorum mortuorum omnimoda mi- 

£ racula opcratur ? ficut Hiftoriac noftti ccrtifsime conteftantur, ficut 6c de S. Clemcnte fupe- 
rius recicacur, ficuc Sc Marcus de Venecijs 3. de Condic. Oricncal.Regionum ly. rccitat,quo- 
modocircacorpusS.Thom.-c Apoftoliin Maabar, ideft, inmaiore India,inquadamciui!ace 
fepiiltum, mulca miracula etiam iftis cemporibus crebro tiunt. Quarc Sc ipfi Sarraceni iUarum 
partium ipfum quamplurimum reucrentur, dicuntque ipfum magnum tuifle Prophctam , 6c 
vocantcum Anar nan^idcft.fanilum hominem. Cuius, inquam, imaginatioifta facit, non 
imaginanocorporismortui.nullusnefcit, fiimaginatioanimarum qu.T illacorporaanima- 
runt,anim3cilla: funtpotentes,fanifl:2E,nobiles,6cbeatx. Quis ergo dubit.iucrit credcre,vc 
crcdebant ? Si imaginatio viuoru m colentium illos Sandos, cur non alibi im.iginando fimili- 
tcraccipcrcncquodoptarcnt? Cur (qua:fb) inanicer porrigunceispreces? curcreduncfal- 

laciccr 



^6 



T^homa 'Bmd»ardim L i B. i« 

lacitcr (e iuuari pcr cos, aut pcr Deum proptcr corum merita Deo chara? A 

Nonne «iam intcr miracula S. Thomac Cantuar. Archiepifcopi rccitatur, quomodo aux- 
damDomina Jafciuiar caufi , defidcrans oculos pulchriores , acccdensadtumbamSanaiac 
hoc orans , ftatim fuit pcrnitus cxcxcata ? nonnc cius imaginatio in oppofitum fcrcba- 
tur? Cuiusmlupcrhominisvolutioautimagmatio fecitcocleftiamiraculafiipradiihi? 

Ampluis autcm fi anima talis potcft miracula faccre , potcft & Dcus.ficut i ». Suppofitio & 
pariesuquenteslucidcmanifcftant;& ncdum eft potens&fumme potcnsroiracUlafaccre: 
verumctiam fummeclcmcns,pius,&propitius magnificus, hbcralis, ficut i '. Suppofmo 8c 
3\Parsdemonftrafic. Nonneergo deccniius crcdibihufqucvidctur,quodcum dilcftorcs 
fui modo primiflb 30». Partc huius , in ncce(fitacibus fuis magnis , cxcedentibu* vires fuas 
ipfumfuppliciterdcprccantur, ipiccismiractilose fuccurrat , piilertim cum hoceis videac 
expedirc,qunm quod immifcricorditer fe aucriat.ipibs abijciat & rcpellat & pci irc pcrmittat? 

Nonne Hcrmogcncs,fiueHcrmasPatervcftcr, 6cvosipfi Ariftotcles&Auiccnnaiftud B 
fuperiusafHrmaftis.Dcumvidclicetcfremiraculorumfaftorcm? Quomodoergonunccau- 
famaliarK fomniaus? NectcIatet,vta:ftimo,Auiccnna,quodlicct oculus fafcinantijpoflct 
mirabi]iteroperatiincorporealicno,ncquaquamtamcnoportet,quodillaanimapoifetmi- 
raculahuiufmodiopcrari. Nonenim visdicere,quod quilibct.cuiufcunquc complexionis 
poffit talitcr fifcinarcifcd quidam habentes complexionem infeiJam , & quandamcom- 
plcxionalem malinam venenofam , quam per os Sc oculos , loqucndo & videndo, cuaporant 
& cmittunt (ubtiliter, aut alterando inficiunt mcdium & fic lidunt. Quarc ncc hoc raciunt 
in omni diftantia, fcd propinqua,ficut & oculus mcnflruat» inficit fpeculum,8( Bafiiifcus in- 
terfecit viua vifa : miracula vero nequaquam proprietaicro. coroplexionis fcquuntur , ficut 
fuperiuseftoftcnfum. Curigitur Auicenna aflruisaliquidtammirandum, pcrtamdcbilera 
rationcm? &quareAriftotelesfineahquarationeiCuretiamcontrafententiam vefb-amprio- 
rem,nuncponiiis aliam caufammiraculorumqiiamDeum? An forte vcrifimiliter rclpon- ^ 
detur pro vobis dicendo, difta veftra diligenter infpciSa , nuUam caufam eftcftiuam miracu- 
lorumaliamaffignarc: Diftum fiquidem Ariftot. videturpoffe intelligidecaufa difpofitiua 
ad prophetiam & miraculai non proprie effeaiua. Apparet cnim fecundum fententiam Ari- 
ftotelisindc bonaFortuna,&defomno & vigilia prophetiam&vcrafomnia pracfagiafu* 
turorum cffc a Deo, & non cflc homini a feipfo ; quod & teftatur Auicenna 4. dc Anima & 5. 
ac 10. Mct. &Algazcl5.Phyf fua: , & Auerroes fupcrde Somno8cV»gilia manifeftcivbi 
etiam dicit, quod interprctaiio fomniorum eft vna fpecies prophetiar , quod & dicit effc ma- 
nifcftum in fomnio Pharaonis de quo interrogauit lofeph , & addit & opcratur intcrprctem 
ficutdicit Aiift. vt fempcrfit cogitan3&mundus,nondecIinans ad mores bruti animalis; 
Diilumetiam Auicennipotcft fimiliterfortaflis intelhgi&exponi. FatentureienimChri- 
ftianiquodhominibusfantla:vit3egratantcriiIabiturfpiritusprophetia:,&quodDcusliben- 
ter pto tahbusmiMcula opcratur. Vclforfitan Auicenna,cumdicitanimam quamlibetfi- ^ 
milcmprincipijspoflemiiaciila operari,intdligit quodhocpoieftvirtute horumprincipio- 
rum, qua: fecundum eum fun tDeus & Angeli : fcu quod ifta Prlncipia hoc poffunt & volunt 
quandoque pcr eam feu propier eam.propter fimilitudinem , fcilicet fanftiiatis & voluntatis 
huius animae & ipforum. 

Scd hic quxfo, audi benigne, magnc Philofopbe , maxime Arabum Auiconna : Nonnc 
cum dicis quod anima fimilis principijs ita potcft , innuis quod diffimilis ha:c non poteft? 
Cum ergo Chriftus & perfcdi Chriftiani hoc potnerunt, & poflunt , ficut prjcmilfa teflantur, 
confcquitureuidcntcripfoshabuiffc&habereanimasfimilesprincipiisfupradidis. Macho- 
mctusautem vcft^-r tcfteicipfo 9. Mei.iphyf lui vliimo.nonpofuitmiraculafaccrcipfbmet 
tcfte.inquodamlibro legis veftra:, vbipetentibusabcomiracula.ficrc/ponditnon miffus 
fumcumhoc. C.-eteri ciinmSarraccni.quanquam fint Monachi,&vitamducant arftiffi- 
m.im, & fccundum traditioncs Machometi fan£liffimam, non poffunt miracula faccrc j con- £ 
ftat plane: Necenira decct, quod difcipulus fit fuper magiftrum , aut fcruus dominofuo ma- 
ior. NonncergoMachomeius, &omnescius difcipuliSarraceni&Tartarihabcntanimas 
diffimilcsprincipiismemoratis? CurcrgononcfficiminiChtiftiani, vtficpoflitisiflisprin- 
cipijs plcnius fimulari? 

Refpondcbunt forfitanArift.&Auiccnnaad prxmifla diccntes, fcnon ncgarc fcd affir- 
mare Dcum faccrc quidam miracula , & eiiam animam talem quidam. Sed tunc, qu£cfb,di- 
ftinguatisrationabilitcr&doccatisdiftingucreinierilla. Nonncctiamfitita.maiora&glo- 
riofioia miraculaDco digniffimc tribucniur? Scd quar maiora aut gloriofiora miracula,quam 
prarciirforum & prainuncioruto Chrifti , vcicrum fdlicct Prophctarum & quam miracula 



CAP.f. T>eCau/aT>ei (^oroU» pars^i. A,y 

■" Chriftiana.ficutcxhicprxmiflis&hiftorijsnoftris certifllraisplane conftat? EftcrgoDeus 
qui facic illa gloriofa tniracula Chriftiana m atieftationcm fidei Chti/liana:. ludxi autcm 8c 
eorura Philofophi inimici Chrifti & fidei Chnftianx dicunt Chriftum fecifTc miracula , non 
vera.fed ficla, per anem Magicam,& pcr poccntiara rpirituum malignorum. Quidam ctiam 
Magici in approbationcm arcis fusinfamis dicunt Chriftum vfum fuiflc quibufdam magiftc- 
rijsibifcriptis.ficut patetinhbroqui diciturVaccaPlatonis. Sedquomodonon aduerritis 
vos ludd Manichios , qui refpuunt Moylem 6c Prophctas , diccntcs Dcum malum , princi- 
pem fcilicct tcncbrarum , auftorcmtorius veteris Teftamenti, poflc vobis fimiliterrcfpon- 
dercdeomnibusmiraculisMoyfiScomnium Prophetarum? Quomodo vosoftcndetis cr- 
go vericatemmiracuIorumveftrorumcontraipfoSjSc cgocontravos oftcndam veritatcm 
mitaculorum noftrorum. 
Dicciisfortaflis.vos habcrc Scrfpturam authenticam, qua; mitacula Moyfi atteftatur: 

B ?c egodico confidentcr, nos habcre Scripturam multo magis authenticam , quar Chrifti 
miracula attcftatur. Quiscnim fcripfit librosillos &miracuIaMoyfi? nonneipfemct; non- 
nefolus! nonne&miraculanufquamprius pcraliospriores Prophetaspridiifta! Chriftus 
autcm non fcripfit miracula propria , ncc aliq uis vnicus illa fcripfit , fcd 4. magni Scnbjc , & 
alij mulri minores,non fimulinloco vcl tempore, quafi confpirantes&Chrifti miracula 
concordicerconfingentcs: Sedc|uidam in Iud;Ea,quidam in Italia , quidam inAchaia,6c 
quidamin Afi3,quidamin vnaliiigua,8(:quidaminalia,quidamfecundum vnum modum, 
&quidamfecundumalium,Chriflidoftrinam,gefta&miracuIa,concordifcntcnti3confcrip- 
ferunt. Horum autem Scnbarum Sc Protonotanorum Chrifti,teftes funt Apoiioli, viri 
pra:cIari,Chrifto continue affiftentes.in miraculis fuis prarfentcs,& ipfa ccrtiflimc oculis fuis 
viJcnces,6c tam hij.quam illi nacura ludxi. 

Nonnc Sc Chrifti miracula fuerunc pr.Tnunciata Prophcticc tam per viros , quam per Sy- 

(2 bilIam,&:eademratiodc miiaculis Prophetarum.-vellortedicetis conuerfacioncmfaftam 
Moyfikk Prophccarum vcftrorum ,cuidcntcr oftcndcre ipfbs malcficosnon fuiflc,quare6c 
ipforum miracula vcrafuifTc. Etqiiis vnquam fanftioris conuetfaiionis, qu.im Chriftus, 
(icut ncdum nofti .■£ hiftot iar, fed & Gentilium conteftantur? refpicite hdi eius, legite vcrba 
eius,attendi[elcgcmeius. Quid vnquam innocencius? qiiidfanftius? quid honcltius valeat * ■ n 
reperiri; nonnetandem ita ' conuerfal>atur,i]cuz Prophct.-c veftri 6c Sybilla deipfo propherice 
pracdixcrunt? annonitaconucrfabatur Chtiftus.ficutfiucMcffias ,qucm vosexpeccatisfc- 
cundum prxdiiSioncs Prophcticas,conucrfari dcbcrct? 

Obijcicisforfanci.qiiodlcgemvcftramperucrtcrcnitcbatur ,fedmale. Non cnim Jcgcm 
veftram pcrucrtic,fedexpofuit&impleiiit,ficut5ceratdiuinitusprophetatum. Ampliusau- 
tem,curnonattenditiscandem calumniampoftefimiliterobijci vcroMcffia:,quem vos fecii- 
dum prcdidionem Proheticam Ofee veftri,dies mulcos cxpcifJarisifcd cum afino adhuc fucu- 
rum ,cum feccric miracula fua vcra, quomodo crgo vos eiu$ miracuia dcfendctis , Sc cgo vcri 
Chrifti noftri vcra miracula defenfabo. 

Adhucautem fi Chriftus fuifTct maleficus, falfus Prophcta , &c falfa miracula tantum fecif- 
fet , quomodo tuiftet a tot , & tam fblennibus tcftibus, tam concorditer prophetatus futurus, 
& etiam pr^fcntialitcr attcftatus, & pcr veflrum lofephum commendatus, licut fuperius reci- 
tatur. Quomodo etiam cft verifimile, fi miracula Chrifti fuilfcnc tantum fida 6c diabolica ar- 
rcfa^1a,quod fuiftent diuinicus prophctata, nonreprobando,fcd tocaliccr approbando? 
pr^ccrca fi Chriftus fuifTcc maleficus, pfeudo propheca,6clegisfubucrfbr, fccundum Icgis 
veftrf prarccpctim drbebatoccidi,quarc6c ipfiim occiderc.nequaquam dcmcricorium auc pu* 
nibilc fed potius mcrirorium 5c przmiabile fuiflc quis dubicat?lcd vos proprer cius abncg.itio- 
nem 6c occifionem, fuiftis 5c eftis puniti grauiter, & afflifti per occilioncm veftri quampluri- 
mam in tcrra veftra.per Impcratorem 6c cxercittim Romanorum, cito poft occifionem 

£ Chrifti faftam , pcr difCpationem ciuicacum veftrarum 6c ccmpli, per veftram captiuaiionem 
6c dcmigrationcm dc cerra veftra petfeaam , per vcftram difpcrfionem , fubieftioncm & vi- 
lipcnfioncmmiferabilem circumquaquc, ficuthiftorise veftrae&noftrxteftantur,6cfpccia- 
litcrlofcphus vcfterin feptemlibrisdeludaicobcllo fcriptis,inquo6<perfbnaIiteripfcfuir, 
ficutieti.imindicatprxfensdies. Sed quomodo Deus tambonus,iuftus,6c clemcns ( ficuc 
Suppofitio i».6c3^.Pars oftcndunt) vos tunctam cxccfliucpuniret incomparabiliter am- 
plius, quam vllis temporibus retroaftis , nifi pro aliquograndi peccato, quolibet pcccato 
veftro priori incomparabilicer grauiori , pracfertim cum Deus vobis promifent & dedent tcr- 
ram veftram perpccuo poffidencfSm , quod eiiam iuramcnto firmauic , d tamcn , vel dum ta- 

mcti 



48 



Thomx ^raJwardini L i b. i. 



nien icriiaucritislcgemeius, ficntlibriveftrincpifsimeacclanf/imeattcfiantur? Quodcrgo A 
tamgrandcpeccatumtunctcmpofiscoinmiiiflis, rationecumstantam r.iferiam incurnllis, 
nifi illudpcccatuminChriftum ? nonnc priiis adultcria turpifsimacommififtis , prophctas 
ianftifsimosoccidiftis,Dominumrciiquiftis,&:idclacoluiflis,6cprohi;s, 6ciftisfimilibusim- 
mifitvobisDeusnuncvnumRcgcm,nuncaiium,nunchoshoftes,niiucillos qui vosafflige- 
rent multis modis.fed.incomparabiliter mitius & breuius qua in atfliaione pra^difta? Nonnc 
maximaaffliftiovcftraprius, fuitcaptioCiuitatisvcftr^ Icrufalcm , Tcmplidcflrudiovcftri, 
captiuatio.tranfmigratio in Babylone^&pcrjo.annosdetentio veftraibi ; veriimtranfmigra- 
tioillanonfuitpcrfcita, quin multiin terrapropria morabancur, non fuitmultum diutiir- 
na, non fuit multum a;-nara,quia adhuc inipfa habuiftis Prophccas vos diuinitus confolantcs, 
& poft 70. annos dimiffi tuiftis libcri , & rcucrfi ad propna , rcidificaftis Ciuitaiem & 
Tcmplum. H.xc aucem veftra captiuatio &:iranfmigratio, per{eft3diffiparioCiuitatis& 
Templivcllriperfcilaeft, multumdiuturna, quiaperannospoenemillctreccntoscft, mul- g 
tumain3r3,quia nuIlumProphetamtoto iflotemporehabuiftis: Propterquodergo tamex- 
cefiiuum Dcccatum circa tcmpus illud commifTum , patimini iftam panam , omncs alias poe- 
llcxcellen- nas veftrastam incomparabiliterexcedentcm , nifiptoptevil\ud\\excedcnt/Jiimum pcccatum 
tilTimum. vcftrum,in Chriflum Sanftum Samftorum, omncsahos Prophetas & Sandos incompatabi- 
litcrcxccllenccm? 

Hic fortanis dicctis, hanccalamitatemvobis accidiflc, proptcrneccminiuftara S. lo- 
Baptiftx.autlacobifratrisChrifti, quorum vterqueapudvos fanftifsimushabcbatur.-fedfi 
Vterqiiefuicfan£lifsimus,fiiit3iveraciffimus&fidehflimiisrc£la6dc: lohannesautemattc- 
ftabatur folcmniccr Chriftum noftrum,& ad dioicum dcmonftrauit : lacobus vero fuic Difci- 
pulus & Apoftolus Icfu Chrifti, qui 3c lidcm Chrifli conftantifsimc tcnuit , docuit , pridica- 
iiit, vfque ad Martyrium triumphatum, llcuc Hiflorix manifclbnt. Eft ergo finftifsima & fi- 
delifsimi fldcs Chrifti. Necetiam ludarioccidebant.autoccidcreconfulebancIo.Bapciftam, C 
fedHerodes Agrippa; quem &:idcodicuntIud2ifuumcxcrcitumprodidiflre,ficuclofephus 
18. Antiquic. iudaic.T 1 i.planc releft,quod &Hiflorix noftnxprodunt. Neque ludjei de 
ccmimuni confcnfu S, lacobum occidcrunt, aut eius occiiionem placiiam habuerunc ; fcd lo- 
fepho lo.Anciquit. ludaicx 16. refercmcquidam AnanusPontifexIudxofum,fa(floCon- 
ciIioIudicum,ipfumtr3diditl3pidandum: Quarc&Ciuesmoderatiffimilud.Tcrum, &;qui 
circalcgis integricacem follicitudinem habuerunt , grauitcr hoc tulerc , miferuntq ^ad R.cgcm 
latcnccr, rogantes, v c pr.Tciperet ci ne pcrpccraret talia , cum neque prius rcdle fccifl!et: Qua- 
propter & Kcx Agrippa, ipfum a Pontificatu qucm tribus nenfibus habuit, deponcbat. Pri- 
usquoqueludajiPiophetasfanftiffimosocciderunt, nccideotalem mifcriam incurrcrunt: 
immoccfiomncs luda^itunctemporise.xiflcntcs, in mortem loannis & lacobi vnanimiter 
confenfifTent, et idco a terra fua expulfi fuiflent, mortuis patribus homicidis,Deus coril filios 
reduxiifct, maximc fi fadum patcmum nullatenus aprobaflent, necratum eft gratum concor- rj 
diter habuiflcnt, propcer promiffioncm diuinam pra;caftam, eciam iuramenco vallatam, 
quod viz.Iudxi & filij corum poft eos,terram illam pofliderent perpctuojta tamen vcl fi tum 
cius legitima cuflodicrint ? Nonnc iftud in Lege vcftra inucnitur cxprcfle ? Annon in Nume- 
ris lcgitur , quod Patribus veftris murmurantibus contra Moyfcm ; immo potiiis contra Dc- 
um , ic dcfperancibus fc pofTc ingtcdi illam tcrram cis promiflam , Dominus in pocnam pcc- 
cati increduiicacis illof um, ftatuit populum in dcfcrto per annos 40. donec omncs patres cul- 
pabilcs cfTcnt mortc confumpti, & tunc eorum filios innoccntcs , llcut promifcrar, introdux- 
it! Nonnc ctiampofl ingtcflum vcftrum.in tcrram vcftmm, propccr Idololacriam veflram 
\/ pcr Nabuthodonofor in I3jbyloniam tranfmigiati.tantum pcr 70. annos capriui fuiftis.poft 
quos Pattibus Idololatris mortuis, filij innoccntcs ad propria rcuertcnces, CiuiC3tem& 
Templumdirutarcftfuxerunt? NonncMoyfcs verc pra:uidcns, &predicens, &teftcsin- 
uocans C(rlum & Terram , quod fi contra Dominum pccc.arccis , non longotcmporcex- n 
pcftarcc ; fcd ciccj dckicc vos dc Tcrra veftra, & in omncs Gcnces difpergcrct , rcmancrctifq; 
pauci in nationibus , fubiungcbat , cumquc quxficris ibi Dominum Deum tuum , inucnics 
cum, fi tamcn toto corde quxficris , & tota ti ibulationc anima: cux , poftquam inucncnnt tc 
omma qu.x pr.xdi>a3 funt, nondimittct tc, ncque obliliuifccciirpai^li in quo luraui!: pacribus 
tuis: lliitcrum, cum crg(j vcnerintfupcrteomncsfcrmoncsifli , 6c duftus pccnitudinecor- 
distuiin vniuerfisGcntibusinquasdifperfcritccDominusrcucrfustucrisadcum,&:obedic. 
risci&ciusimpcrijs,reducecicDominusdecaptiuitatetua,&rurfumcongrcgregabicceDo- 
minus dc cunitis populis in qnos cc ance difpcrferit, 6c iiitroducct tc in terram quam poffidc- 
runcPatrcstui,rcucrteturcnimDominus, vtgaudcatfiipertc inomnibusbonis, ficutg.aui- 

fus 



C A p. I. 2)f Cauja Dei. Coroll. pars ^z. ^^ 

/^ fiis cft in patribus tuis : fi timen audicris voccm Domini Dei tui^ & cuftodieris prxccpta cius> 
&rcucrtarisad Dominum Deum tuum. Curergonunchxcveftra calamitas incompatabi- 
litcrlonge maior, grauior, & dmturniorfupra modumomnibus retroadis, nifi proptei ali- 
quod peccatum, incomparabiliter longe maius, grauius , 6cdiuti!rnius Jupramodum ? l£t 
quodeftillud,niliocciiio,occilionis approbatio& ncgatio continua lefu Chiifti? Simiht 
non creditis, credite vcllro Prophetarum clarifsimo Danidi, qui lofepho veftro tefte i o. An- 
tiquit.Iudaicx vltimo, non foliim hjturajficutalij PropherjE,pr3cdixit,iedetiam tempus dc- 
finiuir,quandoha;cneccflefitadimpleri, fed nulquam tempus certius definiuit, quam vbi 
pcrnumenim^o. hebdoDiadumcongrue diuilarum, prxdixitaduentumSanftiSandorum 
ChriftijDucis occilionemChrifti,negationem vcftri,6c quod non foreteius populusqui 
cumfucratncgaiurusiquodCiuitatcm vcftram, fcdicet Icrufalcm, Sc SaniSuarium^idcft, 
TcmpIumdil'siparetpopuluscumDucevcnturo,S{quod fims eius vaftitas cfle debcrct,ac 

n dcfolauo non tranfitoria, fed ftatuta; quod hoftia & ficrificiuin tunc dcficercr , & quod abo- 
minatio dclolationis foret in Tcmploj dcfolario, inquam, non tcmporalis & brcuis, ficut re- 
troaiflistcroporibus, fcdvfqueadconfiimm3tionem,& infinemftabiiitcrpcifcucrans. Non* 
netempusiliarum hebdomadum, fecundum prardirtioncm & diuifionein Prophcticamiit 
aducntuChrifti, inoccifioneChrifti, indifspanonc Ciuitatis&: Templi pcr populum Ro- 
manorumcum Ducc clarifsime eftimpktum > fcioquodfic lud^ci, icioquodlic, ficutpcr 
Hiftorias ludaicas & GcDtilcs poteft perlpicuc dcmonftrari. 

Etquanquamaliquis Sophiftarum veltrorum voIuericprotcruirc,fubtrahcndo vel adden- 
doaliqiiidmodicum tcmporibusrcgijsin Hiftorijsdcfignatis, & ideo cauillari Hebdoroa- 
des illas P rophcticas nequaquam tunc fuifle prscife implctas , nullo tamcn colore poteft ex- 
rcndcreillashebdomadcs vfqueadprifens,pcrannos fcre millctrccentos. Nullarnamquc 
Hiftoriarctiamfitrahanturinuitchocpofluntvclfcnuiter color.irc loqucndode Hcbdoma- 
dibus dierum, lcilicet & annorum, ficut Patres vcftri, Prophetx vcftri , 6c Libri vcflri haftc- 

C nus funt locuti. Si etiam hcbdomades ilL-c ncquaquam tunc fuerunt impieif ,dicat mihi; quar- 
fo.aliquispcntiisIudxus,fiadhucfintimplct.-r,6cquando,6c mDnftrctmihi San£fiimSan- 
dorum,6cChriftum,quicunc vcnit , & cartera Prophccicafupcriusmemorata: vcl finon- 
dum fint implciic, quandocrunt impleti ? 6c fundet (c in Lege, Prophctis, aut veris , non H- 
ftis Hiftorijs coloratc, aut fi hoc non potcs, crcde lofepho, crede mihi lcicnti monftrarc cla- 
rifsimcpcr Lcgem, Prophctias antiquas, & veraccs Hiftorias prxdiAis tcmporibus ipfas 
fuilTeplenaricadimplccas. 

NonnecriamDanielvere prrdixit difsipationem CiuitatisSc Sanftuarij vcftri,perDu- 
ccm 6c populum Romanorum prxdiLfam, hoftix facnfici;que dcftdum 6c dclbiatioDcm vc- 
flrx Ciuitatis&TcmpliftatutamMionnehocindicatcalamicasvcftrapixfcns? nonnehoc in* 
dicartranflatiociuica[is6cTcmplidclocofuoaiiriquo.admonteCaluaria:,lociim viz.Domi- 

j) nicxpafsionis Templi , in quam nunquam rexdificandi loco fiio antic|uo,ficut vidcturex 
prf miilo tcftimonio Danielis, 6c Scripturx veflrx teflantur ? Si crgo Danicl hxc vcre pr.-cdi- 
xit, prxdixit & veri fimilitcr tcmpus horum,hcbdomades fi.pradnSas. Ncque enim rcs iftas 
tantum futuras prxdixerat fcd Sc tempus, vere ergo quando ifla vobis accideranc , cranc prx- 
diiaxhcbdomades iidiroplcix, quarc6ctuncvcracitcrvcnit Chriflus,cumhxcomtiiapro- 
phctice fint connexa. SiauremDaniel iflam vcftram tantammiteriam nonpr.rdixit, quis 
alius Prophctarum eam prxdixit ? Non cft cnim vcririmile vllo modo , quod Prophcta: ve- 
ftricalamitatcsvcftias improportionalitcr minorcs.tam diligencer vobis prxdicercnt,&in 
fcriptisrelinqucrent,*: de ifta incomparabilitcr maxima penitus rcticerenc? Nonncvnus 
Prophetarum veftrorumficait ? Si eritmalum inciuicatcquod Dominus non fecit.quia noii 
facietDominusDcusverbum,nifircuelauerit lccrctum fuum adferuos fuos Prophctas. Si 
infupcrDaniclnonprxJixithanc vcftramtribuhtionemprxdiftam.rcmancteiusProphctia 

p nondum effeauata, quareadhuccxoeiflatisieduflioncm in terram vcftiam.rexdificationcm 

Ciuitatis 6< Tcmpli,6c habicationem veftram ibi pcr aliqua tenipora, Sr poft bxcomnia V/W ♦ aliud 
tantum difsidium imo magis iuxca voccm prophcticam Danielis,abfic a vobis tam hortcnda 
cabmitas,abfit,abfit, ablic. TcftanturqiioqucDoAorcs vcftri in (cripris fuis frcqucntcr, 
Tcmplum vcftrum rexniricari tcrtio non dcberc : Prophetxaucem qui videnturprophetarc 
contrarium.Icmfa!emfciIicetatqueTcmplumadhucrexdificanda,intelIiguntdc Icrulalem 
Ciuiratc Sc Tcmplo non tcrrcftri, fcd coslefli; ficut Ji^odores vcftri plurimi contcftantur. Per 
hxcigiturSifimilianonimprobabilittrfiiadcrivideturquod ludxis fi)bri]s,&: vcriratisami- 
cisdcbeatrationabilitcrapparcregcntCin & tcrramipforum Ciuitatcm 6<TcmplumfuifIe,vt 
prxmittticni dcfolr-.ta, propter non reccprionem; imoabncgationem , blafphemiam 8c occi- 
fionemMefsix & Chrifti : filios vcro ipforum, & filios filiorum, vfquein prxfcns, tam 

R mifera- 



^o Thoma '^Bradmrdini L i b^i. 

miferabileexcidiumcontinuefuftinerepropterapprobationem, & imitationem continiiam A 
fcelerum paternorum. ApprobantenimcontinueneccmChrifti,necipfumcredcndo,aroan- 
do, &: colendo rccipiunt : vcrum continue odiunt, abnegant & blafphemant. Quis igitur his 
attentis rationabihter , aut veiifimihter dixerit, Chriftum noftrum fuilTc malcficum, pfeudo- 
chriftum, Scrairacula eiusfifta? 

Adhuc autem quxfb, ludsi, paululum aufcultctis. Nonnc vcrus Mefiias, fi nondum ve- 
nit, fcd veniet, vt fpcratis, cum vcnerit K vera miracula fecerit non cognofcetur , non recipi- 
etur:im6ncgabitur,patictur & occidctura vobis? Nonne poftea & propterea difsipabi- 
tur tcrra veftra, ciuitas,6<: fanduarium ? 6c vos eijciemini & difpergemini circumquaqae ficut 
iniias&DanieIc.T;teriqueProphets,acalii vcftri doftores clarifsime prardixerunt ? &tunc 
hauddubioinveftri cxcufationcm&ipfiusaccufationem , aliquam mendaccm calumniam 
confingetis,dicentesipfumefremaIcficum,&miracu!a eiusfida. Quodcnimvcra miracula 
facietnuliatcnus concedciis. NonncNobihsilkPcophcta veftcc inpcrfonaveftraloqucns g 
Mefsii, ficait: Cumfcccris miracula.nonhiftinebimus. Sufficiatigiturquarfo.vobis fuffi- 
ciat, quod haftenus abercaftis, reditc qua?(b,redicc, poenitentiamagite, miracula Chrifti ag- 
nofcitc,8ipcripfaipforum mirabilcm cftcilorcm. 

Adhuciurcmcxabundanti ecce Rabbi-Mofte BcnMaymon, maximus Philofophorum 
veftroruminlibroquoddeludicibus fcripfit,ait: IcfusNazarcnusvifiiscft ellcMcfsias, & 
interfeftus fuit perdomum Iudicij,6cipfefuitcaufafcumeruit, vt dcftruerctur Ifracl in gla- 
dio, & vt difpergcrentur reliquiaE ipforum, & vt infcriorarentur. Pro auftoritate vcro iftius 
Rabby-Mollc, quacilui fcmcl a quodam magno 8c famofo ludseo, nunquid fcripta fua habe- 
rentur authcntica apud ipfbs.qui percutiendo buccam fuam rcfpondit, quod quicquid Moy- 
fes iftedixit,fuit itaauthenticum apud nos, acfi cxifTctde bucca Dei: 8c fubiunxit; Incer 
primum Moyfcm&iftum, nonfurrcxittantusintcrludaros. 

Amphus autcm fi Chriftus noftcr fuiffet vir maleficusj8c non bonus, mifericors atque Q 
pius, h.iac vcftram fubuerfioncm, &: dcfolationem priuidcns & prardiccns, ipfam nullatcnus 
dcfleuiffct, fcdmagisrififret:pr£Efertim ciimfciuit certifsime & prxdixit fc cflc crucifigen- 
dum avobis, vosdodrinamipfius nulIatenusrccepturos:qui wmcnacccdens & videns ci- 
uitatem veft ram, prxdiccnfque fubuerfionem ipfius ac riliorum fuorum, ob caufam pra:mif^ 
fam, futiiram.fleuit, compatiensfuperillam.ficutha^comniahiftorii noflra: ccrtifsimc at- 
teftantur. IccmfiChr]ftusnoftcrfuifretmaleficus8cpfcudopropheta,quomodopto faluan- 
dishominibus 6c Scripturis Prophetarum implcndis fuftinuiftct fcieiuer 8c volup.tanc ta- 
lemmortem Jquomodoetiammoricnsprofuisocciforibus exoraflct ? hasc tamcn fccit, fi- 
cut cx hiftorijs aurhenticis clare patet. Annon 8c Prophcta veftcr clarifsimus ba:c prscdixit ? 
Ef.53. vbi loqucns plcnifsime de Mefsia futuro & pafturo, fic ait : Oblatus cft quia ipfe voluit ; 8c 
infra,cumfceleratisrcputatuscfl:,8cipfc peccatum mulcorumtulit, 8c pro tran(grefloribus 
rogauit. Si etiam Cliriftusnofterfuifi[ctmaIeficus,pfeudoprophcta,aducrfariuslcgisveftrf, jj 
quomodo Sanfti Prophetaeveftri 8c alij, veI.SybiIla pafsionemiplius, modum8c circum- 
ftantiasparsionistamfoIIiciteprajdixifTcnt, ipfam dcuotius vencrando, 8c vcftram c.tcita- 
tcm &c crudclitatcm,atque vefaniam dcteftando? Nonne Dauid Pfalmo ii. mulcum cx- 
prcfsc(5c plane pafsionem,ipfiusmodum8c circumftantiasficprardixit:8cquod ibinon <fi- 
xic Pfalmo 68.fuppleuic. Nonnc Ifaias alijque Propheta: ipfam piardixenint limiliter? 
NonneChriftus noftcrftatim moriturus, incepit hngua veftra illum Pfalmum ii.diccns: 
EIi,Eli,Lammaf;ib;Khthani, cuidentcr infinuans, illum Pfilmum fuiik prardidum 8c im- 
plecumdeipfo,qui& fiticnsaccepioacetodixitconlummatum fuiflc, ficiit Hiftoriar nofti.T 
certifsimcconteftantur. Liberetiam.quidicicur Teftamcntum ii. Patriarcharum.pjurima 
Scclarifsima tcftimoniapcrhibccChriftonoftro, fifitvcrusnon fidus. Etquare non poilct 
cftc verus,cumSybillapr.Tdifta, agcntcvcftraProphetica penitus alicna, tam clara tcfti- 
monia dixcntChriftonoftro? Curcrgoilliii. Patriarchae, filij lacob Patrinrch^t clarifsi- g 
mi,SiProphctx,morc patcrnotcftando.nequaquam Mefsixteftimonium perhibcr nt , Ci- 
cut8< fccitpatcrcorum,diccndo; Nonrccedctvirga,vcI fccptrum dc Iiida, 8c Lcgum da- 
torfiuclatordeinttrpedcseius, fiuc demcdiopedumeius,donccvcniatSilo,id cllMefsias; 
ficutantiquagloffa vcftraibicxponit: quod &:alix glofta; vcftr.-calibicon.cftanfur? Vndc 
I ai. peribir. ScTr.iiifl.itio veftra Chaldaica planc dicit non\\ pr^tertbit o^usScw afl-io potcf}atis,fcu domi- 
nationis Rcgi.T dc domo ludac, &: Scriba de filijs filiorum cius, vfquc in frcu lum ; vfquc quo 
veniat Mafsilia.id eft Mcfsias, fcu Chriftus, quamProphcciam, vnacum alijs paitibus qua: 
fequuntur, in Chriftonoftroconftatplenaricadimplctam. Quoniam ficut Hifton.x vcftra: 
tcfiantur a tcmporc Moyfis fcmper fucrunt 71 . Iudicesordinarij,fiuc Scribaj, habcnccs pocc- 

ftatcm 



Cap.f. T>e Cau/aT)eu (^oroll. pars^l^ 51 

A ftatem Sc iiiriffliftioncm ordinnriam, acquc regiam, ctiam fanguinis,&omnia iudicia excr- 
cendi, qui etiam poft tranfmigrarionem Babylonis, & ablanonem coron.-c & fceptri a triba / 
luda pcrNabugodonoforRcgcm faclamjquariauaoritatcordinaria&poteftatcrcgia apud 
cos manentc,iudicia huiufmodi cxcrcebant, Sc boc maxim^ in lerufaiem, vrbe Regia,6c Mc- 
tropoliregniluda, vfquead Hcrodem &Chriftum, qui& non longc poi1,orancsparitcr 
funt dcftrudi. Vcl fi ifta prophctia in Mcfsia 8c Chrifto noftro impleta non fucrit, cum tam 
Sceptrum quam huiufmodi ludiccs, & iurifdi£iio feu poreftas, iamdiu a luda planc recefsit; 
inucniatis vos alium Mefsiam qui vcnit. Liber iniiipcr fupradi6tus,ctii fortc penes vos nuf- 
quamvalcatinueniri.nonideoftatimconfequitur quodfic ficlus, potuitenim fuifTc, quod 
libsr illc fuiff^et tranflatusm Grxcnm,ilcui6c ajij libti vcftri fucrunt,nnteillud veftrum cxci- 
diummaximum pcrRomanos, &inillocombulhispen!tus, veldcftruifl-usi vcl etiam quod 
aIiquistnlisliber,intcraliafpo!iafuiffetRomamde!atus, ScmRomanum tranllatus combu- 

g ftisalijshbris vcftnshuiufmodi veldeftruftis. 

Ampliusautcm, fiChriftusfuilTetmalcficus,quomodocft verifimiiequod omnia prsdi- 
ftaprophcticedcMcfsia,fuiffcntinipfbplenarie adimpleta? Si cnim ita cffet, Propfietxve- 
ftri .!$<Do£torcs tradidiircntvobisdoitrinam&notitiamdiminutam, & nimis dcceptorinm 
deMcfsia,5icertequicquidrefpondendofinxeritis dcmultisqux circa Chriftum noftrum 
accidcrantjdctempofc Aduentus & PafsioniiMcfsiT pcrIacob& Daniclcm prxdifto, fi- 
cut tangcbatur fupcrius, fingcre non poteftis. Amplius autcm limul contrn Philofbphos 
ludxorfi & malf ticos fupradiclos,Si Cfinftus fuilfct malef]cus,fbcius \\mitlignorum fpirituum || malorum. 
S£amicus,&per ipforumpotcntiamfecifl'ermiracula,vfusfuiiretalit]uibusfuf?umigijs , nn- 
nults, inftnimcntis.chnraftenbus, incantationibus, carminationibus, autalijs talibus ficuc 
alij Nccromandcifaciunt, 6(ars traditj&diucrfis ad diucrfos cfl^cdtus : quarc & congruum 
tcmpusncccfl;iriumcifiiifretad miracula facicnda. Scd ipfc fempcr penc lecit miracula di- 

f^ uerfaScvarin.folovcrbo, folopriccpto,imperiofuomcro,6c hoclubito fine mora,quan- 
doqucnutem orauic Pntrem coelcftem, dxmoncm vcro nunquam. 

Si ctiamChriflusnoftcrfuiirctmaleficus, vidctur quod libentius 6c || commumus fecifTct j|conueni- 
rairacula nociua hominibus, ficut Necromantici 5c maligni fpiricus faciunt , quam miracula cntitis. 
iuuatiua, ptxfertim articulo pafsionisfuiinftante : qui tamenomnes malc habcntcs fana- 
uit, & in ipfbtcmporefui palsionis 8c.irricuIo, cuiufdam fui tortoris auriculam amputa- 
tamperP6trum,incrcpatoPetro tciigit&fanauii, ficutHiftona: noftr.Tdocent. Qiiomodo 
etiamfifuiftecraaleficus, tam fanclifsime decefsiftet , nullum vcrbum di.ibolicum aut pro- 
fanumcmittcns,fedf-in£tifsimavcrbalempct? Qiiisetiam maleticus,maliiliic fpirttus fccic 
omniailla miracula,fpeci3litcrautem coelcftia, & refufcitationem fanilorum quar in mortc 
eius contigerant, ficut fuperiiis recicatur. 

Adhucautem,riChriftus fuiiretmalcficus & Necromanticus, videtur qtiod proptcr fe- 

D ftamfuamfcruandam&latius nmpliandamdocuiflctfuos difcipulosartem fuam. Quicun- 
quc tamen totam doilrinam Chrifti refpexcrit diligentcr, nulquam unienict aliquod ta!c 
vcrbum,nufquamquicquamreperict nifi putifsimum cultum Dei, fidcm,fpcm,6ccharita- 
tem ad Dcum, in omni neccfsitate orationera & recurfum ad Deuracumorntionefanftif- 
fima orefuodiclnta, Pntcrnoftcrqui cs inccelis.fanclificcturnomcn tuum,6cc.-ctcraa:que 
fanfta. Nihilibinifiintcgrachancas, omnimodafanifVitas (kpcrlcAahoncftas, cuiiis etiam 
dodWnam do£H cius difcipuli imitantes, omnesmaleficos cumartibuseorummaleficis tan- 
quam venenapcftifcraScvcluth.Trctica 6c tideiChriftianx contranadamnaucrunt, quod 
ic omnialura noftra Canonica & Ciuilia fanciunt & confitmnnt. SictiaraChriftus pcr 
maleficiamiraculafccitiQuomododifcipulicius fandlri, fandli viz.Chriftianifimilia inira- 
culaoperantur? ricut& Magifter eorum proraifcr.it cis Chriftus pcrfolam inuocadoncm 
Dei, Chrifti, Marix, alrcriufucnindlorum,abfquc inuocationc quacunquc fpirituum ma- 

p lignorum,8ifincquibunibct alijsin huiulraodi anibus confiietis: irarab & qui detalibus 
anibusmhil penitus didicctunt; feJ ipfns artes cum fuis artificibus pro vinbus dcftruxc- 
runt, S<:hocncdurainvitnprxfcnri; venim eciara farpius poft hancvitam. Maleficiautcm 
& Nccromancici inter Chnftinnos non faciunt rairacula, nec in vitn, ncc in morte, nec 
alij Chriftiani peruerfi : fcd tantum imegri C hnftinni , comm Deo 6c hommc irieprr- 
hcnfibiliterconucrfantcs. Si autcm quis dixcnt, quod Darmones fjciunt gratis miracu- 
la pro huiufmodi Chriftianis, quomodo cft vcrifimile , quod tantum honorarcnt fuos 
pfaJcipuos inimicos , qui ipfos , aras eorum, idola eorum, Tcmpla eoruin , 6c vniucr- 
faliter omnem honorem 6c cultum corum, vita, doflrin.a, fafto 6c vcrbo, totis viribus 
dcftruunt , adnihilantj&confundunt. Nonnc magis viderur, quod fuos cultorcs fic po- 

E % tius 



51 Thoma 'Bmdyparclim L i b. i. 

tius honorarent, vt lic ad culcuram fuam homincs potius prouocarent, quam ad rcli- A 
gioncm Chriftianam tantam eis infcftam ,contrariam ,inimicam: Nonnc ctiam Hiltoria: 
nofira: tradunt , quomodo Cyprianus.ab ipfa pueritia a fuis parcntibusDiabolo conkcratus, 
Necromanticus maximus,bcatam luftinam Antiochcnam virginemChnftianam.pro le ipfb, 
fcu proquoda Acladio concupiuic,& ipfam primo per vnum Dxmoncm , fccundo per alium 
torciorcm,& tertio pcr principcm Da;monu foUiciiauit , mulciplicitcr, etiam pcr feptcnniu ad 
pcccacum, nuncinuilibiltcr.nunc vifibiliccr,nuncfpccie virginis , nuncfpecicmiuuenisaffu- 
mcndo, & in leftum virginis fubintrando; ipfum quoqi Cyprianum, quandoq; in foeminam, 
quandoquc iu aucm,& Acladium in pafierem cransformacum ad thaiamum vitginis deferen- 
do.quosomncsfignoCrucis fe municnsfupcrauic, &c cransformatos ad iormam propriam 
tcformauit; Quoniodo etiam idcm Df mou videns fc non poflc proticcre,in formam luftinf 
conuerfus, fc obtulic Cypriano,vc fic falccm fuam impoccnciam palliarcc, & Cypnano diccn- 
cebene venifti luftina , ifacimadprolationemnominisvirginis euanuitinftarfumi, quarc& B 
CyprianusadfidemChiifticonuerfus,tandcmpvotidcCiirifti,vnacumIuftinaMartyrium 
confummatiit. Siniiiia qnoque leguntur , dc Sando Chrifti Apoftolo lacobo Zcbcdci , qui 
Hermogen & PhilctumNecromanticosmaximosomniamaleticia ipforumcuacuans, pcr 
miracuiaconucrcebac. Siergo vircucetidei Chriftianx,omniamiraciila,imm6maleficiaDf- 
monum deftruuntur.qua racioneputandum miracuia Chriftana ficri Df monum poteftate ? 

Amplius auccm fi Diabokispotcftaliquamiraculafacere, poteft&Deus, ficutprima 
Suppofiiio, ccrtia&feptimaparccsdcmonftranc, 6cc. ficuc fupraconcra rcfponfionem prio- 
rcm . Nonnc & ventatem miraculoriim , Chciftianorum oftendunt prcces Chriftianorum 
amanrium Dcum,fecundum dodrinam teriixpartis hujusi quas in ncccifitatibus maximis, 
Dco non Dxmonijs , immo concra Dxmonia ofTcrunc pro miraculofo auxilio impetrando i 
Quomodo nainquc Deus fumme bonus sc poccns, fumme pius & clcmens , ficuc prima Sup- 
poiicio , S<:aliapra;cedentiamanifcftant,talesamatoresfuosadipfuminfummispcriculisfu- ^ 
gieiites , clamantcs , orantcs, rcpellerct,& D^cmonibus commcndarct ? Adhuc autem fi Djb- 
nionesita fubucniant Chriftianis Chriftum ScDeumorantibusin nccefsicatibus fuismagnis, 
vcl hoc faciunc voluncarie vel inuicc,fponre vcl coaiffe : non vidctur quod fponte, cum Chri- 
ftus&rChriftiani tantafccerint&continue faciantcontraeosrficoaftc, magna eft virtus fi- 
dciChnfliana?,cui fubfuntDa:moncsetiam& coadli, obcdiuntqucinuiti, &deferuiunt rc- 
nitcntcs. Non cnim cft potcntia fuper terram qu.-e D.xmombus comparetur , quare & magis 
vidctur, quodDeuspcromnipotentiam fuammagnam cogacficDasmones, quando voluc- 
ric, vbi voluenc, & quomodo volucrit , vt cultoribus& feruitoribus fuis deferuianc Chriftia- 
nis: prxrertimcumboniChriftiani in fuis necefsitatibuscxcefiiuis nufquam vtanturaliquo 
magico documcnto, iiufquamDiabolum, fcd Dcumfupplicitcrdcpreccntcr,quantumcrgo 
diligit Deus & approbat fidcm Chrifti; 

Obijcient tamcn fortaflis malefici , aliquifuc pro cis, quod ipfi cogunt & violentant Dx- D 
moncsadaliqiiafiKienda. ScdcurnonpofTunt fimilitcr cogcre Angclos bonos Dei, ciim 
iint ciufdcm naturr,aut homincs viatorcs bonos aut malos infirmioris nacura:? videcur infuper 
qood poffic oftcndi pcr Philofophicam & Theologicam racioncm Liberum Arbicrium natu- 
ralefiibftantia:rationalis,non pofrccompellifeucogiad propriosadusfuosperaliquaverba 
feu carmina,figilla vcl figna,aromata vel fuffiimigia,hcrbas vci charaftcrcs Cocleftes aut Tcr- 
rcftrcs,ncqipcrquafcunquecrcaturasinanimatas, irrationalesautrationalcs^ctiam quaflibct 
citraDcum. Hocenim videturnaturali libertati Arbitrijrepugnare: Quare & Dacmonesi 
Magicis inuocati crebro non vcniunt , aliquando autem gratis acceduni ad fcduccndum ani- 
mas infelices , lediicf afuc amplius obfirmandum. Nonne ctiam alias Darmones tam malitiofi 
6i:callidi &: potentescogercnthominesprarcipue peccatorcs ad omnia maleficia facicndaJ 
Amplius autcm fi Chnffus fuiftct fiffor, & fccifTct miraculatantum fifta , cur tempore prx- 
dicationis&p.illionisfuar ccftaucruntmiraculavcftra vcra.ncchaftenusrcnouantur, ficutSc £ 
Hillori.T vcftrartradunt, Ex Hiftorijs namqucvcftris & noftris limilicerpoceftpacerequod 
Rom;ini diffipabanc Ciuicacem vcftiani ^Tcmplum fccundum prardi<9:ioncm Prophcticam 
Danielis 6cChnfti An.^i. poftPaffioncmfcu Afccncioncmciusin Calum,igicur&Thal- 
mud vcftrum Babylonicum clarc dicir, i o. figna fafta fiinr in domo Sanftuarij ; '• Non abor- 
ciuic mulicr prontcr nidorcm carniumSanfluarij. "• Ncccarnes San£fuarijfoecebantvn- 
quam, ' Non fuit vnquam mufca vifa in domo Carnificum, "•• Non contigic accidcns Sa- 
ccrdoti magno in dic propitiacionis, '• Non cft inucnta corrupcio in garba fiue in manipulo, 
ncquein duobuspambus, ncc in p.inibuspropoficionis : ftanccspcrordines & ador.antes c- 
rantfpatiofi,hcctretra6liadomoPropiciatori|peru.vlnas, •• N'ti nocuit Serpcns ncquc 

Scorpio, 



Cap.i, T>e CdufaT>ei. (^oroll. pars yi, 53 

A Scorpio, inlerufalcm, ^ Niinquatndixithomoproximofuo anguftuscft nofterlocusma- 
nendiin lerufalem , *• Nunquam pluuix cxtinxerunt ignem lignorum prajparationis , nc- 
quevicicvcntuscolumniamfiimi : liceiomnes vcnti qui funt in mundoriarentm eamnon 
poterantcamdeuiarc: '• Fragmentavaforiimfi£liliumabforbcbanturalodsfilis , '"■ Cinc- 
res quoqi altaris interioris et Candelabn abforbcbantur a loco fuo. Omnia vera ifta figna ccf- 
faiierunc per^o. annosantcdeftruGionem Tcmpli.ficutdidum eftjSigna nonvidimus,nou 
vlcraPropheta, ncqueapudnoscftfciensvfquequo. AJius quoque libcr vcfter , quidicicut 
lona, tcftatur quod Magilln vcftri tradideruni quod 40. annis in quibus miniftrauit Symcon 
iuftus , fors noir.ims Domini afcendebat in dextra & 40. annis ance dcftrui.'tJonem domus,id 
eft Templi non afccndtr Ibrs in dcxtra , (edmfimftra. Linguaquoqucfplendonsjauaviz. 
rubncatafufpenfain Tcmploconucrtebaturinalborcm, (cdextuncnequaquam; linumeti- 
am vcfpertinumptiuslempeiardebat, extuncnon,rcdexcinguebacurquandoquc. Ignis fi- 

B milter praeparationis qui debcrct ardcrc continue in altari fcmper fuerat validus , &c non fuic 

Deceircvtfupponereni j| wo/wligna, fedtantumduasafcellasprDpterinandatiimappofitio- llal.plura, 
nib lignorum : cxtunc vero & vltra quandoque erat vahdus 6c quandoque ncquaquam , 6c 
tum non ccflabant Saccrdotcs ligna fupponere tota dic. In manipulum infuper (iucgarbam, 
8( iirduos pancs facierum !iue poficionis fcu propofitionis immittcbatur tanta benediftio, 
quod quantumlibet modicum contingcrct Saccrdoti, comedebat & faturabatur, & adhuc fu- 
pci furtunt rciiquii ; Ex tuncautem tanta malcdiiSio eft immiffa , vt quicquidinde Saccrdo- 
ttbiisnrouemret, non valerctquantum vnataba. Quarc 6c honeftiretrahebant manusfuas, 
&guloriioler.ibant. AdhucaucemquodannoquomortuuseftSimeon luftus, prardixit lu- 
dxislcmoriturumilio annOi quibuslcifcitantibus vnde fcirct, rcfpondit, omnidic quoin- 
trabam, fcilicet Sanfta Sandornm , affimilabatur mihi fenex albis indutus qui mecum intra- 
uit,6<meciimcxiu t : Hodieveroapparuitmihi fencx vnus nigrisinducus , quimecumin- 

C grcifiscft,fednonrxiuic:poftc.iinhrmacuseftfcpcemdiebus &morcuuscft, &:excunc cef- 
CiueruiU fracres eius ^acerdocesbenedicere, fcilicccin nomincDomini- Porta: quoquc tcm- 
pli apenebant fe lempcr fponte,donec incrcpauit eas || Rdban lohanan filius Zaqqai, 6( dixit 11 Rjbba* 
Tcmolum, Tcmplum,cur dcftruis tcipfum ? (cio cnim de te , quod (inis tiius crit dcflrudlio : 
Siricr tc namqiic prophctauit Zacharias, Apcri Libaneportas tuas, 6c deuoret ignis Ccdros 
tuos. Haec cadcni 6c Talmud vcftcum Hierofolymitanum commcmorans , ominbus inquic 
dicbusquibustuitSimeon luftuscxiftcns, afcenditforsnominisDciindextra&c. (cntentia- 
litcr fii-uc lupra, & fequTjr , Quadraginta vero anniscum nondumcrat donius deftrudhiex- 
tnguebatur lumen vefpcrtinum.&linguafplendorisrubcfccbac vcfanguis, &: fors nominis 
afcendebac in finirtra , & erancporcf Templi apericntes fcdcnodle, &:manicantesrepcrie- 
bin: cas apertas^dixitqucRabban Iohanan,Templum, Tcmplum , quarcobliupefacis nosJ 
(dmus q'iod finis tuus ent ad vaftationem , 6c quod (upcr te prophctauit Zacharias , Aperi 

D Libr.nc pori.as , &:c. 6c dcuorct ignis Cedros tuas. Ncc latct vos ludios ncque alios debec 
lacere.qnomodo numcrando,ma!on numcro, putaarticulo quafi numcro incegrorecirato 
foli-cis freqocnter digicos , & numeros mmorcs quafi minutias (eu fraftioncs abijccre negh- 
ge ido. Licetigiturlibri veftci afFirmcnc quodmiracula veftra ceflauerunc per 40. annos, 
anccdcftiii/HonemdomusfcuTempli; pocefttameneirequod per 41, annos, aut 45.45. 
velcircit.-rantea celTauerunr , tcmpore fcilicet Baptifmi , prardicationis miraculorum opeia- 
tionis, Pafsionis, aut Afccnfionis Domini lefu Chnfti , ficut potiiis rcputo vcrum cfie. Vc- 
lumlicettunctemporismiraculaveftrapenicusdcfeccrunt, ptiiis tamen circiterannos ccn- 
tufn deficcrc incaf peruntj ficut ic ante noiflcm profundam lux aliquantulum icnuatur,& antc 
c.Ecitacem pcttcffam vifus aliqualitcr obfoiratur. lofephus namque vcfter. 3. Antiquic. 
lud. 8. ciadc,qu6dDcusornnipotensdercliquitfcirclegencibusfiucad(?cravcniac, fiuead 
cdcnolic ; &c fubdic. Ec hoc non (blum Hcbr^is voluicclTc manifcftum,fed e^iam pcrcgrinis. 

E Dum ergo faciificijs Dcus adelTa ,a!cer lapidum Sardonychum qui in dextro hiimcro Ponci- 
ficis portabacur, micabat, d^cxeoitafplendorexiliebat, vtctiam procul pofitis aparcrct, 
cumpriiishoclapidinoninclTet, &:hocitaquemirabileeft , his tamrn quilapicntiam , non 
abieftione diuihorum opcrum nanfcifcuntur.Quod vero eft mirabilius dicam. Pcr duodccim 
cnim lap'des,quos fupra pcftus Pontifex futos in Efsin,id eft in rationalc portacviifrorii pug- 
naturis Dcus pracnunciabat. Tantus enim fplcndorfulgcbat in cis , ciim nondiim exercitus 
moucrctur, vt omnificrermultitudinimanifcftfi corum auxilijs adclTc Dcu. VndcGrfciqui 
noftras (blcmnitatcs honorant , eo quod nihil in his contradicerc valeant. Efsin rationalcm 
vocant.Ceft^auicitaqiSc tfsin 6c Sardonvxfplcndcreannis||^«ff»;«anteqiihfccgocon(tri- || iniHcdu- 
bercm. Nec miru,Venicntc namqi Mcffia (ccundum Prophcti.i lacob taitam fupcnus.aufc- cctuis. 

E 3 rcnda 



54. Thoma 'Bradiaarc/ini L i b . i. 

rcndafuit aludavirgafcufccptrum ,&totaoi:dinariaIudiciariaqucpotcftas, quodnonpo- A 
tuit aut non dccuit lubito fierijfcd per bella fucccdentia & potentiam vcftram deftrucntia fuc- 
celliue, vt&licliiccrna vcftra extmgueretur fimiliter fuccefsiuejcdquod viam & femitas 
Melsiff vcnturiin proximo, ficutexprophctijs & iraditionibus maiorum vcftrorum bcne 
fciuiftis,aut fcire dcbuiftis , nequaquam dcbitc prxparaftis, ficut dt vobis prophetice impera- 
tum. Quinimo&contraipfum vcnientcm vos ipfosinimicos,infidiatores,contradiia:orcs,& 
oppugnatorcs impios pr.Tparaftis , ficut rei exitus indicauit , mulcifquc annis prioribus veftra 
legitinianegiexiftis ,malamulLimoda excrccntcs ,ficutlibriMachabiorum,quos Afamo- 
nxi tilios fcu Afamonaros vocatis , Sc libri lokphi dc Antiquitate & bello ludaico , vna cum 
alijs Hiftorijs conteftantur. Scd quare tcmporc Chrifti noftri pridifto rairacula veftra pc- 
nitus ceftaucrunt ? Nonne quia vos cius gloriofa miracula deprauaftis , ipfum Autorcm 
miraculorum con tcmpfiftis , abnegaftis , occidiftis ,difcipulos quoque fuos & totam eius do- 
ftrinam a veftris fiiiibus cieciftisJQiiid mirum li Autore miraculorum rc ccdete a vobis,& mi. B 
raculaparitcrrccefterunt; imo&exrecefrumiraculoruma vobis,poteftnon improbabiliter 
arguirecelTusAutoris eorumDomini Dei noftri ,quitcftePropheta,facit miracula magna 
folus.ficut & fupra pcr teftimonia Prophctica monftrabatur : Quare & circa tcmpus illiid au- 
dicbatui vox in tcmplo veftiodiccntium , Migrcmushinc .migrcmus cx his (edibus ; fanfto- 
rum videlicet Angcioium. Nonneergo timc lemporisDominus & Dcus exercituumcum 
Angehs fuis (anftis a vobis veftrifque (edibus demigrauit , &ad populum Gentium qui habi- 
cabat in tencbris tranfmigrauit, ipfofquc illuminans faftus eft Paccr illorum , Patcr futuri 
blim [jECuli , nunc pra;(ciicis. A Chrifto namque velut a Pacre noftro dicimur Chriftiani , cu- 
ius praefcnciam pnccn)alcm,& paccrnitatcm prxfcntemapud nos Iiicide indicant bencficia 
eiusmagiufica,muaculafcilicecgloriofa, (icuc & ohm apud vos cius prxlenciam indicabant. 
D'cccisfortafsisqu6dDeus operaturpro vobis contmue vnum miraculum magnum intcr 
inimicosvcltrosjtancovo'; ccmporcconfcruaiido,pafcendo,&nece(firiaminiftrando. Scd q 
iftudmagisvuietutadveftiammifcnam, quamadveftrum miraculum deputandum. Nam 
ecfi fic m"iiaculu1n,in mifcriam camcn veftram dignofcicur ledundarc, in poenam pcccatorum 

tp., veftrorum,ficuteiatdevobi$antiquitus prophetatum. *Mofesnamquedixit,fipatrantes 

^" "^' malumcoramDomino Dcoveftrocumadiracuudiamprouocetis, tcftcsinuocohodieCoe- 

lum&:ccrram,cit6vosperiturosefledc.tcrra,quamtranfito lordanepolTciruricftis. Dciebit 

vos Dominus , arquc difpcrget in omnes gcntes , & remancbitis p.auci in hationibus , ad quas 

vosduvTiuruseft Dominusi Nondimiitet te,necomninodelebit. Dauid quoquc in pcrfona 

* Pfal^R Mcfsiaj&Chriftituncpaifuriavobis ficaiti Deus oftcndit mihi fuper inimicosmcos,ne 
occidaseos,nc quando obliuifcanturpopuli mci , Difperge illos in virtutc tua &: deponc 
cosj&c. quac&mendacia veftra exccrandaadhuc continuata in Chriftum,&pcenam ve- 
ftram indicant euidenter, 6c v(qucquo ha:c durabunt , doncc fciant quod Deus dominabitur, 
ncdumlacob.fcd &finuim tenar totiiis,acqucad vclpcram conucrtantur. Nonnecontinue D 
viuicis in f ibicl>ionc graiufsim.i, & miferabili fcruitutc,in mifcria & irumna, in dolorc miil- 
ripli:i&labore;quodmiraculumfiuc mirumquodlaborarij omniquaqucexlaboribusluis 

llO.iiihlc viuant,diccncc|| Poeca 

f j-li,!; ' Omne fotum (orti Palria , eff vt pfcibus acjuor, 

Ft voliHT! V xcnum cjiiirquid tn orbe patet? 
NccfuntChriftianiinimicivcftri ccnfendi vtdicicis,fedamici. Amorc namqucChriftiqui 
ex vobisdciccndir,volunc,orant ,6cprocurantpro viiibus vobis bonum , imo bonamaxi- 
mainpr.T(cnii,Sc(!miIiterinfuturo,ficucifibiipfis. Quod igiturconfcriiamini ifto modo, 
cft in pccnam pcccarorum veftrorum , vt cciam pcr vos alij caftigcitur , ne infuper luccrna & 
memoria fanvSlorum Patrum vcftrorum pcnituscxtinguatur. Dicit cnim Mofcs, non dimit- 
tct tcncc omnino delebic,nequcobIiui(cccur pafti in qao iurauit Patribus tuis : & Dauid, Ne 
occidascos, ncquando obliuifcantur populi mei. Quod &non irracionabiliccr fiericrcdi- E 
tur, vdibii veftriprophccici apudvosinimicos fidciChrifti.inxmancntcs.fidem Chriftifi- 
dcliicr at:cftcnciir , ficuc fupcrius tangcbacur ; Adhuc aucem & propter cos qui cx vobis quo- 
tidie conucnuntur, amplius aucem &: propcer reliquias Ifrael,qu.T finalicer conuerccncur. 

Alij auccm, puca Saiaccni &corum Philofophi facencurmiracula Chrifti noftri , & vcram 
caufammiraculorumfuorum,vidciicetverumDcum ,& verameiuspotcntiam&virti tem: 
fcd dicunt vlterius,IIIamiracula non probnrc ipfum fuilTcDcum ,ficut a-ftimanc Chriftiani, 

II Miginrfi fed aliqucm II wrf^wawfaniSum \\ma(rnum Dci amicum, & \\ma^num Propliccam, ficut Mofcs 

||.Ma^iHiu &Mahomeccsfucrunt,&hxcefttraditio Mahomcti. Scd fi Chriftus fuit magnus fmftus, 

iM.iSiliiu magnusDcianxcus, &magnusPropheta,ficut&Dcuspertam eiudcntiamiraculadcmon- 

lirauir. 



C A p. I. T>e Cauja T>ei. CoroU. pars ^r. 55 

A ftrauit , non tuic mendorus feduitor, fed veraxduaorSc doftor. Non fuit ergodoatina eius 
inendofa,fedvcra:Iaeiusautcm doclrina habeturipfumfuifle Dcum; Fuitctgo veraciter 
ChriftusDeus. Hic itfpondebitis forfitan cum Manichiis harrcticis, fccundum tradicio. 
ncm Mahomcti dicentes totam doatinamChriftj fuiife vctam;fed eius difcipulos veiut rudcs 
ipfammiilcintellexifle.&exignorantia aut exmalitia ipfam fctibendomultiplicitercortu- 
piirejinipfaaucemdodriiiaChriflMUillatcnus contmenipfum fuillcDeum, bedforliran in 
doarinaperdifcipuiosciuscorrupta. Scdhicquxfo paciriceaufcuitetis. Nonnc Autorita- 
tcmic Veritatem incorruptam Euangeliorum noltrorum fufticicnter oftcndunt contra rc- 
fponfionem proximamiam ||/'r*»>;j;7i> Nonnc rationabilitcr potiiis crcdendum viJetur HprxmilB 
quod to:,tales,& tanti Chrifti difcipuli, Apoftoli,6( Euangclifta: cum ipfbconrinue pr.Tfentia- 
htet conuerfantcs , ipfius vuam & opera continuc prxfcntialicer intucntcs , ipluifque iloari- 
nam continus pcrfen tiaiiter audicnces , de iftis concorditct confcnplcrunt , quam quod Ma- 

C hometesfoliis&ab(ens,qiiiaper fcxccntosannos6campl:us Chriiiopoftcriordc hisfcrip- 
iiv. Im6fcriptuianoftradeChrifto,quamtot&talcs fcripfcrunt concorditer.&fidc, vita 
acdoarinacontinueteftabantur,videturmultomagisauthenticalegeveftra,GuamMahomc- 
tesfolusvelaliquis difcipulusciusfolus,aut vxoreius aliqiiafolafcnpnt. Adhucautemfor- 
tafsis dicetis , quod Mahomctusfuit Propheta ,quare & quod Chrifti doi^rina fuit ci diumi- 
tusreuelata. Vcrum quanvjuainhiiflit Propheta, niuha potueruntfuilfe, nequaquam fibi di- 
uinitus reuelata. Nonnc ergo magis ctedendum tcftibus concordibiis przefcntibiis , vidcnti- 
bi!s,audicntibus,palp:intibus,quam M.ihomctofoli&abfenti, decuius prophctia non con- 
ftat fpccialiter in nac parte? Cur eciam noncredcndum Chriftum docuilTefcluifleDcumj 
cum anciqui Prophcti ludc.T , 6c Sy billa ipfum fore Deum concorditcr prophccabant , ficuc 
exprophctijsiplorumpoccftperlpicuedc.noiilhari; QuomodocrgocredamfoliMahomc- 
to.sciftismulcisclanlsimilqiProphctisnoncrcdamJNlccpoicftquisfingcrcnosChriftianos 

^ linxiflchuiulmodi Prophcii.is, (icui fupcriuseftoftenfum. Adhuc aiitem ii Mahomcccs fuit 
Propheta.itatuetunt Chriftidifcipulifaducius fcribcntcs,ficuthiftori.T noftr.x docent. Non- 
ncfecundum Auicennamma.\imum Philofophorum vefirorii lo. Metaph. iujEi.Prophctia 
eft donimi fpintus faiidi..& quam plenehabucruntdilcipuliChriftipantercongreg.iti ipiri- 
tumSa,-;(ftum,reudonumhuiufmodiSpintusSan<fli, quandodic Pcntecoftcs SpKitusSan- 
dusinfpecic ignisrcpleuit totam domumvbierant fcdentcs.Si ipfosomncs,in tantum vt 
ctim eflent Hcbrii,linguis omnium gcntium lubito loqucrentur! Nonne Pctrus Sc i\aulus,6c 
alij Chrifti difcipuli prophetabant? Nonne loannes Chrifti difcipulus Sc Euangclifta , decur- 
f um mundi a tcmpore Chrifti vfqucad fincm mundi in fua Apocalypii prophetando dcfcrip- 
fit,vbi&dcMahomcto veftro.&vcftri pcreum feduLrione.&Chriftianorumpcr vosim- 
pugnatio"c non tacuit? Nonnc & multi ali; Chriftiani roultis temporibus clarifrime prophe- 
tabant? Difcipuli quoquc Chrifh, Apoftoli & Euangcliftce Euangclia noftra diaantes, fcri- 

D bcntes,ip(aquevita,do;lrina,fado , & verbo ,etiam vfquead martyrium6( inipfo marty- 
rio conftantilfimc artcftantes .fecerunt, id eft, Deus fecit pro eis multa mitacula gloriofa 
tam in vita quam poft vitam eorum? Quare & lecundum refponfioncm veftram pr.Tmiffam 
ipli fucrunt mai;iii fandi, &mat;ni Uci amici, imo maiorcs Mahometo vcftro,pro quo 
Dciis- miraciila null.ifccic , ficut lupcriiis tangebatur. Fuit ergo vita^t dodrina corum fan- 
«Sa6cvera,qi;.imDcus pcrmiraculatjlia approbat6c tcftatut. Praitcreaa tcmpoteChnfti 
vfqucmodo ,fenipet iiiccrC hri:liinosmiracula duraucrunt, perChrinianosfcii pro Chri- 
ftianis.qmfccundumiftamdodrinam Chtifti quam habcmus, vixerunt. Deuscrgoappro- 
bat talem vit.am pariter & dodrin am. Nonne primo fanL^i Martyres Chriftiani , v iri 6cmu- 
liercsinnumcriproiftafidecertantes, mirarulis plurimis darucrunt? Nonnc &c poftcaDo- 
ftores Chriftiani concra Harreticos pro fidc quam tent mus ,veibis & fcriptis concorditer di- 
micantcs.mir.iculisplurimis clarucrunt? Nonne ConfclIorcs&Virgin^s fecundum fidcm 

£ iftam viucnces, miraculis plurimis claruerunt , ficuc hiftorii plurimsc conteftantur» Qiiomo- 
do etiam videtur crcdibile [\ Chriftiani errarcnt communiter in credendo, prarfcrtim ciim di- 
ligantDcumfccundum doflrinamproximarpartis huius.quod Dcusnon reiicl.^.rct veiita- 
tcm alicui Chrifiiano , pro quo facit alia miracula tot & tanta , fcd tantiim vni infidcli , idolo- 
latrxCcntili, vcftrofcilicct Mahomcto? Talisenimfuitpriufquam Prophecia: munus accc- 
pit , ficut libri veftri teftantur. Sic enim reuclauit Chrifto nofti o ludato , 6c pcr ipfum difci- 
puhsfuis ludseis.quando legcm iplorum voluit exponere fpiritualiter &<: implcre. Adhuc 
quarfoaducrtitediligcntcr modum facicndi mir.acula Chnfti 6c omnium aliorum. Nonnc 
omnes alij , pcr quos feu pro quibus hebant miracula , orabant ad Dcum taciic vel cxprefs^ 
pro miraculis faciendis, ptoteftantes fe non poffc miracula faccre propria poteffatc , & fc 

Deum 



5(5 Thoma ^radxfardini L i b, i. 

Deumnon cllei Chriftiis autem creberrime Sc psne (empcr miracula bciens, fincorationis A 
fuftragioillafecit,im66cprjctendebatIe facereomnia propriaautoritatc , propriapotefla- 
te , & Ibla fua propria voluntate, vt fic oftcndcret ic elle Dcum , 64 Deus ab hominibus crcde- 
retur. Vnde&vtplurimammiraculafacicndo , tantum voluntatcm faciendi cxprefsit,& 
ftatim fiebat miraculum quod volebat , vt fic euidenter oftendcret fc haberc voluntatcm in- 
fruftrabilcm,omnipotentem & gen^ ralitereflicacem,qualem no habe: aliqua creatuta , cum 
fit tantum virtutis linitar , fcd folus Dcus virtutis fimplicicer mtiniia: , licui oftana pars do- 
ccc. Dixicenimmortuis, paralyticis,aliifqucintirmis, futgc;Carcis,refpice;Mtnco,cxtcn- 
dcmanumtuam-, Leprofo,volo,mundarci6c multis pctcntibus multJ,fiat,6cftatim ficbat 
miraculum quod volebaci Fuit ergo vcracitcr Chriftus Dcus. Quomodo namque alitcr 
Deus ipfum taliccr apptobafTct? Quofdamauteminfirmos curauit, qujcdam alia laciendo 
proptcr miniftcrium i quandoque aucem orauic Deum Patrcm pro miraculo faciendo, 
vc fic oftendcrcc quod vittute humnnicacis aftumptx non potuit miracula Eicere , fcd g 
tantum virtutc diuina. Ampiius autcm Chnftus fiut maior Propheta ^ cminentior 
Mahometo ; uuare 6c vt vidctur lex Chrifti lege Mahomcti. Nonne ille cft maior Pro- 
phetaquihabetfpiriium Prophetiic , & virtucem miracula faciendi , quamillequi habccal- 
terumhorumt.tntum? Nonne AuiccnnaclariTIimusPhilofophorum vcftrorum,4.deAni- 
ma 4 dicuquodpropnetasfacieiidi miraculapcndctcx virtucedcliderariua.quxproucnit 
exaniina Prophetaedigniorisprophetii-, 6(io.Mctaphyf.fuaj.l,quod certicudocft cxcui- 
dentiamirauilorumi Chtiflus auccm exccllentifflmc habuit ambo ifla, licut quamplures 
hiftorixmanifcftanc; Mahomccus aucem vefter vix cenuitcr , fi tamcn aliqualicer, vnum 
horum , donum vidclicct Prophetia;. Aliqua namque vera prardixit , (ed pauca , aliqua 
vcrofalia, ficuc libn vcftri 6c rerum cxicus manifeftant; fcdmiracula nulla fccit, ficutip- 
fcmecinScnpturavcftrateftacur. Annon6{hocidcm fupra.contraquartam refponftoncm 
pcr Autoritacem Auiccnni fimilitcr tft cftenfum ? Nonnc eciam fanif ior Prophcta videcur, q 
qui fanftius mundum ingrcdicur, fanrtius co.iuerlatut in mundo , & fantfius cxic mun- 
dum .> Chnftus autcm fanftius ingrefTus cft mundum , quia pcr annuntiationem Angeli- 
cam conccptus dc Spintu Sando.cx Sanftifiima Vitgine Maria, & natus, ficut liber lcgis vc- 
ftrsmultislocis tcftatur : Sanftiusconucrfatus cft inmundo, ficutvita, dodfnna, &: mi- 
raculafua nrobanc, nec vos ncgatis vt crcdo ; fandius egrclluscftmundum , ficutillami- 
raculamaxima, quxcircamortem ciusacciderant , lucidc manifeftant, re(urrc!(itamor- 
te, afcenditinctrlum , ptomific6(mifitSpiriram Sanftumluisi fu'tcrgoexcellentior Ma- 
homcto. Adhuc autem quia vos Philofophi Saraceni cftis magni Aftroiogi , 6i: omnia qiix 
gerunturinfenus caufis luperioribus depucacis, vtlccundum vcftraprincipia vobisloquar; 
Aduercitequxfomagnam coniunftioncm Saturni6cIouis , quxpr;rccfsit . 6cprsfignifica- 
bat Prophetam vcltrum 6< feftam cum omnibiis circumftantiis ponderandisi refpicite 6c 
coniundl:ionem magnam, imo maiorem &maximam, eonindem cum luis circumftantijs j^ 
vniuctfis, quxpaucis annis Chriliiim pra:cclsit ,6cfuic fignificatrixfupcr Piophcta noftro 
futuro 6c fcifta : Harc enim & veftri &: noftri fciunc prompcilsinic calculare , & confidcrate 
qux debeac folennior, cxcellencior 6c dignior iudicari. Nonnc coniunftio illa Chrifti? Quis 
Aftrologus dubitat aut ignorat» Nonne crgo Prophcta noftcr & fcfla noftra, Prophetam ve- 
ftrum,6cfeaam fimilucr luperant 6c cxcellunt? Nonne 6c Chiiflus & rcligio Chriftiana 
habuitplurimacLirifsima tcftimonia antc , fimul , & poft , ficut prxccdeucia docucrunt, 6c 
continuata miraculaadhucdocent;Vcftcraucem& vcftra,nulla,vel faltemnontot,non taiia, 
neqi tanta. Adhuc autem lex ducciis ad pcrtciaionem 6c fcelicicate anim.x in pr.rfenci 6c in fu- 
turo.mclior videcur & dignior illa.qu.x ducit ad f .Klicicatcm fcu volupcatcm corporis in pr.r- 
fcntiic limilitci- in futuro : Lexautem noftra ducic ad perfc£f:ionem & foelicitatcmanim.Tra- 
tion;ilis piincipalitcr in prarfenti & fimiliccr in fucuro; vcftra autcni ad f xlicicatcm feu volup- 
taic coipons in ptxfcnci ,& cciam in tucuro, ficut iiiftitutiones & promifsioncs Icgis noftra:6c ^ 
vcftrxtcftantur.Nonnc & Auicenna maximis Philofophorfi veftrorum. ^.Metaph.fuirvlt. 
Lcx,inquit,noflra qua dcdit Mahomctus,oftcdit difpofitione f xiicit.nis 6C miferix,qiix funt 
ffcunduro'-pus:f-<'alucftproinifsio,qua:apprehcnditurincclleau,6crationcdemoftraciua, 
6£.hscc eft fxlicicas6c mifcna animaru,qux prob.'iturargumcntationib',qu.iuisnoftr;r xftima- 
tionesdebilcsfintadimagmandumcasnuncproptercaufasquascgooftcndam.Sapicntibus 
vcro Theologis mulio niagis cupiditas fuit ad confcqucndam h anc fa licitate , quam fcclici- 
tacccorporu,quxquamuisdarctuceis,nontamcn attendcruntcam ,necapprec!ati funtcam 
comparacionc huius fcelicitatis , quxcft coniunrta primx vcrititi , fiturcftcndam dc ca. 
Igicur faciam fcin difpofitioncm huius foclicicatis & mifcrix, quae cft ci contraiiai Corporalis 

autetn 



Cap.i. T)ecaufaDei. (^oroU pars 12. ^j 

A autem foelicitas iam afsignata eH in lcgc. Nonne & GaldifFa veftcr, & Soldaniis , nc aiij ma- 
iorcsveftrifecundiimtraditioncmlcgisvcfira;credunt&:pra:dicant,quod mortui veftn re- 
fiilcitatiadvitam,comcdcnt&bibentomnia delicata,putai3gana, mel, lac.cafciim.&bu- 
tyrum,'i<quod habebunt multas Scpulchras vxores,quibus carnalitcr milceantur? Scd quam 
inhoncftumhoccfletinfoclicitatefutura, quam carnale, quam beftiiilc, quam irrationale, 
quishoneftusPhilofophusfiicilcnonpcrpcndit; Adquidcnimibioportebitcomcdcre? vel 
propter neccfsitatem, vcl propter folam voluptatem ? Si propter ncccfsitatcm, crunt ibi cor- 
pora hominum alterabilia ad infirmitatcs, orbitates, triftitias, &: ad mortcm, & ica forlltan aU 
tcrata: hoc autem foelicitati repugnat: Foelicitas namquc fecundum omnes Philofophos 
vcftros,&alios,eftbonum,l^abile,5c pcrfedum. Si propter lolam voluptatcm, quis eosa 
gul3,incontincntia, autintempcrantia , cxcufabit. Sietiamibicarnalitcrcomcdeiis, nonnc 
&carnalitercgeretis,s:locumfGelicifsirrum furpKcrpo!]uciis, 6(abominationcm,foctorem 

B 6cta:diuminuicemparietis>Adhucautem(icomedetisihi&bibetis,nonnc&pofteadormie. 
tis, ficque a foclicitateceirabitis, &miferiam incurrctis. Docent cnim Phijofophiconcordan- 
ter^quodaftuseftpcrfcdtior potcntu,6c vfus habitu; quare &fjt:licitasquareftfummum 
bonum humanuminadu6cvfu,noninpotentia habituuc conHlht. VndcS: quidam Philo- 
fophorum prxclarus rccicat, i.Eth. vlt.approbandodk^tum vulgarc, Nihiidiftcrrefccun- 
dum dimidium vitar foeliccs a miferis. Ad quid ctiam ibi habcretis vxorcs, vcl proptcr gcne- 
rarionem, vclproptcrfolam voluptatem ? Non proptcr gcnerationcm : Hicenim tantum 
nonibicftlocus,tempus,&cucccfsitasgcncrandi, nccqmfquam ibi indigcbit h.Trede.ciira 
quilibciibifempervtcrcditis, immottaliterlit viduius. Adhucauicm vel lempcribi gcne- 
rabiiis.velceftabitisaliquandoififcmpcr gciicrabitis, producetis immoderatam&oncro- 
fam multiiudincm tiliorum, nec illa (ocictas paradifi feu coeli vnquam crit pcrfeifa , ncc lina- 
iitcr confummata : li aliquando gencrare celfabitis, cclfabitis 8c a veftra fuelicitatc , & a:tcr- 

C nammiferiamincurrctis. Filij quoqucveftn ibiprogcniti, vci gencrabunt ibi vlterius.vcl 
nequaquam : (i ^enerabunt, ctit ibi infinita & immoderata multiplicatio filiorum. Vidctur 
quoque quod tilij, qui nunquam beatitudincm mcruerunt.erunt ibi ita bcati, ficut Patrcs co- 
rum,quiipnimhicmultiplicitcrmcrucrunt, ciim ibi nonfit tempus, ncclocusmcrendi :Si 
nullatcnus gencrabunt, nunquam beatitudincm confequcntur, fcd milcri fcmper crunt. Ncc 
habcbitis ibi vxores propter folam voluptatcm cxplcndam , quis Philolbphus dubitat ? quis 
honcftusignorat?quisfanushocfpcrat, nifiporcusforlitan Epicun ? Itcm ve! habebitisibi 
concupifcentiam & appctitum venereorum antc at}um vencreorum,vel ncqunquamtfi habe- 
bitis.habebitisibitnftitiam&dolorcmcxdilationc.Sc carentia dclciftabilis concupiti. Dicic 
cnim Philofophus, 3.Eth.2 i. Intempcratus concupifcit delcdabilia , proptcr quod & trifla- 
tur non adipifccns ; ciim triftitia cnim concupifccntia ^ qui &c 1 2- Metaphyf. oftcndcnsDeum 
fcmperoptimefehabcre, 39. probatipfum fcmperhabcrc maximam delciflattoncm fcuvo- 

U luptatcm,8(hance(realicuiusadus(emperpra:fcntialitcrexiftcntis, quia aftus exiftens cft 
per fc 8c maxime dcleiSabilis ^ (pes vero de aflu futuro, 6c mcmoria dc a^ftu prarterito non pcr 
Ie,fcdproptcrailum,8cquatcnushabentqiiafi prxfcntialitcripfiim aftum. SupcrquodA- 
uerrocs vcfter; Spcs, inquit, 5c rcmcmorntio, quamuis fint voluptucfc , tamcn funt dc rcbus 
non cxiftentibus in actu, 8i funt voluptuofi , quia fpcrans imagmatur ca cffc comprchcnfa 
inaftuj&fimiliter mcmorans , & innuit quod comprchenfio voluptuofanoncftniliilliiis 
quodcftina<ftu,noninpotcntia, Sc quod dcfidenum pricedcns comprchenfioncmmagis 
videturdolorquamvoluptas,quod5c Auicennaveftcr,6comnesPhilofophi& Medicicon- 
reftantur, Scfrcquenscxpcricntiamanifcftat itriftitis autem foelicitati non conuenit,fedrc- 
pugnat. Sivcroconcupifccntiamncqiiaquamhabebitis, nec habebitis delcftationemino- 
pcre vt videtur. Ad quid etiam oportcbit non concupifccntcs omnino aifbum huiufmodi cx- 
erccrc? Etfi vosviricumtot vxoribus plenis voluptatibus affluctis, 6ich.-Ecf(jelicitas veftra 

E crit,curnon6<qu2libetmulicrmultosviroshabebit, vtficfuis plenis voluptatibusfimiliter 
fiuicntur.aut iplac femper infcelices 6c mifersc permanebunt ? Ampliusautem vel fcmpcr con- 
tinue excrccbitisadumcarnis,vcl ceffabitis aliquando pcr viccs : fcdablitquodvellcuitcr 
cogitctis vos cxercituros continue talem ailum; lic enim &: porcis apud vos quoquc immun- 
dis 6t illicitis ad vefcendum, cfficicmini turpiorcs. Ncqucetiam potcritis cxtrcerc continue 
lalcm aclum cumvnavxore, eo quod h.abcbitisibimultas;nequecum multis ; quomodo 
ctiampoteruntmuhx vxoresvirivnius profcrlicitatcfuacomplenda, in taliaftu contmue 
occupan , nifi cum viris diucrfis adultenum committcndo ? Et fi a tali adtu aliquando 
cefTabitis minuctur vcftra foelicitas vcl ceffabit, ficut prxmiffa teftantur. Quis || etiam || trgo 
Philofophorum ijjnorat , foelicitatcm humanam tantummodo confiftcrc in opcrationc 

pcr- 



^g Thoma ^radn^ardini L i b.i. 

pcrfcdifsima homiiiis,6{ quis ncfciac operationem pcrfcftifstmamhominiscffe opcratio- A 
ttctn fccundum pcrleaifsimam potcntiam hominis , circa pcrfeftifsimum fuumobiciaum i 
J: qiiis dubitat animam rationalcm cfiTc pcrfciftiorcm potentiam quacunque potentia corpo- 
t-ahJ Quare6cccrtunicuiHbctc(rcdcbct,qii6dfoehcitashominis m cognitionc ; in coniun- 
aionc.&frui:ion;perfeaiIsimaDciconliflit,{icutHermcs, Plato, Ariftotdcs, Auiccnna, 
Algazcl, Aacrroes, & omncs Philofophi tam Sarraceni, quamalij pariter contcftantur. 
Nonnc &: delcifbtio corporalis Sc anima beftialis , pr.-Ecipue autcm vcnercorum , quim plu' 
rimUm impeditopcrationem animxrationalis fpiritualcm,Jkdcle£l:ationemeius hnccramJ 
quarc & pcifciSx fjihcitati repugnat : Dicit cnim ArKloteies 7. Eth. i r . Impedimentum , ci 
quodeftprudciitemcfle.delcaaiioncs, &:quantomagis gaudct, puta ca quae vencreotum: 
Nulium cnini vtique poffe intcliigere aliquid in ipfa. Cui ctiam in tah delcftauonc carnaJi 
&bcftialihumanarn bcatitudinemexpcdatis.i; non in deledatione fpintuali & rationali, 
pcrfc£lion, pcriTiancntioti, quia coiitinua, boneftioti,puriori,meliori, atqucmaiori,pr«- g 
fenim cum ambas fimul noii pofsitis haberc J rcpugnant cnim ad luuicem & roumo fc ex- 
pcllunt, ficutfupcriusproximodoccbatur. Etquis Philofophus nefciat, quod ficut potcn- 
tiarperfeftiorisjinfatigabiliorisjhoncftions.fanitiotis, & mclioris ciica conuenicntifsimuni 
fuumobieLlum,ficutproportion3lis6pcratio, fic6c proportionalis delcdatio rationabilitcr 
debetcftei potcntiam autcm hominis pcrfcftifsimam, infaiigabilifsimam, quia immatcria- 
lcm,&incorruptibilcm,purifsimam, honcftifsimam, fandifsimam , maximc Dciformcm, 
& vniuerlalitcr optimam clfc animam rationalcm,quis negat? & proportionale eius obic- 
dumquisdubitatefleDeum? NuHus crgo pcrmittitur dubitarc fochcitatcm dclcftabihffi- 
mam,&dclcdationcm fcehciflimam cxpcrtand.am in operatione animz rationalis pcrfc- 
.5lifsima,continuifrima,fincerifiima,&findli(simacircaDcum, ficut pra^didi Philofophi, 
&plurimialijGcntiles, lud^i&Sarraceni vnanimitcr conteftantur, & quam rationabiliter 
iuxtaprxmifla? Nonnefccundum primam fuppolitioncm , tcrtiam partem , &quartam,C 
Dcuscftfumme,copiofifsimc,abundantifsimc,6cinfinitifsimcdcleaabilis,voluptuofus,ddi- 
|bcatuf, dofus,dulcis,fuauis,amabiIis,gaudiofus,fcEhx,&:|i^<'»<w/' Cur crgo fccundum panem 7'" 
& Sa-^nonpoteftfctalemfuiscultonbusinfuturabcatitudinecxhiberc; &ipfosfuisfinccris 
delicijs & fcmpcr continuis, finccre &; continue astcrnaliter fatiare, vt fic ipfemet eis foelicitas 
ddcftabilifsima&dcleaatiofoelicifsimafempcrfiat? Nonne& hoc pulcherrime congruit 
fationi? AnnonfecundumomnesPhilofophos vcrc Philofophos, &fecundumcxigcntiam 
fationis,homodebctomniafaccreproptcrfinem? &cumnonfitinfinitus procdTus infini- 
bus,ficutfecundafuppofitio& ipfipantcrconteftantur, aliquiseft omnium finiumvltima- 
ius,quiproptcrfequxritur,&alij propteripfum : hicautcmeft bcatitudo foehcitafquc fina- 
lis.ik inquo quxrcnda ipfa foelicitasnifi in Dco? &quiderit iftafoelicitas.nifiDeus^alio- 
(. j quin Dcusproptcratiudafe elTetamandus finahtcr, &afuis ||f«//«r;^««venerandus,contra 

bu"'"°"' omnesreacPhilofophantes.&contra^o.partcmhuius. Nonnc & fccundum^r. partcmD 
Deusamatoribus& feruitoribus fuis nonparcefcdabundantcrrctribuct, & vbi & quando 
nifi in fjelicitatc futura ? hi autcm fccundum dodrinam trigcfirai partis huius, fupcr omnia 
nedum exiftcntia, fcd ctiam pofsibilia & imaginabilia citra Deum quantalibct, ipfum .amanr, 
&fcruiunt ci bocmodo,qu6dproq'janti(cunque bonisdcle6tabiIibuscapefccndis,autma- 
hs triftabilibus prxcaucndis, nufquamiprumfcicntcroffendcrcnt vllomodo. Nonnc crgo 
boBummaius ipfis ictribuct, & dcleiftationcm maiorem? &quodbonumnififcip(um? & 
quamddcdationcm.nififuampropriaminfiniram? & quis nefciat ddciaationcm diuinam 
cffc fanftifsimam, finccrifsimam, honeftifsimam, continuifsimam, & abundantifsimc infini- 
tam, ficut prima Suppofiiio, tcrtia,quana,& io. partcsdocent. Hanc autem foclicitatcm 
dclciflabilifsimam & dcleftationem foelicifsimam, & maxime Dciformcm nos Chriftiani fe- 
cundumlcgcmnoftram, Chriftidoftrinam, omncsconcorditer cxpcdamus. Nonnccrgo 
lex noftra rationabilior, honcftior, & fancT^iorcft quam veftra ? Nonnc &in Scriptura vcftra 
habeturquodfoloriturintcr duocornuadiabofi: quarc&quod illiqui adorant ad Orien- 
tcm,:idorantdiabolum ? quod Afinus,quandorudit,videt diabolum , & ideotam horribi-E 
remfonum facit ? quod Gallus quandocantat, videt Angchim, &ide6itacantat? &multa 
fimiliaquarnulIusPhilofophus dubitateife ddiramcnta inania & figmcnta ? Videturquoq; 
contraordiiicmnaturalemquodlcgifubtiliori, fpiritualiori,&diuiniori, ficutcftlcx noftra, 
ruQior,carnalior,bcftiaIiorquc fuccedar, ficuti cft lcx vcftra. Naturalis cnim proceftus videmc 
dc rudi ad fubtiic,dc carnali ad fpiritualc, dc minijs pcrfcclo ad magis pcrfcaum i Nonnc 5C 
cxccllcntiam lcgis noftrp fupcr vcftram.oftendunt potcntifsimamiracula pro nobis conrra vos 
diumiti^lsncpcfoaa^ficutmultipliciachronicarefcrunt^quorum&paucafupcriusrcdtanturf 

Rdpondc- 



Cap.i. T>eCaiifa Dei. QorolL pars^i. 59 

A Refpondcbirisforfitan&dicciis, quodetfilcxnoftracflctmclior, vcflratamcn cft bona & 
fufficiens ad falutem, fed ti noftra fit bonaeft vera & re^flaj veftraautcm mala falfa, arqueer- 
ronea,repugnantenim in multis. Si etiamnoftrafitmciior, curpcrfequimmi eaintantum ? 
curetiam non || eligitn meliorem ! aut fi non omnes velitis, curnon patimini voientesex vo- |icle"iftis. 
bis ipfam eligere & tenerc ; f ed fi quis cx vobis ipfam eiegerir.ipfam continue trucidatis? Au- 
ditc Auicennam maximum Philofophorum veftrorum. lo. Metaph. fiiaEvlt.docentemex- 
prcfTe, non debere cfTe aiiam legem, nifi illam qu.T defcendit a Dco per Prop'hecam , cuius in- 
ftitutio optima eft,& illam cfle dilatandam per totum mundum,6( (i qui fuerinc qui a Icgcdif- 
cordant,priiis,inquit, cOrrigantur vt rcfipiicant , ^quod (ifacere noluennr, occidamur. lUtfi. 

Ex tota igitur lila longa conccrtatione colligitur ratio talis breuis , Quicquid Dcus reue- 
lauit, &:teftabatur, eftvcrum , ficutprimafuppofitio, ?; tcrtia pars demonftrant; Fidem 
ChriftianamDcusreuelauit, &:ceflabaturricutpracccdentiamanfte(tanti Fides ergo Chri- 

■o ftianacftvcra. Scioquodprotcrui & cauillofiproteruicntcauillando, vel tacite cogitantcs 
quodpr^cedcntia non demonftrant Dcum reuelaircautteftatumfuidchanc fidem. Et fa- 
tcor.qiioJ iioncft ibi demonftratio Viathcmaticaexprincipijspcrfenotis, ficurnecinPhi- 
lofbphianaturali, Mfraphylicali, ncquemorali, fcdqualemmaceriatalismoralispermitrit. 
NonnebcncdiciiPhilofophusiilemagnus i.Eth. 3. quodbenedicctur fiifficicnter, fi fc- 
cuiidum fubieftam materiam manifcftecur ! Certum cnim non fimiliter in omnibus efl quae- 
rendum : bona autcm & lufta dequibus Ciuilisintcndit , tantum habcnt diftercntiam & crro- 
rem vt vidcanturlegefolaefle.natuta vcronon. Aroabile igiturdetalibusdicentes, grofl^ 
& fignraliteroftendfrcvcritatem : Eodem vtiquc modo& recipere dcbitum vnumquodque 
didonmi.difciplinatienim eff intantum certitudinem inquircie fccundiiin vnumqiiodque 
gcnus, in quantum nacura rei recipi', Proximum cnim videtur & Mathematicum pcr/uaden- 
temaccepcarc&Rhetoricum demonftrationes cxpetere. Imo & Platodcrebus nacmali- PI«o. 

_ buslociiturusin fecundo PrologoinTimarum, ficaic, Pndico iam 6 Socraces, fi dum de 
nacuravniuerfacrcidirputatut-jmlnimcinconcufnis & inexplicabiles rjciones afFerrc vaiiie- 
rim, ne miremini, quin potuis intuere , fi nihilo minus quam quiuis alius coiifentancas afl., r- 
tioner aftcram. Memcnto cnim tam me qui loquor , quam vos qui ludicatis, homines f ore, 
atque rcbus ira fublimibus mcdiocrem explanationem magni cuiufdamefTconus laboris. 
Accedat igitur, (upnlico.proftfToraltcnus fidcicuiufcunqucafFcratquc pro ride fiia rjtio- 
nes qua': pocefl ; affe rat 5( Chriftianus pro fide fua racioncs prxmiffas, vcl aiias pofsibiles me- 
Iiorcs , & has & ilias, hinc inde lufto libramine ponderetis, 6c fcio, & fcio mc fcire , quod ve- 
ftninuenencurminus habentes. 

Etiiquismihi reliftendum purauerit arguendo miracula non pofTcfidem noftrampro- 
bare , e6qu6d'ntcr Idololatras& Gcntilesquandoquefiebantmir.icula, (icut fupcriCisrcci- 
tatur, nififortafsisfides infidciiseotum perUiamiracuIapofsit fimilitcrapprobari ; Non in- 
probabditer forfitan refpondendum,qu6d ancc tempus J. ircumciiionis & Legis ,6( fimiliter 

D tempote quo durarunt, fucrunt quidam ctiam apiid exreras nationes inter Idololatras &: 
Gentiles, qui vel per rcuelationcm diuinam , vel per do,flrinam hum annm, vel indagationcm, 
inuentior.emqucpropriam^Deumveracitercognoucrunt, licet fortc ccnuiccr &vclacej& 
ipfum fimilitcr coluerunr. Nonnequidam Gentilcs Chriftum|| venturum clarifsimc prophe- ||futurumi 
tabant, ficut fuperius tangebatur? cur crgo non deccbat Dcum in San.'lis fuis niirabilcm,mi- 
raculaprotalibusoperari, vt ficipfos iu cognicione, 6c dileftione fuamagis prouehcret K 
firmaret.aliofqueadReiigionemipforumattraherctimiiandam ? Talcs fiqu dcm vidciicur 
fuifTc quidam lulf i Sc Prophec;r ance diluuium & poft diluuium, ante Circumcifionem & Le- 
gem. TemporeveroCircumcifionispcr Abrahaminftitutx.IobrexEdom.quintusab Abia- 
ham Patriarcha, qui poftcie£lionem lacob ex hfau rrprobaro procefsit. Tcmporc quoqiic 
Legis dati per Mofen, tales videntut Regina Auftri , & viri Niniuitac , ficut flicras litcr.T, cti- 
am Euangcliftaccontellanrur. TalisinfiipervidccurfiiideNabuchodonofor rcx clanfsimus 
Babilonis,&primusMonarchaChalda?orum , poft fiam humiliationcm ,pceiiiteiniamt)ue 
pcracVam; Dariusquoque Rex Medorum, qui6ca Chald.Tis tranftul^c Monarchi;'.m. Talis 
fimilicervidetur Piide , lcgeadhucduranre, illequoquc AIcxandernobilisKex Gr.rcorum, 
qui5<:aMedisabftulitMonarchiam;quod6c euufcntcr teftatut Cornclius Ceurio , vir re- 
ligiofiis 5c Deo acccptus, nunquam lud^rus , nec dum Chriftianus cffcflus. C ur ergo de a- 
lijs perfonis fimiiibus non fimiiiter eft credendum,iicct hiftorix diuina? , vel alix de iplis mi- 
nimefacianrmcntionem ? NonncDeusloqueisper Prophetanv de citutate fua & ciuibus, 
gencralit.T fitisdicit? Memor ero Rahab &: Bjbylonis fcientium mcicccc aiicn'gcn.T, 6c Ty- 
ru5,&populusActhiopum,hifueruntilIic: Nonnc 6c cius Apoftolus eandcm generalita- 

tcm 



^o T^honne 'Bradwarc/im L i b. i. 

tcniexpcrcusiInvcritate,inquit,compcri, quonutnnon eft perfonarum acccptorDcus.lca A 
inorniiigcincquitimcteunQ.&operaturiuftitiani, acceptuscft illi. Vnde & Auguftinusin 
Jibclloiuo Dc tcmpore Ciirilbaiia: Rchgionis coiitra Porphyrium, &: De Pridcltinatione 
Sanftorum,ad P rofperum Sc Hilanum.i i . Ab inicio, inquic.gencns humani ahas occultius, 
ahascuidcniius,nccprophetarideftiticChnftus,necquuncum credcrcnt, defucrunt; 6cab 
Adam ad Mofen, & in ipio populo Ifracl , qux fpeciah quodam rayftcrio gcns Prophetica 
fuit,&inali)sgentibus,antequamvcniflctin carne. Ciim enim nonnulii commcmorantur 
in fanitis hebraicis hbris ex tcmpore Abrahi, nec de ftirpe carnis eius, nec ex populo Ifracl, 
nccaducntitiafocietate in populo Ifrael,qui tamen huius facramenti participes hierunc ; cur 
non crcdamus eciam in carceris hac atquciUagcntibus ahis alios f uifil" , quamuis eos commc- 
moratos in cifdem autoritatibus non lcgamus ? Dc iuftis fiquidcm & Prophetis ante circum- 
cifioncmvcllegcmdiuinitusinftitutam,muUx habentur Hiftoria^ latisauthcnticx,&famo- 
fx. DeIobquoquehabeturHiftoriacclebns& vulgata,vndc& Augiiftintis i i<. Deciuitatc B 
Dci,48. Nccipios,inquit,Iudioscxiftimoauderecontendcre nemiuem pertinuifteadDe- 
um pixtcrlfraclitas, ex quo propagollraelefre cxpit, rcprobato cius fratrc muiore: Popuius 
enimreucraquiDcipopuluspropncdicerccur, nullus ahus fuit; homincs aiuem quofdam 
non lerrcna fcd calefti /ocieiacead vcros Ilraclicas fupcrna: ciucs patiix pcrtinentes etiam m 
alijs L^cntibus fuiire,ncgare non pofTunt: quia fi negant, facillime conuincunturde fanfto 6c 
niuabilivirolob, quinccindigena,necProfclytus. id cft, aduena popiili Ifraclfuit, fcdex 
^'entcIdumKagcnusduccuSjibiorcus, ibidemmortuus cft, quidiuinofic laudatureloqino, 
vt quoJ ad uiftitiam pietatemque attinet.nullus ei homo fuoi um tcmporum co.Tquetur : qua: 
tcniporaciusquamuisnoninueniamusinChronicis, coUigimus tamencx libroeius, quem 
pro (ui mcrito Ifraclita: in autoritatcm Canonicam reccperunt, tertia generationc poftcno- 
rpm luifie quam Ifiac!: Diuinitus autera prouifum fuiirc non dubito, vc cx hoc vno fciremus 
etiamperaliiisgcnrescffcpotuiffe, qui fccundum Deum vixctunt, ciqueplacuecunt,pcrti- q 
ncnt< s ad ( pinuialcm irraelcm , quod nemini concelTum effe credendum eft, nifi cui diuinuiis 
reuciatusc:tvnu3MediutorDci6chominum,homo Chriftus lefus. Qui 6cdepcrfedionc 
iuliitia:hominum,3i.dicit,QLiodiuftianciquicrcdideruntinChriftum, gratia eius adiuti, 
vt g.^udcnic.'; cuni pr£nofcereiu,6c quidam ctiam prxnuntiarcnt eflc vcnturum,vtin illo po- 
pulo If-arl, ficut Mofcs, 6c lefus Naue, Sc Samuel. & Dauid, Sc ca;teri talcs , vel extra ipfum 
popu!um,ricutIob,vclantcipfum populum ficut Abraham , ficut Noe, 6cquicunquealij 
furi t quos vcl commcmorat, vel tacct Scriptura diuina. De poenicentia quoque Nabuchodo- 
nororfalutari6{conuerfioncad Deum per prxdicationemDanieiis, &diuinum flagcllutn 
docct Hiftoria Danielis : Quare & Auguftinus De Pra:deftinatione 6c gratia Dci , 6c eft quin- 
tusintcreiusScrmones i^.dicitiQiiodNabuchodonofor poft innumeras impictatcs ila- 
gcilatus paenituit, & poenitcntiam mcruic fruiSuofam, Pharaoh vero nequaquam : 6< quod 
hidunfineshabuerecliuerfos.quod&recitaturinCanonc, 23. qujeftioncquartaNabucho- D 
donofor. DeDarioquoquevideturpatcrcinhiftoriaDanielis. Nonnc6c de nobili Alcxan- 
dro hoc rationabiliter xftimandum, prxfcrtim quia in doftrina iUius pra-clan Philofophi, 6c 
Mai^iftri fui Anftotelis fucrat educatus, qui vcrum Deum efle, 6c omnc fummum bonum,pri- 
miim cfficiens, 6c primam formam, &: vltimum fincm omnium fciuit, 6c docuit euidcnter, fi- 
cutlibiifiiiPhilofbphicimanifcftant; lofephus quoque 1 1. Antiquic. ludaicx vlt. rccicat, 
quomodocum Alexanderpoftcaptam Gazamindignans,feftinarctIcrufalcm,Ioaddoprin- 
cipi Saccrdotumpoftfupplicationem6c immolationcm Deo oblatas, ab ipfb 6c populo dor- 
micnti Dcus prarccpic vt confiderct, fcrcifqueciuitatcm ornaret,portafque protcnus aperiret. 
6ca!iosquidcmcum veftcaiba.ipfum autcm&reiiquos Sacerdotcscum lcgitimisftolisiuf- 
fitoccurrc;'c,nihiIfcuuiTifperantespati,Deoprouidente,quod6cfeccrunt. Et fubdic, Phi- 
niccs vero 6c Chaid.xi Rcgem fccuti putabant , quia quicquid potuiffct furor imperialis per- 
mitrcrc in ciuitatem, ipfc committcret , & Principem Sacerdotum (ummis afficcretcontumc- p 
Jijs,quod 1} diucifo contigit cuenire. Nam Aiexandcr prouidcns multitudinem vcftibusalbis 
indutam,Aniift:tcsvcr6cum byfsinisftoiis, fcd&: Principem Saccrdotfi hiacynthina 6cau- 
rcaftola,fiipcrcaputliabcntcmcydarin, 6c fapcrlaminam aurcam, inquo fcriptumeftDci 
nomcn,adijtfolus,&:numenadorauit,6cPrincipem Sacerdotumprimus vcneraruseftjom- 
nibus vcro lud.xis vna voce Alcxandrum falutantibus, &r circumftantibus Rcgibus Syria^ , 6c 
rciiquis, hoc facicntcm ftupucrunt, corruptamque Rcgis mcntcm putaucrunt. Parme- 
nrivcro fohis cum intcrrpgauit, diccns ; C ureum ommbus adorantibus, ipfc adoraf- 
fct Principcm Saccrdotum gentis ladxxi Cui iilc^Non huncinquit, adoiaui,fcd Dcum cu- 
ius principatus faccrdotij fa^flus cft. Nam pcr fomnium in huiufmodi cum habitu confpcxi, 

adhuc 



Cap.i. T)e CaHfa'Dvu Qordll. pars^n 6i 

j^ adhiic in Dio ciuitatc Maccdonia; conftitutus, dutnquc meaitn cogitaflem poflc Afum vin- 
cere,incicauitme,v[nequaquamncgligcrcm,fed confidenrer tranlircm : namfc perfluftu- 
rum meum dicebat cxcrcicum, & Perfarum traditurum pocentiam} idcoque neminem alium 
in cali ftola vidcns,cum huncaduertilfem habcns vifionis 6c probacionis no£lurn± mtmori- 
am ialutaui. Exindcarbitror diuino luuamine me dilertum, Dariumque viciilc, virturemque 
foluiiTe Perfarii.Proptcrca & omnia que meo cordc fperabanrur,prouencura confido.Et poft- 
*jua Parmcnio locutus eft, Principc Sacerdotum honorans,accurrentibus rcliquis Saccrdoti- 
Dusad ciuitatcmvfq;pcruenit,6cadtcmpluafccndensfacrificauitDeofecundumSacct-dotis 
ortenfioneiipii auce Priiicipi Saccrdotfi,5c reliquis Sacerdocibus muniticcccr mulca donauit. 
Poflccquoquefortanis&quodammodoalitci, &quodammodoSmiiiccrrc(ponderi,diccn- 
doquoldamidolaadoranccs ipfa propccrfenullatenus adoraflc, (edcancummodo pfopter 
Deum,diuina(quevircutes lu.xta rcfponfionemvltimam vigeiima:prim2eparcis,finit&nos 

n imaginesChnfti,Dci,Trinit.itis, Angdorum.&Sandorumhominumadoramus. Quarefic 
videtur quod Deus potuic ipfos tribulatos clamantes non mcongruc exaudifle , ipfofquc rai- 
raculofe.^ioporcuitadiuuille. Adhucaiiccm&quodammodoaliter, &quodammodoiimi- 
liter forlitan dici poflet , quoldam Idololacras cognouifle & coluifte veracicer fummum 
Dcum, fubnominecamcmSiidoloDci (ouis, licucapparccexprarmifsiscirca decimamlex- 
tam parcemhuius, &nihilominuspr^tcr iplumaliaqusdafn idolacoluilTe^Iiinrtis Angc- 
1«, hominibus, veldxmonibusdedicaca ^nontamen tinaliter propccr iplamccidola ,ncque 
finaliccrpropceripfa quorum hicrancidola^fcdquiafiint creaturse, S<:ienii,6{inftrumenca 
Dei ,voluncacem ipliusin profperis 8c aduedis circa homincs exequcnccS, vt ik iniplis6£ 
pcnplaDeum finaliterador.ircnt ,licut&:nosDcumproptcrfe, & lanftos Angeloscius 6c 
homincs , 6< ipforum imagincs adorannis finaliter propter Dcum. Et licec forcalsis in modo 
colendiDcum cx limpliciignorantia , nonexcercamaliciaerraucrunc, diiigcntestamcncum 

^przcmnibusfccundumdodlrinam crigelitnxpanishuius.volcntefquefcire^&diligciiciam 
dcbitam apponcntcs , quis cultus Sc modus colendi fuit Deo placicus 6c acccptus , p.iraciquc 
culcumillum&modum cognitum obfcruare, ipfum interim fecundum fuam (cicntiam6c 
confcienua honorauerunt.Deus ida pie &r dif.retc re(piciens,ignorjnciar, 6c limplicitaci co- 
rum pepercic,linceram vero dileftionem ,fanclam intentioncm 6< voluntaie bcneuolam ac- 
ccpcauit: Hocautemconfonumvidccurracioni. Nonenim videturquod luftiflimusacque 
pijfsimus, pnma fuppolitionc tertia parce,&:quartateftantibus, plus requiratab hominc 
quam accepir, & quam fic in homini^; poceftace, imo quod illud accepcet , li incentione debica 
offeracur. Nonnectiam (ecundum (enientiam Philolophorum communem & fecundum iu- 
dicium cuiuflibet naturalc , dcliberate proponens dare aliquid , puta aurum , & adhibita dili- 
gentiarequi(ita,decepmsIocoilIiusdat aurichalciim, quodlifcirer, nollatenus facercc ,non 
aunchalcumfedaurumdarevidecur, &liberalismcrico rcputacur.ficuteciamecoiura. Di- 

f) ciccnimPhilofbpus.^.Echic.:. Noninmulticudine dacorumquodliberale,fedii)dancisha- 
bicu;6cfupra 3 '.4°. Exiftcnte auteminuoluntarioquod viicpropccrigMOranciam ,volunc.a- 
riumvidcbicur vcique eflc,cuiusprincipiuminipfofcience lingularuinquibuseft opefacio; 
& infra, 6'. 10. lufta dicimus opcranccs quofdam , ncquaquam iuftos cllc , puca a legibus or- 
dmata facicntes vcl nolentes,vel propcer ignor;;nciam,vel proptcr alcerum qiiid,6c non prop- 
tcr ipfa quamuisoperencur quidcm qiise oporcct & quicunquc oportct & (ludiofum ; (ed vc 
videcur , cft qualiter habentem opcrari lingula, velut lit bonus : dico aurem puca propcer ele- 
ftioncm ,&ipforumgratiaopcracorum. Eleilioncmquidcmigiturreaamfacitvirtus^qu»- 
cunquc autem illiusgratia naca funt ficti, non funt vircucis, fcd alterius potcnti2E. Dicchdum 
autem fcicntibus manifeftius de ipfis. Eftvciqucqu.Td.impotenci.-l quam vocant dcinotcta, f„^^„ 
harcautemefttalisvtadfuppoficam inceniionemconcendcntia poflet h.xcoperari 6c Ibrtiri 
ipfis. Siquidemigiturintentiolitbona,l3udabiliscfti(iautcmpraua,aftutia. Nonne6cvi- 

c aetur Apoftolum hoc fcntirc diccntcm ; Cnm cnim gcntcs quje legem non habenc , nacurali- 
iereaquatlegisfuntficiun:,ciufmodilcgcmnon h.ibcntes,ipfifibifuiitlex , qui oftcndunt 
opus lcgis fcripcum ia cordibus .^uis , tcftimonium rcddentcillisconfciencia ipforum , & inccr 
fc i luiccm cogicacionom accufantium aut cfiam dcfcndcncium in dic cum iudicabit Deus oc- 
cultahominum. Nonne Sc veritas ipfa dicit, Si oculus luits fuerit fimplextocum corpustu* 
nmlucidum cric? QuarcScAuguftinus 2.dc fcrmoneDomini inmonrcai. OcuIum,in- 
quit,hicaccipcredcbemusin(amintentionemquafacimusquicquidfacimus. Quodfirrtun- 
dafuerit6cre£la,&illudafpiciensquodafpicicndumcft,omniaopera noftraqu.-cfecundum 
camoperamur,neccflceftbonafintiomniaoperatocumcorpusappellauit , quia6{ Apofto- 
1'Jsmcmbra noftta dicii quardam opcra qux improbac 6c morcilicanda pra:cipit, dicens; 

F Mortifi- 



<52 ThomaXradiPpardim Lib. i. 

MortiticatemembravcftraqHxfuntfupratcrram.fornicationem.immunditiatD.auaritiam, A 
& c«tcra talia : Non crgo quid quifquc faciat , fcd quo animo faciat confidcrandum cft . Qui 
& fupcr titulum Pfalmi. 3J.Bonum,inquit,opus mtcntiofacit, intentioncm fides dirigit: 
Non valdeattcndas quid homo faciat , fed quid, cum fecit,afpiciat; Qui & 8 j . quacftionu 27. 
dicitquodmali, perquosagituridquodignorant , noniuftiti» quscrefertur ad Dcnm.fcd 
maleuolcntiar fu« merccdcm accipiunt : quemadmodum nec bonis imputatur, quodip- 
fisprodeiTe volentibus nocetur alicui, fedbono animo beneuolentia;proemium tribuitur. 
Qui infuperinlibellodeinhonefta famiharitare muJierum ficfcribit , Voiuntasprona facicn- 
direputaturpro operetafti; quod&fimihcervidcnturiuravclledicentiaiVoluntate&pro- 
pofitomaleticiadiftinguenda. Nonne & Ambr. 1 .dcoflic.Affc£tus,inquit, tuusopcrituo 
nomen imponiti 6(Hieron.in epiftola ad Paulinumdeomnibus diuinx hiftoria: hbrisfic 
ait;Nonquidinucnias,fcdquidqu2ras confjderamus. Quis cnim potcft rationabihtcrdi- 
ccre,quod voiuntas lincera Domino famuiandi lccundii doclrinam trigcfimg.non cft reifla,&: g 
rationabihteracceptandajlicetin modo famulandi furrepatcrrorinuitus?Curahas Scnccain 
faniftoru Catalogo ponerctur? Nonne B. Hicr.de vinsiiluftrib" i2.&poniturpr.Tfatioincp. 
Scnecar,itafcnbit: Lucius Annxus ScnccaCordubenfisPhotionisStoicidifcipulus, &pa- 
truus Lucani Poctae^conancntifsime fuicvitse,quem non poneremin Catalogo Sanftorum, 
ri,imcillxcpiftolxprouocarcnt,quxlcgunturaplurimisPauliadSenecam, & Sencca; ad 
Paulum: In quibus cum. efla Neronis magiftcr, & illiustemporispotentifsimus, optarcfc 
dicit eius efte loci apud fuos, cuius ht Paulusapud Chriftianos. Hic ante biennium quam Pe« 
trus 6c Paulus martyrio coronarentur, a Neroncintcrleitus eft. Nonne & fecundum lura 
Caiionica,propt:r hanccaufam errorinpcrfona&>.in conditioncdirimitmatrimoniumiam 
contradum? Nonncetiam hacdcciufaignoranteracccdensad vxorcm alicnam.quamre- 
putatelTcfuam.abadultcrioe.xcuratur; Nonncfcribituriftomodo, Error perfbni &con- 
ditionis confcnfum coniugij non admittit? Siquis enim pacifcereturfevcnditurum agrum C 
Marcello, & poftea veniret Paulusdicens fc elTe Ivlarcellum, & emerct agrum ab illo, nun- 
quidcumPauloconuenitiftedcprecio, .lutdicenduseftagrumfibivcndidifTe? Icem ^\ quis 
promitteret fe vcnditurum mihi aurum, & pro auro ofierrct mihi Aurichalcum, & ita mc dc- 
ciperet,nunquid dicerer confenfille in AurichalcumJ nunquid volui emere Aurich.-Ucum? ncc 
aliquandoinilludconfenfi,quiaconfenfusnon nifi voluntatiscft. Sicutigiturhicerror ma- 
terixexcludit cmptionis confenfum, fic 6c in coniugio ercor perfonjc. Non enim confenfit in 
hiinc,fedineumquemhunccllepuiabjt. Quod ctiam crror pcrfonae nonnullos cxcufetau- 
ftoritate illa probatur, qua vxoris foror, vtroque infcio, forore videlicet & marito in ied ulum 
ciusiflc,6ca virofororis fux cognitapcrhibciuc ; cjuxcamenfinefpeconiugijpcrpetuo per- 
manerecenfeatur,illctamen quicognouiteamperignorantiam cxcufatur. Alicereriam hoc 
probatur : DiaboUis nonnunquam in Angelum lucis fe cransformat, neccft periculofus cnor 
fi tunccrcditurcflebonusjcumfcbonum limulat. Siergotuncabaliquo limplici quarreret, j) 
fi fua: beatitudinis vclict eire particeps, & ille refponderct fe in eius confortiuro vellc tranfire, 
nunquid diccndus eft confenliirc in confortium diabolica; damnationis ! annon potiiisin par. 
ticipacionem claritatisxtcni.TJ Itcmfiquis hircticorum nomineAuguftini, velAmbrofi/ 
vclHicronymi,alicuiCarholicorum feipfum ofterrer, atqueadfiix fidci mutationcm pro- 
uocater,fiillepracberetconfcnfum,incuius fidei fentcntiam confenfifTc diccrctur? non in 
harrcticorumfijftam, fcdinintcgritatemfidci Catholica:, quam ille hjcreticus fc mcntieba- 
lur haberc. Qiia: ergoin perfbnadccepta crrorc, non in hunc, fcdin eum, quem ipfe menti- 
ebaturfccfTe.confenfit, patctquod ciusconiuxnon fuetit. Hanc eandem fcntentiam cum 
4.fentent. cifdcmcxcmplis &:Do£loicsThcologiciproficentur. Crcdo tamcn conflancer quod Dc us 
dift.^o. pius6cluftus,omnieumamanci pcTomnibus, volcntique cfHcacitcr ipfum cultu & modo 
debitis venerari.&dihgentiamdebitampccfcucrantcradhibcnti, rcuclct quandoque rehgi- 
onemdebitam&:necefrariamadfalutcm,religionem videlicetCbriftianam implicite vcl ex- £ 
prcfsc. Multi naraquc ludjci atque Genciles Chriftum venturum lucide prxuiderunt , & 
prophcticcpncdixcrunt,ficutnonpaucxteftanturhiftoriac, &pra:ccdcntiatetigerunt.Quo- 
modo namque Deus, qui prima Suppofitionc & partibus fequentibus.ac Philofophis mulcii 
teftancibus.rcbusetiamvihfsimis inanimatis &cbcftijs prouidet, homincm finc prouidcntia 
dcrelinquct ? Et qui 17'partecum fequencibus oftenfionibufqueearum.achiftoriis muicis 
probantibus,hominibiisnufqu3mDcumqua:rcntibus,im6 & contemncntibus quandoqiic 
prouidctgratiosedcncceflarijsadfalutcm, quomodo pic 6c pcrfcucrantcr fccundum fuam 
fcieniiam & virtutcm, ipfum quircntibus atque colencibus ncccfTiria dcnegabit,fiicicm fuam 
aduertct,iprosdcfpicict,abiiciet,&rcpclIct ? Putoquoqucvcracitcr quod plurimiinfidelcs. 

nuUam 



Cap.I. De CaufaT>ei, (^oroll. pars ^i, d-t 

A nullam vcl non debitam diligentiam adhibenc ad inquircndum & cognofccndum debitum 
cultum Dci ; imo & fi ipfis negligentibus per infpirationcm diuinam, rationem, aut prjcdica- 
tioncm humanam gratuito rcucletur & cuidentcr apparcat, quod lex noftrafitmeliorlegc 
fua, imo & quod lex noftra fit vcra, ipforum autcmcrronea,ex quadam pertinaci fupcrjjia 
indurati nolunt fupcrb3collacuruare,nolunt fcftara antiquam rclinqucre, nohint rrielio- 
rcm admittere , nolunc acquiefccrc veritati; led 6c rcliftunt proviribus, obgarriunt, con- 
tradicunt. Contuii enim nuper cum quodam ludaeo perito &muitum famolb dc conuer- 
fioncfuaad fidcm Chrifti , poftaliarogans cum vtoraret Deum fuum dcuotc, quatenus 
illummarct cor eius, & oftendcrcc ci vcracitcr, qux lcx elTct mclior 6c acceptior coram 
co. Qui mihircfpondit, quod nunquamhocfaceret,quia hoc ciTec dubitarcaliquo modo 
dc lcge fuo, &aliqualitcr bjcritai-c. Qusfiui, Ci voluit vt ego fic orarem pro co Deura 
fiium &i meum communem , vidclicct magnum Deum , 6c libcnter orarem : qui ftatim 

B refpondit, quod non, ptopter caufam dubietatis prardidam. Tunc ego, tu nonvisora- 
re pro teipfb, nec permitterc, aut gratumhabere quodcgo pro te orem , ora qu.Tlopro 
me modo pnTdi(a:o, vtficfaltcmeius duritiam contumaceai adorationis beneficium pro- 
uocaficm: qui percmptonc rcnuens, Scio, inquit,qu6dtu nunquam cris bonus ludiusj 
atquefubiunxit,&fi tuvchsdubitaredelegctua.cgonoiodemea. AmpHus autem & aliter 
& veraciter dici poceft , quod qua:dam func miracula fantaftica, delulbna, & Diabolica; qii.-e- 
damvera; Miracuiadcluforiafcccrunc Magi Aegypti)Pharaonis,ficutinExodorccitatur, 
& tahaerantmiracula inter Idoloi.atras Infidelcs , Schxc cft rcfponfio Auguftini. lo. dc 
Ciuic.Dei 16. huiufmodimiracuiapertraaantis. Obijcicsforfitanquodcodcmmodopof. 
funt diccrc Infideles de miraculis Chnftianis;fatcor,& dixerunt. Et fi quxras,quomod() trgo 
poffuntrcfelii; Refpondco,fihocdicantvniucrfahterde omnibus Chriftianorum miracu- 
lis, pofTunt refeih vt prius ; fi particularitcr , puta dealiquibus mirabilibus delullonibus apud 

C aiicjUosChriftianosfortafsisproveris miracuhsrcputatis, nonfuntforfit.inreRliendi. Et (i 
quxr.is vltcriiis quomodo polTunt hxc difccrni;refpondeo quod probabiiiter per circumftan- 
tias, & coniccluras prob.abilcs concurrentcs , pcr lanfticatem vitx , per modum credcndi , a- 
mandi , orandi,& impctrandi miraculum , & pcr modum miracuii iropetrati, & c.TCcra talia, 
quar non eft iacile numerarc ; ccrtitudinaliteraucem per illuminationem & infpirationcm di- 
umam, etper SpiricusSanftidonum, quod abApoftolo difcrctio Spirituumnuncupatur. 
Hocenim poteft Deus facere,per feptimam partem huius, &: multum decet ipfum hoc facerc 
Chriftianisipfumamancibus&colentibusfecundum doftrinam, 30. partis huius , ctlinon 
fcmper Sr gencralircr omnibus Chriftianisjillis tamcn quorum mtcrcft de miraculis iudicare, 
putafummis Sacerdotibus,& principibus Sacerdotum , quandoneccfsicas vel opportunicas 
hoc requiric , ficut in C.anonizatione fan£ti cuiufpiam facicnda. Nec mirum : In muUis 
namquehiftorijsiniicnimus,qu6dDeusmultisprincipibusgentiIibusmulta(e.&principa* 

D tusfuosconcerncntiarcuelauic, dePharaoncRcgcAegypti,Gen.4i. de Nabuchodonofor 
regc Babylonis , Dan. i. 6c4.dcBalthafarfucce(roreipfius,Dan ^.de AlexandroregcGrf- 
corum, ii.Antiq ludaicx: vlt.ficutfupctiusrecitatur, deChamgiufcan primoregcTartaro- 
rum, in Hiftorijs Tartatorum ficut lupcrius tangebatur ; dc Agamcmnone rcge Grscorum 
fc fomnioquoddeinftituendo pr.xho viderat, 6cin Gnecorum Conciliorcfcrcbat , Scribic 
Homcrus ,qu6d Neftorvirmagnarprudentiifidemrclatisconcihansrcfpondcbat.de ftatu 
publicocredcndumeft regiofomnio; EtrecitatMacrobiusfupcrfomniumScipionis. Non- 
ne & Caiphas cum eft^et Pontifex ludacorum licet malignus, Spiritu Dei taftus veraciter pro- 
phetauit ? quanto ergo dignius decet Dcum principi noftro fummo , noftro fummo Ponri- 
ficihuiufmodifui Spiritusmunera impartiri '. Adhuc autcm Gcntilcs Sceorum Philolophi 
forfitantcfpondcbuntjdicentes, quodetfi lexnoftrafit bona, 6c mclior aha legc pofitiiia 
quacunque, fola tamcn lex natur£e,nacuralis videlicec racionis conlcientix fiue lynderelis fuf- 

E ficiccuicunqucadipfuminomnibusregulandumadomniafacienda. Vetum filcxnoftrafit 
bona,& opcima, eft 6c vera, 6c in ipfa concmecur cxprefTe, qu6d qui non crcdidcrit , liciit do- 
cec, damnabitur. Item fi lex noftra fit bona 6c optima pofitiiic , efi & pcrfcftior fola legc na- 
tur£ : continet enim totam perfcftioncm illius,5c addit,infufficicntias eius fupplct,corrigitq} 
defeftus. CurergoiIlamnoncligitis6ctenctis? Adhuc autem fi fola lexnatura: fufriccrcc 
homini ad qua^cunquc, cur Dcus, qui nihil agit fruftra primafuppofitione, tertia parte 6c vo- 
bisipfisteftantibusaliamlcgem &aliaslcgcsdedit, antiqu3ro6cnouam, ficut pra^mifla te- 
ftantur, prxfcrtimciim vtraque fitdifficilior ad fciendum , Sc laboriofior ad implcndum > 
Quis cnim fapicns facit quicquam per pluca, ad quod fufficiunt pauciora , ficut ratio natura- 
lis 6c omncs Philofophiconcorditecattcftantur,& fupenus tangebatur ; nifi fortafsis dcccn- 

F 2 tius 



<5 j. Thoma 'Bradynardmi L i b . i. 

niis,vtilius,ftt.mcliusfiatperplura. Quodficft verum de lcgibus pofitiuis, & fpecialitet A 
Chriftiana.curillamnonaccipitis&tenetis > Gdntiles quoquc Philofophi rationem natura- 
lcmratifefcqui. vmbratenui&tallaci.ac mendaciimagine phantaftici rationis frequentcr 
fedufti.irrationabiliter abcrrabantificut vcrifsimaratio, & iplbrum crcbenima contradiftio 
clarcdocet. Quomodoergotamirregularis,tamenormataregula, 6ctam fallax (ufficitho- 
miniadipfuminomnibusdirigendum? NonneDcus qui ptima Suppofitionc,tertiaparte, 
&iccundaSuppofitionetcftantibus,fincera,fumma, 6c primavcritas comprobatur, magis 
veritatemquamfalfitatem, verum quam falfum obfcquium , rc£titudincmquam errorem 
magis diligit, 6c acceptat, prxfcrtim circa rcligionem & cultum diuinum > Nonne fecundum, 
3 o»" partem huius,folus Deus proptcr fcipfum fuper orama cficftuofifsime cft amandus.de- 
uotifsimequecolendusJ quomodo ergo propier errorcm Jrrationabilisrationis& feduftx 
confcienti.T nihilrefertiftum cultum vcro Deo, vcl Darmonijs aut idolis cxhibcre? Nonne 6c 

||vcftii. (jeintiiesPhiloiophi,iiwr/Philofophiidolarcprob.nrunt,&vnum verum Deumcolendum B 
clfeccnfucrunt rfedadqucmfru^flumfitantumvaleatcolcre idolum ficut Deum; Curinfu- 
per, quxfo, Philofophi tam laboriofam diligentiam circa cognitionem veritatis impcndunt, 
fi falfitas & vcritasrqualiter ponderent, aequaliter valcant, a:qualem frudum parturiant qui- 
bufcunque.dumtamen fccundum confcientias fuas ag.ant. NonneSc vbierroreftpcior6c 
graiiior,lex reftificans magis ncceftaria comprobatur j & quis ignorct errorem erga Deum,6c 
ciica cultum diuinum eife peiorem 6c grauiorem, quam crga bomincm,& circa politiam hu- 
manam? EthicetiamperipfosGcntilcsPhilofophos leges plunm<e ftatuuntur. Quomodo 

|aliqu3. ergononeftlex ||i«/Mneccfl;inacircaDeum 6ccultumdiuinum? Quarc&: Arift. 7. Poht.p, 
pnrtes necefTarias ciuitatis cnumerans^ Praecipue, inquit, ea quae circa diumam curam , quara 
vocant Sacerdotium : cui & Plato, 6c alij Gcntilcs Philofophi confentiunt in hac parte. Si c- 
tiamfolaiationaturalisfiifficiathominiadomniafacienda, curtot legcshumansctiam ab 
ipfis Philoiophis inamtec ftatuuntur J Nonne Plato fcripfit de legibus multos hbros ? Arifto- ^ 
tclcideEthicaicPoliticamultosJTulliusdc Repub. multos fibros ? 6c alijmultiGentiles 
Philolbphidemateriafimihmuhoslibros? Adhuc autcm Pfiilofophi, auditcmepaululum 
patienter. Nonnc ficut oeconomus in paruula domo fua , ficut Princeps politicus in paruula 
ciuicatefua, ficutrexinparuulorcgnoluopotcftftatuerefubditisfiiislegcs ; leges, inquam, 
pofitiuas, arbitrarias, 6c voluntarias,quas qui feruaucrint prxmientur, & qui non feruauerint 
aut contempferint prxmijs carean t, &: dcbitas poenas laant ; fic 6c Deus fummus oeconomus 
in maximadomofua, fummus Princepsin fuo maximoprincipatu, &/ummusRex regum in 
maximo regno fuo, cur crgo non pofsit ftatucte, vt quicunquclegcm Chriftianam fcr- 
uaucrint, accipiant glotiam fempitcrnam ; & qui jllaiii non leruaucrint , fcd contempferinr, 
gloria carcant, 6cxtcrnam damnationcm incurrant ' pofict vtique ,quod & fecir , ficut pr^- 
ccdentiamaniieftant. Erratis quoquc Philofophioriginalcpeccatum , origmalcmincptitu- 
dinemad vitamfuturaminomnibushominibus non videntcs. Nonnepotuit Deus primo j) 
homini legem huiufmodi ftatuifl!e, vt fi mandatis diuinis parcrct in omnibus, haberet beatitu- 
dinemlcmpitcrnam; linautem.tamipfc quam fuccefsiofua tota priuationem beatitudinis 
&mifcriam kmpitcrnam, nifi ipfc vel aliquis filiorum fuorum fatifiaccret competentcr? Sic 
namqucpotcfthomoPrinccpsterrcniispromittcrc, fiuc darc cuipiam ciuitatcm. Qualcge 
ftatiita,fiilleprimushomoconttamandatumdiuiniim pcccarec, nonne tota illaprogenies 
reprobafieret ,& .ad vitam .Tiernam initiabilis habcrctur? ficautem faftum fuiiTc, ex legc 
Chriftiana collieitur. Qiucquid ergo fcceritis,fecundum vcftrum ingenium naturale, nifi fa- 
tifteccritis,nihilfacitisadfuturamgloriamcapefccndam,obftantelcgepra:dicla.Diceiisfor- 
tafsis, quod facile cft fatiffacerc Dco pro pcccato : fed nonne (atiffaccre Dco pro peccato (ci- 
cnterineumcommifi^o,cftrcddcre3liquidtantum vcl maius pro quaiito peccatumnonde- 
buitfuifiecommiflum.pt.xfertimfidiftnc^lb & rigorofe agatur cum peccantc? Aliasenim 
nonplcnercftituitDcihonorcmcontcmptibiliterviolatum,necfacitfitis,fcdminusvelnihil; _ 
quarc ncc plcnd nlacat offenfum. Scd quis potcft reddereDco tantum , cum pcr 30. partcm 
huius nulium pcccatum dcberct committi (cientei in Deum,pro quantiicunquc bonis (eruan- 
disfiuclucrandis.autquantifcunquc malis poenalibus habitis amouendis, fiue non habitis 
pr.Tcauendis.Dicctisforrafsis quod pcccator per impotentiam cxcu(atur:Scdetfi foneper 
impotcntiamcxcufctur anouocontinuc propnoque pcccato, non reddendoquod dcbet, 
nontamcnabantiquodcbito6cpcccato,necreddi(urhabilisadbeatitudincmfempitcrnam, 
lege prTdifta vctante. Quid ctiam diccret Philofophus, (i Dcus nullum hominem vcllet ha- 
bcrcconfortemAngcloruminbeatitudincfcmpiterna,6cf-t;licitateincomparabil;,nififimi- 
lcm Angclis, innoccntem 6c virgincm a peccato , 6c a lalibus innoccntibus 6c virginibus 

gene- 



Cap.i. T>eCaufa T>ei. QorolL pars^. 6y 

A gcneratum,quantumcunqucpcccatorfadfFaceretpropcccato ? Virgo namquc culpabiliter 
deflorata, ccli fatisfaciac quantumcunquc, non rcdJitur tamen virgo. Adhucautcm fonafiis 
dicctis, quod Dcus poteft omne pcccatum fine aliqua (aciffaclionc dimittere limpiicitcr pec- 
catori; lcd iftud non obftat : Nam etfi hoc polTet , non tamen ftoc taciet lecundum legcra 
prsediclam : Si etiam iftud poiTct , poIFet dimittcre peccatum fimplicuer impunuum con- 
tra 31. parrem. Non improbabiluer quoquc vidctur fccundum Philofophicas rationcs, 
quod fi homofitmodopcccaw, Scpoftca crit iuftia , hoc fict pcr ahquam mucationcm, 
ic non in Deo, propter fcxtam partem prscmiflam, necinaliquoimpcrcmenci ,quiahoc 
impcrcinens viderccur;quareiniplo hommc peccatore "• hnrc autem mucacio, ficifhiAio pro 
peccatOjautnonfinefatiffadione efle videtur. Nonnc Sc fecundum omiies vere Philofo- 
phantes.omnemalum.fcilicet puramahcia&pcccacum,noneft res aliquapoficiua, fed pri- 
uaciovelcarentiarcibona:,auc cuiufpiam bonitatis; Priuatio auteminfubieftoaptoplcni 

_ tolli non potcft, mfi pcr plcnampoficioncmhabimsqucmpriuabat ; Non ciiim poteft ibi 
medium repcriri. Et Ci quaeficris, quis ergo poteft aut potuit tantam facisfactioncm pto pec- 
cacohominiscxhiberc; Dico quod Chnftus fimul Deus & homo fufficiencilsimus omni- 
quaque,(icut prima fuppofitio cum fequcntibuspartibusclareprobat , Ccut & lex ludxorum 
pra:dixit,&lexChtiftianorumvcraciterprofitccur. Qiiidergoreftat, nifi vt omncs efiicia- 
naini Chriftiani , vt huius fatififadionis participes ficri valcatis i 

Contra Thilofophos negantes po/il^ilitatem creationis , ainihiUtiom is' recreationU. 3 j . 

"D Epudicnt Philofophi illam Meretriculam fatuam , quam fub fpccie fapientis paliiatam 
•*' *-diucius amauentnt, fallaciter mcncienccmcrcationcm , annihilationem, &: recreatio- 
nemnoncflepofsibilcm. Deus cnim fccundumprimam fuppolitionemquintampartemik 

p feptimaeft lumme perfeiius,fufficiens,potens,et efficax,in tantum quod nihil perfcaius.fiif ■ 
ficientius,potcntius,aut efficacius cfTe pofTct : Et nonne perfcftius, luificiencius^potentius, & 
efficaciusrcputandum , facere quippiam propria tantum virtute ex nihilo , quam ex matena 
pta:iacenfenecelTariorequifita; ItemfiDeus fitinfinitemaiorispotentiscStffticacx, quam 
aliquacaufacftecliuacreata^curnonpoteftineffeiflum , in modumue efhciendi pioportio- 
nalitccfottiorcmatquemaioremfecundum tegulas Philofophicas natutalcs? cur crgocre- 
arenonpoccft; Ampliusautemfecundumoftauam pancmpnmiflam , Dcus habctvolun- 
tatem vniucrfalitcrefficacem; Quarc ctfi nulla vnquamfuiiretmaccna, nccaiiquidpr.Ttcr 
cum, Sc vciiet quippiam aiiudclTe realiter, ftatimeflec, Adhuc autcm (ecundum prim.im 
fuppofitionem&tcitianipartcmhiiiin , riiiirqiiid eflcntialc & intrinlecuindignum Ueo tri- 
buitur, fipoffitfincconaadiftioneteneri, tcncn debct ncccfTatio, nonnegari; Ht nonne 
poIIecrcarctribuituricaDco,poceftqaefacillimeabomniconcradi6lionc dcfendi ; cft crgo 
creacio rerum pofsibilis; quare&annihilatio&recreatioparimodo, quarumikpofsibilitas 

D potertfimiliterdemonftrari. Annihilatioquoquefpecialiccr,creationeconccfra,facilitcrfua" 
detur: AbfitenimquodopusexilccreatumciTet potentius ad manendum, quam cmnipo- 
tens opifcx ad deftruendum fi vellct; quod &: de rc qualibet entitatis & vu tutis finux,ctfi crca- 
ta non eftet, poffct limiliter dempnftrari. Nonne & fecundum 1 7»°' partem huius,nihil aliud 
a Deo eft necclTe elTe, fed pofsibile cfle fccundumcontradiclionem; quis ergo non faciliter 
videat, Deum cum fit neceiTe e(Te, &omnipotens fimpliciter omniquaqucdcluapotcntia 
ablbiutapofleannihilarequodlibecaliudJ Pofsibilitatc vero crc.itionis S<:annihilationisad- 
miffa , quis pofsibifitatem rccrcationis negabit ! Appcndant quxfo Philofbphi r.ationes prg- 
miflas,6<rationesipfofumcontrari.isiuftalance, &puto quod rationes ipforum inucnicn- 
turminushabcntcs; li tamenaliquashabeantrationes dcponant rogo fuperbiam cxc.Tcan- 
teiTi,6chominescrrabileshumihter feagnolcant, (quod corum contradicTio frequens ad 

P inuicem,im6&vniuseiufdemadIeipfumdiucrfistemporibusmanifcftat) ncc verecundcn- 
tuf proficere,foitioremfemper 8<: pulchriorem rationem pf.-calijs amplccTcndo, nc forte 
alias tam re quam nomine Philofophi iufte pnuentur , 6cfriuophiii nomincntur. Aducrtanc 
oro fuppliciter, quam vahda racio requirerccur ad cancam famofitateni rcprobandam, qux ab 
omni fide &: Cq.^;\, 5c ab omnibus pene hominibus approbatur , picercrcim ciim ram forcibus 
raconibus fulciatut. Quarc & Philofophus, i o.Eth.2. rcdargnens neg.intesbonum cffc quod 
omniaappctunt,quod,inquition;:iibus videcur, hocclTc aimiis : Intciimcnsauccm hanc fi- 
dcm non omnino crei^ibiliora dicic. Aucrroes quoquefupcr de fomno &C vigilia, Rcs,ii)qi]it, 
qtrEfuncfamofacapudomncs-. (unc neceflarii aut fecundiim tonim .autlccundumpartcm. 
Si autem Philofophi in hacpartcnullamhabcantrationcm, cur irrationabilitcritadicunt» 

F 3 prifcftitn 



34 



^5 Thoma 'Braclmrdtm L i b, i. 

pnfertim ciim Dcum non poffe crcare , annihilarc , & rccrcarc non fit per fc notura i ioid A 

contrarium apud plurimos cft famofum. 

fontra Philofophos negantes po/fhilitatem creationis mundi. 

FVgcntur PhilofophL affirmantcs, quodDeus nonpotuit mundum creaflc. Sccundum 
proximam namque pattcm Deuspotuitaliquamrem creaflc , curergo non mundum.cum 
mundus fit entitatis 6c virtutis finiti, Deus autcm fimpliciter infinitx, ficutprima Suppofitio, 
2". pars&^^ dcmonftrant? PotcftquoqueDeusannihilarc mundum, ficutperproximam 
partcm & ptobationcm ipfius,& pcr dccimamfeptima partcm patet: &ipfumCmilitcrrc- 
creare pcr eandem ptoximam partem huius & oftenfioncm ipfiusi quarc 6c potuit ipfum cre- 
afle fimili rationc Potifsimum ctiam quod videtur obftare, cft impofsibilitas creationis cx 
nihilo , fcd hocnonobftat, (ecundum proximam partcm huius: Aliasnamque Philofopho- g 
rumargutise quam fint fragiles quis ignorat; Quod tamenvteuidentius cumflis apparcat 
proccfrusillcS'. Phyficorum paululum eftnmandus; maximequia ficutaudiui, quidamfi- 
deles illo proccflii infidelium proccdentes, vfque in infidelitatis voraginem procefTcrunr. 
Videtur autem mihi Chrifti gratia Chriftiano , ctfi non cflem Chriftianus , ncc alicuius icgis 
fe>flator,fcd amator veritatis tantummodo,etiam videretur,quod lile proceflus peccat morta- 
litcrin matcria&in forma. Conftatautcm Philofophis quod prius , 6c aiitc accipitur dupli- 
citcradpropofitum .fcilicetfecundum naturam &fecundumtempus. Ponoigitur contrate 
Ariftotcles & Aucrroes quod mundus incepit &motusin A inftanti, & quod nullum fuit 
tcmpus, mutatio, neqnc fuccefsio temporalis , aut aliqua duratio vera mutabilis , aut parti- 
bilis, magna, vel parua antc illum primum motum qui fit B. Pono igitur confequenter quod 
nihilomnino pracccfsit A prioritate aliquatemporaIi,ficutnihil pra:cedit coelum cxtcrius 
priontate velftiperioritatelocali,&quodhocCtconfcquens ,patetpcrtcipfum lo.illiusS'. c 
diccntem ; Prjus &: pofterius quomodo erunt , tempore non cxiftente , aut tempus, fi non fit 
motus! & ex alia partc pono , quod Deus itcrnus, eiufquc xtcrna fapientia ac voluntas prae- 
cefsit y^ pnoritarenatuise, ficutcaufa caufatum. Cum crgotuAnftotelespcrtotumillum 
proceffum fuppoms quod cuiuflibct rci fads non cfTe praccedit neceflario fuum elfe , & hoc 
loqucndo de pr.Tcc(sionc tcmporali, vtinnuis lo. &tu Aucrroes hocidcm diciscxpreflein 
comment. decimooftauo quoque decimoquinto ac alijshoc fupponis ; Ecce quam impu- 
dentcrpctisinprincipio ,qiiodfinaliterprobaredcbcrcs, fcilicetquod ante A S>i. B fuitprio- 
ritastcmporal!s,qu3;neceflario,&:vttu ipfcdicis.aliquem motum fcquituraut importat. 
Hic ergopectas in formaprohnnrli .^inmarrrn fimilirpr? Hi-tcnim tuafuppofitiorepug- 
natverarmcxpofitioni, quamprimoponcbam. Et pcr idcm potcft facilitcr refpondtn ad 
omnia taliaqux arguitis, &qu.-cntis argucndo : SiDeus fecit mundiim in A iiB tuncin- 
coepit.hoc fuit pcraliquam nouamvolutioncm, quam tunchabuit&non prius,velpropter r» 
aliquani nouam difpofitionem in agcntc vel paflTo , aut aliquo alio modo, vel proptcr amotio- 
ncm alicuius ,quo non amoto,noluit operan , velfaltem propterprarfentiam hotx vel inftan- 
tis.quavelquofcmpcrantedifpofuit faceretunc primomundum&motum; &nullumifto- 
rum fuit finc mutationc; crgo ante B pnmam mutationem alia routatio prior fuit. Eccc 
quomodo fenipcr fupponitis quod aiitc A fuit mutabilis 6c longafuccefsio tcmporalis,quod 
deberetis probarc; huius enim oppofitum ponebam in primis. Cum ctiam quarritis, vel qui- 
ratur pro vobis,quarcDeusin A fecit mundum&nonpnus.ccccquomodoinnuitisquod 
ancc A fuit aliquid pnus prioritate temporali quod non eft vcrum; fcd fimilc cft acfi quirerc- 
tis , quarc cctluni cft termmatum in fua conuexitate , & non fupra. Patet fimilirer quomodo 
non fequitur contramcilludquodmagnum impofsibilcreputatis^fcilicet quod a voluntatc 
antiqua proueniat immcdiate aft io noua ; Voluntas enim Dei arterna quafccit mundum, non 
cftantiquiormundoantiquitatc feu proprictatc tcmporis ,fed naturar: ncc mundus ea no- j: 
uiorautpofteriortcmporefednatura. Replicabitisforfitanhicdiccntcs.cadcm rationcDeus 
noncftantiquiormundo, &mundus incoepit cflc,neccftajtcrnus,crgo&Deus fimilicer: 
vclfiDcusnonincoL-pit ,ledcfta:cernus,&mundus fimiliter. Conccdo vobis quod Dcus 
non cft antiquior mundo antiquitatc temporis aftualis ; & vltra cum dicitis ; ergo Dcus in- 
cccpitcflc , non (equitur. Et fidicatis,Incipcfccflecftnunccfle, Scnunquam pnus fuiflc; 
Dcus vcro in A (uit & nunquam pnus.hic dico fi intcndatis dcfinire conuertibilitcr incipcre 
eflc.pcr nunc cfle , & nunquam prius fuiffc; fi intclligatis,pcr nunquam prius fuiffc.aftualitcr, 
fcilicet per nullum lempus a£lualc praccedens, non rc£fc dcfinuis. Imo incipcrc cflc,cft 
nuiiccflcj&nunquampnus fuiflc habitualitct fiue potcntialitct fcilicct, &fitempus pnus 

fuifTv^t. 



Cap.i. T>e Caufa T>ei. (^oroU. pars^^, 6y 

A fuilTcCjadhuc non fuiffet in co,& ficmundus incoepit in A quia iicet antc fuiffet tempusaSua- 
Je.mundusnonfuiflctincoificutanima Petri nontuit in temporc antc crcationcm illius, 
fic autcm Deusnon incoepit eflcin A, quia cjuantumcunque tcmpus prius fuillct, Dcus 
ncccflariofuiireiiniilorquodautcmnon pnusteroporc fuit, hoccft quiarcmpus deluit iibi, 
non ipfc tcmpori fifuiiTet. Etperidempatetadaiiampartem conclu.ionis veftrar.qua: eft, 
quod Dcus non cft itcrnus : itcrnum enim eft, quod eft fine incoeptione, & deiitionc modo 
prxdifto. Sicut enim immenCtas Dci non eft dctcrminata aut rcftnda per hoc quod eft aftu 
alitcrtantuminquodamlocodeterminato, putainmundo6c nonextra, (ecundum quorun' 
damPhilofophorum6cveftramfcntentiam,quianeceiran6 cocxiftcret omniquaque quan- 
tocunquc maiori (i clTec : fic nec cius xtcrnitas breuicatc tcmporis coarrtatur. Si autcm mtcl- 
ligatisafternum non Ijcut carteri hominum, fed modo veftro, quod tft per omne tempus aftu- 
aie, poteft concedi quod mundus cft astcrnus.ficut tu Ariftoteles v ideris detinire xternum, (eu 

B potiiis eius definitioncm ab Antiquioribus allegarc i . de Coelo i oo. diccns,Hoc nomen itcr- 
numdiuincenunciatumeftabAntiquis. Finisenimcontinens id qnod vniufcuuifquc tem- 
pus,cuiusnihilcftextrafecundumnaturam,jctcrnumvniukuiu(quevocatum eft.Secundum 
candem autem rationem,8c totius coeli finis,6( omnc tcmpus, &c infinicatem contmensperfe- 
ftio, arccrnumafempercfle fumcns dcnominationem. Pofremqncuixiaftulcitiam tuamali- 
ter tibi forfitan rcfpondere,fupponcndo fecundum Logicain tuam i . pcn Hermeiiias , quod 
, crbum confignificac ccmpus, & conccdcre tibi iftam , Dcus incirnit clfc , (cilicet clfe in rem- 
porevelininftanti.feutcmporalitcr, vel inftantanec, ficat incrcpit edcDominustemporiSj 
6ctemporaliumquorumcunque. In A cnimDcusfuitinflantanee & non prius : necexhoc 
fcquitur,qu6d Dcusnonfitaccernusfednouus, nec quodipfemutctur fedipla, vt cxpiiori- 
busfuisconftat. Adhucforfitanobuiabitismihi,fophifticcargucre<;cftientea,qn6drnnndus 
fit omnino coxcernus cum Deo, licuc loquebar,quia fi Deus fccic miindum in ahqiio inltanti 

C primo, pocuit feciire eum non in aliquo inftanti primo,fed immediatc polt iiifians, fi aliquod 
inftans prxccfsilTct, liciit fccicmocum6c tcmpus immediatc poft primiim inftaijs : 6cli iic fe- 
ciftecmundumcummotu&c temporc, mundus fuiflet a:tcr/ius. Nunquani enim incot-pillct 
intrinfece.nccexttinfcce: Innulloenimioftantipnmofui(fec,ncciii aliqiioinllaniiiion fu- 
iifet immediate poft quod fuiffct ^ imoanccquodlibecinifans fuiffcc. vrpatctdc lingulisin- 
duiliue, 6cnunc nonell: mundus minorisdurationisquamtunc fuilkt :crgonunceftitcr- 
nus. Ad iftud auccm fophifticxftulcitixargumentum, nonoportcrct aliasic(pondcre, nili 
propter conliliumfipicntis.netalisftultusfophifticans (ibifapiciis vidcatur. Talcs cn/m fe- 
cundum Apoftolum dicentcs fe eftefapicntcs, ftulti fafti (unt. Piim6 igitur vos proprio gla- 
dio ca(f igabo : vos emm ponitio fupcrticies corpora terminare Ponacur crgo per omnipo- 
tentiam Dei, & fecundumproximam partem huius, vel (icut vos ponitis fimilia, vei faltcm ex 
talibus conditionaliter argutis multislocis , quod toto calo faJuo eiusconuexafupcrficies 

D deftruatur,velargu3tur conditionalicer moreveftro. Si illadeftrucrcturlaluoccelo, ipfum 
effec limplicicer infinicum. Non enim lerminareturinttinfecc neccxtrinfece, quoniamad 
Dullam fuperlicicm licuc conftac Vlcerius camen ex abundanti rcfpondco,& dico,qu6d mun- 
dus non eft arccrnus, fcd incoepit cffe 5c hoc extrinfece, non aftualitcr ; ita quod aliquod tcm- 
pusvcl inftansailualitcr ipfumimmcdiateprxccfsit, fcd habicunliccr, vc duT-um eft priusi 
quia fi fuiffec ccmpus xccrnum, fuppofica itate mundi in aliquo cius inftanii ncceffario incoe- 
piffet exttinfccc, 6< qu6d ficaftualiternonincoepit, noneft propterantiquitatcm mundi, 
fed proptcr deleitum tcmporis prarccdcntis. Sed nec fic forfitan obgarrirc ccffabitis, fed di- 
cctisjetfiantemundumnoafuit tcmpusverum.fuitfaltemimaginarium, 6c proccdnin ar- 
gumenta de tempore tali li>flo, ficut 6c de vero. Hic autcm dico, licut tu Ariftotclcs 4. Meca- 
phyf. tiiar probas, qu6d res non fcquuntur imaginationcm aut .xftimationcm: Vntie quan- 
tumcunquequisimagineturtempusantcmundum,nonmagispropccrhocfuicaliqiiodtcm- 

E pus ance.ticut proptcr nuUam imaginationcm cuiufcunquc eft aliquis lociis, aut tcmpus cxtra 
C02lum,tefte tcipfb, l.dcCoelo 100. ficdicendo: Manifeftum igiturquia ncquelocus, ne- 
que vacuum, neque tcmpus cft cx tcrius, Adhuc autcm vt maiori vcrccundia mos con tundam, 
licque in agnitionem veritatis,ipfiduccntc,reducam. Ponaturfecu.idum vcftram groffam 
imaginationem & rudem, qu6d antemundumfuiffct a;cernafuccefsioj|/4/«vcra vcl ficfa, lltfmpo- 
dicotunc, quodin /< inftanti fuccefsionisiliiusDcus voluntarieproduxit mundum, 6cqu6d ^ 
tunc incoepit B prima mutatio noua, leu primus motus nouus, quem nulla mutatio noua prar- 
ccdebat, nifi forte partcs illius (uccefsionisjetcrnx per \os pofitat : 6c ciim arguitis,ergoDeus 
tunc velimmediateantehabuitaliquamnouam difpofitionem.quam priusnonhnbuic, qua 
mcdiante cuncproduxitmundum6c£.S; nonpcius iergoilla fuitlibi acquifita peraliquam 

isutationem 



58 'Thoma ^Bradrpardmi L i b.i. 

mutationcm nouam priorem : crgo antc B pnmam mutationem nouam fuitaliamutado no- A 

ua ptior ; dico, qiiod ifta ratio proccdit de agentc irrationali, non autem rationali, vt tu Ari- 

flotelcsp. Mctaphyf. lo.docuiftij vbipofitadiftindionc potentiarumper rationale& icra- 

tionale,&3rsignatavnadifFercntiainterillas, altcramafsignaftijfcilicetquddquandopoten- 

tiac irrationalcs adiua: & pafsiuac cum debitis difpofitionibus approximantur ad inuicem, 

neccffcefthancquidemagere,illampati; depotentijs autcm rationahbusnoncftua, quod 

&CU Aucrroesibicomment. lo. planilsimecontcftaris. Poteft ergo agcns rationalc&vo- 

luntarium difporuilsimum ad agendum, expedare per tempus & tempora, ctiam per tcmpus 

£Ctcrnum, 6ctandemnouiteragercfinemutatione ahqua pr.-ecedentc : veftrum igitur profe- 

auminter 8""iPhyiicorum vbihocnon vidiftis, &s'-Mctaphyf. vbihocvidiftis, & viden- 

dum alijs reuclaftis, veftrumquc dcfeftum priftinum retradaftis, laudo plurimum & com- 

mendo. Sed ncproptcrvanationem auftoritasveftra^fufpcftaforfitan videatur, hoc idcm 

perrationemoftendam. Si enimnoniiceiTet, nuUaeffet potentia libere contradiiflorie ad B 

agendum. Sinamquc fit alia, ponatur//. primusaftus eius liber : Vcl ergopofitis omnibus 

neceftario prxuijs &: (ufficrcntibus ad produftionem A. producitur neceflario ^, vel non : Si 

fic,cum omnia illa poni, non lit liberum, quia /^ eft primus aftus libcr, Sc pofitis illis , necet 

lario ponctur A, nec A poni eritliberum, necin potcftatc libcra produccntis. Itcm fi pofita 

caufuaftiuahbera cumomnibusdifpofitionibus praruijsnccefllirijs &fulficientibus, ncccfla- 

rio fequatur cffeftii produci,cum illam ficponi non fit in liberapoteftatc ipfius,fed quodam- 

modo ncceflariumi& in omni confequcntia neceflaria,fi antccedens fit ncccflarium,& conlc- 

quens erit fimiliter necellarium, non liberum, 5i contingens,nullus atlus liberc producctur, 

nec potv.-ntia rationahs erit liberior irrationah. Nunquam enim producitur aftus hber nili a 

caufirationalidifpohta, vtdiclumeft. Siautem pofitisillisnonncccffarioproducitur/^, er- 

goiila potcntialiber.iftantibus omnibusiilisfeniper vniformibusomnimodo, poteftlibere 

expccl:arepcrtcmpus,& tempora, & tandemnouiterproducerccx/ fine nuitationc aliqua c 

pri'ccdcnte, qu.Taliquidfaciat circa ipfam. Priusenim erat fufhcienterdifpofitaad produ- 

cendum oc/',^ nunc eft omnino, ficuttunc ; quare & nunc fufficienter poteft produccre o/, 

& toto tempore mediopotuit produxifle. Et fi tu qujeras, quare ergoprcducit nunc A, Sc 

non priiis i^Refpondcnt quidamquia vult, quotum rcfponfioncm non probo; quia fit J, 

primum velle liberum, tunc non producit J, quia vult, per idem velle, quia tunc idem vcllc 

pr.x-cederet naturaliterfemetipfum;iiccperaliudvelle,quiatunc o^nonefletprimum, Sc 

qu ia tunc reuertcretur eadcm quiftio de illo alio vcllc, & fic procederet infinite. Dico igitur 

quod qujerensquareikc qu.xritcaufam ; caufaautcm efficicns eftilla potcntialiberai quia 

igitureft a£liua potentia rationahs & libera, libere tunc prorlucit ^ catifa verofinaliscftfinis 

qucm fibi prxftituit in agcndo. Scio tamen quod quarris caufam,quam non potcris inuenirc, 

fcilicet qua pofica dcterminate &:ncce(rari6 fequeretur, quod inpotentijs aftiuis rationa- 

hbusnoncft veium,quodtam Autoritas, quamratiodocucrunt, quodtamcn pro venfsi- q 

mofupponcntespertotum illumproccfrum8'Phyficoruni claudicatis turpifsime a femicis 

vcritatis. Quod & Auicenna 9. Metaphyf fua; i . Sc Algazcl^. Metaphyf [ux i. fimihter 

fupponcntcs in vcftramfcntentiam inciderunt. In alioquoque vidcminivobis certifsimc 

demonftrare, &: hoc vniuerfihtcrdc omni virtutc fiueracionali,fiue ir^^ationah, ficuttu A- 

ucrrocsp.comment.afrcnsmanifefte. Datanamque prima mutationc arguitis, quod hac 

ptima alia fuit prior, te Auerroes argutiam Ariftotelis fic formante, Motum & motor funt in 

capitulo ad ahquid, &: ciim in ahquo tempore hoc non moucc, & hoc non mouetur ; & poft, 

hocmouerit,&(iiludmouetur,manifeftumeftquodintcrifta, fada fuitrclatioquxnon fuit 

antc&omnisrelatiofequitur tranfmutacionem : Ergo neceflc eft vt antetranfmucacionem 

pofitamfitaliquatninfmutatioinmotore,8cinmoto,autin vtroque,aut in cxtrinfcco, vcr- 

|aufcretur. bigraciaquodlitillicaliquodimpedimentumquod \\aufertur. Sed ecce qu.im turpitcr dc- 

liratis:cumcnim (upponitisquod omnis relatiofequiturmotum autmutationem priorem, £ 
vclintclligitisdcfcquclarelationis,& prioritate mutationis ccmporah vel nacurali :Si tcm- 
porali,male fupponicis; rclatio namqueintcragens rationale 5(panuni nonneceflario fe- 
quitur mutationcm tcmtior.iliter prarcedentcm , ficutpc.Tcedencia docuerunt , (ed quando- 
que cootitur tcmporalicer vcl inftantance, & confiirgic cum primaeiusadione, feu.agerc 
cius phmo , Iicet naturahtcr fubfcquatur : De fcqtiela vcr66cprioritatc naturali loqucndo 
nectcnuisquidcmapparcntiicolorcmhabctis. Habeocciamfpccialitcraducrlum tc Auer- 
roes , quod non rcquiricur ncccfTari^ aliquacogitatioaut imagiiianodc pr.Tfcntia tempo- 
ris , vel inftantis , vt tu Comnient- oftauo & decimo qiiinto, videris (iipponcrc. Multa 
enim facimus, quando de prifcntia tcmporis minimc cogitamus, nec inftancia nume- 

ramus 



Cap. I. 'De Cai4jaT>eu Coro/l pars i^, 69 

A ramus vd fi hoccontJDgac, multa facimus non proptcr prEcfentiam aut imaginarionem hu- 
ius aut illorum , ficut nec proptec pncfentiam limia: , aut caeterorum impertincntium quo» 
rumcunquc. Deus tamen qui nihil tacit cafualiter quouifmodo, ftd pcr fuam (apientmm in- 
finitamluauitercunftadifponit, nunquamfecit,facit, autfaciet aliquid in aiiquo tempore 
vel inftanti.cum ab xterno difpofuit illud tunc faccre,ideoqiab artemo difpofuit faccrc mun» 
dum in ^ inftanti, &fecitiilumin A finetranfinutatione ahqua pracccdente , nififortcin 
illa fijcccfsionc aeterna.vcl eius pattibus, qua tu ponis. Et ciim tu dicis commenc. S" quod iftc 
fermo cft non intclligibilis , quia cum voluntas voluerit facere aliquid in ahqua hora,necefle 
eftvtmvoJuntatctiataliquaconciipifcentia inillahora, quacDonfuitancc,6c illa concupil- 
centia erit caufa propinqua ad agcndum in iila hora,& non ance , & caula huius concupifcen» 
«ise eft prifentia tcmpotis,& praifcntia tcmporis qua: non crat ancc eft tranfmutatio neceiTa- 
rioautfequenstranfmutationemj concupifccntia igituc fafta pcr prjcfcntiam temporis cft 

C tranfmutatio extra tranlmutationem primam datam. Ameigiturtranfmutationem pofitam 
primam eft alia tranfmucatio , & non poteft homo fanus fugerc hanc fidem xftimationc poe- 
niteiui-c. Hic dico vcraciter quod ctfi effem infitmusin fide.vel mortuusab omni iide , nili a 
fiderationisfolius, vidcreturmihiquodtutam prxfumptuoiefbphifticans, 6c tam notorie 
impoenitentcrpeccansinmatcria,&informa,poenKentiamaximadignuscftes. Pcccascnim 
grauiter,fuppoDcndoqu6dDeusnonpoiretf;icercaliquidcertahora, quod difpofuit tunc 
laccre, niricuncreciperctaliquam nouam difpofitionem , mcdiantc quaruncagerct, quam 
priLisnonhabcrctjquodeftcontrapnusoftcnfa. Peccasetiam mortalitct contra vetumim- 
n>ortale6(neceirarium,innuendoiilocommento 8"&exprcirefupponendocomment. 1 5. 
quddDeumintelligcrefeuimaginariccmpusprxlcns cfttranfmutatio fequens tranlmutati- 
onem,quafi aliter ex parte fui intcUigat aliquod tcmpus quando cft f uturuni, & alicer quando 
cftpr.Tlcns, cuiusoppoficumfcxcapars oftendic; Accuipfcinfra codem 8° &:alibi, acaiij 

p multiPhilofophifxpiustcflcseftis,6cqu6dprxfcntia temporisfitcaula mouens intellc£fum 
diuinum,& etiicicns intellciftione tempons prxfentis in co contra 7^'" paitcm huius , 6c con- 
tra teipfum .fiiper 1 2 .Metaphy f, commcnt. 5 1 . planc- Erras fim ilitcr innuendo, quod Dcu» 
alitcrexpartcfuivelitaliquodtcmpus, velquidlibetaliudquandocftfuturum.&alircrquan- 
doeftptaEfens, ncut6ccircacognitionemdiuinamerrafti,quia tunc cfTec mutabilis contra 
fextam. Supponis infuperqu6dprx(enti3temporisfit caufamoucnsvolunratemdiuinam, 
6(ctficiensconcupifcentiamfeuvolutioncmincaconira 7»™ partcm huius. Conlfat autcm 
fecundum priora, quod intelleftus aut volunras Dei non mouetur auc pantur ab aliquo poftc- 
riori, necaliterexpartefuiintnnfcce, fed fimilitcromnimodointclligit6cvultahquod pri- 
mo fucurum, fccundo prarfens, icmo prsetentum ; idcoque ficut ab ^iterno, jcrcniis cognicio- 
nc 6< volucione cognouic, 6c voluit crearc mundum in /1. fic& fecit per eafdem cognitioncm 
6cvolucioncmpricci(e non mucatasomnino.ficqiioq; intempore ficicqucmlibec ctTFcftum 

D immcdiatum quemfacit. EtfiChnftianusChnfitianum tcftemdefidcrct, ccccAuguftinumj 
ii.dcCiuit.Dei 17.6C i^.m.itcriamhanctraftantcm. Peccasquoq-,non modicuminforma 
proban Ji, cum arguis quod antepnmam tranfmutationcm nouam datam.aiia fuit prior.quia 
piaclcntia tempotis quz non erat,cft tranfmutacio neccfiaria , vel fequcns cranfmutacionemj 
hocenimnoncftconcramc. Ponebamenimioiprimis B primam cranfmutationcmnoiiam^ 
cxceptis partibus illius fucccfsionis imaginariifidijctcrnf, quam tcponenteadmifi.fi ta- 
men illaE fint tranfmutaiiones nouella:. Ne autcm in hoc quod dixi fuperius, fcilicct nullam 
fucceffioncmautdurationemparcibilcmtcmporalcm pr<cccffillemundiim, vidcaronerofus 
Catholicis, quiafTucufunt .audirefrequcnter&diccrcquod Dcus prarccffit mundum diu, 
JCternaliter,velctiaminfinite,oftendamquodCacholicedebeatit.-tdici. Nam fecundum ve- 
ritatcm Catholicam , nihil .nliud 3 Dco fucrat anre mundum, 6c pcr (cxr.-jm p.arcem Dcus cft 
immucabiiisomnino.nihilcrgomutabile, nec aliqua tranfmutabiliias fuit antc mundumj 

E Qaarenccahquafucccfsioautduiatiotcmporalis, quf finequalicunqucmutationencquitin* 
tcUigi, Itcm in omni fuccefsione aliud aduenit,aliudq; rcccdit ; fed Deo, proptereius immu- 
tabilicaccmomnimodam.nihiladuenicaucrcccdic. InDeoeigonullafuitfucccfsio anccmfi- 
dum, ncc in aliquo alio,ciim nihil aliud fuic ancc. Iccm omnis talis fuccclsio habct partcs ma- 
iorcs 6c minores, prioies6c poftcriorcs : Deus autcmfccundum, i o. Sc 2.6. pattes.tales partcs 
nonhabet; Nullacfgotalisfuccefsio antemundum fuitinDco,necinaliquoalio,cum nihil 
aliudfuitantc. Itemqjfi ficfuiirct,potueruncibifuiffc fignatetalcsparccs,vthora,dies, men^ 
fis,6f annus,ticucintcmporenunccurrenre,cumtamcnnihi!fucratantcmundum,pcrcuiug 
menfuram aut comparationem potiiir fieri talis diftin.5lio vcl meniura. Nec potcft quis dicerc 
quodhaEcomnia, fcilicecmutabihtas, aducntus6crcccfrus, partibilicasfccundummaiiis6c 

minusj 



yo Thoma 'BradvDardini Lib.i. 

minus, prius & poftcrius.ac menfurata diftinftio fuennt in puro non cnte, ciim in pu- ^ 
ro non entc nihil pcnitus poffit cffc, nifi forfitan purum noa ens. Item omnis mutatio-, 
aducntus, & recefllis cft neccflario alicuius aftualiter mutati , aduenientis 8c recedcntis. 
Quodlibct enim horum neccflario eft in aliquo fubicao ailiualitcr , ficut naturalis Philo- 
fophia docet per totum : fed nullum purum non cns eft tale. Necvideiurquaretaliama- 
gisponidebercntinvnononcnte,quaminaho;&non poffunt poni in qnohbct : quarcin 
nullo. Itempanibilitas.maioritasj&minoritasfunt propriccates quantitatis & quanti: fed 
non ens non eft quantum. Item eadem ratione nunc eftet talis ccmporahs fuccefsiocxtra coe- 
lum. Itcm non magis videtur, quod taiis qiiamitas fuccefsiua fucrat ante mundum, quim 
quantitaspermanens:fedhicanteroundumnonfuit. Iteni fiantemundum fuit talis tem- 
porahsl"ucce(sio,Dcus potuitdeftruxiffeillam antc crcationem mundi. Quis crgo in tantunt 
nouitfenfumDomini.autconfiliarius ciusfuit.vt fciat dicere, non dcflruxit J Quisetiam 
(quxfo) poteftprobareneceflariofic fuifle, ex quo non neceflario ita fuit , fcd poiuit non Cc « 
fuiflc? Itcmfitalistemporalisfuccefsiofuerat ante mundum, non oportuitcreafletempus 
cummundo. lllaenim antiqua fuccefsio fuffcciflet. Item fi fic, vidcfirquod adhucdurec 
cum temporc crcaco pracfente, ficquc duo tempora diftinda totalitcr cocxiftunt contra Phi- 
lofophum,4. Phyf cxprcffc . Item fola ^tcrnitas fuerat ante mundum, fcd in ea nulla eft fuc- 
ccfsiotemporahs,vcpatct pcrBoetium, ^.DeconfolationcPhilofophia: profa vlt. definien- 
tem lic eam; Aecernitas eft interminabilis vitz totallmul&cperfefta poffefsio; in cuius ex- 
planationcfubfequenter adiungit; Illud iure perhibcturajternumcuincquefucurum quic- 
quamabfit, necpractcritumfluxcrit, vndc & fubdit expreire quod poncbnminprimis.ficdi- 
censiNcqueDeusconditisrebus antiquior videri debct tcmporis quantitate, fedfimpiicis 
potius proprietatc naturx. Cuiconcordat Auguftinus fuper lilud Pfalm. loi. Nc rcuoces 
meindimidiodierummeorum,ingencrationc generationumanni tui, & rcfpondens, Qui 
nonveniunt&cranfeunt.necidcoveniunt vt non fint. Omnes enimdics in hoctemporc q 
ideoveniiHitvtnon fint, omnis hora, omnis mcnfis, omnis annus, nihilhorumftatante- 
quam vcniac.eric; cum non vcncric, non erit •, IHi ergo anni tiii .xterni, anni tui qui non mu- 
ianturingenerationcgenerationum,erunt:nonenim aliud annitui,& aliud ipfe ; fed ,inni 
DeixternitasDcieft,a:ternitasDeiipfa eiusfubftantiaeft, quse nihil habctmutabiie, vbini- 
hii eft prjetcritum, quafi iam non fit; nihil eft futurum, quafi nondum fit. Non eft ibi nifi cft, 
noneftibifuic&ierit :quia&quod fuit iam non cft,&quodcricnondum eft: fedquicquid 
ibicft, nonnifieft. HxcaEternitasvocauitnos,&crupitex2Ctcrnitatcvcrbum;iamxternicas, 
iamvcrbum,&nondumcempus. QuarenondumtempusJ quiafaftum eft tempus.quoni- 
amomniaperipfumfaaafunt.&fmeipfofeaumeftnihil. Etinfra (upcrillud, InitiocuDo- 
mineterramfundafti;nouia:tcrnitatemtuam,quaprxccdis omnia qua? fecifti. Idemquei. 
Confeff. 6. traftans illud eiufdcm Pfalmi; Anni tui non deficient, dicit , quod anni Dei funt 
hodiernus dies Dei, qui nunquampcragiturnequetranfit.fcdsnni noftri &dies tranfcunt ^ 
perillumhodiernumDei. Idcminfraeodem, i2.i8.dicit;Qu6daliquid priccdit aluidar- 
tcrnicacc.aliquid tempore.aHquid elcftione, & aliquid origine : scernitatc Ccut Dcus omnia ; 
tcmpore,ficut flos fruftumjelcaionejficut frudus floremjorigine,ficutfonuscantum.Idem 
quoquc 5 . De libero arbitrio vit. exponens iUud Pfalmi 83. Quoniam mclior eft dies vna in 
atrijstuis fupermillia,dicit;Qu6dmilledierumintemporis mutabilitateintclliguntur.vni- 
usautemdicinomineincommutabilitas.Tternitatis vocatur. Hancetiam totam pofitionem 
videtur Auguftinustcnerc,ii,deCiuit.Deii5. cum fic dicit; Iftxdimenfionestemporali- 
um fpaciorum, fciHcec hora: & dies, mcnfcs & anni, qus vficace ac proprie dicuntur tcmpo- 
ra,manifcftumeftqu6damocufiderumcccpenint:vnde&: Deus cumn.Tc inftituerit,dixit; 
Etfintinfigna&itempora.dicsScannos. Vbienimnullacreaturacftcuiusmutabilibusmoti- 
bus tcmpora pcraguncur.tempora omnin6 cffc non poffunt. Ideoque Angeli fcmpcr fuiflc 
dicuncur,quiaomni tempore fucrunc , fcdnonide6 Deoco.Ttcrni func, quoniamtempus £ 
quiamut.nbilitatetranfcurrit,itcrnitatiimmutabili non potcft eifc cojccernum. Quaproptcr 
fi Deiis fcmperDominnsfuit,femper habuitcreaturam (lo dominatui feruientcm, vcrunta- 
mcnnondcfcipfogcnitam,fedabipfodenihilofaa;am,ncceicoa;tcrnam; eratquippcante 
illam, quamuis nullo tempore finc iUa, non eam fpacio tranfcurrente, fed manence perpetui- 
tatc prxcedens. Non vult tamen iftam fcntcntiam affirmarc, quod idco ficicndum putauir, 
vtlegcnte5videanc,a quibus quxftionum periculis fc debcant temperare, necadomniafc 
idoneosarbicrari^quamdoftrinamciusdoftifsimam cum omni reuerencia veneror 8<:am- 
plciftor. Scd hic forfitan quis opponct quoniam Auguftinus 1 2 dc Ciuit.Dei. n. innuit,quod 
ante crcationcm mundi fuerunt infinita rstro tcmpora,quibus Deusccflauit ab iUa creatione, 

Sipoft- 



Cap.i. T>ecaufaT>ei. (^oroU.pars ^^. yi 

A & poftquinouitcrmundum creauic. Dicitquc ibidem , Quod Dci a creatione ccffatio re- 
trorfus actcrna tanta cft, vt fi ci conferatur quantalibct magna &: inc&biiis numcroficas tcm- 
porani tcrminata,nondcbctvideri tanta, quantaeft guttahumoris breuKsimaoceaDocom- 
parata. Iftorumenim vnumcftpercxiguum ,a!terum vcro incomparabiliter magnum,(ed 
V rrumque finitum , illorum vcro cft altcrum infinitum , fcilicct illa ccffitio Dci a rctro. Itcm 
perrationcm,aliterDeusnon potuitfeciffcmunAim priusquamfecit,non cnim fuerarquic- 
quam prius. Dico ergo quod hic &: multa fimifia qux poflcnc adduci , iDcclligunc quod antc 
mundum fuerancmulci anni,nonactaaliterlcdpocentiahter,ficuccxcrac(rium funtfpacJa,& 
milltaria initnita,quia Deus potuit fcciffc raundu prius per quantalibet tepora,&: annosquot- 
cunq; ficut potcft faccrc cxcra ccrlu fpacia,6( milliaria fupra omnc niimerum tcrminatfi.Qua- 
re & ipfcmct i . de Gcn .contra Manichxos.3 . Manicharis quxrcntibus , li in principio aliquo 
temporisfccitDeusc.Tlum6ctcrram,quidagcbat antcquam fecit cilum&tcrram, quidei 
B fubitoplacuitfacerequodnunquamfccitpertemporaitcrna? ita rcfpondet: his Refpon- 
demus Deum feciflecilum & tcrram in principio tcmporis , fed in Chrifto, cum vcrbum cflet 
apudPatrcm,perqucin fafla funt omma ; Icd & finc principiotcmporis Deam fecifle ca:- 
lum&tcrram crcdamus, dcbcmus vtique intelligcrc quod ante principium tcmporis non 
erattcmpus:Dcuscnimfecit&tcmpora, &cideoantequamfaccrcttcmpora,noncranttem- 
pora. Non enim pofluraus diccrc tuiflc .aliquod tcmpus , quando Dcus nondum aliquid fc- 
ccrat. QuomodocrgoerattcmpiisquodDcusnon fcccrat ,cumomnis temporisipfefitfa- 
bricator, 6c fi tempus cum czlo & terra efle cuepit , non potcft inucniri ccmpus, quando Dcus 
nondum fccitc.xlum & terram. Etcip, 4. immcdiace fublungit,cura nuccmdicitur, quid 
ci fubito placuit, iic dicitur, quali aliqua tcmpora tranfierint, quibus Dcus nihil opcratus cf?; 
Non_antctranfirepotcrattcmpus,quodnondiim fcceratDeus,quia iion poteft cfTc openi- 
tortcmporum, nifiquicft antctcmpora. Ratio vcro fadta irrationabiliter argumentat,& 

C irrationabilem caufara fiimit. Licct cnim antc mundura non fuit aliquid prius prioritatc tcm- 
poris , potuit taracn fuifle per crcationem Dci, in quo potuifTct mundum limilitcr prius creaf- 
lc. CitcraauccmargumcntaveftraAnftotcles, &c Aucrroespro .Ttcrnitatcmundi confifta, 
coquodgradum apparentix&altcrcationis fophiftica; vix attingant, rcputaui fupcrfluum 
difcutcreftudiofciimoScorania aigumentavcftra pro .-trtccnitatc mundi loqucntia.vixali- 
quocoloretcnuioftentationisfophifticifallaciterofFafcanturi vtficad difput.itionisfcruti- 
niura vix ingredi mereantur. Nonnc tu Ariftotcles, Migiftti cui Placonis &: carterorum Phi' 
lofophorum priorum doclrinas , & fpccialiter in hac parte impudenter contcmnens procaci- 
lerquc irapugnans , fecundum modura vcftruraloqucndi, verberator Patrum mcrito dici 
potcs , ficut fcripta corura 8c tua luculcnter oftendunt? Nonnc & idco Chakidius fupcr z. 
Timx: Piatonis de te fic dicit, Hic fuoquodam more,plcni pcrfcdique dogmatis clefto 
quid vifum fic, cxtcra faftidiofa incuria ncgligit. Tcipfura quoque contra tcipf iim in tcftcm 

D citaboi. Namquc de ca:lo & mundo 80. Vidcntur inquis,vfque adaliquid quarrcre, fed 
non vfquc quidcm vbi pofsibilc dubitationis. Omnibus enim nobis hoc confuetum , non ad 
rcmlieriqua:ftioncra,fcdadcontrariadiccntcm. Nonncici . Topicorumtuorura, innucns 
quseftionemdextcrnitacc mundi cfl"c probiema neutrum ,ficfcribis : Sunc autcm problc- 
mata,5cdcquibnsfunt contrarij fyllogyfmi; dubitationem autcm h.ibcnt, vtrumficfcha- 
bcnt, vclnon Cc,eoquodin || vtrMmlibet fnnt rationes vcri/irailes, 6cde qiiibus rationem || vtnfque 
nonhabcmus.cum llnt magna,difficile arbitrnntcscffcquarcafsign.irc, vt vtrummundus 
ztcrnus cft vel non. Nam huiufmodi quarret aliquis : Quare & Galenus in quodnm libro fuo 
maceriam iftam craftans recicancc Auerr. fupcr i. dc C.-clo 6c mundo comment. 22. dicici 
quodnulluspoceftfcirevcrum mundus iidtccnus vclnouus, necccititudincm aiiquam dc 
hochabere; quarc&tuipfc mortis debitum foluturus.fcholaribus tuisaftantibus, ncqua- 
quamvtpriusoftentationcpompofa,garrula,ct inani.fedlinccraconfcicntiaaftirmnfti.qiiod 
E inS.primislibristuisPhyuas inueniuntur oinncs vi.xfcicntix, quibus homo poteft com- 
prehendere,&doccrc principiaadvias omnium mcthodorum, &fcirc rntionesaddudas, 
fupereasquxrationabiliteradhxrent rcbus difputabilibus,6cqua: difcoh.Trcnt ab eis,non 
habeniesreaamviampcrquamaliquid verifciriv.alcat, & huiufmodi rationcs funt vicin.-c 
vcritati.ctfi vcrxnon lint, funttamcnvtilcsvtpcrcasoftcndaturaudacialoqucntisin fcicn- 
tiafuaaddebilitandavetba focijfui ,6cfuperanda vccbnvifuxfcicntii,cuni rationibusor- 
dinatis 6c mirabilibus .eo quod focius non habcat potentii refiftendi , 6c hxc fcientia eft vtilis, 
ficut fcorpio in theriaca , qux licet fit toxicum, tamenfidctur paticnti, dolorem minuit, 
& priftat remcdiumi harc autem in libro qui dc mortc eius fcribitur 13. planifsimc rc- 

cicantur. 

Contr4 



71 Thoma 'Bradypardini L i b.i. 

I « Qoftra fhilo/ophos isr Heretkos negantespofslbilitatem comeptus ©" fartus Virgt- 

nis , dicente/^ue Chri/lum nequaquam de saniia Marid fernper Vtrgm na- 
tum ejp. 

PVrificent fe Philofophi & Hiretid roentccorrupti,pofsibilitatem conceptus virginei dc- 
negantes , dicentcfquc ChriftumncquaquamdefauiSaMaria fempcrvirgincnatumcflc. 
NdnneDeus omnipoccnsper fcptimam partem huius , habensvoluntatem vniucrfaliter ef fi- 
caccm fecundumS^^quipottftcrcarecxnihiloaliquid, imo & totum mundum annihilarc 
&recrearefi vclic,hominemquc cicarecx nihilokcundum partes proximas prxcedcmcs, 
poteft&fincviri auxilioformarcpuerumin vtcrovirginali? Qui ctiam fccundum prxmilTa 
circa 5 1*™ partem huius,poteft &c facicomnimoda miracuia, curfbhim miraculum hocnon 
II animsli- poteft ! Iil alijs (\\.\oc\pc\\animtUiir»Jpectehw quorum f.cKmin.t folcnc communitcr ex fbcictate g 
bus. mariscbncipLrc, ahquoties inucnitur, quod fine mari concipiunt, & pariunt mirismodis. 

VndcVirgilius ^.Gcorg.ficfcribit: 

Ante omneifuror e(l infignu equariim. 

llLts ducit amor trans Gargara, tranfqtiefdnantem 

Afcanium , fuperant montes (^jJumina tranant, 

Continueque auidis vhi fubdita flamtna mcdultit 

Vcre magis , quia vere calor redit ofiibm ille, 

Ore omr, es verf<t in Zefhyrum flant rupihtu aliis, 

Exceftantque leties aura.s, (^ftpe ftne i/llis 

Ceniugijs vento grauiix, mtrahile diciu. 
Ncc quifquam rcpntec irtudmcndacium&tigmentum, quia a VirgihoPoctaconfcriptum. 
Inlibro namquc illo Gcorgicoium, magis vidctur reputandus Philofophus quam Poeta, C 
iicutmaterin&procefruscuidenteroftendunti Multiquoque Philofophi, ScDodorcs Ca- 
tholici Poetas, etiam ipfum Virgiliumineodcm librofolentfarpiusallcgarc. Illumquoquc 
locumScruiuscommencator ciuscxponcns, dicit quod illicquaefuntdeHifpaniaj&quod 
foetusilli aventoconccpti funrbrcuiorisvit.T.quamalij naturalitcr propagati, Ecce& Pli- 
nius8. NaturaliEhiftoriaragensdenaturisequarumi Conftat, inquit, inLufitania circa V- 
lyfsipponem oppidum Si Tagum amnem,cquas Fauonio flantcobuerfas animalem concipe- 
re fpii itiim, idoue parium fieri, & gigni pcrnicifsimum ita, fcd tricnnium vita non excedcre. 
Cui & concordantcr Solinus de mir.ibiiibus mundi^.agensde Hifpania&rebus eius, lic 
fcribit; In Luiltania promontorium cft Artabrum.alij Oljfsipponenfedicunt.Hoccoclum, 
tert.is&maiiadiftinguiti Hifpania: latus finit coelum, & maria hocmodo diuidit, quoda 
circuitii eius incipiunt Oceanus Gallicus, & fonsfeptentrionalis Occano Atlantico & occafu 
terminaiis : Ibi Oppidnm Olyfsippone Vlyxe condimm, iti Tagum ob arcnas aurcas c^te- D 
risamnibuspr.Ttulcrunt. InproxinTisOIyfsipponiscqu;clafciuiunt,mirafoecunditatc;Nam 
alpirantcFauomj vcntoconcipiunCj&fiticntcs viros aurarumfpiritumaritantur.Etinfra lo. 
traftansdeCappadocni&cqiiis.llcaic: Edunt cqua;& vcntis conccptos, fcd hi nunquam 
vltra trienniumxuum irahuiu. Eccc&Philofophusmaioriftis 5. deAnimaiibusi. ficait; 
Pcrdiccs, (i fccundiim vcntum ftcterint, fcmclla: a mafculisprxgnantcs fiunt, frcqucntcr au- 
tem&vocc, fianpctentcscxtitcrmc, & fupcr volitantibus [cx] afflare mafcujum. Eccchic 
triplcxconccptusfccmins finc mare,.T vcnto vocc, atflacui quod & brcuiter tangens Soli- 
nus 3.dcmirabilibusmiindi, vbi agicdctcrciofinu Europar, &perdicibus; Ipf3s,inquic,libi- 
do ik a;^icat, vc fi vcntus a mafculis flauei it, fiant prargnantcs odore. Si igicuc in alijs fpccie- 
bus, fccmina virtutc natui .t potcft concipcrc iine mari, cur non in fpecic humana potcft fcr- 
mina pura viigo(incmareconcipcre,virturcdiuina omnes viresnatura; crentx incompara- 
biliter cxccdcntc. Et fi (it pofsibile virtute diuina, focminam fine viro viriiiuc feminc poflc 
concipcrc,quisinticiaripr.Tfumpferit Chriftumvittute diuinadc fanftaMaria femper Vir- 
gine permancntcconccptum & natum tiiifTc, pr.xfertim ciim prarcldra teftimoniain oftcnfio- E 
nc 3 2. parris hiiiiis pr;trn ft^a, & muita fimilia darifsimc hoc oftencfunt ? Nonnc & coeli hanc 
Dc! 2loriamcn:)rrabar.t,& hancciusiiiftitiam populonunfiabant,quandomotafuntco£lum 
&tcrrapcrconiundionemvnamdigni(simam, modicum priiis quam Chriftus dcfidcratus 
cun£tis Gencibus aducnirct ? Qui cnim eXtcndit cxlum ficiit pcllcm, &: complicat ficut h- 
brum,inqifo&ficut teft.mturPhilofophi futurafiguraliterdc(cribuntur, inquo&nihil in- 
anitcr eft dcfc iptum, ficuti nullus ncgat, ad quid aliud dciignandum defcripfit in coelo figu- 
faln &fignum vitginis gloriolx pucrum nHtrientis ? Dc hac fiquidcm virginc & piiero cius 

puro 



C A p. I. T)e Cauja T>et. Lwoll. pars 35, 72 

A puro Albutnazat doiftriiiam vctcrum Chaldxorum fecutus, tf. maiorjs Introduaorij diffe- 
rcntia prima , dicit quod in priraa facic , prinia fciliccc tertia virginis , oritur puella quam vo- 
camus Cclchinus Doraftora , & cft virgopulthra , honcfla, & munda , prolixi capilli , 6j pul- 
chrafacie,habensir. manu fuaduasfpicas.&ipfafedctfupcr fcdemftratam,&nuttitpuc- 
rum,dans ei ad comedcndum in loco qui vocatur Arabice Ius,& vocant ipfumpucrumqux- 
dam gentes lelum.&oritur cumeavir fedens fuper ipfam fedcm. Quid hxc fignificant? 
quidpritcndunt? Dixit cnimDcnsin creationc luminarium fupernorum ; Fiant luminaria 
in firmamento cxh , Sc diuidant dicm&noaem, &lintinligna: lila quoquc conftcllatio, 
fignum virgmis communiter appdlatur. Signum rclatiue dicitur ad fignatum ; quid ergo fig- 
nificat iftud fignvim? quid melius,quidaptius,quid conuenicntius , quam quod vna pura vir- 
go continue manens virgo, pucrum carleftem proferret, & lacle fuo nutnret? Si namque foe- 
mina,primovirgo,pofteafecundumcurfumnaturadcuirginata,conciperet,parerecpucruro, 
B & nuiriret j q^uale fignum hoc eflct , quid magnum , quid mirum, quid extraneum defignaret? 
quaratione lignum taHs fignati tamgloriofc collocareturincxlo omnium oculis contcm- 
p!andum,cumnihilinlblitum figuraret? Quotidic namque fitica, ncc lij^-ium illud virgo 
rationabiliter vocarctur, fedpotius mulier (eumatrona. Non cft crgo hoc fignum huius 
fignati, fed altcrius fupradidi. Quare&illc videntiflimus Efaias; Dabit.inquit, Dominus 
ipfe vobis fignum , Ecce Virgo concipiet & parietFilium,6c vocabitur nomen eius Immanuel, 
butyrum & mclcomedct. Qi^ialcrogo fignum cflet, fi virgo deuirginata conciperct? & qua- 
ic diccretur , quod Dominus iple daret fignum , C\ npn iple fupra curfum natura! aiiquid tace- 
ret? Sedvir&mulietfccundumcurfumnatuixfihumprocrearent; Vir autcm fcdcns fuper 
fedemcum ea,nonneaptefignificat fponfum eius , quxctfi pcrpetua virgo manlic, multas ta- 
men ob caufas honcftas virum accepit.fccundum prophctiamSybillf in oftciifionc trK^efimi 
fecundxpartisfuperius rccitatam. Necfinc myfterio reputandum.quod lignum virgmis 
-, fupradiduminterfignacoelcftiaponitur fcxtoloco. Pcrhocenim dciignat fignatumdium 
fucutuminfextamundiartate. Hic autem nuraeruscft perfciftus teftcBoctioi. Arirhmeti- 
cx 2.1. quare&harcitisperfciftatcmporisplenitudorQua propinquiusvcnicnte,fa(aaeft 
vnaconiunftiomaxima 6c incomparabilitcr gloriofa Saturni&Iouis in principio Arietis, 
cum muratione triplicitatis aqueac ad igncam per 6. annos & paucos dies Sc horas ante Chri' 
fliaduentum. Quodfi quis velitpraccifcScdcmonftratiuehabcre.potcftfaciliter reuolucndo 
motus corum.vei facilius gcr tabulam ad hanc 6c omnes coniunftiones huiufmodi nupcr fa- 
ftam. Illi autem comundioni prxfuit Mcrcurius Dominus virginis , quod fignum tunc tcm- 
porisafcendebat,pcrquaeomniafignificabatur pcrfpicuc prididum fignatumfigni virginis 
runc futuriim,coelcftem fciUcet pucrum de virgine nafciturum , qui foret maximus Prophe- 
tarum,6c tr.adc-et nouam legem Ncc fub filcntio pcnitus tranfcundum, quod Mercurius in. 
terpretaturilluminansoccurfum figni , &cuius figni magis ,quam proprij figni /iii? hoc au- 
D temcftvirgo,propterruaslneoplurimasdignitates,ficutomnes Aftrologicontcftantur. In- 
tcrpretaturquoqueMercuriuslcrmo,&diciturmediuscurrens,quod quidcft aptius figura 
quamverbumDci,medi3perfona,Dci6chominum Mediator? Si quis autcm tcftimonium 
Ouidtf illiut De FetuU ad autoritatcm vcl ad voluptaicm acceptare volueritin hac pAce , ccctf 
libro 5.dcVctula,Ioqucnsgencrahterdehuiufmodi magnis coniunftionibus , 5£ fpeciahtcr 
dc nac vna , fic fcribit; 

Vttit qutdem tdiifislici tempore nuper 

Cjtfaris Augusitfuit annc his duodeno, 

A regni nouitate fui, qutefigmficauit 

Post annumfextum nafci dehere Prophetam, 

Ahfque maru coitu , de Virgine, cuius habetuf 

Typui,vhiplm LMercurij vis multiplicatur. 
g Cuius eritconctrs complexioprima futur* 

Secld: 7(am nufquam defignisfic dominatnr 

MercHrius ficut in figno Virginu : illic 

E/l eius domus , exaltaiio , triplicitafque 

Per totum fignum,nec n»n Cr terminus eitss 

In primis feptemgradihus ,diilique Prophetd 

Typui habetur ihi,qustmuisfub entgmtte,namqut 

His in imagimbus qut defcribuntur ab Indis, 

Et Chalddtrumfapientibus (fr Babilonis 

Dicitur ex veterum/ariptis afcendereprima 

G Ffrgla 



yj. 'Thoma'Bm(hpardim Lib. it 

yirginis inftcie, frelixi Vtrgo capilli , A 

Munda quidem, magni^ ammi , mtgnij, dccoris 

Pluruhoneflitu , &iniffius mimhuifunt 

Spica fujpenfa & vejlimenta vetufla. 

Sede fedctflrata, puerum nutrit,fuero Jm 

Adcomedendum dans,puerum le/um vocat ijium, Gens quacdam. 

Hitc autem caelipars afcendebat m hora, 

^Qua cumSaturno louis efl coniun&io faniia, 

Super fignificam feilam^itri^licitittm 

CMutauere [uam, nec nonetiampropepun^um 

Veris, iihi fieri coniunilio maxima pojfet 

Princrpiofigui, propior f forte fuiffet. 

Tunc & erant anni Crtcorum quinque trecenti J 

^tqtte nouem menfes , cum ter fexpene diebw : 

Feltxcuipleneconiun^iotantapateret. 
EtciteramuItadccxcdlentiahuiusProphetx,, &fcfta: fua:,fidci,fiuelegis. Nccmirum 
fiDeushumanitusnafcKurus,mofenatiuitatishumana:,quibufdambeatisprarfngijs, Scte- 
ftimonijs gloriolis, e ca;lo vifibiliter omnibus voluit demonftrari, vc fic tam magnum, &( ad' 
mirandum cfFedum omnibusgcneraliter (lilutarem, magnum & admirandum indicium om- 
nibusgcneraliterprxmonftrarctjllcut&Naciuitatem Chrifli mirabilcm ffella mirabilis in- 
dicauit, ficutoflenflo 32.partistangcbat. Necquiatahsconficllatio , auc talis coniunftio 
Chriftum prxcefsit , idco Chriflus tuit de viigine nafciturus, aut Icgcm datuius , fed potius c^ 
contrai h^cenim non erantcaufaiflorum fed fignum , necideoDominusflcIlarum &tcm- 
porumipfisfubijcitur,fedha:cf)bi. Prima namquc fuppofitione 8=" parte,&PhiIofophi$ 
ipfistcfhmtibi;s,omi)iafimulcGelcfl:ia, &: fingula fcparatim flatutadiuinainuiolabilitcrfcm- C 
pcr cufiodiunt, & cius in omnibus dcferuiunt voluntati. Nccdebct quenquammoucrc 
quodhxc VirgoapudChaldxosdefcribitur vnomodo fupcrius rccitato , &c fecundum In- 
dos 6c alios aiiter. Imagincs enim coeleflcs a vari;s varic defctibuntur , fecundum afTumpti- 
onem vcl abicclionem aliarum ftcllarum , vel fecundum aliam & aliam ordinationem earun- 
dcmflcllarum , iicutlibriipfbrumdcimaginibusindicantmanifcfie, Quarc & dicir Albu- 
mazar vbi fupra , Quidam fapientum vnius regionis diuerfi funt ab alijs fapientibus altcrius 
regionis.increationch.irumnnaginum, &:infiguris, atquc efleearum , & inucnimus hoc 
tnbus modis. In defcriptionc tamcn Virginis pr.-clibata Antiqui Babyloniorum, Pcrfarum, 
& Acgyptiorumparitcrconcord.^bant, promittcnce ibidem Albumazar in ha-c verba : Et 
piiinumuicipiemusnarrareimagincsfuperquasconcordaucrunt AntiquiPcrfarum, & Ba- 
byloniorum,aiquc Acgyptiorum ; pofthicnarnibimushoc in quoconuencrunt fapicntcs 
Indoriim, litprardiftadcfcriptio Virginiseftprimaquam narrat, vbi & iuxta proceffum £) 
promifKimfubiungit; Et fccundum Indos oritur in hacfacie puclla Virgohabenslupcr fc 
linccLim laiicum, Sc v eflimciita vetcra in manu illius , & manusillius fufpcnfa: , & ipfii cll erc- 
ifta in mfidio Miiceti.vckns veiiircad manfioncs Patrum fuorum.atquc amicorum pcteie vc- 
ftimcnca&ornamcnta. SectindumPtolomarumvcro 7. Almagefti 4. hic Virgo dcfcri- 
bitur flans crcfta atque alata , fcd ficut ipfcmct ibi teflatur , in hoc difcordat a prioiibus , po- 
ncns longitudincm Virginis,quod ipfi latitudinem pofucrunt . Alias cnim , vt dicit , latitu- 
docxccdercclongitiidinem,quodnondccet. Vcriintamcn licet inmulierc ffantc hocindc- 
ccns videacur , in mulicre tamcn fcdcntc fupcr fedcm flratam & pucrum nutricntc,non opor- 
tethocindeccnsrcputari. Vcntastamcncft, qiiod defcriptioncmVirginis fccundum Ba- 
bylonios , Pcrfas ,;i>: Acgyptios fuptadiftam non recitat ncc emendat. Sed nonnc qua-fb ra- 
tionabilitcrprxfumcndum,qu(jd tot6ctantifipientcsconcordcs iftam virgincm glonofTira 
aptius figurarcnt , quam folus-Pcolom.T us ab i;s alijfque difcordans,maxime ciim hanc figu- £ 
rationcmcorumvidcaturpcnitus nonvidiffc? NuUa tan.icn figurarum prxmiirarum ^my- 
flcrio magno vacat . Vt autcm illa Aflrologica prx-Iibata crcdibiliora cuniSis appareant , dc 
Inucntonbus, Autoribus, 6{DoLloribus Allrologix, Alkonomiic,6cc.Ttcrarum huiufmo- 
dianiumpaululumdiircrendum. In his fiquidcm artibus pliirimumclarueruncfili) Scih, 
Enoch , Noc , Abraham , Solomon , 6c alij Sanc>i Patrcs,ficut quamplurcs Hiflorix coiitc- 
ftantur. Scnbitnaniquelofcphus 1. Antiqiiit.Iudaicx. i. quodScthniitritus&periieni* 
cns ad xta^cm, qua iam pofTct ea qux bona fiint difcernerc , virtuti ffuduit , 6c cuni tuiffct vir 
cgrcgius,imitatores fui filiosdcreliquic. Illiauccmomncscumbonifuifrcncorti.ineadcni 
t^irafincaliquavcxationc viucncfsfxlicifsimccommoracifunc, nihilquc cis vlquc ad vitK 

rcrminum 



Cap.i. T>eCaufa T)ei. Qoroli, pars^^. 75 

A tcrminumcrudeleperucnit. Difciplinam vcrorcnim coelcftium &: ornatum carum primi- 
tusinuenerunt, & nc dilabercntur ab homiDibus,qu£cabejsinuentavidebantur,aut ante- 
quam venirent ad cognitionem,depcnrent,cum pncdixiilet Adam extcrminationcm re- 
rum omnium , vnam ignis virtutc, altcram vcro aquarum vi ac multitudinc forc ventu- 
ramj duas facicntcs columnas, aliam quidem cxlatenbus, aliam vcro cx lapidibus am- 
babus quae inucnerant , confcripfcrunt ; vt ctii conflrufta lateribus cxtcrminarctur abim- 
bribus , lapideapcrmanenspnbcrethominibusfcriptacognofccrc, fimul6cquia lateralem 
aJiampofuifrent,quaccumIapideapermanethaftcnus in terra Syris. Phiiofophus quoquc 
io Secreto fecrctorum pariis i. primo,Deusinquitcxcclfus& gioriofus ordinauit modum 
&rcmediumadtcmpet3ntiam humorum, 6( ad confcruantiam fanitatis, &ad plurimaalia 
acquircnda;&reuelauitcafan£fisProphetisfcruisfuis, &iuftis Prophctisfuis,& quibufdam 
aiijs quos prxelegit,& illuftrauit fpintu diuiuE fapientix; &dotauiteosdotibusfcicnti2E. 
„ Abiffis fequentcs viri Philofophiac principatum &originemhabucrunt, Indi, ScPcrfcs, & 
Grxci,&Latiniab iftishauferunt, & lcnpferunt attium & fcientianimprincipia,&:fecretai 
quia inScripturisipforum,nihilfalfum,nihilreprobum inuenitur, fedafapientibusappro- 
batum. Etinftaitf. Dignumcft.inquit.Alcxandro, vtfciasmagnammedicinam , qu^di- 
citur gloria iniftimabihs, qux aiam vocatur thcfaurus Philofbphorum : Ego fiquidem 
nunquamperccpi ncc veraciternoui, quis eaminuenerit. QuidamenimafTcruntquod A- 
dam fuit eius iuuentor ; Alij autem dicunt quod Aefculapius 6c Hermogencs,Mcdicus,Hir- 
fos, &Donaflios, & Vatiidos Hebrxi,& Dioris,6c Carans gloriofi Phiiofoph),qui funt 
o£l:o,quibusdatumcftnollefecrctafcientiarum quxlatebant omneshomincs. Ifti funt.qui 
inquificrunt, &difputauerunldehis, quxfuntfupranaturam,de Plcno, dcVacuo, de Fi- 
nito,deIniinito, 6c concorditcr conucncruntinconfeftioneiftius Medicinx inxflimabilis, 
quam diuiferunt in 8. partcs. Quidam fiquidem hocafHrmant, quod Enoch nouit hoc fi- 
_ crctumpcrvilionem; VoluntenimdicerequodiftcEnoch fuitMagnusHcrmogcncs.qticm 
Grxci mulrum comcndant,et l3udant,6c ei attribuunt omnem fcicntii fecretam 61: coeleftem. 
Quarc 6c in Prologo in librum Hermctis Mcrcurij triplicis Trifmegifti de Mundo 6c Coelo, 
fcribitur iftomodo: Legimusinvctcribusdiuinorumhiftorijstrcsfuiffe Philofbphos, quo- 
rumprimus Enoch.qui &:Hcrmes, 6calionomincMerairiusdiftiis fuit: Secundus Noe, 
qui & limilitcr Hcrmcs nuncupatus fuit : Tertius vero Hermes Mercurius triplcx diftus 
fuit,quia6cRex,6cPhilofophus, &ProphetafIoruit. Hiccnimpoft diluuium cum fumma 
xquicate regnum Aegypci tcnuit, & in liberalibus & in mechanicis artibus prxuaiuit , & A- 
flronomiam priiis elucidauit, v irgam auream, librum iatitudinis, & longitudinis, librum elc- 
ftionis&;| Ezichfupcrxquationemplanetarum,6c fuper Aftrolabium, 6caliamult;i opcre y Ericii. 
luculcnto compleuit, lofcphus infuper i . Antiquitat. lud^or. z. loqucns dc longitudinc vi - 
tx Noc , & aliorum Patram iUius temporis Antiquorum , IHi, inquit, ciim cfTcnt religiofi 6c 
ab ipfb Deo f afti , cumque eis pabula opportuniora admaius tcmpuscxilfcrentprxparata, 
D tantorum anaorum circulis vitx viucbant : Deindc propter virtutes 6c gloriofas vtilitatcs, 
quas iugiter pcrfcrutabantur, ideft, Afhrologiam 6c Geometriam, Dcus cis amplioiaviucn- 
difpaciacondonauit, qiix nunquamedifccrc potuilTcnt, nifi fcxcentis viuercnt annisi Pcr 
totcnimannorumcurriculamagnusannusimplctur. Inlibelloquoquedc morte Anflote- 
lis9.rcfcrtur fccundum fententiam Mcloms difcipuli Ariftotclis, quam & Magifterpluri- 
mumcommendauir, quod vfquead aducntumNoc homines xftimantcs Soicm & Ltmam 
alias quoqucftellas exleipfis moueri,quare6c eiTe primos motcu-es fimpIicitcratqucDcos, 
ipfis tanquam dijs fccundum varia idolafcruierunt ; dequalibus 6c vndccima pars tangcbat j 
Noeautcmfuitprimus qui cognouitcreatorcmfphxranim,6cqu6d ipfeeftprincipiumcu- 
iuflibet motionis ; 6c ipfe habcbat fcicntiam, & gradum altifsimum harum rerum. Albuma- 
zarquoque^.raaiorislntroduilorijjdifferentiai i^dicit, Qubdinhiftorijs veccrumdiuino- y 
rumreperitur,qu6dNoeProphctavcnerandusprimusomnium Babyloniam poftdiluuium ^y 
^ populauir,inftituitq;Babylonios,feuChaldxos; 6comncs Chaldxierantfapientesinnume- 
roaftrorum,6cfcientiaIudiciorum,6cconfIucbantadDoftoreseorum abomnibus climati- 
busamorc difccndi;6c fecundum allcrtionem quorundam,Sem filius Noc docuic hos phmam 
fcientiam hanc aftrorum. Hocautem tcflimonium Albumazar 6c fimilia,ideo maiori fide dig- 
num videtur, quia hiftorias multas nouit, ficut ille liber In trodudorius pluribus locis probat ; 
Im6&ipfemei Hiftoriographusvnuscrat, diccnte Haly fuperi. quadripartici Ptolomxi, 
Scimus quod Albumazar antcquam Aftronomiam lcgcrCt, crat vnuscx illis qui Chroni- 
cas faciebant,ficut reperimus in fcriptis. Huic autem concorditer Ouidius ille dc Vccula 

G i libro 



y5 Thoma^radi^arciim Lib. i, 

libro tcrtio De fcicntia iudicijfquc altrorum, fic ait : ^ 

HMfcripfttfrtor tlle Prophcta ?(oe vencrandus, 

Et docuttfrtmogenitus Semfihui eius, 

In libcllo quoqiic de mortc Anftotelis 9. fim:litcr recitatur , quod poft Noc natus eft Abra- 

ham, qui f uit lapientior omnibus.Sc ad maximum gradum Prophctiar perucnit; cognouitque 

quod Sol, & Luna, & omnes ftelli habebant primum motorem.& ideo non cft fecutus viam 

Patrisfui, &generationisfux,quiidolaadorabant. Ipfe fiquidcm Abrabam lofephorefe- 

rentc, I . Antiquit. ludaicx 5 .crat nimis intelligens in omnibus 6c fapiens in his qux audierat, 

&: de quibuflibet aliquid cogitarct : propterca & virtute prudcntix maior alijs fuit, & opina- 

tionem quam de Deo cunfti tunc habebant, innouare & immutare pracualuit. Primus itaquc 

prsfumpfitpronunciarcDeum Creatoremvmimeflccunftorum ; reliquavero licctadfoe- 

hcitatem tendentia, per prsceptum prxbentis fingula quxquc dari,& non propria iublifterc 

virtutccontciruseft. Hjecveroconijciebatpcrterr^pafsionem &mans, &ca quac contin- g 

gunt circa Solcm & Lunam,&cx omnibus qua: cuca ccelum femper eucniunt. Virtute enim 

eispr2fente,&prouidentiaordinationiseorumcun£tadifponidoccbat, quibiisquicunquc 

pruurentur,manifeftifierent,quianequecaqusad vtihtatcm nobisneccflariafuncfuapo- 

teftatepotueruntpofsidere, qua: fcilicct fecuiidum iubencis forcitudmcm miniftrantur,cui 

bonum eft folummodo honorcm h aftioncm tribuere gratiarum. De ifto quoque nobili A- 

II Lccat: u s. braham, Bcrofus & || Hecttaas Hiftoriographi Chaldxoruro taciunt mcntionem , dicente lo- 

fcpho vbi prius. Mcminit autem Patris noftri Abraham Berofus , non quidem nominans 

eum,Ieditadicens;Poftdiluuiumdccim3gcneratione, apud Chaldaros fuitquidam viriu- 

II forte lc- ftus Sc magnus, in cojleftibus rebus cxpertusi || Hecataus etiam ad memoriam eius plus aliquid 

gciiilum fecit: LibrumenimdeeoconHciensdcreliquit; Etintracifdcm,Arithmeiicamver6Aegyp- 

Lccatciis. ti;scontulit,&quxdcAftrologiafunt,ipfe contradidit. Nam antc aducntiim Abiahamin 

AcgyDtum,ha;cAcgyptijpcnitusignorabant. A Chaldiisenimh.TcpIantatanafcunturin q 
Aegypto; vndeetiam pcrucnifTenofcunturad Grascos. Salomonquoqucdiuinitijsinfpira- 
tus, vt patct 3 .Reg. 3. & 2- Paral. i . tantam fapieiitiam, & intelligentiam, & fcienriam rccc- 
pit.iUomino,vtmilIusantccumfimiliseifucrit, necpofteum, Dequo 3. Rcg.3. fcribitur; 
Dcdit quoqiic Dominus fipicntiam Salomoni, & prudentiam miiltam nimis, & pra;ccdcbac 
fapicntia Salomonis , fapicntiam ommum oricntalium & Acgyptiorum , &crat fapienticr 
cunrtishominibus. Dequo&IofephusS.Antiquit, ludaic.T 2. dicit; QuodDeusdcditei 
intcileilum&fapicntuim, qualcm nullus altcr hominumhabuit, necRegum,necpriuaro- 
riim, v t etiam homines antiquos prxcelleret; & nec Acgyptijs qui fapientia omnibus diflcrre 
dicunturcomparatusmodicumvelminusefTct.cuius vtiquemultumnimis fipientiaprsece- 
dcbat. Compofuicautcmlibrosquinquc&quatuormillia. Nullam namqiie naturam igno- 
ratam.incxaminatamquepracterijt, feddc omnibusphilofophatus cft, & difciplinam pro- 
prierarcmque c.mim emincnter expofuit. Horum igitur Patrum diuinitiis illuminatorum j-« 
dootrinisdoftifsimispofteriorcsPhilofophiinformati hasgloriofasfcientiasconfcripferunt, 
llfimiliter &quxdam quodammodoalianon pcnitus aHcna ,quiaexprimis illis fontibusdcriuata||y«- 
aJdiderunt. j>eraddtderunt fecundum quod ipfc Ariftoteles fuperius rccitauit. Libros autcm vcnerabilium 
Patrumhornm,fupcrbiaforfitanquorundamfophifticorumPhilofophorum,vtinucntorum 
gloriam furarentur, dcftruxic,titulofue mutauit; aut nimia fortafsis vetuftas temporis abolc- 
iiit. Nonne&inlibhsnoftrisficris.ProphetiaipfiusEnochfeptimi ab Adamfolenniteral- 
legatur, cuius tamen fctipciira minime reperitur ? 

Contia Epicureos <sr Sadducxos diccntes Spirimm nullum effe, tmmortatitatem quoque 
atiim<irauonalifirrattombiltterabnegantes : O" contra jiuerrois ajlruentem omnes 

homines <vn!cam animamrationalem habere. 

E 

CVrcnturEpicuraci &c Sadducaci fancntur diccntes Spiritum incorporcum nullum cffe, 
immortalitaccmque;inima:ration3lisirr3tionabilitcrabncgantes,auertaturqueAiicrrocs 
.TflruciisomiK-s homincsvnicam animam rationalcm habere. Hi autcm videiuurfuifleilli 
Antiqui.aucimicatorcseorumquirccicantcPhilofopholocisdiucrfis, tanrumm,atcrialia8<: 
matcriam, & fcnfibilia pofucrunt &c fenfum, ncganccs inccllc£l:um, vej ipfum efle corpus aut 
formamcorporalcm,quarc&corruptibilcmaffirmances,quapropcer&fun1mumbonum,in 
voluptatibustorporislfacucnces, ficutporcusincccno.itafcin huiufmodi voluptatibus vo- 
lucabanc. DeEpicuroqucmPhilofophiporcumnominauerunt.&dcfcftatoribus eius por- 

cinis 



C A p. I. T^e Caufa Dei. Corofl pars 7,6. 77 

/^ cinis.libriPhilofophici&Grammaticifepiusrecordantur. ProSadducsisautemfciendunij 
quodIofepus2.dcbclloIudaico. &l8.Antiqui:. Ind.3 dicitquoil apudlud^os^. Philofo- 
phiij& Philofophorum (pecics habebantur,Pharifa:i,iiadducaci, hirxi.fiuc H{ra:ni,&r ludaici 
a quodam principe foo Iuda,fiuc Libertatini,quia pto Jibertate ccrta. .(es,(]iii & idco 7. de bel- 
loIudaicoSicanj nominantur. Dcquarum lecunda i.debello ludaico, Saducri.inquit, 
illudcftfecundacoileclio&iS. Antiquit ludaicarj. Sadduca;i animas mortalcs exiftimanr, 
fimulque cura corpore interircPotro Sc de Epicurxis & Sadduca:is ficn nollri codices rccor- 
dantur. Deopinione vero Auerrois pra;didtain cxpolitione lua iupcr^. de Anima com- 
ment, ^. Scalijsfequentibusfatisconftat. Sedquomodcnulluseftfpiritusincorporeus ,cum 
fecundum oftauam partcm & dccimam Deus fpiritus incorporcus comprobetur. Quide- 
nim fpif itus incorporeus nifi fubftantia rationalis incorporca eft: diccndusJ Ifte quoque fpi- 
ritusomnipotentifsimus habens voluntatem vniucriahter cfficaccm fccundum partemj"". 

■D &8"".cur fecundum 3J^°'.&34»'°. partesnonpotcft&pocuitcreare&creafTc&facereSc 
fecifTe .ihos fpiritus fibi fimiles, ricut& ahas naturas difsimiles ,& hos quidem a corpoiibus 
abfolutos,quos Angelos appellamus, illos vcro corporibus coiugatos quos animas lationales 
vocamus,6i: vtramqi fpeciem immortaIe!Si ergo hoc totum fit pofsibilc,cur ncgabiturirnefTe, 
cum hoc magis conucniat diuini largitati, 6c omnifaria: bonitaci, quam prima Suppofitio Sc 
partesfequentcspcrfpicuedocuerutJprsfertimcumiftudapud omnesmagnosPhiloiophos, 
verePhilofophos,apudomnemfidemSc feftam, &.ipudoinnes penehonnnesficfamofum, 
tnaximecum &iftud rationibus muniatur, & vixvmbrarationis tenui impugnctunuxca pix- 
mi{facirca3a»™.&33'".parteshuius.Quot6cquamvariaexperimentacertifsimamulriphces 
fpirituselTc probant? Nonnc&artesMagicx.licctmal.Tjlpirituseircdoceut, iicuc&: tan- 
gebaturfupcrius circattigclimamfecundam & vigefimamprimam panes. 

Opiniunculamautem Aucrrois quis nelciat efTc vacuam , falfam , fatuam&confi:lam» 
nullam verilimilitudincm aut probabilitatem habentcm? quarc Sccirca ipfam m mus fbllicite 

C laborandum ; netamenintaftamomninofe iai9cf,videcur faltcm perlundorie refellcrida. 
QuisigiturattcntisprioribusdiIigentcr,nonclarevidcac,Dcum polle fingulis hominibus 
fiDgulasaninias impartiri, hocetiam magis Deo conuenit&naturic; Curenim Deusalijs 
iiTipcrfcc"tioribusfpecicbus,qu2DcumnOnnorunt,nondiligunt,nequecolunt,darccabun- 
dantcr fingulis fingulas animas 6c formas propnas naturalcs ; & hominibus muUum nobilio- 
ribus,innacuraDeum fcientibus , dihgentibus atque colcntibus.omnibus fimulparcifsime 
tantum vtiam? cur potius ita dc hominibus, quam de veget.ibihbus , de altjs animalibus,auc 
de corporibus coelcftibus ordinaret? qua: ratio, vel qu.T caufa, eum de fimilibus vidcatur limi- 
hterfenticndum? Adhucautcm fccundum trigelimamprimam pariem,Deus rcmunerabic 
omncm tuumcurtorcm plenarie,6c3bundc,quod non facitin vita prxfenti , vtconftat; fa- 
cict igitur in futura ; 6c ncquaquam fuos contcmptores & cultotcs xqu.iliter j ncc omnes fuos 

jj culcoresa?qi«liter,ficutnec:rqualitermerucrunti Habcntcrgofinguliliomines finguhsa- 
nimas , quibus poft mortem prrmicntur vel puniantur , vt conuenit , fingillatim. Nonne Sc 
tuipfcfupenllud Philofophi r.Eth. ifi.deFcIicc, vc vere bonum&fipientem omnes cxi- 
ftimamus,fortunasdccenter ferre,ficdicis,vtdiciturdcIob, ||C«/fit falus.? Adquidcnira || tlbi 
orares pro falute f ob defundi , nifi fpetares animam ipfius, 6c animas virtuoforum virorum 
poftmortem faluandas , fecundum fuorum exigentiam mcntorum? Amphus autemdcrc- 
muneratione feu prxmi.atione hominuminpra:fenti; illud nnmque quoDcuspr^cmiatvir- 
tuofosin vitapra?fenti,inanimapotiusquamincorporceftponenduiii; fedfifit vnatantum 
animaomnium,quicquiddetahproemio, vel dc poena rccipit vuus homo ,rccipiunt6c.iIU 
vniuerli. Sccundumhanc quoque fcntentiam in/enfatam.fi vnushomohabcrec in anima 
foelicicatem pcrfe^T:am,roifcri;imue perfciSam, habercnc fimul& omnes , circntqueom/ics fi- 
mulpcrfcfti&miferi: quare& ncc foehces , nec miferi, qux nuilus concclTcnt nifi mi/er. 

P Quomodo infupcr Deus fapiens, iuflus, 8c potens foa maxima pr-xmia t.nm improuidc diTpe- 
(aret? Nonne Philofophusi.Eth. r^.icadicit, Si aliudaliquodDeorum eftdonum homi- 
nibus.rationabile & fcElicitatem Dci datumeffe, 6c maxime humanonim , qnanto optimum? 
Videturautem6c diuinifsimorumcffe. Virtutis enim proemifi 6c finis optimum vidctur 6c di- 
uiniiquidScbcitum.EcinfraiS.Dcos * beatificamus6cfoeIicitamus,6c viroru diuinifsimo? *beatifsi- 
be<itificam''.Supcr quod & cu Auerroes;Nos,inquis,refcrimus dcificatos 6c eledos hommum mos 
ad foeliciratemiEc infra in fine il lius primi, fic ais; Sint grates Dco donatori f ipicncia: 6c largt- 
tori foelicitatis. Adhuc aurem Ci per omnipotentiam fummam Dci omncs homines foclices &: 
miferinulIofupcrnitemorerentur,anima rationali feru.at.n, auc clTct ipfa mifera vel be.ita, 
curpotiustahsquamtalis, nccfimuIpofretefTe mifcra &bcata? Ampliusauccmfecundum 

G3 concordcm 



7» 



T^homte 'BradTpardini 



IB.I. 



coDCordcm Philofophorum fentcntiatn , Naturam cfTe principium rooras & quictis illius A 
cuius eft natura, & naturam qux eftforma,cffc horum prmcipium cffcdiuum j aniniaro quo- 
quc rationalem effe naiuram hominis& formam j quarc &ipfam cffc principium effe6liuum 
omnium motuum & aftuum humanorum, ipfamque cffc finitac virtutis quis dubitat ! Quarc 
& finitx atquc dcterminata: potcDtix in agendo. Si etgo tunc moucat localitcr corpus homi- 
nis vnius quantum poteft,6c fccundum vltimum fua: potenti.T , quomodo poteft fimul mo- 
ucre fimiliter aliud talc corpus alterius hominis, velocitatc arquali, 6c ccnium corpus, & quar- 
tum, 8£ ita dcinccps vltra omncm tcrminum &c menfuram , immo & corpora mfinita, L po- 
nercnturhomincsinfiniti ? Quomodo adhucpoffct aliquis motor finituj mouereperledi- 
ucrfa mota totaliter fcparata, &c penitiis inconncxa ? Nonnc Aiiftoteles Dcus tuus,& tu cul- 
tor ciiis, 11. Metaphvf.fuae,ex numero motuum coeleftium arguitis numerum intelligcntia- 
rum mouentium ? Si tamcn vnica anima fufficit ad moucndum omnia corporahumanamiJ- 
tumgrauia,multumrefiftcntia,6cmu!tum difKcilia ad mouendum, t.immulta,tam mordi- g 
nata, & lam inconncxa ad inuiccm, cur non fimili lationc, immo multo maiori.fufficit vni- 
ca intelltgentia ad mouenda omnia coipoia coelcftia, a conditionibus talibus alicna, cilm fint 
pauca,optimeoidinataadinuiccm&connexa; &nedum corpora coelcftianunccxiftentia, 
fcd&pluia&maioraquantumlibetfiponantui, ficut& vnica anima fufficit ad mouendum 
sequalitercoipoiahominumvhiaomncmnumerum & mcnfuiam? Sccundum feotcntiam 
tamcn vefh-am fi aiicui orbi coelcfti apponerctur vna ftella vlterius,motor cius ipfum omnmo 
non moueret, vel ipfum moueret cum fatigationc & poena vel tardius. Simili quoque modo 
potcftarguideopciationibusmagis proprijs anima: rationali, puta de intelleftione.volu- 
tione, mcmoria , icmemoratione, fyllogizatione & fimilibus. Quomodo namquc fufficit 
anima vna finita & parua, fimul & femcl ad opcrationcs tales,tam multas.tam varias & diuer- 
fas,necminusadquotlibettalcsfimul,quam ad vnicam fepaianm ? Nonne &licut expe- 
rientia ccrtadocet,&omncsPhilofopbicontcftanmr jquodvnaoperatioanima:, velimpe- c 
dicaliam.velexpellit ? quomodo ergo potcft c.idcm animatot aiftioncs, tam varias&con- 
trarias fimul &c ferael perfeftifsime excrccrc ? Nonnc & anima tahs finita, & paruula, ficut eft 
cntitatis&naturajfinitar, ficcft& capacitatis finita: ? quomodo ergo potcft fcmcl & fimul 
totintellc£lioncs,volutioneb,memorias, {yllogifmos,ac taliafinetcrmino, fincfinecapere 
&tenere! Ampliusautcm, ficutAuicenna 5. dc Anima 3, & Algazel, 4. phyficxfuarvlt. 
hxrefimiftamredarguunt; Sieffeteademanimaomnium,efrct & eadem fcicntia omnium, 
llfit necquicquamfciscturabvno,quodabalionefciietur. Nonnefi ||(/7f/cadcm3nimaomni- 
um, cumomnisfcicntiahominisfitinaDimafubieftiue,&inquolibet hominefit animara- 
tionalis,inquolibethomine eft omnis humana fcientia , omnis habitus,& fimiliteromnis 
aftusrationalianimaEinexiftens? Quilibet ergo homo habet omncm fcicntiam habitualem, 
& fimiliter aftualcm, quam afiquis aliushomo habet, cuius contiarium videmurin nobis cer* 
tifsimc expeiiri. Cuinamquefihabcremlucem clarifsimam in domo feuoculo corpoiali, j) 
non poffem cam oculo corporisintucri ? aut fi pofrem , cur non fimilitcr dc luce fcienti.arum 
clarifsimaindomoleu oculo fpiritali, & oculo roentis mca:? Dicit cnim Philofophus i. 
Eth,7.Sicutincorporcvifus,inanimaintellc(flus. Cur infuper fi habercm in Gazophyla- 
cio matcriali Thelaurum multipliccm , non poflcm dc illo cxtrahcrc quod veilcm ? autfi 
pofTem, cur de Gazophylacio & thcfauro mco multipliciori incomparabilltor fpiritalimagis 
piopinquo, magis proprio, & magis poteftati mea: fuppofito , non poffum ^x velim, etfi totis 
viribus meis nitar extrahcie iota vnum ? Nonne expericntia communi doccnte,& (ccundum 
fcntentiam AriftotcIis,tui ipfius.&afioru Philofophoium concordem.habens habitum, po- 
11 tcft,cumvolucrit,vtiilIo? cuicrgononpotcftomnishomo,cum habeacomncm fcientiam 
''*° habitualcm, & omnem fcientificum habitum aftualitcr, m\\omni pro libito voluntatis' 
Nonnc & Philofophus, i. Poft. vltim. Inquirens qualitcr principia cognita nobis fi- 
ant, nunquid habicus eorum, cum non infint.fiant in nobisj aut cum infint, latcant: p 
rcpiobando fccundum mcmbium, fic aitjSi quidcm igitui habcmus ipfos,inconucnicns 
cfticontingiccnimccrtifsimashabcntcmcognitioncs piincipioium dcmonftrantcmla ere, 
Qiii& dcproblcm.atibuspaniculz^o. z.&^. idem fcnrirc videtur; qui& ^.dcanimai^. 
itadiciti Potentiaquodammodocft,intclligibiha,intcIIcifVus, fcd aftunihil aincquam in- 
teliigat i oportet autcm fic cffc , ficut in tabula, in qua nihil cft aff u fcriptum, quod quidem 
accidicintcIlc(ftui:Vbi& tcxtusqucmtucxponis.fichabct, Quod accidit intelledui debct 
currere tsii curfu,fcilicct ficut tabula qua: eft aptata pidurai.non pida in aflu omnmo. Quan- 
tumantcnipondusautoritatisvetba Ariftotclis habeant, &: fpccialitcr in hacoartc, tuipfe 
illo commcnt. 1 4. clare tcftaris.affirmans quod omnes opinantcs intcllcaum cffc fimpliccm, 

non 



Cap.t. T>eCaufa 'Dei. Qoroll, pars^6. 79 

A nonpafiibilem.abftradiim, &nonmi!(rumcorporinoncrcdunt, nifipropterhocquoddixit 
Ariftotdcs, Quoniam ita cft diflicile hoc, a Deo. Quod li fcrmo Arfflotclis non inucniretur 
inco,tuncvaldeeffctdifiicilccadcrcfupcripfum,autfortc impofsibilenifi inucniretut ali- 
quis talis vt Ariftoteles, Crcdo cnim quod ifte homo fuit regula in natura , & eft exemplat 
quodnaturainucnitaddemonftrandam vltimam perfeftionem human.im in naturis. Etin- 
fra 3 6. loqucns de labote Aucmpace, in quiftionc dc continuatione mtcllcflus agentis cum 
hominetamdiligenti & improbo, quod ilia qua:ftio nonrccefsitabeiuscogitationc, ncque 
pcrtempusiftusvnius oculi, Scalijsdifficultatibus 8c ambigmtatibusiilamconccrncntibus 
quxftionem,fic ais : Caufa autem iftiusambiguitatis &laboriseft, quia nullum fermoncm ab 
Ariftotcle inucnimus in hac intentionc. Qui 6c fuper i . Phyf^ in prologo ita fctibis, Nomcn 
Autoris eft Ariftoteles filius Nicomachi fapientifsimus Graccorum qui compoluit alios li- 
brosinhacattc, &inLogica, &inMctaphyfica,&ifteinucnit,8ccomp!euitiftas trcsattes. 
Inuenit, quia quicquid inucnituc ab Antiquis in hac /cicntia,non eft dignum quod lit pars hu- 
^ ius: Compleuit,quianuIluseorumqui fccutifunteum vfqucadhoctempus,quod cit mille 
quingentorum annorum, nihil addidit, nequeinuenit in eius verbis errotem , & talcm virtu- 
icmeflcinindiuiduovnamiraculofum Sc extrancumcxiftct, &hxcdifpofitio ciim in vno 
hominetcpcritur.dignius foretefTcdiuinus quamhumanus. Quomodo ctgohuiiis viri di- 
uini, huiustanti Autoris,tamcanonica,& tam authentica verbaintclligis autcxponis? Non- 
nc comment. i . i4°.f"upradi£to,exponcns cxcmplum Philofophi comparans intelleilum in 
potentiaexiftentemtabulxnonfcripta:,nonpiit:E,iicais ; Cumnotificauit modum pafsio- 
nis in inteifeau, coepit darc de rebus fenfibilibus exemplum , per quod intcUigitur ifta inten- 
tio in intellcclu matctiali; & licet non llt verum, tamen eft via ad intelligendi!m,& liie modus 
doftrin:c necefTarius eft in taiibus rebus, licet (it Rhetoricus. Sed quam Vipcrca giofI;i tua quj 
tex tum fuum corrodit ? quam improba expofitio, quac textum fuum cxpellit ? quam procer- 
uus tiiius, qui dicit Patri fuo,mentiris ! Quis tu ? qualis autoritatis ? aiit quanta; vt tanto Phi- 
*-' lofophoconttadicas, pratfcrtimcumnullam autoritatemmaiotem,nec vllam rationem ali- 
quodanimal rationale cogentcm, prooabiliter vcl mouentem propartc tiia adducas, ficut 
primafuppolltionc&partibusfcquentibus inteUectis pcrfacile cftvidere. Quaergo tcmc- 
ritate, qua crcitatc, qua audacia,im6 qua infania tanto viro.tanto Philofopho, tam famofo, 
tam prociciterpraffumpferas obgarrire, ctim nullus teftc teipfo in verbis cius iir crror ? immo 
quaminfenfatus etticeris.cumnonfcntisteipfumconttadicerc tibiipfi, dum Ariftotclem 
tantumcommendas,& ipfinihilominuscontradicis ? quis igiturtibi crcdct» Maiore nam- 
que Autore&minorccontradiccntibuscuipotiusadhaerendum? quis dubitac quin maiori? 
SC quisnefcm Ariftotelem te maiorcm ? Timcoigiturplurimosin hacpartcproprcreaplu- 
rimumdeliraire,quiafcripturam tuamdiligentiiisrefpexetunt, &(cripturas Ariftotdis neg- 
lexerunt. Nonne& tuipfefuper5.de An1ma.commenr.30. loquensdcAucmpacccrrante, 
fic ais ; Illud quod fecir iftum hominem errarc,& nosetiam longo tcmpore , eft quia modcr- 
D ni dimittuntlibros Ariftotelis,8cconfidetantlibrosexpo(itorum,&maximein Aniuia, cre- 
dendo qudd ifte libcr, impofsibilecft vt intclligatur. Nonne idcmPhilofophus eodemj. 
multisiocis.dicitanimam intelle£liuame(rcpafsibilem& reccptibilcm fpecierum , habcrcqi 
omnia intelligibilia,8i omnium fpecies inpotcntia, noninaclu ? quare &probatipfamne- 
cclTario indigere alio intellc(flu,puta agentc, qui potentialitatem ciuspcrlitiat, &ad aftuni 
■perducat? NonneiUius 3'. 5°. dicitanimamintclleftiuamnon haberc aliquam naturam nili 
pafsibilem,neccflcaIiquodintelligibileaaualiter, priuiquam intelligat illudaitu? Nonne 
verba fua funt ifta ? neque iplius eft n.ituram.neque vnam efte, fed ante hanc quod pofsibilis 
vocatus,itaqueanima:inteIlcaus. DicoautemintcIIcaum quoopmatut ,&intelligit anima 
nihilcftaitu eotum, qua: funt ante intcUigerc: vbi&: textus qucm tu cxponis, fic habet: 
Nonhabebitnatuiamnifiiftam^fed quodeftpofsibilis. ||///«<^igiturdc animaquoddicitur ||Idem. 
Intclleauss&dicointcllciaumilludpctquoddif^inguimus&cogitamus, non eft in a^-u a- 
E hquodcntiumantcquamintelligat. EtloquiturhicPhilo(bphusadfimiIcmintclIe£lum ficut 
infra37.vbidicit j NuncautemdcAnimadifta recapitulantesdicamus iterum, quodom- 
niacaquasfunc, quoJammodoeftanima. Aut enim fenfibilia quxfunt, auc intclligibiha: 
eft autem fcientia quidem fcibilia quodammodo, fcnfus autem fenlibilia: Et fequitur ^8. 
Qualifcr autem hoc fit oportet inquirere.Secantur igitur fcientia & fenfus v t rcs.qu.T quidcm 
porcntiacftineaquifuntpotentiaqua: || ««tfoaauineaqu.-cfuntaftu. Anima^ autem fcn- ||v„o. 
fninum&cquodfcirepotcftporcntiahxcfunt , hocquidemfcibile, illudvcrofenfibilc, nc- 
cc(Tecftautcmaucipfa,aucfpeciescfrc. Ipfaquidcroigirurnonfunt; Noncnimlapis inani- 
macft fed fpecies ; quate anima iicuc manus eft 5 manus enim organum organorum, & intcl- 
•^ lcftus 



8o Thoma ^radiaarSji L i b . i, 

lcausfpeciesfpccicrumj&renfusfpccics {cnfibilium,verum cftinpoientianoninaftujquare A 
&:(uprJ6.1icait, Bcnciamdicentesfunt, AnimamefTe Iccum fpccierum, nifi quod non 
tota lcd intcllcaiua, neque adu , fcd potcntia fpccies. Et infra 8. oftcndit quod anima dici- 
tur (ciens lcu fcirc in potentia duobus modis, rcmote videlicct & propinque, fiue potentia rc- 
mota lcu cfTcntiali, qualis eft in hominc priufquam addifcatj & potentia propinqua feu a&a- 
ali, quaiiseft iu habente fcicntiamin habiiu,(ed non vtcntc in adu, a qua potentia poteflper 
fecxircadaiaum. Vnde & ficaiti Cumautcm hic fcilicet intelleaus fingulafciat, fciens 
dicitur quidcm fccundum adum, hoc autcm confcftim accidit cum pofsit operari pcr fcip- 
fum,eftquidemigitur&tuncpotentiaquodammodo,nontamcnfimiliter <<< ficut ante ad- 
difccrcautinuenire. Qui6cinfra i^.fcribit ita: Quoniam autcm llcut in omni naturaefl 
aliquid, hoc quidem matcria vnicuiquc gcneri, hocautcm cft poteiuia omnia illa, alterum au- 
temcaufa & faftiuum , quod infaciendoomniavtarsadmateriam fuftinuit, neccftc &in 
aiMma has eflc diff^ercntias. Et ftatim 1 8 . & eft intellcftus hic quidem talis in omnia fieri , ill^ 3 
veroinomniafaccre. Iftamquoquefcntentiamtotam Auicenna, Algazel, Scomnes pene 
Philofophialij plane tcncnt. Siigiturhaecitalclwbcnt,quomodopr,Tfumisaflercre falfum 
efiTe , quod Intclleiflus antequam intelligat,eft ficut tabula in qua nihil eft a<ftu fcriptum aut pi« 
ftum? Imoquiaiftud verumeftjfallum&fatuumcftquodtudicis, omnia fcilicet intdlefta 
ffjeculatiua,omnesfpccies,omnesfcicntias,omncshabicus,omncsaftus,&vniucrfaliterom- 
niaSiftngulapoffibiliaibi fcribi adualitcr , &itcrnalitcribi fcribi, aduahter&arternaliter 
ibipinCTi^aftualiicr&rTtcrnahtetibicfle. NonnciUocomment. 5. ficais, Cum confidcra- 
tum fueritdeiftisintellcftisjfccundum quod funtcntiafimplicitcr, non rclpeftualicuiusin- 
diiiidui, vcrc dicuntur xtcrna cffc, & quod non intclliguntur quandoque & quandoque non, 
fedlempcr, quoniamcumfapicntiamcflcinaliquo, modopropnohomini, cft ficutmodum 
artiriciorumeircinmodisproprijshomini,iftimaturqu6dimpoffibile cft vt tota h.ibitatio 
fuglataPhilolophia, ficutopinandumeftquodimpolfibile eftvtfugiatab artificijs natura- r-. 
libiis. Si cnimaliquaparseiuscarucritcis, fcilicetartificijs, verbigratia, quartafcptentrio- 
nalis tcrr.T,non carcbunt cis alia: quart.T, quod enim dcclaratum cft , quod habitatio eft poC- 
fibilis in parte meridionali, ficut in partcfcptentrionah i fortc igitur Phlofbphia inucnitur in 
m.iiori paitelubftantix in omnitempore. Etinfraao. Intellcitus qui dicitur matcrialis fe- 
cu idum quod di.ximus, non accidit ci, vt quandoqueintelligat, Sc quaiidoque non, nifi in rc- 
ipc^u turcioiis im.iginationis exiftenrium in vnoquoq; indiuiduonon refpeftu fpeciei, verbi 
gratu,quodnonaccidirei, vtquandoqucintellcifcumxqucintclligac, 6c quandoquc non, 
nifiinrcfpcituSocratis&PIatonis, fimilitcr autcm&rcfpcftu fpeciei fcmperinteliigithoc 
vniueifalc, nifi fpecies humanadeficiat omnino, quod eftimpofsibile. Nonne Plato iii 
Menone fimilitcr quodammodo pofuitomncm vidclicct fcicntiam fempcr cfle in anima cu- 
iuflibcr, fcd laccrc ; quarc Sc ab Ariftotcle rcprobatur : cur crgo non es tu fimilitcr rcproban- 
dus '. Si infupcr ira cifct, quodcfTct ofricium intclle£lus agcntis;quid agcretcirca inteilcitum d 
pc>fsibilem?quidiuuaret? nullamenimfpecicm,nullamintentioncm ,nuIlamcognitioncm 
agit in eo, cum omncs fpecies incentio atque cognitio , ficut & cactera cuufta qua: habet , in 
infoaiitualitcr, artcrnalitcr perfeucrcnt ; QuomodoergodicuntPhilofoph.,&tuipft, quod 
intcllc£tusagcntiscftdenMdare&: abftrahereintcntioncsmatcrialcs ad immatcrialitarcm , & 
jta tran f}errc ipfas,de ordine ad ordinem, de matcrialitatcad immatcrialitatcm ^ de phantafia 
quxeft virtusmaterialisinintclledlumpofsibilcm,quicft viri-usimmaterialis, & fic tandem 
facerc illud quod eft inrelleftum in potcntia circ intcllcftum in atftu? Scio quod dices hoc ve- 
rum e(fc refpciftu indiuidui, non rcfpeilu fpecici.aut intclleclus humani fimplicitcr. Sed quicl 
qujEfoopcraturintellciftusagcnsin indiuiduodcmonftrato? Intenfionamqi denud.ata per 
cum non tranflcrtur nccintratinintcllcftumpofsibilcmpcrprxmifliijrcmanetergoin vir- 
tufcmatcrialiiquarc&materialisvtpriuslicctfortafsisfubtilior parumquamprius. Quod 
tamcn fubtiliccrintucndo non videtuc dicendum , cum ftatim inipfoinftantifcnf;uionis& p 
imaginationis intclligatut quodcunquci ficut omnes commiinitcrexpcrimur ; dicitq; magi- 
ftcr tuus 3 . dc Anima. ig . fcncirc eft fimile ipfi diccrc folum & incclligere, qiiam cius lcntcn- 
tiam & tu ibi planifsimc profitcris. Nonne &c intcnfionc imaginata manente groffa & rudi, 
ficut inriuit ab obiciflo, habita tamcn intcnfionc rei congrua in intelleiflu, poftl-t homo intcl- 
ligcrc? cnrnonpoftet? Adhucautcmqua;necefsitasponcndiintelIc(ftumagcntem ad mo- 
dicum fubtdiandum intenfioncm matcrialem phantafticam ? Cur non ficut inalijsaniniali- 
busfufHcit fola phantafia? Curnonfimilimndo ponisintclledum agcntem ad fi^btilian- 
dumintcnfionesaliariimvirtutum ? Qui.wnfuperlcgcns&non ncgligens libros Ariftotelis. 
Thcophrafti,Thcmiftij,Aucmpacf, Auiccnnx,AlgazcI,&aliorumPhiIofophorumdixerit 

intcl- 



Cap.I. T>e Caufa Tfei. (^oroll. pars ^6. 8l 

A intelleaumagentcm cfle ncccflarium homini, quia parum fubtiliat intentiones matcriales 
pbnntafn, dum tamen matenales, (ic invirtute matcriali phantafticamaneant, ficut prius, 
&nonpotiusad effeftumfuperiusrccitatum' Ampiius intcntiones, propofitiones,difcur- 
fus, &concluriones,& csteri habitus atquc aftus in anima rationaii femper fccundumte 
aftuaJiter cxiftcntes, vel funt riniti in numcro, vel fimplicitcr infiniti : non infiniti fimplicitcr 
cum ipfa fit finita fimpIiciter,finit£E entitatis, & capacitatis finita?; nec etiam poteft cffe aliqua 
multitudo atlualiter & fimplicitcr infinitaj ficut Magifter tuus, & tu ipfe farpius affirroatis. Si 
vcrofinttantum finiti,putacentumvelmilIc,pofsibilecftaliquoshommes&aliqucmhomi- 
nem dc hominibus (ecundum te fimplicitcr infinitis m pr£cterito,8c in fiituro intciliocrc & ba- 
bere. fjcere6t. formarcaliquatti intcntioncm, propofitioncm,difcurfum6c conclufionem, a- 
^um 8c habitum, alium ab iliis omnibus 6c fingulis differcn tcm. Quis ncgauerit ; quis dubi- 
tauerit? quisnonftatimconceflcrititacirc?ficutcnimftans in ccntro circuli, pcrquemiibet 

B femidiametrum poteft exire ad proprium punrtum cius in periphcria fituatum , iicet non fi- 
mul nec fucccfsiue peromncsadomniapuniflafua : fic & habcns ptincipium fcientificura 
ftat in medio infinitorum difcurfuum pofsibilium ducentium ad conclufiones proprias infini- 
tas.poteftque per fingulos ad fingulas conclufiones exirc.ctfi non per omncs ad omnes. Pof- 
fentquoque homincs infiniti^per infinitos tales difcurfus procedcrc ad conchifioncs pro- 
priasinfinitas,Ccutvirosfi:icntificosrcputononlatcrc. Eftcrgo aliqua conciufio fabiiisab 
hominc,im6&infinita:conclufioncsabhominibus/cibiles,quam& quas intcllefluspofsi- 
biiisa6luaIitcriamnon habet. Hocidem&deconciufionibus,& opinionibus crroneis po- 
teftfimiiiterapparere. Quisenim ncfciat vcritatcm figno fagittantibus pofito, Scpunftoin 
medioare.Tcomparari.adquodcontingitattingerepaucismodis vel vno,fcddcficcrcinfini- 
tis? Quisergonon videatconciuliones 8( opinioncs erroncaspoire infinitismodisvariari 
&multiplicari,pra:li:rtim apud homines infinitos. Adlnicautcm quisnefciat, fi fccundum 

C tuam fcntcntiammundushtajternusantcSc poft, fccundum curfum commumcm infinitas 
fuifTc&futuras cireeclipfcsSoiis&:Lun.Tj fcibilcs fpecialiter abhominibus, irro fcitas& 
lciendas, ficutfecundum ailcrtionem tiiam pr.TmifI;immagisvidctur; Quod&quiaconftac 
certifsime cffc pofsibilc, fupponatur : Fueruntergo 8c crunt infinit.-c inuefligationcs,conciu- 
fiones,Scfcicntia:propria:,&fpccialcsdcillis : quiscnim credidcnt candcm cfTc fcientiam 
particularem & propriam,candcm crcdulitatem, adha:fionem &affirmationcm nunc cfie fu- 
turamcclipfin.vidcIicctnoiSe ifta veldie , Sc tuncefTc futuram cclipfin, vidclicct (cptimo 
menfefcqucntc. Multinamquefciuntvnum, 6taliud dubitant 8c ignorant. Alias infupcr 
idemeirctjfcire, crcdcrc, adhiicie 8c diccrc tunc e(rcfuturamcclipfini8(tunc,8ctunc,8c 
tuncquocunquctcmporedcfignato,quodnullusdubirdtcfrcfalfum, ficut 8c fatisapparetin 
alijs talibiisdcfuturo. Idcntitasinfupcraftuuin humanorum immancnrium, fccundum tii- 
am fententiam a;tcrnaliter pcrmancns vniformis, fimilitcr rcfcllctur : Quis cnim ignorct non 

D elTe eundcm .aiflum fcd diucrfum affirmandi intrinfecus 8c credcndi , eclipfis nunc cft, cciipfis 
crascrit^cclipfisheri fuit, 8c fimilia,ficut&affirmationes8c affirmata non funt eaJem.fed 
diuetfa,&;a vcroinfaIfum,8ce contia infinitics pcrmutantur ? Nonnceiiamadus intclli- 
gendi, credcndi, amandi, Sc fimilia facicndi in infinitum, fecundum varietatcm graduum m 
varijshominibusSctcmporibusvariatur ? tantaautcm varictaE non potcft incadcm anima 
atlualitrr fimuiefrcficutprshabitadocucrunt. Refpondebitfortafsisvicariiu tuus,8cdiccr, 
quod inteiie£f us fcu homo per intellciff um intclligit, & vult multa varia 8c diftinfta , particu- 
lariter proprie & diftin<ffe per candem intentionem fcu fpeciem , & pcr eundcm adum rcali- 
ter non omnino diucrfiim. Sed quts ncfciat intclligentem pcrquodciinque quxciinquc diucr- 
fa proprie & diftinae diftingucrcfcu poffe diftinguercper idem diftinftc & proprie intcr ill.i? 
&quis dubitateundemhomincmper candem potcntiam, per eandemfpcciem,&pcrcun- 
dem aftum omnino, fine aliqua diucrfitatcadiefta non pofte diftinguere diucrfa ipfii, vidcli- 

E cetcognofccreproprie,particularitcr,&diftinftc ? Alitcrenim poilct idcm homopcrcan- 
dem fpccicm cognofccrc nunc vnum diftinfte.puta /1, Sc nonaliud, puta B, &: alias e contra. 
Sed quem Iatet,qu6d vnum in quantum vnum prarfcrrim in potcntijs naturaiibus non libcns, 
natum cft faccre femper vnum, non aliud ncc diucrfum,in eodcm pafsibilinon diucrfo? 
Nonneratioperfpicuchocdemonftrat? qiimnmqucintaiibuscaufadiuerlitatiscfFedfuum? 
quarenunciftc, ||wo/»illeproducitur,nuncecotranifiin agentcvfIinpafro,cumintaiibusnon ||niinc. 
fit clccftio libera.fcd ncccfsitas naturalis? Nonnc idco Ariftotcles i .Dc gcncrat. pcnult. Idcm, 
inquit,SLfimiiitethabcns,fcmpcrideminnatumcftfaccrc. Idcm tamcnaliquoticsfacitcon- 
tratia,&diucrfa : (edhoceftproptcr contrarietatem & diuerfitatcmaliquaminagcntcvcl 
pafTo, Ccut docet idcm Philofbphus^.Mct.i o . 9'.t i °.ia'. 1 1". 5'. z". & i' Pl-.yf 3 o''. quod &c 

expofitio 



8 2, ^lhoma 'Bradjpardim L i b.i. 

cxpofitio Aucrrois locis illisfimilitcr confitcrut. Adhuc autc aliter poflet intclleftus per vni- A 
ca fpccie generale diftinfte cognolccre omnes fpeciesgcncrii , fcu gcneris alicuiuS;6c fingula 
indiuidua fpecict u: ide quoq; vilus per cande & vnica fpccie vnius colons diftingucre omncs 
coloru fpccicsj differentias, atq; gradus.Amplius autc li cadem intentio,& idcm aftusomni- 
no fignilicet diucrfa proprie,&diflinvte, lignificcnt ergoy<iDtcntio,6cfiaausC&Ddi- 
ucrfa propric &c diftinde , componatque homo in mcnte /t , ciim A pcr B adum , pro C tan- 
tum diccndo , A cft /^&crit compofitioiUa vera ,componatqucfinnIitcr pro C expartc fub- 
iefti, & pro D cx patie pra^dicati, & ent compofitio illa falfajlicquc cadem propofitio erit fi- 
mul vera & falfa. Sccundum iftam quoquc fcntcntiara mtcntioncs remn] & fpccics naturalcs 
inmcntcelTentpurea^quiuocii fignificarcntenimdiucrfa,(ecurtdum candem intcntioncm 
fen nomen, iScdiuerfam ac propriam rationcm : Quapropter & fignificarcnt , fignificarcuc 
poffcntadplacitum? CurcnimDonpoffentfignificarealiaquacdamdiucr/a,&a]ia,ficutifta? 
fcd hxcquisdubitatenefalfa,natur3Econtraria,&Philofophiac diffona naiurali; NonncSf g 
Philofophus 1". de Animai^^.itafctibit? Inquiretautemquis.cuiuscaufaplureshabemus 
fcnfus.fednonvnumfolum, &rcfpondct, An quatcnus minus late autconfequentia,fcili- 
cet ad fcnfibilia propria , & comraunia vt motus , magnitudo , & numcrus? Si cnim eflet vi- 
fus folus, & ipfe albi , laterent vtique magis, & vidcrcntur efle idem omnia , propter id quod 
conrcquuntur fe ad inuicem fimulcolor & magnitudo , nunc quidcm quoniam in aitcro fenfi- 
bili communia funt , manifeftum facit quod aliud quid vnumquodquc corum eft : Sup- 
ponit crgo Philofophus quod fenfiis non potcft diftmguerc inter diucrfa , nili pcr diuerfa; 
&infraeodemi45.oftenfo,quodoportctDeceflario, quod quicunquedifcernit intcr aliqua 
diucrfa , difcernatpercandemvirtutemindiuifibilem,& intcmporc indiuifibih, fcilicct in 
inftanci ,&cmotaquxftione,quomodovirtusindiuifibilispoffet pcrciperc&difccrnerecon- 
traria 6c diucrfa , refpondct quod iHud quod fcntit diucrfii , fcilicet dmerfalecundumcffc, 
eftdiuifibilc , id cft, fccundum rationcm, cognitionem , fcu iutcntioncm diucrfam loco, q 
item ||4«r 6cnumcroindmifibilc , idcft, fecundura eflentiam piopriam; vbi&Auerrocs ,Pofsi- 
bileeft vtiltavircusiudicans omnia fimulfiteadcmfubic£to,& indiuifibilis, fed perinten- 
tionesquasrccipiccft diuifibilisvtdicimusdcpomo, quodeft mdiuifibilc fubiefto , &diui- 
fibilefecundum accidcntia diucrfaineo,fcilicetodorem,colorem, &faporcm : Itaquod 
diffolucturquasftio ficj quoniam ifta virtus in quantum cftdiuifibilis comprehcnditrcs nu- 
meratas diuifibilcs, 6c m quantum cft eadcm , iudicat ca vnico iudicio. Et fiiper 3 . de Ani- 
ma.com. 9. dicitpriuscfle declatatum, quod quzcunquc virtus apprchendit alictatcmin- 
terduo, ncccflccftquodfitvnavno modo , &:multaaliomodo,fcilicet duabusdifpoficio- 
nibus diucrfis. In irta quoquc fcntcntia omncs conueniunt exponcntes ; Hanc crgo rcf- 
ponfionem huiusvicari; veritas rcprobat, ncc proprius Dominus approbat, /ed impug- 
nat. Amplius autcmquomodoincademanimaindiuifibili, 6(incadcmciuspotentia indi- 
uifibilipoflunt tam oppofita.tam contraria, tam pcrfcifta, Sc tam aftiialia fimulcffe, vt j) 
putafcicntia&ignorantia relpcftu ciulclcm j imo fcientia&dcceptio, acopinio contraria, 
vcraquc in pariiculari , & in a£tu , 6c fimul vellc & nolle , amor Sc odium in parriculari , 8c 
inaftu, Sciimul relpc(3u ciufdem , fummae virtutcs 6c viciacontrariaipfis fumma, fumma 
bonitas &: maliiia priuatiue oppofita , & pofitiuc contraria ei fumma; f umma foeficitas 6c mi- 
feriaoppofitaeifumma? Sciocnim,&:fciXi8cquisncfcit, quodcxpcricntia communido- 
-ccnte , &; fcntcutia Philofophorum concordi tcftante , oppoiita priuaciue , 6c contraria pofi- 
tiucnatafuntficricircaidcmamborumfufccpribilc fuccefsiue non fimul.pr^fcriiminaau 
completo. Annon verecundaris faieri quod in Anima lua & in te funt omnes errorcs & ha:- 
refes,omnia vitia.&peccata, concupifcentia: , malitia?, 8c miferix fpiritales in aftu, & 
quodinieparabiliceribimanent? Sedfciorcfponfiunculam tuamficlam: Diciscnim,quod 
licecfitcadcmanimaomnium.nonideo oporrere candcm eflefcientiam omnium.quiain- 
tcncioncsimaginatiua: ,quxfchabcntad intelleftum , ficut fenfibiliaadfcnfum , quibus 6c c 
idcointclleftusncceflliridindigctinfciendo, indiucrfisindiuiduisfuntdiucrfx. Hxcaurem 
imaginariaruarefponfio, etfipotsit vtcunquc vitareidcntitatemfcienti.'c in omnibus, alia 
inconuenicntiafuperiusaddu£la vitarenon potcft,imo ncque identiiatera fcieinia: poterit 
cuitarc , qiiinfiiltcmfit eadcmfcientia habitualis in omnibus,cum omnis habitualis fcicn- 
tiafitinintcllcdu.quicftideminomnibus. PoicftcrgofecundumprsmilTaquicunqi aftuali- 
tcr vti quacunqi fcicntia cum volucrit ,confiderando actualitcr 6c fcicndo quarcunq; laltc fci- 
entia vniucrfali fimplicitcr,propofitionis vniucrfalis fimpliciter,cuius tcrmini aut fimilespro- 
prie in vircutc imagmaria non habcntur. Adhuc autem ponanturduo , Philofbpus 6c laicus 
fcu clcricus demonftraDonum ignarus, fimiles fcu xqualcs, in imaginatiua 6( m omn ibus alijs 

virtutibus 



Cap.i, VecaufaVei. (^orolLpars ^6. g^ 

A virtutibus materialibus, intentionibufq-, carum ; 6c habeat Philofopus dcmonftrarione ad ali- 
quS conclufione fubiil e.aiius vero nulla. Tunc PhiJoiophus habet certa fcicntia conclulionis 
il]ius,&dciTionnratiueicitillamiC)uare&alius; cumin virtutcimaginatiua.&rciusintcnti- 
onibusfunt fimiics& ^cquales, quod tamen quisnelciatcficftlfum ? Nonnc&multafunc 
intcllc^ta, quibusnull.xvcrarintcniiones imagiiiariar correfpondent ? Quod aucem fuppo- 
nis intentiones imaginarias fehabcrc ad intcllcclum, /icut fenlibiliaadlcnfum, &;intellc- 
ftum ad cognolccndum quodcunquc iplis ncccinirio indigeie, verum vidctur, & de lententia 
Philofophorum in priiicipio.quando intelleclus ell quali tabula nuda, in qua nihii eft piLlum 
velfcriptum,doncccognofcibiliurafpccics.-i:.4!iirantur: Sedcumfuerintacquilit.T, &inin- 
telledu plcne depiilx, Scfcr ptx^curnonpolsitipfaslcgcrcpcripfas.&cognolcerercspcr 
ipfasabfque vlteriori actionc,autmotioneintcntionum imaginariarum ; quodcnimeftiain 
pcrfecle generatum, perfetlc formatum, perfcftc completum, non videtur indi^cre vlceriiis 
B gencrancc, fcd forfitan conferuante. Adhuc auccm quis dubitat intcllc*:>um eflc pcrfectiorcni 
pocentiam potentijs matcri.alibus, virtuiibus fculitiuis ■■, \\x autem cum fuerint infjrmatx ple- 
n.ariepcrfpeciesobiecforum.fempcrquamdiulpcciesmanlctint, poiruntfiilficicntcr per il- 
las cognofccre illa obiccfg, abfque hoc quodab illis obiertis auc quibullibct alijs moucantur? 
Quis de virtucibus &: fcniibus intetionbus, imaginatiua, cogitatiua, & mcmoratiua ift ud non 
fentiatinfcipfo?Quis infupcrin natur.ilibus vcl parum pcoucffushoceciam nonaducrtar? 
Quis non cft cxperius illa expcrimcnia in principio pet fpcfliu.x Aiaccn rccitata, vifu vidc- 
licec diu 6cft.abiliccr incuence viilbilia fottiai, & diurrtcnte fc indc, vclcti.im lcclaudcntc, 
vifionem priorcm manere fcu apparenti.im, &; limiluudmcm pnftina; vilionis, qu.c quidem 
vifio neccflliriocomprobatur. Quaproptcr & Philolophus de fomno & vigilia, Ciim.inquit, 
concinue fcntiamus aliquid, translcren tibus fccundum fenfum fcquitur palsio , vclut dc Solc 
adtcnebras i.^Acciditenim uihil vidcreproptcradhucfubliflentcmmotummoculisaluminc; 
Q Kliad vnumcolotemmultotempcrearpiciamus autalbum , vci viridc.m,ciulinoui videtur 
ad quemcunquc vidim permutcmus -, ikliadSolem profpicientcs, vclaliquodfplendidum, 
tonclufcrimus, oblcruantibus quidcni vidctur , fecundum dircifioncmqua .accidic vifum 
vidcre,primumquidemhuiufmodicolorcm,dcindepcrmutaciirinpi'niccum,dcindcinpur- 
pureum, quoulqucinnigrum veni.ac colorem &: cuancfcac. Hoc idcm Sc laiio clarcmon- 
fttat: Ponaturcnim Deum omnipotcntcm feruare inoculo fpccicmab obicfto rccepram, 
dcftrudoobicfto.&qualibetfpccie eiusin mcdiocxtra vifum , habcbitquc vifus habercue 
poccftomnimodam opctiitioncmluamintrinfccam iicurpriiis; vidcbitque viJcrcV.c poteft 
vcprius ; nihilcnimdcficicrcquificum. Obicclumcnim^c mcdium null.ucnus rc.]uiruncur, 
nifiadfpccieminoculogcnerandam,'. cladgenicamconfcruaiidam. C.ur crgo dc porcntia 
nobilifsimaintcllcifus non tlmiliiet fentiendum ? Intcllcrtus ergo in principio quando cft to- 
tuspotcntialis indigct intendonibus huiufmodi cxtrinfccisipfum moucntibus , inform.anti- 
D bus,&aauaniibus,fcdcumpIcneinformatusSeaihiatus cxciteric, non indigcc ipils vlcia, 
fed cx cunc porcft pcr fc Sc fua intrinfcca futhcicntcr cognolccrc viiiuctfa ; imo cx tunc magis 
vidcnturci obelTe, qu.im prodeflCjCo quod diftrahunc intellcftum a fpcculationc fiiiccra , &: 
opcrationefunpcrfefta. Quare& AuiccnnadcAnima^.oftendeus, q^.omodo virtutcsani- 
roalcsadiuuantanimamrationaleminmulcis; Anima,inquit, humanaiuuatur.icorporc ad 
acquircndumprincipiaconfcntiendiScintelligciidi,de:r.dccum acquificrit,reJibit ad fcip- 
fam:Siautcmobftitcrincaliqua:vircutumqus luncintracam, ocimpcdiunc cam , alicjuibus 
difpoficionibusrctrahenc cam a fua adione fi vero impcdica non fucrit,non egcbit co poftca 
infuisa£lionibusproprijs,nifi!naliquibustantiim,inqiiibuseftopus rcdiread '•rcutcsima- 
ginatiuas.&conllderareeasiterum : adhocvcpercipiarprincipiumaliud abcoquodhnbuc- 
r.ac, & adiuuent rcpr.Tfcntare id quod appciitur in imagiii.ntione, 6c rcprxfcntatio cius in ima- 
ginationefirmecurauxiliointelleftus: hocaurcmcontingit in princiiio tainnm iknonpo- 
£ ftea,nifiparum. Ciamautemproficit nnim3,6croboratur, folapcrfeopcrariu- operationcs 
fuas .ibfolute ; vir:u:cs autem fcntibilcs &: imaginanuae , 6cc,rtrrx virtutcs corporalcs re;ra- 
hunt cam a fua aftionc: vcrbi gratia, ficut homo qui aliquando indigct iumcnto,&eiu3appa- 
ratu quo peruenia: co qu6 proponic, quociim acccflcrit, caufi qux fuic pcrucnicndi , eadcm 
cft prohibcndi. Idcm 9. Mcta. vlc. ciim forma defcribitur in anima, pcrficitur ibi apprchen- 
fiovifa, fcdnon facitdelcftari, nccnoccricerte.nifi hocquodeft dcfcriptum inanima, non 
quod eft cxtraiC^icquid autcm defcribitur in anima ag!t (uam acf ioncm , quamuis non * h.i- * hciiio 
bcatcrtifamextrinfecus j cautlienimcfrcntialiscft hxcdcfcriptio, cxtrinfcca vcro cftc.iufa 
pcr accidcns, vel caufa caufc. Ampliiis autem quisnefciat omncm potentiam cognitiuam 
cognofcerepropricpcracT:umpropriumincrinfecum,iminancntem,nonpcraliquid extrin- 

fccum 



84 



Thoma 'Bradn>ardini L i b . i. 



fccumpropricrcurci^oLaicusbcnedifpofitusincorpore, & inomnibus potentijs corpo- A 
ralibus; habcns in anima fua aftus fcientificos darifsimos, & fcicntiam clarifsimam aftualcm 

llbonum, nonpoteftillis vticiim vclit.nonpoteft illos pcrcipcre ? curtantum ||/««»r»indomofuavi/ 
dcrc non poteft ? poffet cnim pcr oculum corporalem,fi proportionatum lumcn haberet in 
oculo corporali.imo & per taftum rudifsiraum fenfuum proportionaliter informatum pcrci- 
pcret, &lentirct. 

Adhucautemfortafiisobduratafrontcadijfiesrefpondercdiccndo, quodintelleftuspof- 
fibilis, feu anima rationalisnoneftformaeflentialishominispcrquam exiftit,fed intdligcn- 
tiaqiisdam ccEleftis,qua: pcrficit homincm tantummodo cognofccndo , & pcr actionem fu- 
amfolummodocumhominccopulatur. Illo namquc commcnt. ^.ficais : Dicamus igitur 
quod manifeftum cft,qu6d homo non eft intdiigens in aftu, nifi ptopter continuatidne intcl- 
le(fti cum co in ailu ; Et cft ctiam manifcftum quod matcria & forma copulantur ad inuicem, 
ita quod Congrcgatum ex i jsfit vnicum,& maximc intdlcftus matetialis, & intentio intclle- B 
ftiua in aftu. Quod enim componitur cx cis, non cft aliqaod tcrtium aliud ab eis, ficut cft dc 
alijscompofitisexmateria&forma. Continuatioigitur intclleaicumhomine,impofllbilc 
eft vt fit , nifi per continuationem altcrius iftarum duarum partium cum eo, fcilicet partis qux 
cftdceoquafimatcria, & panis qui eft de ipfi? , fcilicet intcJlcau quafiforma. Etcum de- 
claratum eft cx pra:di(ftis dubitationibus, quod impofsibilceft, vtintellcaum complcatur in 
vnoquoq;hominum,& numerctur per numerationem eorum,per pancmquac cft dc eo quafi 

*fcilicet. materia,(cilicetintcllefturamatcrialcm , rcmanctvtcontinuatiointdledorum * cumnobis 
hominibiis fit per contiuuationem intcntionis intdlca^ cum nobis. Et funt intcntiones ima- 
ginatiuf ,ftilicet partis quf eft in nobis dc eis aliquo modo quafi forma; & ideo dicere puerum 
eflcintclligenteminpotcDtiapotcftJntclligiduobusmodis; quorum vnus cft, quia formae 
imaginata: quae fiint m eo , funt intdleftf in potcntiaiiecundus autem cft quia intclleftiis ma- 
tcrialis,qui natus eftrcciperc intdleaum perintentioncm illius formi imaginatac, eft rccipi- q 
cns in potentia , &: continuatus cum nobis in potcntia. Dcclaratum eft igitur , quod prima 
perfeaio iutdlcaus , difl^crt a pnmis pcrfeflionibus aliarum virtutum animar , & quod hoc 
nomcn,perfein:io,diciturdeeismodoarquiuoco. Etinfracommcnt. 19. Opiiiandum cft.in- 
quis, fecundiim Ariftotelem,qu6d vltimus intdleftorum abftraftorum in ordinc , cft ifte in- 
teileif us materialis; Et comment. 20. fupcr illud verbum textus, IntcUcaus palsibilis eft cor- 
ruptibilis; dicis, qu6d Intelleftus ^.modisaccipitur.prointcllciaumateriali.prointdlcftu 
inhabitu, pio intdleftu agente , & pro virtutc imaginatiua , innuensquodibiaccipiturpro 
virtuteimaginatiua. Etinfra j^.dicisplane, A(ftiointdleauseftaliaabaftionevirtutis co- 
gitatiua: , quam Ariftotclcs vocauit intelleaum pafsibilem , & dixit eam cfle generabilem & 
corruptibilem , & homo non cft generablis & corruptibilis nifi per hanc virtutem. Et illo 
comment, zo. fic adiungis, &periftumintellcaumqucm vocauit Ariftotdes pafsibilcm, di- 
uerfinturhomincsin 4. virtutibus diifbs in Topicis , & pcriftum intcllciflum differt homo j) 
abaiijsanimalibus. Et quis nefciat hominem pei eandcm formamcflcntialemconflituiin 
eflTe & fpecie hominis, pcr quam differt efrentialiter ab ahjs fpecicbus ; Forma ergo cffentialis 
hominis pcr quam eft homo, & diffcrt efFcntialiter ab aJijs fpecicbus non eft anima rationalis, 

llaliqua. immatcrialis&immortalis, fed || «/m formamaterialis.generabilis&corruptibilis, puta vir- 
tus imaginatiua vel cogitatiua,ficut tu fentirc videris, Sed quis taliter fenfent,nifi forfitan in- 
fenfitusJ Quisenimnifiirrationabiliterirrationabilis nefciat hominemefTeanimalrationa- 
lc, rationalitatem quoque effe difiisrcntiam cius effcntialcm , per quam eflentialiter definiiur 
in cffe , & in fpecic hominis ponitur, & ab alijs animalibus fcparatur ? Quarc & formam eius 
eflcntiaiem efTcanimam rationalem, rationalcm, inquam, non folum partidpatiuc & impro- 
prie.fcdefrentialiterpcrfc&proprie, fccundum diftiniflioncm Philofophi 1. Eth. infine. 
Adhuc autcm fi forma cfleniialis & vltima hominis cffet (orma materialis & irrationalis cSca' 
tialitcr, & rationalis lolummodo fccundum participationem & influentiam ab infima intelli- p 
gcntiarumcoeleftiiim^homoperfe&efrentialiter, peromniafciliceteflcntialiafua eflctani- 
mal irrationaie, nec rationalc deberct poni in dcfinitione fua cflentiali, In dcfinitione nam- 
quccflcntiali nihilaccidentalecxtrinfecumuc poncndum. Secundum candeminfuperirra- 
tionabilcm rationem, animalia irrationabiliarationabilia dicipoflent; participant enim ali- 
qualitcrratione : Rccipiuntenim abhomincdifciplinam ; cumeiiamanimaceoruipfint ma- 
lcrialcs, & fimilet animabus matcrialibus, fcu formis eflentialibus & proprijs hominum, dif- 
fcrantque folummodo in materiahtatc , infiibtilitate&ruditatc fecundum magis&minus; 

||alia. Curnonpoffunt j|tf»/>wia/wirrationabiliapaiticiparc quodammodo & rccipere aliquam in- 
flucntiam rationis ab illa intdligcntia , ficut homo , & dici rationabilia , ficut homo J Et (i 

dixeris 



CAP.r. DeCanfa T>ei. QorolL pars^6. 8f 

A dixerishominemnonedeanimalrationalCjpriHlquatnintelleclusmatcrialisaaualitercopu- 
lctur cum co, dices necelTario confcquentcr mfantes non cfTe homincs ncc animalia rationa- 
lia, ipfofquc dc vna fpccie in aliam permutari,de irrationaJi & beftiali ad rationalcm 8c huma- 
nam, quare 8c homines pofle fimiliter remutan. Amplius autem quomodo & per quid copu- 
lamr in.cellcduscumiftohomincCngulari? non nili pcr fuam operationem ik intelleilio- 
ncmtetcfte. Et quis modusaliusdari poflet? Intelledus ergo eft caufa cfHciens copulatio- 
nisiftius .quare&naturalitcr prior ca. Sednonnc prius naturaliter cft haberc intellctlrum 
quamincelligereveloperaripcripfum,ficut&habcrc vifumquam vidercper ipfum; &ita 
de alijs formis aiftiuis & potentijs vniuerfis? Nonnc tu ipfe Commcnt. 1 8. loquens de in tcUc- 
ftu agcntc,& recipicnte fic ais ; Ciim inucnimus nos agerepcrhas duas vututes cum volu- 
mus, &DihiIagitniliperfuamformam,fuitneccflcattribuerc nobis has duas virtutes iiucl- 
lcdus. AdhucautemintellectusimmateriaIis,idcft,intcIligentiasIl3cocIeftis,vcIcft tantum 

j, in coelojin orbeIuiian,veI in hominibusrSi tanium in coelo,quomodo intelligit homo,8«: agit 
per formam & fcientiam tantum diftantcm ab eo' Si in hominibus.vcl in f blis homiuibus.aut 
ctiaminomnibusalijsrcbusorbilunarifubieftis: Si inomnibusalijs.hoc vidcturvaldcmi- 
rabilc &incrcdibilc, Sc contrarium Philofophix 6< opinioni communi. Qu^ igitiir ratio vel 
auioritas ad koc cogit ! cur mfuperalia: intelligeniia: fuperiores & perfcftiorcs non rcplenc 
fimilitcr totum fpacium orbibus fuis fubiciflum, Illainfupcr intclligcntiacfi: cntiiatis tantum 
finitx.quarc&prsfentialitatis, &replctiuitatis, &occupatiuitatisfimplicitertantumfinitar. 
Tantum ergo poflet effe fpacium orbis lun^r, quod ipfa non fufficerct ad leplcndum 6< occu- 
pandumtotum,im6necvfquead terram : & fi fic elTet, adhucnihilominusvidereiurhomi- 
ncmefIeanimaIrationaIc,&:pofreratiocinari vtprius. Si autem ponatur in foiis hominibus, 
quoroodo erit in \\hcm:mbii5 diftantibus,ncquc adinuiccm ncquc ad aliquod tertium copuia- || omnibus 
tis,5t non in medio. Toi infupcr poffen t cflc homincs tot corpora & tanta habcic, tantumque 
diftare.quod non pofTct fufficcrc ad ipfos plenarieoccupandos,ficut ratio prxmiflii tangcbat. 
Ampliusauicm ficutaniraavegctatiuaadvcgeiabile, &animafcnfitiuaadfcnfibile; fic&a- 
nima tationalis ad animal rationale : proportionalia namquc vidcntur. Sicut crgo anima vc- 
getatiua & fenfitiua ad vegctabile & fenfibile,fic & amma rationalis ad animal ratioiulc fc ha- 
becSed vtraqueiftarum eft forma cfrcncialis,fubftantia,aiaus,fpccies,ratio,&: quod quid crac 
cfreilliuscuiuscft.ipfumperfe&propriecfrentiafiteranimans, adiuans.&intorm.ins.con- 
ftiiucns, Dcrficicns, 8c inha^rens ficui ratio clarc monftrat, & plane teftatur Philoloplius z.dc 
Anima.dcfinicioncm animx inucftigans, & inueftigata oftendcns.Quare & dc anima rationa - 
liCmiliieifenticndum. NonncPhilofophusdcfinicnsvniuerfaiitcr animam.dicitipfameflc 
fubftanciam, ficut fpeciem corporis Phyfici in potentia vitam habentis.i . de Anima 4. vbi 6c 
ccxtus queraiuexponisdicit,qu6danimaeftforma corporisnaturalisfuperquemoflcnden- 
do quod anima cft forma , & quomodo differt a forma || uciicnttU dupliciier, ita fcribis ; ii ^i^'^'^'^'^ 
Quoniam vcro eft fubftaniia fccundum formam,manifcftum cft cx hoc , qiiod cft aliiid ab 

D accidente,quoniamaccidensnoneftparshuiufmodifubftantixcompofitx, formaautcmcft 
parshuiufmodifubftaniixcompofitz. Ecetiaraxquiuocediciturformacfle in fubie£toi 8c 
accidens efTe in fubiedoi fubieftum enim pcddcntis cft corpus compofinim cx materia & for- 
roa, at cft aliquod exiftens in a£tu, & non indigei in fuocfle accidentc ; fubieftum autcm fbr- 
rox non habet eflc in a£fu fecundum quod cft fubiedum nifi pcr formam,8c indigct forma vc 
fit in aftu. Eadem quoquc fenteniia poteft haberi a Philofbpho , infra 7 fic fcribcnte, Vndc 
non oportet quxrcrc fi vnum cft anima 8c corpus, ficuc ncque ccram &: figirtam , ncquc om- 
nino vniufcuiufq;matcriam,&idcuiuseftmaicria. Hoccnim vnum8ceflecummultipliciier 
dicatur, quodpropriceftaftuscft. Quod 8c infra 8. oftcndit perexcmplum dcdoIabra8c 
fubftantiacius, fcilicetformaeius ; 8c nono per cxemplumdcocculo &:vi(u, qui cft fiib- 
ftantia eiusfecundumrationem , fcilicet forma cius. Vbi8cfubdit,Oportct i^^itur acciperc 
quodcftinparte,in totoviuentccorpore. Proportionaliternamqiie habetlicut parsadpar- 
tem, totus (^enfusad totum corpus fcnfiiiuumfecundum quod huiufmodi ^ Quarc& vniucr- 
faliier ficui vna anima ad fuum aDimatum,ita&: alia qu.-ecunq; ad fuum. Quaproptcr 8c Phi- 
lofophusibi 7. Si,inquit,aliquodcommuneinomnianimaoportetdiccre,eriiviiqueadus 
primuscorporisorganiciphyfici.Quidcftinomnianima, nifiinomni fpecie,in triplici fcili- 
cct fpecieanimx \ Nonne8cidcmPhilofophus.i. de Coclo&mundo. i.dicitquodtotum 
& omnia mbus determinaia funt,qu2 cnim duo ambos dicimus , 8< duos ambos , omnes au- 
tcm non dicimus.fed de tiibus hanc pridicationem dicimus primum. Philofbphus ergo de- 
finiensaDimam intellii^itvniucrfalitcrdequacunque. Scd (cio tuam refponliunculamcjuil- 
lofam. Diciscnim,Induxithvincfcrmonem in formadubiiationis,cumdixit, Si8cc. C^is 
emm nefciat quod fi, non femper aflirmatioiiem excludit,8c dubicationcm includic, ficiit ncc 

H vidctur. 



4S<J Thomx '^radippardtni LiB.r. 

vidftur.aut tonc, licui pkraqueloca Philolophiae dcmonftant. Nonne & ideo ftatim infra 8. A 
inbiuncit.vniucifalitcr quidcm igiiur di61;'jm eft,quid lit Anima; Subftantia cnim quje fecim- 
diim nuioncm j hoc autem cft quod quid crat cflc huiufmodi corporis j vbi 6( tranflatio tua 
habet; lamigitur diximus.quideftAnima vniucrlahter,&cftfubftantiafecundi"ihancjntcn- 
fone. Necdcbetquenqua mouere.quoddicitPhilolophusinfra ii.quodahquf partesAni- 
rof nonfuntaduscorporis: Pechocenimafsignatdifl-erentiainteradusanimf kparabilesi 
corpore & inlepatabilcs , diccns quod partesanimx vcgitatiua 6c fcnfitiua in animdhbus non 
hint lcparabiles a corpore , quia funtaftus quarundam partium animahs, a<flus vidchcct 
qiiibufdampartibus animahum propric inhsrentcs, hcut tormx materiales cum materia 
propru coextcnfpe ; quare necpcftuntafuismaterijs feparan. Anima veio rationahs non 
cittjhsaftusalicuiuspartiscorpons, ncctotius; quare&feparabiiiseftabeis, licutnautaa 
naui, licutinnuitibiPhilofophus. Quatc&infraai.loqucns deinteliertu, dicitcxptcflc 
quod hoc folum cootingit leparari ficut perpctuum a corruptibili ; rcliqujeautcm partesani- 3 
mx,manife(lumquodnon leparabilcs lint. Nccctiam debet moucrequod dicit fupraeo- 
demii . Deintclleftuautcm&pcrfpeftiua potcntia.nihiladhuc manifcftumcft,fedvidc. 
turgcnus aiteriim anima: effc , quali non iit comprchenla in definitionc animx gcneiali 
pia:mirta: Intclligit enim quod de anima intelleftiua nihil fpeciale 6c proprium adhuc mani- 
feltunieftperaliqiiam definitionem,& determinationem fpccialcm & propriam, ficut dc 
alijs AnimabiiSi imo nccantetertuimlibrum lequentem .quifpcciahtcr eft dc ipfi. Am- 
pliusautcm quisncfciat naturamcfle principium&caufam moucndi, 6cqiiiefcendiiiiquo 
primumeftpcrfe, & non fccundum accidensi.Phyf 3. quare & id quod mouet aninial 
eirentiak" proccfsiuecffeformam eiuseffentialcm, fcilicct animam ipfam * efr<-ntialitcr&propriein- 
formantem ,quod5cratiocomprobat,6cPhi!ofophi conteflantur. Homoautcmmouctnt 
proccfsiiie,loquitur, comcdit, & limilia opcratnrperanimamrationalcm , pcr voluntatem 
vidchcetrationalcm, quam potentiamquandam lcupartcmanimarrationalis haud dubioC 
conftat cllc. Non cnim raouetur motibus fupradidis ab alijs animabus , aut ab alia Anima. 
Hocenim maximevidcreturabanima beftiali,abanimafeu virtiitc concupifcibih&irafci- 
bih ,fcdtiincnonmouereturliberehuiuliTiodimotibus,fed ncceflario ficutbnitum. Vidc- 
mus infuper & fentimiis , quod virtutc concupifcitiuj excirante quenquam fortifiimc ad mo- 
uendum, adillcccbras profcqucndas , ipfcpcriudiciumScvoluntatem rationis iiberxfere- 
fra^nat ,quod ctiam eadem virtute concupifcitiua , feu irafcitiua, fiuc fugitiua rctrahcntc 
qucnquamfortifsimeabaliquoopercdiffic!li,triftabih,terribili, virtuofb, iplenihilominus 
libcrc :acit illud ; alioquin tota Philofophia moralis cflet inutihs 6c inanis. Duorum infupcr 
hominumxqualiteraffcdorum inomnibiis virtutibus corporahbus & potcntijs fcnfitiuis, 
Vnnsmouetur,alius non moueturi vniis profcquiturvitium vel virtutcm,alius vcro fugit, 
fccundum diftcrcntiam fuarum rationahum volimtatum. In anima namquc feu in parte ani- 
marratiocmatiua, fecundum Philofophum cftvoluntas ,in irrationah vero concupifccntia D 
at.Tue ira ; quanquam &cfecuiidum eundem Animahaetiam communicent volunratcqua: 
nonrftniii eorum concupifcenti.-L fcnfualis. Voluntas igitur lationahs&anima rationalis 
moui-r homincm proccfsiiic & alijs motibus memoratis. In ifta quoquc fcntcntiaconucniunc 
omncs Philofophi ,quorum fcripta potui reperire; quinimo 6c tu ipfc fupcr 3 . de Aninia,vbi 
Philofopusniatcriamiftam traLtatiAnima crgo rationaliscftnatura hominis &: formacfii 
fentiahs,ipfum eflentialitcr, per leprimo & propric conftitucns, aiftuans.^c mtormans. 
AmpIiusautcm,nondubiumiftam fcntentiam infcnfatam fentcntia: Ariftotelis repugnarc: 
Arirtoteles namque fcntit 6< docet, quod Anima rationalis non educitur dc potcntia maicri^, 
ficut aha;,(cd aducnit ab cxtrinfcco, 6c fit in quolibct homine fingulari , ncc iplum tcmporji- 
htcrantcccdit, fcdarternaliicrcifucccdit, ficuthbriluidiucrfi tcftantur. i. Namqucde Ani. 
ma . 65. Intcllcctus , inquit , vidctur inferri fubftantia qurdam exiftens & non corrumpi : vbi 
6ciranflatioqi:amcxponis fichabet; Intcllc>!l:us autcm vidctur efl"c lubfVanri.i aliqua qu.x 2 
fit in rc Sc non corrumpitur. Et intclligit ibi Philolbpus pcrintclleiflum, intcllcflum mataia- 
lem animam fcilicct intcIlcdiuam,ficutciusproccnus indicat cuidcntcr quod 6c tu ipft refta- 
ns : Qui Sc 1. de gencratione animalium 6. qui cft \6. de Animahbus in tranflaii -^nc antiqua, 
6c 1 8 in iioua,Inquirit an omncs animi ingrediantur in matcna.in fpermatc.in poienna fcili- 
ccr 6c virtute,vcl nulhiiaut nunquid omnes aducniant dcforis fiuc niillx ; aur ha: qiiiclcm fic, 
h.Tautcm non:Etrcfpondendo,oftcnfoquod noncftpofsibilcanimascorporaicsdclorisad- 
uemrc lubiungit ;Rclinquiturautem intellctlum folum deforis aducnire,6( fliiiinum rfTc fo* 
lum. Nihil cnim ipfius opcrationi communicat corporalis operatio , vbi 6c docer .^uod ani- 
majcorporalcsnon funt fcparabiles a corporc , fcd mtcllc^aus tantummodo. Idem 12. Mc- 

taphyC 



C A p. f. De CaufaDci. Coroli. pars ^6. 87 

A taphyf. 17.&18. poncns differennam intercaufascfficientesSiform.ilcs.ficaitiMoucntcs 
quide caufe, velii: prius faAa:,cxiiicntes ;qux autcm vt ratio, limul quandoenim fanaturho- 
mo.tunc & Cmitas cfl.Sc figura acrcx fph:rx ; fi autem 6c pofferius alic]iiid manct.pcrfci utan- 
dum cil. In quibufd.i enim nihil prohibct,vt 1] cfl Anima tale non omnis.led intcilcdus: Om- 
ncm namq; impoffibilc forfan ; vbi & tu fcribis, dixit fortc, quia dcmouHratio fijpcr hoc non 
efliftiusartis,fedlibrideAnima. E.andemtjuoquefcntcntiamin de probJemattbus, *&Sc- ^'dc aniaia- 
cretoSecretorumlocis diuerfis affirmarc videtur.Nonnc& in libello de mortc Arillotelis rc- lil^iis. 
citaturfententiaeius pIana,quod anima rationaliscreatur aDeo.&quod fuiit finguJf linguio- 
rum pr.-cmiand2 vcl punicndjc poft mottcm fccundum exigcntiam mcritorum ; iitam quoqi 
fcntent. Anflot. Auicenna.&Algazelimitantur.-Auicen.^.dcAnimaj.AIgazci.^.Phvf. fuiE 
vlt. oftendcntcs animas rationales elle muitasfecundum multitudincm corporum humano- 
rura,nectamcncorporibuscorporalitercn'eimprciras,nfqiie praccederctcmporalitcr corpo- 

p i-a,fed creari in ipfis, vbi Sc iftam tuam fcntcntiam rcdarguunt & rcfcllunt ; qupd ctiam anima 
rationalis non moriatur cum corpore, fcd ctiam pofl mortcm .ttcrnalitcr maiicar, pr.Tmictiir 
quoquevel punietur (ecundum conuenicntiammeritorumijdcm Philofophi pi.ine docenr, 
Auiccn. 5. de Anima^.&p. Mctaphyf. vlt. Alg.izel.}.. PhyllcT fu.T vlt & j. Phytic.xfui' 1 . 
Im6&: ifi.im Wfapteattam tuam mirabilem omnesfapientes Pliilofophi.omncsiapicnriorcs IJCcntcntia 
Prophet.T:,omncs leges,omnes gentes, &; lingux, & omiics 6c linguli homincs inllniftn natu- 
ra: cdofti, nili fortafsispaucifsimipcrdoclnnamtuaro, ,|/»i^(f?^(M feducli,concordirerargu- ||nodicani 
unt& condemnaiit. Araplius autciti prima fuppofitioncattenta, & partibus fcqueniibus in- 
tcllcftis. quis dubitat Deum omnipotcntem potuiiTc, & pofle dcdiflc Sc darc frngulishomini- 
busfinguhsanimasrationalcs, ficut&alijsanimalibuslingulis lingulas animas.irationalcs, 
iicuti&ialijsicbusnaturalibus lingulis lingulasformasfuas. Potuicvtique, potuit atqucpo- 
tcfl, & magis deccc Deum potentifsimum Sc largifsimumfccilTe& faccrc ficquam fccus, 
quod 8c limilitei' homincs magis decet mulias ob caufis naturales paiitcr & moralcs. Cur cr- 

C gonon iflafententiapotiusquam tuatenenda? pra;[crtimciimiftafittamfamo(a,6c contra- 
ria tam infamis, ifla cunftisUuorabilis, illaomnibus odiofa; iflatot&: tantis rationibus at- 
cjucautontatibus roborata, illa vix vmbratcnui rationis aut autoritatis fallacitcrcolorara. 
Fortior namque rationum qui te iuuare videtur, quam tamcn de pharctra tua non rccolo cx- 
iuifle.efttalis; Sinoncllec vt dn.is , Anima rationahsex nihilocrcaretur,qucd Pliilofoplii 
omncs ncganc. Sed hic Plato Sc Platonici refponderenc confcqucntiam licct non confc- 
qucns euitando, per reuerdonem earundcm animarum in dlucrfi vcl eadem coi poni pcr viccs 
icmporumcircuiarcm. Hgotamcnconfequentiam & confcqucns fateor, ficut Philofophi 
fuperiiis memorati, ficut 6c omnes Prophetse 6c lcges, ficuti6c partcs prxmilTa: pofsibilitatcm 
creationisexnihilodemonftrabant. PolTesquoque arguerc fecundum Philolophiam quo- 
rundam, quod li elTcnt aliqua? anima: rationalcs per mortem a corporibus fcparat.)r,cfle-nt pe- 

r\ nitusotiof^,ciimnonm.oueant vllumcorpus, ficut&dclntelligcntijscxlcftibus argumcn- 
tant. Scdquarconfcqucntia? auc quiscolore Spiritus rationalis non h.ibcc hanc operacio- 
nem,crgoiiuIIam,fcdcftpcnic'JS otiofus. Non funtalijcaftioncs quamplurcs quam motio 
corporalisi imo motiocorporiscoeleftis vel alccriuseftaflio fpiiitus r.itionalis miikiim .ic- 
cidentalis6cextraneai aifliovcro ciusmaximeelTentialisnaturalis&propria, cftintelligcre, 
diligcre, 6c fpcculari. Quinimo 6c adio ems naturalifsima, perfcftifsima , 6c faiicif>ima cfl 
cognorcere& diiigcrc Deum plene, ipfi foeliciter inhirerc,6c beatifice ipfo frui , licuc omiics 
qui de vera-Philofbphia modicum quid guftarunt,concorditet profircntur. Quarc & fpiiiius 
rationales coeleftes non Moucntis fcu motores a mouendo, fed Intelligentix ab iiueliigcndo 
appropriatiiisnuncupantur, Quapropter6cnon improbabilitcrpoflct vidcri, qu6d qu.into 
Intclligentixfunt paucioribus imominiis opcracionibus cxtrinfecisdcditx, tanto bcaiiorcs 
exiftunt : tanto namque a contcmplationc diuina , inharlione & fruitione bcatitica videntur 

p rainLisdiftraa:£,6cipfi vacarchbeniis, 6<:intcgriiispofsiderc. Adhucforiitanarguis, quod 
in InccIIigencijs in eadem fpccic ncc eft.ncc eflc potcft pluralicas numcralis : quarc ncc in ani- 
mabus rationabilibus fimili ratione. Scd qua ranonc? imo qua fimilitudinc nicionis probabis 
alTumptum? Nonnea£lioneslntelligentiarumcircntiale3 5<:accidcnt3lesdcc)uibus (upcr.iis 
cangebatur luncciufdemfpecici ? quis enim in illisdiucrfitatem fpecificam cflentialcm de- 
monflrabic ? Nonne 6c fecun dum 1 7. & 3 3 . parccs huius, Deus polTcc Incelligentiam quam- 
libcc annihilare, &c aliam fimillimam ci in fpccie 6c in gradu creare ? quare 6c poflet Cmilitcr a- 
liaincclligcnciapermanence, alum fimillimam ci crearc, & ambasparitcrconfcriurei 6c ita 
tre3S<:quacuor,etvheriusquotquot vellet: alioquinncquaquam plcnc omniporens vidcre- 
tur. Adhucautemnon dclinisobgarrirc,feddicisi Sipofuerimusquodlntellctlus matcri- 

H z alis 



gjj T^homa^Bradvpardim L i b. i. 

aliscft numcratus per numcrationcm indiuiduorum hominum, contingct vt fi fit aliquid : A 
hoc aut corpus,aut virtus in corpore, potentia fcilicet corponlis corpor.ilitcr matcrialitcrq; 
cxtcnfa, ficutaliasanirnasciTeconftat ? Scd ifta confcqucntia tam inconncxa quam incon- 
cinna.taminartiticialis, et taminformis nullum indiuiduum fciencificorum autvulgarium 
hominum habcDsvucutcmcongruam intclleausdebetiliicereautmoucre, ficut prarhabita 
manifeftant. QuiseniranefciatDeumomnipotentcmpoile muitipHcarc animaGrationales 
immatc:riales fecundum multitudincm hominum et corporum humanorum ; Intclligentis 
quoquemulcajmoucntcsorbescoeleftes funtauteflepoflent ciufdcm fpccici ciTentialiSjficut 
fuperiiis monftrabatur : quarc er omnes rcde Philofophantcs, omnes Prophera: et leges an- 
tccedcnscon(cquentia:tu2cconcedunc,confcquensvcr6ncgant. C^tcr^ veto tui argutia: 
tanquam ridiculofic potiiis digns: funt dcfpici, quam ad curam rcfponfionis rccoliigi' vcl ad- 
mitti. Nam ficut dicit Philofophus , quolibct contr.iria opinionibus profercntcfollicitum 
clTe ftultum cft : Et iterum ; Omnes quidem pcrfcrutari opiuioncs inanius fortafsis cft ; fuffi- B 
ciens autcm eas maxime, qu.-E fuperficic tenus autapparent, aut exiftimanturhaberc ali- 
quamrationem. 



37 



(jontra Philofophos negantes motum cceli , iy^encratioriem hominim pojfe ceJJare,mor- 
tuos foffe refurgcre cim (uii corporibtti , bonos pojje ad caelos conjcendere, i^ malos 
dejcendere ad inferna , O" •vCo/quc pojfe fic <viuere indternum. 

II abnegan- £~^ EfTenc Philofophi, || negtntes motum coeh',& gencrationem hominum poiTe ccfTarCjmot- 
tcs V_-/ tuos cum fiiis corporibus pofle refurgcre, bonos poffe ad calos .ofcendere , & malos de- 

fccndcreadinferna, 6(vtrofquepofreficviuercinacternum. Ariftotclcs fiquidcm& Auer- 
roes vidcnturaftrucreqiiod motiis coeh , gcneratio & fucccfsio hominum neccflario flint c 
a:tcrni. Epicurxiquoque Simuhi alij Philofophi poffibilitatcm rcfurrcilionis corporum 
humanorum 6c prxmiationis poft mottcmhominumncgantplane. Quibus&Plinius, z. 
Naturalishiftoria^faucnsfcribit : Impcrfcft.T vero inhominc naturx pnTcipua folatia , ne 
Deum quidcin polTc oinnia. Nam nec fibi poteft mortem confcifccrc fi vclit, (quod homini 
dedit optimum in tantis vita; pa;nls)nec mortales ajtcrnitarc donare, aut reuocare defunftos, 
nec taccrc vc qui vixit non vixcrit, qui honores gefsit non gefTent , nullumquc habere in pra:- 
terita ius prajtcrquam obliuionis, pcr qua: declaratur proculdubio potenria nariir.T, idque efic 
quodDcumvocamus. Vnde bcatusAuguftinusfupcrilludPfalmiSS. ficut Luna perfcfta 
in .Tcernum,6c teftis in csclo fidclis , traftatu fecundo , In nulla , inquit , rc tam vchementcr, 
tampertinacitcr,tamobnixe6(contcntiofecontradiciturfideiChriftian.T, ficut decarnisre- 
furrcitione ? Namdeanimximmortalitatcmulcieti.im Philofbphi genciuna mulca difpuca- 
iiec unt , & immortaiem effc animum pluribus & multiplicibus Iibris confcnptis memorif rc- £) 
liquerunr ; fcd cum ventum fuerit ad rcfurreftionem carnis, non titubant f^;d apertifsime con- 
iradicunt i Et contradift io corum talis cft vt dicant fieti non pofTc vt caro ifra terrena pofsic 
inccrlumarcendcrc. Sednonncquifecundum 33'™ & ^^^^" parcespocuicmundumcrcarc, 
& poteft cum anniiiilarc , potcft facere motum ciusceflare , & quomodo alitcr effet omnipo- 
tens, ichaberct voluntatcmvniucrfalitcrefficacemfccundum 7»"" & 8^"" partcs pr.TmifTas, 
prsfcrtim cum hoc nullam contradidioncm-incluciat , ficut apparec ex 34=" parcc. Hoc ergo 
tribuendiimeftDeo,ficucfiippofitioprimaprobat. Motorquoqucccekftisvelcft Deusvcl 
nonDcus: SiDeus.cumipfcmoueacvoIuntaric, &fecundum S»" p.artem ipfe habctiibc- 
ram voluntacem , cur ergo non potcft ccfTarc ? Si non Dcus,cft infcrior Deo,>Si: m(nor ; Dcus 
ergo libcrrim.T Si clficacilfivn.T voluntatis potcft faccrc ipfum cefTarc & cius tnobile quictarc. 
Quietiamfccundumpr.Tmiftliinoftcnfione 32, parris, fecicLunaminplenilunioconfucto 
reucrci vclocitcrvfqiicadSoIcm, &ipfum tammirabilitereclipfirc, qui fccit Solemretro- £ 
ccdcre,atqueftarc,curnon pofletfaccrcmotumcoeliccfrare? Rurlusautcm fi Deuspoteft 
faccrc motum cci;Ii cellarc,cur non & motum generationis humana:,prcfcrtim cum ille piiot 
rcgularior minus impcdibilis &: magis ncccilarius vidcatur , poteftquc parricula ifta fecunda 
oftcndi vt ptima. Si ctiam gener.atio hominum nccelfirio fit m.infura,vcl hoc eft a fohs ho' 
minibus , quod non videtur, cum liberc gcncrcnt ; vel a motu ccrlefti , quod non videtur, 
quiaillcpoteftccfrarc; vcIaDco,quodnonvidctur,quiafialiquid ibi.igat, cum fccundum 
partcm o'™ ipfcfitagcnsrationalc , cxliberavoluntatcpoftetnonagerc. Ampliusautemfi 
crc.uioScrccccatiorcrum, imo & muuditotiusfitpoffibilis,fccundum ly^ & 34"" par- 
tcs, 6( virgincm concipere &pare';e filium fecundum 3 5"'"partem , cur non refurreftio ho- 

minum 



Caim, DeCaufa T>ei. Qoroli, pars^-j. 89 

A mir.iim 8c corporum moctuorum , cuius & pofsibilitas potcft fimilitcr demonftrari ? Dcus 
etiamquifecuDdum prxmifla irfoftenfionc 32. partis omnimoda miracula operatur, cur 
iftud miraculum non poterit operari, imo 6c alic^uoties opcracuc , iicut ibi fuerac recitatum i 
EftinfuperDeusalicuiuspotentixreftitutiu3edeperditotum,repara[iu^deftrudorum,&:rc- 
formatuixdeformatorum,6{nontantumrini[ar,fedfimplicitcriniinuxper 4'^" pinem iiu" 
ius : Poreft ergo mortua quarlibct fufcitare. Item aliqua potcntia crcata potcft viua mortifi- 
care licut morbi , gladi;, & vencna ^ fed abfit quod aliqua rcs crcata, paruula , Hx. finiia iic po- 
tcntior ad deftruendum, quam Dcus ad reparandum proptcr prsmiffa. Et li di.\eris hjcc vera 
cfTc, fiinmateriaeflccaliquapocentiaredeundijfednoneftita, quia a priuatione ad habi- 
tum non eft pofsibilis regrefsio, ficut Philofophi conceftantur : vidctur quod menrui cs diui- 
nampotcntiamfccundum raodumpotentixagentiumcreatorum. Illa cnimagcndo requi- 
runtpotcntiamnaturaleminmaceriacisfubiefta, Deusautcmncquaqujm, tum pofiii cre- 

g are ex nihdo, cum ctiam omnera potenciam, materiam & rcm deftru(3:am,etiam aniuhilatam 
valeat recreare per 33^'" partem hulus. Ncc eft omnino certifsimum a priu.uione ad habicum 
non clTe regrclifione.m pofsibile ; In multis namq; cotingit, qui quicqua amili t.rch.iberc amiP 
fum : non cft ergo hoc certum,pr2cfcrcim refpcitu potcnti.TDei magnnr. Ncc iftiPhilofophi 
aftcrunt aliquod eflicax argumentum, & iam allatum eft argumencum cuideus contra cos ; 
cui crgo parti potiiis adharrcndum ; Quis ctiam nelciat quot iiiftorix contcftentiir , homines 
faltcmfecundumcorporafuiirc in beftias transformaras ? Nonnc magnus ille liber Ouidij 
Metamorphofeoshocmulcislocisteftatnt ? Vndc &nomcn accepit; led planifsimc 14. li- 
briquinto,vbirccitaturexprefse, quomodo CsrminibusCirce joctos mutautt Vlyfis , ipfos in 
beftias transformando : & infra ciufdem 8, narratur fimiliter de conucrfionc fotiorum Dio- 
medis in aiies. Ncc poteftquisdicereharc&omniataliaollcfigmentapoetica, 6c mendacia 
fabulofa: Multinamquc Autoresfaciuntmentionemdcfamofifsimamalctica illa Circe, & 

_, de*operibuseiusmiris. Boctiusfiquidem^. deConfoIatione Philofophixmetro j.recirat *omnibus. 
prsdiftam transformationcm fbciorum Vl^^fsis vcniennum ad hanc Circem , quam deam 
appellat, virtutc quorundam poculorum carminatorum per eam. SoHnus i. dc mmibilibns 
mundidicit CirtenCirc^os infcdiiremontcsjcarminummaletitijs vatias imagimim hicics 
mcntientem. Papiasin elerrientario fuodicit; Circe iiliaSolis qu.-cdiita cftmucalfe lotio» 
Vlyfsis,Circeinfu!aOrientis,Circ3cuscftmons vbi Circehabitauic. Plinius ctiam 7. Na- 
turalis Hiftoria:, perhibet genus Marforum,qui a Circe dclccnderant, vim naturalcm liabcre 
contra venena ferpentum: Dequibus &SoliniisdcMirabilibus Mundii. Gentcra, inquit, 
Marforum ferpentibus illxfum efte nihil mirum. ACirtcs tiliogenus ducun[,&eahabita 
potentia dcbcri fibi ftiunt fcruitium vcnenorum. Girgith quoque tilia Cirtcs fcriplit in Ma- 
gica de Imagmibus qucndam librum. Eiivantes ficut rccicatPlinins 8. Naturalis hifton^, 
traditArcadas adquoddamftagnumltalixduci, veftituquc in quercu fufpenfo tranlnatuie, 
6{abircindcferca, transtigurariqueinlupos, 6ccumcitcns eiufdem generis congrcgariper 

D p. annos,quo in tempore li homine fc abltinuerint, reuerti ad idem ftagnum, & ciim tranfiia- 
tauerinc etfigiem recipere, ad priftinum habitum, additop.annorum fenio: vbi &;fimiliter 
rccitaturquodFabiusdiciteandemferecipercveftcm, fcribiturque ibidcm quod Jthacopas 
narracDemcnetumqiiendam infacritico quodfaciebantArcadesin Lyciotum holtia hu- 
mana.pueri immolati cxtadeguftatfe, &:inlupumfeconuenifre,eundcmque dctimoanno 
reftitutum. SolinusetiamdcMirabilibusMundi^. fitfcribit: Infula qua: Apulix oramvi- 
det, tumulo ac delubro Diomedis infignis eft, 6c Diomedscas aues fola nutrit ; Dc quibus 6c 
muItismirabilibusrecitatis(ubiungit;ObhocferuntDiomcdisfbcios aucsfados. Vndc6c 
Papias, Diomedem Pagam Deum afTerunt, & fbcios eius in aucs tonucrfos , vndc 6( Diomc- 
de3Eauesdicuntur,GrsceErodios. Grxci quoquetellanturfociosDiomcdisin voluctcsfu- 
iireconucrfos,6chocnon fabulofbpoeticoqucmendacio, fed hiftorica attcftacioue contir- 

P mant ; quod 6c 1 8. de Ciuit. Dei 1 6. recitat Auguftinus. Hotidcm 6c Varro nititur inultipli- 
citerconfirmare,dequo Auguftinusi8.de Ciuit.Dei i8.Hoc,:nquit,fcilicctconLerlionem 
prxdiitam (ociorum Diomedis, Vatro vc aftruat,commemorat alia non miniis incrcdibilia, 
deilla MagafamofifsimaCirce,quxfbciosquoque Vlyfsismurauitin bcftias, 6cdc Arcadi- 
bus,qui fortedii£i:i tranfnatabantquoddamftagnum.atqucibi conucncbantur inlupos,&: 
cumfimilibusferis perillius rcgionis deferra viucbant. Siautemcarnenon vcfcercntur hu- 
mana, rurfum poft 9. annos codem rcnatato ftagno rcformabanturin homines. Dcnique e- 
tiam nominatumexprcfsitquendam DemcnctumguftalTedefacrificioquod Arcades immo- 
lato puero dc fuo Lycio facerc folerenr, & in lupum fuille miiratum, 6cannoio.in figu- 
ram propriam reftitutum , pugillatu fefe cxcrcuiffc, Si Olympiaco viciflc ccnaminc. Ncc 

H 3 propter 



po Thoma 'Brac/ypardini L i b.i. 

proptcr aiiud arbitratur idem hiftoricus in Arcadia talc nomen affiaum Pani Lycxo , & loui A 
Lycxo, nifi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod cam nifi diuinitijs fieret non 
putarcnt. Lupus cnim Grarce Lycos dicitur ; vndc Lycasi nomea apparct ihflexum: Roma- 
nos etiam Lupcrcos, cx lilorum myfteriorum veluti fcminc dicit cxortos. Ilidorus eiiam 1 1 . 
Eth. vlt. Scribuntur,inquit, quxdam monftrosehominum transformationcs,8ccommutati- 
oncs in beftias, ilcut de illa magna famofifsima Circc, qui focios quoque Vlyfsis mutaflc fcr- 
tur in beftiasi& dc Arcadibus,qui fortc dat\i tranfnatabaut quoddam ftagnum.atque ibi con- 
ucrtebantur m lupos. Nam&focios Diomcdis involucres fuifleconuerfos nonfabulofo 
racndacio, fed hiftorica affirmationeconfirmant. Sed & quidam alTerunt Strigas ex homini- 
busficri. Admultaenimlatrociniafiguracfceleratorummutantur, &fiuemagici3 canfbus, 
fiueherbarumveneficiototis corporibusin fcras tranfeunt. Siquidcm &per naturam plcra- 
quc mutationcm rccipiunt, &corruptainduictfas fpccies transformantur, ficiit devitulo- 
rum carnibus putridis, Apcs ^ ficut de Equis, Scarabei ^ de Mulis,Locuft.-E ; de Cancris,Scor- g 
piones. Amplius autem in dc mirabilibus quoquc Hybernix legitur, quod in partibus Vito- 
ni^, quidara viri ac mulieres conuertuntur in lupos, 8c poft fcptennium reuertuntur. Selinus 
quoque de mirabiiibus mundi 3 . refert quod Neuri in asftate mutantur in lupos, & itcrum re- 
mutantur. Quantainfupcr fama adhuc modcrnistemporibus in Anglia & Francia diffamat 
quofdamviros, ex quadamproprietate, feu inlirmicatecomplexionis, inlupos quandoquc 
conuerti, Sc Juporum opera exercerc, & pafsione fedata rurfus ad feipfos reuerti. Itcm Au- 
guftinus 1 8 . de Ciuitatc Dci 19. Nos, inquit,cum eiremus in Italia, audiebamus r alia dc qua- 
dara regione illarum pattium , vbi ftabularias mulieres imbutashis mahs artibusin cafco 
darc folere dicebant , quibus vellent feu pofTent viatoribus, vndeiniumentailhcovcrtcrcn- 
tur, &necefrariaqusrqueportarent, poftqua: perfunfta opera itetumadfcrcdirent; nccta- 
men in cis mentem fien bcftialem, fed rationalem humanamque fcruari. Cui & concorditcr 
VVilhelmiisMalmesburicnfislibrofecundodcgeftis Anglorum rcfert.Qiiodquidamhiftrio C 
nomineEpha:busexceptuscfthofpitioaduabus anicuiis commanentibus inftratapubJica, 
qual^omaiturjquem fibi ipfi&alijsafinum videri fecerunt, &proafinoqui tamengcfticu- 
lationesfolitasproutpotuit,exercebat,admagnumrifummuItorum,doncc tandem voluta- 
tus inaqua adftatum priftinumremeauit. Nonnc& Apulcius in Jibro fuo Metamorpho- 
feos, quemdeafinoaurconominat,pJanerecitatdcfcipfo,Quodvolcns addifccre a quadam 
IVlaga artem, qua homines in beftias mutarcntur, & hoc experimentalitcr in feipfo,quod ipJe 
in afinum eft mutatus, & priufquam remutari valcret , in quadam domo malefice pofitus , a 
quibufdam latronibus fuperuenientibus, &ipfam fpoliantibus, farcinulis fuppofitis eft abdu- 
<ff us. qut & poftea remutatus, dc illa fua transformationc fctipfit librum prasditftum non me- 
tro,ftdprofa, ficutidemliber legcntibuspatcfecit. Nonne ctiam ars transformationum & 
reformationumhuiufmoditraditur inviccaPlatotiis, feu fingituribi tradi, in quo & muita 
alia turpia, fupcrftitiofa & Magica contincntur. Pra?terca refcrt Ouidius 3.Metamorph. D 
quod quidaraTirefiasdefjemina mutabatur in virum: Nequc neceffc eft vtiftud dicatur 
eflc mendacium, poeticumque figmcntum. PJinius enim librofeptimo Naturalis hiftona; 
fcnbitita: Exfoeminismutariinmares, non eft fabulofum ; Inuenimusin Annalibus, Li- 
cinio Craffo,Longino Confulibus, Cafium puerum fadum ex virgine fub parentibus , iuffu 
Arufpicum deponatum in infulam defertam. Licinius Mucianusprodidit vifum a fc Argis 
Ariftontcm fuiffc, nupfiffe, &mox barbam & virilitatcm pioueniffc, vxorcmqueduxifTe: 
Eiuidem fbrtis & Smyrna: puerum a fc vifum. Ipfe in Africa vidi mutatum in marcm nuptia- 
rum dic Lucium ciuem Tifdritanum. Dicit etiam Auguftinus de quscftionibus noua: & ve- 
tensJegis 57. tempore Impcratoris Conftantij manifeftum cft puelJam inparte Campania: 
mutatam in mafculum, & Romam perduftam. Referc quoque hiftoria Britonum libro 8°. 
quod Vter Rcge Britonum obfidcntc Gorloys ducera Cornubia: in caftello fuoDimuJiot, 
vxorefua Ygerna,quam Rexardentifsimcconcupiuit , pofitain Tintagel aJio caftro fuotu- 
tifsimo.confulentequc VJfinfamiiiaremfuum,& poftVJfin, MerJinum vatem tunc pr;rfcn- 
tcm, qiiomodo fuo dcfiderio potirctnr : McrJinus refpondit, Vt voto tuo potiaris vtcndum E 
efttibinouisartibiis.&ctempori tuoinauditis: Scio mcdicaminibus meisdare tibi figuram 
Goiloys,ita vtperomniaipfevidearis. Siitaq; parucris, faciam teprorfusfimuIarceum.VIfin 
vero lordanum dc Tintagcl familiare fuum, alia autcro fpecic fumptu adero tcrtius, poterifq; 
tutoadire oppidii ad Ygernam, atq; aditu habere. Et fequitur, Parui: itaqj Rex diligentemq; 
animriadhibuit.Poftrcmocommiffafamiiiaribus fuisobfidionccommifitfemedicaminibus 
M?iIini,&infpecleGorloystransfiguratuseft.Mutaturetiam Vlfinin fordanti, Merlinusin 
Bntaclcm, ita vt ncmini quodfucrant, coparercnt , ficque veniens ad Ygernam,fufccptufq; 

pcr 



Cap. r. T)e Cau/aVei. QoroU. pars^j^ pi 

j^ pcr omnia tanquam Gorloys , rufcitauit ex ca famorum illum Anunim ; & dum hxc agcren- 

turcaptumeflcaftrum,& duxoccifus. Etfequitur, Vcncruntnuntij ad Ygernam, quiSc 

neccni ducisScobfidioniseuentumindicarcnt. ScdcumRegcmm (pecicConlulisrcliderc 

iuxta cam infpexiirent,crubc[centes admirabantur ipfum,que in oblidione interfedtum defcr- 

uerantitaeosmcolumepra;uenifle.Ne(cicbantcnimquxmedicamentaMeriinuscontccerat: 

Rexautemcgreiruspetijt exercitumfuum,&exuta fpecie Gorloys in Vterredijt. Nonnc 

&famoli&(acriapiccs indicant,quandam vitgam fuiflc conucrfim in coiubriim & rcucr- 

fam, & alias quafdam virgas in draconcs conuerfas ? Aquamquc conucrfam in fanguincm, 

puJucrcm qaoque tcrrjc in Ciniphcs ; Nabuchodonofor ita transformatum fuifle , quod cor 

cius ab homano fuit commutatum , 6c cor fcrsr et datum ,quodquc ab hominibus fuit eie«5tus, 

&cumfcrisfaenumvtboscomcdit,donecfupcr enm fepteni tempora mutarentur, quibus 

cxpletis fenfus fuus rcuerfus eft ad cum.figura quoque fua reuetfa cftadcum? quam tranf- 

j formationem Hieronymus iocii ilium exponcns, muitis cxemplis fimilibus aftruit, & confir- 

mat. Vnde & lofephusio. Antiquit. Iudaica.9. Vidit,mquit,infbmnisRex,quiacafurus 

dc regno cam beftijs crat habitaturus > & cum degiflct hoc modo feptcm annis in dcfcrto, re- 

ciperet denuo principatumj & hoc Danicl expofuit, 8c licut ei pracdixcrat, ita prouenit. Nam 

cumhabitaffetprardiftum tcmpusinercmo,&nullus pracfumfifTct fcptem illisannis rerum 

dominiumdctincre, fupphcans Dcovtrcgnumrccipcrctdenu6,reucrfuseftadcum. Nul- 

lusigiturmccuipet ,eoquoditanarraucrimfinguIa,ficutinantiquislibfisinueniunturfcrip- 

ta.Siigiturtahstranfmutatiocorporumhumanorumaiiarumq;rerumfitpoffibilisperpotcn-' 

tiam qualcmcunque 6cquantamcunque ctcatam paruulam & Hnitam,ficut mnlti infideles 6c 

Phiiofophi contitentur , cur per Dei potentiam , imo omnipotentiam infinitiflime infinitam, 

qua maior nec potcft eflc , ncc etiam cogitari, non cft polsibilis rcformatio corporum mor- 

tuorum ad formam priorcm, 8c quacdam transformatio ad quandam formam fcu fpcciem me- 

Q liorcm,6citarefurrc£lio mortuorum? Ampliiis autcm fecundumfamnmcommunem,8cfc- 

cundum Auiccnnam in oftenfioncpartis trigcfimxfccundx fuperius allegatum, & fccundiim 

Algazelem ^.Phyficarfu^ 5. Sc fecundum alios quofdam Philofophos 6c Gentiles ,fafcina- 

tioeftpoffibilis per vifum 8c loquclam quorundam ad detcnorationem aniroalium , macera- 

tionem, m mortem. Vnde Virgilius in Bucolicis Ecloga 3», 

7{j(cio (jHU teneros oculm mihi ftfcintt ignos. 
Teites funt Ifigonus6c Nimphodoruscum ApollonldePhilarcho, PIinio,7.NaturaIisHi- 
ftorix taliter rcfcrentein Africa familias quafdameffiifcinantium , IfigGnus& Nymphodo- 
rus tradunt.quanim laudationc intcrcant Probata ,arefcant Arbores , cmoriantiir Infantes. 
ElTe eiufdcm gcneris||«» TrAsHuyfx. Dlyricis .idijcit Ifigonus,qui vifu quoq; cftafcinant.intcri- || intcrmll:» 
mantquc quos diutius inmeantur^iratis prrcipue ocuiisj quod corum malum faciliiis fcntirc 
impubcres; notabilccflcquod pupill.asbinasinoculisfingulishabcant: HuiusgencrisScfoe- 
D minasinScythiaqus Vicii vocantur , prodit Apollonidcs Philarchus; Scin PontoTibio- 
rumgenus,multoiqncalioseiu{dcmnaturac, quorumnotas traditinalteto oculo geminam, 
in altcro equi effigicmicofdcm pntcrea non poffe mcrgi,ncc veftc quidem dcgtnuatos. Soli- 
nus ctLim de mir.ibilibus Mundi i. fic fcribit,ApoIlonides pcrhibet in Scythia foeminas nafci, 
quae Viciz vocantur : Has in oculis pupillas geminas haberc , 8c perimere vifu , fi quem forte 
irate afpexciint: Har funt 6c in Sardinia. Si igitur debilis crcatura per vif um aut verbum tan- 
tum valeat ad deteriorarioncm,aut mortificationem viuorum;curDcus omnipotens per fuam 
omnipotentiaminfinitamnon tanmm6cincomparabiIitcr ampliusvalcatad fimilcs contra- 
riofue cffeftus? Quis ctiam nefciat quantum Nccromantia,6c alia: anes Magica: valcan t,ficut 
libn Thcorici & praftici fcicntiarum illarum , & fanfti libri paritet contcftantur ; ftcut 6c do- 
cet fama c5munis,& cxperientia nimisfrcqucnsificut 6c dc Magiftcrijs Cyptiani in oftcnfio- 
nctrigcfimajfccundacpartis iupcriustangebaturf' fiigiturtantum vaieant iftse artcs per po- 
£ tentiam da;monum, fiderum, imaginum,charafterum,autvctbotiim, fiueperpotcntiam 
aliam creatamquamcunque,quantum magis valetDciomnipotentiainfinita? Curcrgonon 
valet mortuos veraciter fufcitarc. Si igitut fccundum prasmiffa Dcus omnipotens poteft 
carlum quiet,ire , 6cmortuos fufcitatc, poteft6c fufcitatosad coeIeftiafublcuarc,6ccumfc- 
ipfohaDitantcincaclisincjelcftibuscoUocarc. Hoc enimminus videturquamilla, quodSc 
potcftoftendivtilla. Deusquoquc omnipotcnsquifecundum prajmiifa circa trigefimamfe- 
cundam partcm in coeleftiijus atque terreftribus omnimoda fac)tmiracu'a,curnonpotetit 
faccre iftud vnum. Et fi Dcus hoc poteft, cur non poteft & malos cum fuis corporibus fuf^ 
citatosdcptimcteadinfetna? Si infuperDcus potcft mortuos fufcitarc ad vitam , poteft 8< 

lufcitatos 



02, Thoma 'Bradjpardini L i b.i. 

fufcitatosquamdiu volucritcoaleruareinvica; hoc cnim rainus vidctur quam illud, quod& A 
potcftoftcndivtillud. 

5 8. Contra Pbilofophos ^ h^retkos negantes meritum temporak pojfe rattonabiltter pra- 

miaripr^mio/empiterno, autpeccatum temporalepojje fu/ii puntri posna <eterna. 

COrrigcntur i^hilofophi Sc hiretici diffitcntcs meritum temporalc poffe rationabiliter 
pracmijripraEmiofempitcrnOjautpcccatumtemporalepofte iuftepuniri poena xterna. 
Nonne homo quandoque rationabiliterconfert tcrram autviJlam feruitoti fuo, & fuis ha^rc- 
llpolfec dibusperpetu6pofsidendam;&itaconkrrecilii,fi ferpetuo viueret pro breui fuo feruitio 
pcrpctuo temporali i quantomagisdecet Deum fumme bonum, diuitcm, hberalem &on«ii virtutc 
viuere plenifsimuminfinite,ficutprimaSuppofitio,tercia&:quarta paitesoftendunt, (cruitoresfu- 

osprofuoferuitiotemponililimihtcrvelamplius prjcmiare i Nonne ctiam Deus fumme li- B 
beralis &c bonus pollet confcrre rationabilitcr Angelo vcl homini fcmper viduro, bonum aii- 
quod fcmpiccniutn.nonproaliquomeritoluo pnorij (ed pure libcrahter, pure gratis ? cur 
crgo non poffet bene mcrentem licet tcmporahtcr,xternaliter pr£cmiare,pr£Efcrtim cum Deus 
qucmhbet prxmict vltracondignumfccundum ^^'"paricm ; Amphusautemdecctquemli- 
bcc Dominum fcientem & potencem prcmiare (eiuitores fuos fecundiim quahtatcm &: 
quanticaccm lui fcruitij Si amoris ; quiiibet autem Icru^cns Dco rcile , fic diligit cum & colit, 
quod pro quantocunque bono quantumcunque durabili,non ofFenderct cum fcientcr fcrui- 
tium dcbicumommittendo , aucquicquamcidifplicens committendo, fccundum^C^par- 
tcm huius. Nonnc crgo conuenientifsime decct Dcum fummc fcientem,8c fumme potcntem 
rependerc fuo huiulmodifcruitorialiquod bonum maius.&aliquod prarmium amplius bono 
6cprxmioquoIibcccemporaIi,bonum&pra;mium videhcet fcmpicernum ? Etliquisdixe- 
rit, quod bonicas quxdam infepaiabilicci confcquens adum bonum fccundum prarmilfa cir- C 
ca 5 1 ^i" partcni , poccft profufiicicnci pra:mio rcputari, quomodo omncs leges bene merenti- 
busaliaprxmiaftacuunt,6cdifponunt J Sietiam Dcus bcnc mercntcm non alitcrprsmiat, 
pra:miac eum parcc, non vhra condignum, contra 5 1»"" partcm. Quicunque infupcr dcbite 
colit Deum fecundum doftrinara 30. partis huius, pro quantocunque maiori.bono quam il- 
lo,nuIquaineumlcienterofFenderetvllomodo. Quomodoergo dccet Dcumfumnie po- 
tcntcm,8icopiofi(simc hbcralcm, tantum cuJtum talis fui cultoristamparce, tamcxigue 
pra:miarc ? Nomie&homobonus & poccns feruicores fuos idoneos amphus prarmiabic? 
Multo conucnicntius ergo Deus mehor & potentior quohbec hominc infinite. Amplius au- 
tem pro quantacunque poena habua remoucnda , vcl non habita prxcauenda non dcberet 
quis fcientcr peccare , tanta poena potcft ci iufte imponi pro quocunquepcccatolcientcr 
commilTo, quare & quantacunquc ctiam intinica fecundum durationcm per 30"'° partem hu- 
ius. Nonne&homo pro drliiflo tcmporali in principcm tcmporalcm commilTo perpetuo D 
carccricondcmnatur? Etfipoffccxcernalicerviucre, xcernaliter in carcerepuniretur,arait- 
titquc rerram fuam feu feudumprofe&fuishzcredibusinxtcrnum, ficut Sc quisprocempo- 
rah dclifto conuidl^us & pronuntiatu s falfarius & periurus , 6c ita infamis, & fi stcrnahter vi- 
uerct, protaiiiecernahcerhabcrctur. Curcrgo non llmiiitet dc tcmporali dchdo commillb 
in prmcipcm fummum Dcum ? Nonnc &c deiiilura fcicnter commiifum in perfbnam maio- 
rcm,puta in patrcm aut piincipcm, maiori Sc diutuiniori poena cft dignum ? Nonne crgo dc- 
liftum fcicntci commifiiiminDeum omnem Patrem & Principcm incomparabiliterexce- 
dentem cft dignum poena maiori incomparabihtcr & a.-tcrn3 ? Si namque talc delidum tan- 
iumeftctdignumpoenatemporaliHnita,pLitaannali, poftct Sc fimile delidum commiflum 
in pcrlonam maiorcm pcr augmentacionem pcrlbnx finitam augeri, donec eflct dignum pce- 
naacquali, imb&: maiori. Adhuc aiuera cum quis pro peccaio fuo contiaDcum lcientcr 
commillo mitticur in carcerem &: pcrnani, ncquaquam iufte libcrandus videtur, doncc fatif- £ 
fcceritprocommiiro. Scdquomodopotcftquis, li exquifitc 6c rigoiofeagaturciimeo, fa- 
tiffaccteDco proquocunqucpeccato fcicntcrin eumcommiflb,cumIecundum 50'™ partem 
nuIiumpcccatumdebcrctlcientcccommittiinDcum, pioquantifcunqucbonisfcruandisjii- 
iichiciandis, autquantifcunqucmalis hibitis amoueiidis , fiuc non habitis pricaucndis,& 
fatiffacercpro peccato,fit rcddere tantum vcl maius, proquantopcccaiumnondcbuitfu- 
ifle commiirum , ficut oftcndo trigcfimx Iccund.T partis fufius ac plcnius arguebat ?Si- 
quisautcmdixcric, qubd impotcntia fatiffacicndi ipfupi (Jxcufat,contradiccturciperpra:- 
miflacirca 31»"' p;;rtciTi iftius: Secundum hocctiam vidcrctur,qubdomnispcccator,dum 
peccat, cxcularccur pcr impotcntiam non peccandi. Non enim poteft pro tunc non pcccarc, 

fed 



Cap.i. T>ecaufaVei. (^oro/I.pars ^p. 02 

A fedneccflarioprotuncpeccat. Nonnc ctiam ipfc fc dcbitorcm conflitiiit & inipotentem 
eficcic,&hoc perculpam fiiam non abolitam , fcd manentcm ? lufturoquoquc videtur, vt 
fur,velraptor, quidebcrecratifFaccrc, bona^tjualiavcimaiorarcddcndo, hnonpolsit, in- 
terimpatiaturpccnasiuendo. Inpunitione namque peccantishonoroffenli fcu J.rfi fubla- 
tus aliqualiter teftauratur, fatifFaftio quaiifcunque prxftatur , pcccatum caftigatur , pcccandi 
occalio reffinatur , & iuftiua confcruatur , nifundulgentiafortaffisoffcniuntcrucmat glo- 
riofa. Adhucautcm impotentia fatiffacicndi culpabiiis nufquam vidctur cxcufare atoto, 
quin debeat reddcre quantum poteft. Quantumcunque ergo pcccans contra Dcum, fempcr 
fatiffaciat,&:rcddatDcoproviribusquantumpoccft; eciamli viuac in arccnuim, nunqunm 
rcddinir plenariecxcufacus.quinfemper limilicerfaccrc tencatur , 6c in fupplcmencum i;ui(- 
fltAionis debitxqualccunquc, poenasquaspotcftinterimfuftinetc. Noncuim dccet opti- 
mam poliriam optimi kgillatoris^quod peccans fcientcr,ip(um gc legcs fuas contemnens , & 

B nonpcccans; Satilfacicns&nonfatilfacicnsfimiieshabeantur. Nonncideoinomnibusle- 
gitimis politijs , licu: primia bene merentibus fic &: poenf dclinqucntibus , & non fatiffaci- 
entibus ftacuuntur? Si cciam peccanti fcienter contra Deum, faciffaftio propter impotcntiam 
facilfaciendiremittatur j vclrcmictitur cincceftiirio abfolute, vellibcre: li neceflano abfo- 
lute, quzgraciaremittcnti; qualisnamquclibcralitasrcputanda , fiquisilludremictat quod 
nonpoteftnonrcmitterc .quodnonpotefthabere, quodnonpoceftcxigercvllomodo? Et 
quisntrungracuspr.Elumfcrit dicere, quod remiffio dcbiti non eft grata? /i libere *potcft *non 
non temittere. Adhucautem li peccatorpropter impotentiam fatiifacicndi, a fatiffadio- 
nisdebuo cxcufatur; vel cxculatur &rcdditur innocens a peccato, vcl tcnetur continuo 
reus pcccati.' Sireddaturmundus6cinnoccns.ipeccato, fempcr ficfuitctiamdumpeccauic 
proptefimpotentiamfupradiftanijvelli peraliquodiempustcnetur rcuspcccati , prardift^i 
impotentia non obftantc, quarc non fic polTet pcr tcmpus ^ternum ? pncfertim finullo 

C tcmporc fatifiiat : Si ccnetur & eft rcus pcccaii, qiian tam pcenam neccffario &: infcpcrab.litcr 
habetanncxam,docetoftcn(io 3 t.partis.Qiiomodoctiam quicunq;pcccator,quamdiu ma- 
netreuspcccati, nondignc.i fincera bcatitudinc & confottio bcatorum relcg.itur, &:con- 
ftriftus in carcercdetinetur? Siquis autem rcfpondcritquodilla pccna circnnalis inlcpara- 
bilitcrquc anncxa clf fufticiens pro pcccato , intcntioncm huius pa rticulac .lon cxcludi t. Non 
cnim vitacquin peccator pro temporali pcccato ifta faltem p'xna f tcrnaliccrpuniacniiQuare 
ncc vitat qiiin a bcatitudine S: beatorum CoIIegio .Tternalircr cxcludatur. Potcft quoquc ifta 
rcponfio cortigi pcrprxmifla, licut ahareiponfio fimdisprxlibata. 

Contra philofopbos c?" H^ereticos negantes refurreSiionm mortitorum futuram ad-vi- j 9 
tam beatam 'VjI miferdm [ecundum dijferenttam meritorum , concedentejque. ip[am 
ejfefuturamfuiejlatimpof}mortem,/iuepo/i(paciumma^ni Anniin corporihus bc- 
jlialibui, <vellmnanis,aliems'Vclpropr!Js ad-vitam mundanam beTlijs Vclhomini- 
bus/olitam , temporakm ,per confuetam periodum duraturam ; credcnte/que 'Vniuer- 
faliter omnium mortuorum tam bonorum quam malorum refurreSlionem futuramad 
<Vitam Ct" beatitudinsmjempitmiam ■,.is' nuHorum adpcenam i^ mijcriam fempiter^ 
nam ; putantes quoque bonos xtcrnam b:atitudinempoJfeffuros , non tamcn in cxlo, 
malofque ecternam miferiamhahitwos , nontamenininfetno -fed ambos interracom- 
mumter pamanjuros ; dicentes infuper corpora honorum nequaquam ad melwrem, 
fnceriorem zsr- cclefliorem conditionem infutwa bcatitudme tran/formanda , aut im- 
mortalia tuncfutura,fed inllatupriUino remanfnra, corporau^ malorum 'viu.ntu in 
aternisfupplicijs xternaliter mmimc duratura -, fingentes etiam impudenter /cclicita- 
tem teternam bonorum futuram debere confi/lere in carnis Voluptatibus con/uetis , aut 
inaliquoaliOfleu quibujltbet alijs pr^ter Deum. 

REfurgantPhilofbphiad fpe vitr negantcs refarrciJtionc mortuoruni futnram ad vitam 
beatam vel mifcram fetundti difFercntia meritorum. Confurgant nd lucein fentcntif ve- 
rioris, concedentes rcfurrefFione mortuorum futuram,fiuc ftatim poft mortcm.fiue poft fpa- 
cium magni Anni in corporibusbcftialibus vel humanis.alienis vcl proprijsad vitam munda- 
nam, bcftijs vel hominibus folitam tcmporalcm.pcr confuttam petiodum duraturam;crcden- 
tefqi vniuerfahtcromnium mortuorum , tam bonorum,quam malorum refurreiaioncm fu- 

ttiram 



D 



p^ Thoma 'BradvDardini L i b . i. 

turam ad vitam & bcatitudincm fcmpitcrnam,& nuUorum ad pcenam & miferiam fcmpiter- A 
nam ; Putaotes quoque bonositernam beatitudincm poirefluros , non tamcn in Cxlo ; ma- 
lofqucfftcrnam miferiam habituros non tamcn m interno , fed ambos iii terra communitcr 
permanfurosj Dicentes infuper corpora bcatorum ncquaquamad mcliorem,finceriorcm 
& coelefliorem conditioncm infuturabcatitudinc transformanda,autimmortaiiatuncfutii- 
ra , fed in f^atu priftmo remanfura i corporaucmalorum viucutia in artcrnis fupplicijs ;rterna- 
litcrminimeduraturaifingcntesetiam impudenter foelicitatem xtcrnam bonotum futuram 
debcre confiflcrc in carnis voluptatibusconfuctis,aut ctiam in aliquo alio, feu quibuflibct aliis 
priterDcum. Rcfurrcftionem fiquidcm mortuorum fiituramEpicurjei&Saddiic^inega- 
bant, putantes animam rarionalcm cfTe mortalcm ficut fupcrius rccitatur. Horum quoq, fen- 
tentiam infenfatam Plinius 7. Naturalis hiftorif ,etiam quibufdam irrarionabilibus rationibus 
nititurconfirmarcficfcribcns : Poft fcpuhuram aliac inanium ambages omnibusafuprcma 
die eadcm qua: ante primum , ncc magis a morte fcnfus vllus aut corporis aut animi , quam B 
antenatalcm. Eadcmcnimvanitas etiaminfuturumfcpropagat, & inmorrisquoquetem- 
porcipfi fibi vitam menritur, alias immortalitacem animx.alias transfigurationcm,alias fcn- 
fum inferis dando , 8c manes colcndo , Dcumque facicndo qui iam etiam homo cfTe defierir, 
feu vero vllo modo fpirandi ratio citeris animalibus diftct,aut non diuturniora in vita multa 
repcriantur,quibus nemo fimilera diuinat immortaiitatem. Quod autcm corpus animx per- 
fequitur maceriam,vbi cogitatio ilU? quomodo vifus ,auditus , aut qui tangit? qui vfiis cius? 
aut quod finc his bonum? quas deindefcdes? quantaue mulritudo tot fxculisanimarum veluc 
vmbrarum pueriliumflatuselcmcntorum;fimilis &deafrcruandis corporibus hominum& 
reuiuifcendi promifTa Deraocrito vanitas , qui non reuixit , ipfbque malo ifta demcntia cft 
itcrarivicammorcemquc. Intcreaquiesnunquamfiin fublimc fenfus animje manet ,inter 
inferos vmbr^c. Pcrdit profefto iftadulccdo crcdulitatis prarcipuum natura^bonum mor- 
tcm , 6c duplicat obitum , fed dolores etiam poft futuri aiflimationcm inucnit; Etcnim fi dul- ^ 
ce viucrc , cui potcft efTc vixiffe? lofephus etiam 2. de bello ludaico loquens de Sadducaris, 
Animarum , inquit ,gcncra]itervel fupplici a dcnegantvclhonorcs : Dehis infuperEpicu- 
ra^is&Sadducaeis ,8<opinionc ipforumSacra^eriamhtcrzmcmorantur. Dionyfiusinfuper 
de diuinis nominibus 6. rccitat infaniam Simonis abncgantis refurreftioncm corporum 
mortuorum, co quod fit contra naturam vt dicit. Concedcntes autcm refurrcftioncm futu- 
ram vltcriiis fcperantur. Quidam namquc dicunt ipfam fijcuram ftaiim poft mottem, per in- 
grefTum animarumin alia corpora beftialia vel humana;omnem aliam pr;cmiationcm vcl pu- 
nuionem poft mortcm homini denegantes. Vnde Ouid. i 5 . Mctamorph .pompofum prooe- 
mium pnmittendo.fic ait; 

i^ggna nec ingenijs inueHigattfriorum, 

^Uiieque diit Utuere Canam,iuu*t irefer alta 

Ajlra^ iuuatferrU dr inerti fede relili* j) 

Nuhevehi, validique humeru in^stere Atlantis: 

Palantefgj homines pafsim ac ratitnii agentes 

Dejpe6}arefrocul,trepidosy chitum^ timentet 

Sic exhortari,feriemque euoluere fati. 

O genM attonitumgelidaformidinemortU, 

^uid ihga^uid tenehrM , (^ numina vana timetis? 

LMateriem vatumJalJique pericula Mundi 

Corpora ^ue roguiflammi, feu tahe vetuftas 

AhBulerit/niUapoJfepatinon vUtputetis. 

iiorteca/ent Anim<t,femperquepriore reliiia 

Sede, noHiidomihui viuunt ,hahitantque recepte, 

Ipfe ego{Nam memini) Troiani tempore heSi 

Panthoides Euphorhus eram,cuipeiiore quonelam 

Hafit in aduerft gr^auis hafla minoris Atreid*. 

Cognoui clypeum Uuxgefiamina nollrx 

Nuper ab K^nthais , templo lunenis in Argis. 

Omniamutantur ,nihit interit,errat,(^' illinc 

Huc venitjhinc iUuc,c}-quo(lihet tccupat artut 

Spir/tui,equeferis humana in corpora tran^t, 

Jnque feras ne(ler,nec tempere deperit vUo: 

Vtjg nouisfacilisfignatur cerafigurit, 

Nec 



Cap.l T)e CaufaT>eu QoroU. pars^p. 

A Nec mtnet vt fuertt^nec formasferuet eafdem , 

Sed tamen if>f* etdem ejl : Anim*m ficfemfer etmdem 
Efe.fedtn vtrias doceo migrtoe figttnu. 
Ouidiusaucemin hac partcvidecurfequiPlaconcra,qui i.Tim.tf.agensdcftacu Animarum 
poft morrcm. loquenfqv de Animabus vmcentibus palsionis, & victisabeis, fic ait : Quafquc 
dum traenarent , acfubiugarent,iuftamhislenemqucvitam forci fin autcm vinccrcntm m- 
iuilam atquc confragofam ■■, vidas porro mutarc lexum atque ad inlirmuatem naturi mulie- 
bnsrclegarifecundargenerationis tcmpore;nec avitijs mtcmperantiaijucdcliftcntibus, ta- 
mcn p jenam, rcieilionemque in detcriora non ccllare, donec inftjtuto, mentifquc congmas 
immanium ferarum induant tormas. Hac etiam oecallonc fortaisis icqiitdam Philolophi 
ficut tangit Ambrofius de bono mortis, pofuerunt (ummum prxmium Philof iphorum mag- 
norum hoc cflc, vt anims corum polt mortem in Apcs,auc Noftihicas tranfirent,vt qui pniis 

B ahos Philofophica fuauitatcciba(irent,poftca(5{ ipfi mellis dulccdmc cibarcntur jfcu vtqul 
priusalijsliimcnfapientix miniftraflcnt, poftea6{ ipfiluminis muncredocarentur; Qui 6j 
confeqiicnteraliorumanimaspolueruntin aiiacorpora bcftialia correfpondcntiadcmigra- 
re, puta Muficorum inLufcimas, Militumm Apros, Principumin Leoncs. txhisquoquc 
cuidcnterapparet Piatonem&Ouidiumdiccre, animas hominumquandoque ad alia cor- 
porahuraanamuliebna&virilia tranfmigrarc, His limiliterconfenferunt lUi pfcudopoetJC, 
qui dixcrant fc Homcn fpiritum recepiire, contra quos inuchit Pcriius, ita diccns ; 
fiec fonte labn prolui Cithallino, 
Nec in hicipitt fomniajie Parnsffo 
Memint me,vt ficrepent} Pceta prodirem. 
Tales & fuerunt quidam hrrctici aftruentcs loannem baptift.am habcrc fpiritum animamquc 
Ehjc, ipfumque perfonaliter cfte FJiam.occalionequorundam verborumEuangcIicoriym, 

Q quxvilafuncoculisinfipientiumhocfonare. .■^lij.putaPlato&cius fcquaccsponunt vcram 
refurrc£lioncmfuturam,reuerlionem vidchcetanimxadcorpus fuumantiquum , poft Ipa- 
cium magni anni : De ifto fiquidem magno anno Plato i . Tim vlt. Eft, inquit, intclicclu J"a- 
cilc.quod perfcAus tcmporum nunierus pertcAum annum compleat,tiim dcmum cum oin- 
niumot^odrcumadionumcurfusperadi vclutadoriginematquccxorJiumcircumaiflionis 
alterius rcuertentur,quam (cmper idcm atque vnifotmis raotusdimctictur.Qui 6( infra 2 1 .6. 
loqueosdeanimabus viciofis8cpa."nisearum,3c finepoenarum; Panfim, inquit, malarum 
non pnu j forc, quam fecuta eas rata 5c cadem fcmper volucns iila mundi circumactio cunfta 
corum vitia ex igne,.aqua,&c terra,&aere contraila omnemqucilluuiemdcteilerit, incon- 
fultis & immodcratis erronbus ad moJum rationis tcmpei iemque rcdaftis, qno pofitis fordi- 
buscxpiatac, puriticatxquc demumadantiqui vultus honcftatcm perucmre mereancur. Ec 
fiipraeildcm.loquensdcAnimabus viLlricibus pafsionum,Vifnicibus inquit, ad compans 

D ftclli concuberinum fedem,reditumq;patere,arduris dcinceps vitam vcram &' bc.nam ;quas 
&tefte Auguftino ^i.dcCiuitar. Dei. z/.dixit adcorpora rcdituras. Huiusqtioqnc opini- 
onis fatuitas fuit aliquando multum communisin Anglia apud multos.qui licut rhrono- 
graphi noftri teftantur, morientcs fecerunt thcfaurum fuum fcpeliri cum eis, vt fic cum rcde- 
untes ad corpota ichabcrenc. Quantitas autcm huius magni anni diucrfa ponitur a diue-fis: 
Varro namquedcgenccpopuii Romani, ficutrecitatAuguftinus ii.de Ciuitat.Dci iS.fic 
ait 5 Genethliaci quidam lcnpferunt efle in rcnafcciidis ho.minibiis quam appclian. Paiinge- 
nefiam Gnci ,hancfcripfcruntconfici iii annis.numcroquadringcntisquadragint.i,^ tidem 
corpus 6c cadem anima qui fuerant coniunil:a in homine aliquando, eadcm lurlus rcdcan t in 
coniunft lonem, lofephus 1 . Antiquit. ludaicx 1. aflcnt magnum annum pcr fcxccntorum 
annorum curricula adimpleri, ficutfuperiiis recitarur. Ahj vero imitanics Ptoiom.-cum^. 
Almagefti 2.poncntcsfph.Tram 8. moticri (ccundum fucccfsionc m hgnorum pcr vniimgra- 

j: dum in omnibus centum annis, dicunt magnum annum triginta fex millla annorum fojnrium 
continere.Ex his autcmcuidcntcrapparct quod Pi.itoputauit p Enammalorumflft finicn- 
damcemporalitcr,non ztcrnam, cuiSi concorditcr Auiccn.?- Mctaphyf fui vlt. dicit, Quia 
poenaeftexaccidenteextraneo,&:talc nondurat,r,ecrcmanet,fcquiturvtpociiaqiixdcbctiir 
Anims non fit percnnis, fed remouctur & dclcrur paulatim.qtioufque pnnlicata pirucniat ad 
foclicitatcm. Cui & Oiigenes fimiliter creditur confenfille. Quidam vero concedcntcs rcfcir- 
rcftioncm futurara ad beatitudinem Sc r^ifcriam (empircrnam , imitantes Philolophos, dc 
quibus cloquitur Auguftinus (uperiiis allcgatus, cxiftimantquod refurgentesrccipicnrlianc 
Scillamcommuniterhic in tctra, nonantcra hanc incoclo Sciliam in infcrno; quibjs 6c 
quidam ludsi confentire vidcntur, dicente Thcophilo fupcrillud Lucaf^?. lohannes fur- 

rcxit 



P^ 



p(5 'i ho/me 'Bradmrdim L 



IB.I. 



rexit a mortuis, &c. ludxi refurrcaionem mortuorum cxpcftabant in vita carnali,& in co- A 
meffationibus Sc potibus. Vnde Sc patct, quod ifti lud^ci putant foelicitatem futuram deberc 
confilkre in carnis voluptatibus confuctis.quod 6c putant Saraceni feu Agarcni , ficut fupc- 
rius langebatur ; quod etiam Tartari multi crcdunt, ficut euidcntcr apparct per Marcumde 
Vcnetijs, De conditionibus orientalium regionum locis diuerfis ; qui&ficutrecitatidem 
Marcus tamimpudcntcrdcfipiunt.vt eiiam iuucnem mortuum, & iuucnculam raortuam 
fi foluti deceflerint , faciunt folennitcr dcfponfan , vt fic in vita futura fuis liberius voluptati- 
bus pcrfruantur. 

Scd cur negant Philofopbi refurrcflioncm mortuorum futuram ad vitam, ciim ciuspofsi- 

biiitas fupcnus fit oltenfa; tantaquc faraa, tanta: fcifta? fcu legcs, puta Iuda;orum,Chriftiano- 

rum. Saracenorum, feu Agarcnorum,&Tartarorum ; multi pnciari Propheta:, multi quo- 

quc Phiiofophi ipfam concorditerattcftentur,ficut ex primilsis & hiftorijs ahjs muhis patct; 

ciim Si hiftonar noftrz certirsimi, &f quidam aliae rcferant euidcnter quofdam mortuos vc- B 

raciterfurrcxiffe, ficutoftcnfio 32. partistangcbate Nonne &PIato dcLcgibus fiuedcRe- 

publica, refert quendam mftitem nominc, Er, Pamphilum nationc , in prxlio v ulneribus in- 

icremptum.die 12. quoipfecumalijsibipcremptiscremaridcbucrat,reuexiflei&quicquid 

emenfis diebusegcrat, aut vidcrat nuntialTe^iudicium publicum humano genen profitcndo i 

Nec aliqnis fufpicctur tantum Philofophum in talibus mendacitcr fabularii hoc enim non cft 

Philolophisphilofophantibusconfuctum. Nonnc & Plinius 7. Naturalis hiftorii, fcribit 

vnum magnum capitulum de reuiuentibus ? Nonnc & illud nobile volumen Hcraclidis apud 

Grjecos, refcrt exprefle quandam foeminam feptemdiebus exanimcm redijiTeadvitam? 

Nonne&: Varronarratfimihtcr quofdara mortuos fiirrcxifle, & rccitat Plinius vbi pnus ? 

Nonne&Dcmocritusrefurreftionemmortuorumconcedit, & Plato reditioncmad vitam, 

ficutfupenustangebatur? qiiem & Porphyrius imitatur, beato Augufiino,22. deCiuitatc 

Dei 17. rccitante. Nonne & Bonellus Philofophus, ficut in turba Philofophica recitator, di- C 

xitPythagoriiOmniaeccePythagora.moriuntur&viuuntnutuDcij&fubdensdcrequa- 

dam. corporah&medicinali, quomodocftmortificanda& viuificandain mehus, & hocpcr 

exemplumdehomincconfirmandoficait 5 Tuncautem, doftrina: fili, illa res igncindiger, 

quoiifque illius corpons fpiritus vcrtatur , & pcr noftcs dimittatur , vt homo in fuo tumulo 

&puluisfiat. His pcra£lis, Deus reddct ci animam fuam&fpiritum,ac infirmitateablata 

confortaturil!arcs,&poftcotruptioncm emendaturj qucmadmodum homo poft refurte- 

ft foncm fottior fit, & iunior quam fueratin hoc mundo. Si igiwr hxc ita fe habeant, cur ne- 

gant Philofophi refurredionem mortuorum futuram, prifertim cum nullam vel tenucm ia 

contrariumafierantrationem? quamcogenstamen & valida ratio requirereiur adirritan- 

dumaliquidtamfamofumapudomncmlegem&fcftam, maxime cum eius pofsibilitas fit 

ccrtifsime demonftrata,eiufqueveritasrationabiliusafHrmata, quam valcatimpugnari, iux- 

tapnniiflacirca35"™partcmhuius? Nonnefecundum 36"°' partem , Animarationaliscft D 

immortahs,incorruptibiIis,&aftcrna,&fingula:fingulorum, habctquc aptitudinem &ap- 

pctitum naturalcm adminiftrandicorpus humanum.habitandi in co,& pcr illud fuas nobiles 

opcrationcsexcrcendi, ficut&form;calia:inatuiaIcsadfuaformata ,formabiliauefehabenr. 

Si namque humana non appcteret naturahtcr, & amaret coniun^ff ioncm , & cohabitationcm 

cum corpore, fecundam efle fblitarium fcparatum , quomodo coniungitur corpori, & ipfiun 

iiihabitans adminiftrat contra ordincm naturalem? quomodo infupcc eflct homo fpccics na- 

turalis, & tam nobilis fpccies, vt ctiam Angelis non habentibus corpora , quoquomodo no- 

bilior vidcatur propter multas opcrationes fuas nobiles quas hi non habent, Vnde & Hermcs 

de vcrbo .Ttcrno, lo.Ioquensde Angelisfimplicibus, & hominibus compofitis, ita fcribit: 

Aliqui paucifsimi pix6id:i fbrtiti fiint coeli fufpiaendi vcncrabilem curam : quicunque autem 

ex duplici naturac fuar confufionc , in interiorem intelligcntiam molccorporis rcfedcrunt cu- 

randis ciementis his qua: inferioribus funr prf pofiti. Animal crgo homo non quod is eo mi- p 

nor,qu6d cx p.irte mortalis fit, fcd eb forte aptiusefficaciufque compofitus ad certam ratio- 

ncm.vtmortalitatcauftuseffcvideatur, lcilicct quoniam vtrumquenifi ex vrraqucmafcria 

fiinincrcnonpotuifret,ex vtraqucformatuscft, vt&tcrrcnum cultum&diuinitarisfuarha- 

beret dilc^^um. Et infra 24. Dcniquc & bonum homincm, Sc qui poifct immortalis cfle ex v- 

traqucnaturacompofiiit, diuina3tquemortali,&fic compofitum cft pcr voluniatem Dei, 

homincm conftitutii efTc meliore & dijs, quos cx fola immortali natuta formauit,&: omnium 

mortaliii,propter quod homo dijs cognitionc coiun^flus ipfbs rcligionc vcncratur , dijq; etia 

pro affctT^u omnia luimana cuftodiiJt.Hic aute per dcos intclligit AngeIos,qui modus loquen- 

di apud Platonem, Ariftotclcm,& alios Grf cos Philofophos crcbrius reperitur.Si igicur hf c 

finc 



C A p.l. T>e Caufa T>ei. (^orolL pars ^p. py 

A fincita,quomodoanimarationalisa;terna, virtiiofa & fan£ta , fcmclpermortem feparata^ 
corporc,acccrnaiucr, naturalitcr appetet corpoti fociari, icajternalucmaturalitcrhoccarc- 
bit ? quomodo a^cernaliter naturaiitcr cfureit &c iltiet coniungi cum corpore, 6c .Tternaiiter na- 
turalitcrhocc3rebit?quomodoa:ternalitcrnatiiralueranhclabitadtegnumfuum naturalc.ad 
corpusinquo cxperientia & rationedocente, 6c Philolbphofupcnusattcitantedigniinme 
prjclldetjficut Rexin Ciuitatc 6c regno , & aEternaliter naturaliter priuabitur fuo rc gno? Imo 
ncn videturiftacarcntia atqui ptiuatio naturalis.fed potius violenta. Et quomodo tale vioic- 
cum arternum ; Nonnc Philofophi iftud ncgant, &: quomodo talis appctitus naturalis potcft 
cflcottofus&actcrnahtcrotiofus ? quomodo AnimataiisfaniSafemperefuriens & litiensre- 
tnanebit? Quare nunqiiam beata,fed a:ternaliter mifcra pcrmancbit ? luxta prarmilla dc bcaii- 
tudine circa partcm 8"";prx(ertim cum Dcus fummc libcralis 6c bonus non parcc fcd abundc 
rcmuncret v niucrfosfecundum 3 1 .parte. Sed quomodo Animam fanfta hic pro ems amore 
B 6chonorefeLund'.undoftrinam3o. p.irtishuiuscfiirientem iitientem,6cmultiplicitef labo- 
ratem abundanter remuncrat, (i ipiam in futuro finiiliicrelurirc,litire,& milcram fempcr clTc 
pcrmittat ; miferam inquam (empcr , quia femper carentem rc 6{ fpe , corpore fcmper natu- 
raliterconcupito. De beatitudinc autcm in fpe Joqucns Philofophus. i , Eth.i 4. dicit, quod 
Pueridiclifelicesproptcrfpembcatiticantur; Dc beatitudine veroin reconftatpcr iplum 
& alios multis locis. Ht li forfitan dixeris, quod Dcus pro corporc quod appctit.ahquid nliud 
eidabit; illud aliudvel fedat omnin6&cfatiatappc[itumillumpr.Tdi£lum,vclnonficlkitj 
NonfedatproptcrprajmilTai quamdiunamque Animaipfi manet , habetquandam aptiru- 
dinem 6c concupi(ccntiamnacuraleraadcorpuslicutpra;habitamanitc(lant : Quomodocti- 
amtolliturillapnuatio fiuecarcntiaquam Anima fuftmet, nifi per reftitutioncm cotporis 
quopriu.uiir ? etquomodoccirabitillaconcupifccntianaturalisillacarcntiapermancnrc; Si 
nonfcdat, rcdeunt inconucnicntiaprius tacla. SecundumomnesquoquePhilofophosim- 
C motcalitatcm .Animf concedentcs, Anima virtuofa bcaiitudincm fcu fclicitarcm pio pr^mio 
fuo cxpeclat. Quid enim ahud pto fuflicienti prsmio cxpeftaret? non aliquid vilms, ncc mc- 
liusiconftat clarcjquod&priminacircapartem jia™ tcftantur. Dicitq; Philofopus i.Eth. 
14. quod felicitas videtur cllc virtutis prajmium; bcatitudo autcmliuefelicitascft bcnum 
humanum finale, vltimum omnium humanorum, ficut pr.-cmifta fccundum partem 3 i"" in- 
dicant euidcntcr. Habito autcm linc, Sc prxcipuc tali finc, motum iiu mobile rcquicfcit per- 
fei2eialioquiniIle finisnonefletpcrlc6tus. Nailoigiturtalifinepcrfe^lo, nihil rcftat vltc- 
riusquodtanquamnonhabitumappcterevalcat,nihilcxterius in quod tendat, nihil quod 
ampliusconcupifi.at,licut6cprxmilTacircapartcm 8'™. lucidcmanifeftant; quod & tefta- 
turdi,5lum Anftotclisibifcriptum. Quarc 6c Boctius 3. deconfolationePhilofophi.Tprofa 
i^ fic ait ; Oinnis mortalium cura, quam multipicium ftudiorum labor cxercct , diucrfo qui- 
dem callc procedit , ad vnum tamen beatitudinis finem nititur pcruenirc : id autcm eft bo- 
D num , quo quis adcpto nihil vlterius dcfiderarc qucat ^ quod quidem cft omnium fummiim 
bonorum, cunftaq; bona intra (c contincns, cui fi quid abforct, fummum e(fe no pollet.quo- 
niamrclinqucrctiirexttinfccusquod pofTet optari. Liquct igitur clTe beatitudinem ftatum 
bonorumomnium congregatione perfeilum. InfelicitatcergoScbcatitudincfinali perfc- 
da, Anima corpus delideratum habebic. Ampliusautem C\ Anima virtuofi non fimul beati- 
ficareturcumcorporequoda(fe£tac,velhoccfret, quia Deushocnon polTct , aut quia non 
vdlet ; Non quia non poflec , proptcr 37. partem huius 7^"^ 8am. Necquia non vcllct.cum 
Ctfmmmeiurtus, retributiuus, pius,liberalis, 6cbonus, per primam Suppofitioncm 3^™ 
4'" &: 3t.parccs. AmpliusauceminqualibccpoIiciare6tedifpofica,ftacuuncurprcEmiapro- 
uocantia ad vir'uces,& pccnae a vicijs recrahenccs ; aliter enim plurimi homincs pigri ad vir- 
tutes, &;procliuiadvitiarcdderentur, quod&omnes Philofophi concorditer atceftancur. 
Deus ergo totius politia; mundanx fapicntifsimus infticucor 6c rcftor , ipfam fine huiufmodi 
E prarmijsnonrclinquir. Sedbonincquaquamfufficicntcrprxmiantur , nccmali fiifficicntcr 
puniuntur in vita prjefcnti. Mali namquc frcquenccr in vita pr.Tfcnti delicijs af rtuunc, & pro- 
fperitatibus confolantur ; boni vcro c contta priuantur delicij s, 6c aducrfitatibus cruciantur; 
imo 6c beftif plurimf viuun t dclicacius in vita pratfenti multis hominibus virtuofis. Quid cti- 
amqu.-rrodignumrciribuccDeushomini cemperaropropterciusamorfm 6chonorcm, fe- 
cundum do<frrinam 30. partishuius, adclicijsabftinenti.&triftitiasfuftincnti; quid conue- 
nientiusquamdelicias ampliores , fccundf.m tngelsimam primamparcem: quodtamenin 
vita prifenti non facit ; facict igitur in fiiturn,nr.Tfcrtim ciim facillimc iftud pofsic.ficuc prx- 
habica docuerunc. Si etiam virtuofus pcrfeucrantcr pcr vitam fuftineat triftia propcer Deum, 
& tandcm mortcm tiiftiffimam propter eum, proptcr cius lcgcm 6c honorem fcruandum , 6{ 

I cxhono 



p 8 Thoma 'Braclwarc/im L i b . i, 

exhonoratione vitanda feaindum doftrinain 30. quid nifi v itam dcleftabiiifsimam ci rcddet A 
fecundum 31*" partem ? quomodoalitcr (uosmilitesadmortcmtcrribilcmanimaret? Aut 
enim potelt rcddcrc talibus fuis militibus ftipcndia futficicntia,aut non poteft. Quis prxfum- 
ferit dicercquod non poteft,propter 7"°'. 8»"". & 37»™. partcs huius ? Si autem poteft, aut vult 
aut non vult : Et quis dixent cum noUe proptcr 31"" partcm huius i hoc etiam parcitatis 8c 
non hbcralitatis & bonitatis plcnifsimae vidcretur. Poteft crgo &c vult ; quare & faciet abun- 
danter fecundum 8"" & 31"" partcs. Amphusautcmquisncfciathominem appetcre natu- 
rahterbonum,Kmagismaius,&maximemaximumbonum,vidchcetipfiusfatiatiuum pcr- 
kde , fchcitatcmfcubeatitudinemperfcftiisimefatiantcm, &omnia dehderiaquiet.intem, 
ficut iupcrius tangebatur. Ifteautemappetitus vcldebetfatiariplenarie, velnondebct; & 
quis dixerit quod non debet' tunc cnim otiofus & innaturahs homini viderctur ; fcd quomo- 
do naturalifsimus,gcncrahfsimus,& niaximus appetitus humanus permitticur eflc tahs? quo- 
modoctiamDcusquiprimaluppofitionc&partibusIequcntibus, Philofophis quoque te- B 
ftantibus nihil agit fruftra, talem appetitum otiofum indidit homini , tam perfefta: naturs^ 
tam nobih crcatura:; Non fic fcnferunt Philofophi, non lic fcntiunt nifi forlitan infcnfati. Si 
autcm appctitus prardirtus debeat fatiari , &nonfatiatur in vitapr^efenti, ficut cxpcrientia 
ciebra docet, fatiabiturigitur infutura: Eritcrgo refurrcftiomortuorum. Ampliusaurem 
quis nef ciat totuni homincm cx anima & corporeconftitutum, non animam folam mercri ? 
Quisenim dubitat aftiones naturalium fpccicrum efletotiuscompofiti.nonalteriut partis 
tantum. Qu3rc6( Philofophus i.dcAnima^4. Dicere,inquit,iralcianimam fimilceft&fi 
quis dicat cam tcxcre vclidificare. Mchus enim fortafse eft, non dicere animam mifercri aut 
addifcere aut intelligcre, fed homincm anima. Et infra 66. IntcUigcrc aiitcm aut amare , aut 
odire non funt illius pafsiones,fcd habentes illam,fecundum quod illam habct.Et quid iuftius, 
quid iquiiis, quid decentius,quid congruentius, quid conucnicntius quam vt ilJc qui meruit, 
primictur? qusnamquciuflitia,ajquitas,ratioueadmittit, quodvnusmereatur, &nonipfe q 
fedaliuspr.xmictur,&hocnon brcuitcmpore fcd acterno , prarfertim ciim ille cui mcrcndo 
feruicrat , polTct ii vellet illum qui mcruit, in fcipfo qui mcruit iquc f adliter prarmiare ? Quid 
ergoconucnicntius quam vt totiis homo in animafimul&corporc proprio bcatifice pra:- 
miccur : Hoc cnim faciIhmepotcftDeus,&hoc conucnientifsimeeum dccet,ficut pr.-rhabi- 
ta fuafcrunt. Huiufmodi ergo rationibus Plato.Porphyrius, & alij muhi Philofophi perfuafi 
concorditer ccnfucrunt, quod animx humanx per mortcm a corporibus fcparatar, corpori- 
bus denu6ieddcrentur,ficut fuperiustangcbatur. Ex hisautem euidentcr apparetcrror rc- 
fponfionis&opinionisdicentisfolam animam,authominemfecundum folam animam de- 
bereprasmiari, vclpuniripoftmortem. Quisetiam cumtanta diligentia rationabihter labo- 
rarct, colendo virtutes,abftincndo a vitijs, pro beatitudineacquircnda, & mifcria pricauen- 
daalteri&non fibi ? Idc6forfitanahtcrrefpondetur,diccndo quod homo fufficiencerprx- 
miatur pro omnibus fuis bonis opcribus in prxfentii & hxc vidctur rcfponfio Epicur.-corum, jy 
Sadducxorum, & Aucrroisiuxtapra:taaa36a parte: Sedh.TcrefelliturpcrprarmifTa. Prac- 
terea ciim (ccundum 3 tf'"" partem,anima rationalis fit immortalis & fingulx fingulonim.ipff 
poft mortcshominum pcrmanebunt, &: non fine conuenienti mcrccdc l.xtitia; vel doloris. 
Non cnim dcccret naturam, quod tam nobilesanim.T corporibus fcparatar, aftionc Sc pafsi- 
oneomnimoda, vclut dormientesautmortux artcrnalitcr priuarcntur, & qu6d cflct omnino 
.tqualiterbonisanimabiis8cmahs,nequcdiuinaccongnieret bonitati llcut prarmifTa tcftan- 
tur,&omncsfatentcs immortalitatem & proprietatem anim.irum vnanimiter confitcntur. 
Etflanimxpoft moaemhominumdcbcantfufficicntcr& bcatificeprxmiari, dcbentadfua 
corpora rcmeare ficut pr.-tcedentia fuafcrunt.Nonnc Hermcs Mcrcurius Trifmcgiftus,clarus 
Propheta,&Phi!ofophusgloriofusintantum,vtetiamPatcrPhflofbphorum,tefteAriftotclc 
fupcrius allcgato appcllctur, de vcrbo iterno 1 3 . dialogizans cum Afclcpio fcnbit ita; Hunc 
fciIiccthominemficcffc£tum conformatumq; &taH miniftcrioobfcquioquc prxpofituma ^ 
fummo Deo, cumque compctcnccr mundc mundum fcruando, Dcum pic colcndo, dignc & 
competcntcr in vtroquc Dei voluntati parcntcm, talem quomuncre crediseflc muneran- 
dum? SiquidcmctimDei opcrafit mundus, ciuspulchritudinem qui diligcntia feruat at- 
que auget , operam fuam cum Dci voluntatc coniungit ; ciim fpccicm quam illc diuina 
intentionc formauit , adminiculo fui corporis diurno , opere , curaque componit , nifi co 
ietati 1"^ paientcsnoftri muncratifont, quoctiam nosquoquemuncrari, fiforctdiuinx" W*»- 
^ //j// c6|i!acitum,optamus pij(simisvotis,ideft, vtcmeritosatcjiicexutosmundanacuftodia, 

nexibusmort.ilitatisabfolutos.natur.T fupcrions partis.id cft, diuinx puros faniftofquerefti- 
tuat?Iuft(;&vcred!cis6Trifmcgiftc:HxceftenimmcrccspiefubDco,diIigctcrcummundo 

viucncibus. 



Cap.i. T)e CanJaDeL QorolL pars:^^^ pp 

A viucntibus. Sccus enim impiequc qui vixerint, 6c reditus denegatur ad ccclum, & conflituitur 
incorpora aliaindignaanimo landto 6c toeda migratio, vt ifterationis fermo proceCfit , 6 
Trifmegiitc,futur.T xtcrnitatis fpe, animjcm mundana penclitantur , fcd alijs incrcdibi]c,:ili)s 
fabulorum,alijstorfan videaturclVe dcridcndum. Ucs cnim dulciscft inhac corpotali vua 
quicapuurdc polVcfUonibus frucius. Quare animam obtorto vtaiunt detinet collo,vtin 
paric fui qua mortalis clt inhccreat, ncc fini t partem diuinitatis agnolccre inuidens immorta- 
liiatcmmalignitas. Etiofrajo. Deimmonali.inquit ,autmortali modo diirercndum efl, 
Multos enim fpes, timorque mortis cxcruciat vcrxrationis ignaros. Mors cnim cfucitur dil- 
foluuonccorponslaboredctefli ,&:numeri completi, qno corporis mcinbra in vnam ma- 
chinamad vfus vitalcsaptantur. Hxccfl crgomorci,cOrpori?diirolutio,5ccorporalis fenfus 
intcriius. De hac fuperuacua folicitudo cft,fed elt ?>: alia ncceflaria,qu.i aut ignoratio aut in- 
crcdibilitas contemmt humana. Quid elf , 6 Tnfmegiftc , qiiod aut ignorant , aut cfTc poHc 

B dittidunt? Audi crgo 6 Afclcpi. Ciim tucrit anime c corpore facla diiccflio,tuncatb!tr!i.m 
examenqucmentieiustranlict in fummid.Tmonispotcrtatcmjifquccamcum piamiullamq; 
peruiderit, in fibi competentibus locismancrcpcimittif, lin autcmdcliclorum illctamma- 
culisvitijlquc oblitamvidcrit , dcfiiperudima dcturbans , procellis turbmibufquc acris, ig- 
nis.&jaquxr-cpedifcoidaniibiis traditiir intcr calfi&tcrraminundansfluiSlibusindiuerfa, 
femper asternispoenisagitataraptacur, vtinhoc animxoblit.Tternitas, quodflc immorta- 
lifcntentiaitcrnofuppliciolubiugaiia. Ergonchisimpliccmur,vcrendum .timendum, ca- 
uendumqucelTccognofcc Incredibilcscinm poft delicta cogencurcrcdcte, non vcrbis , fed 
excroplis,necminisfedipfa pafiionc p enarum ; Noncrgo, 6 Tnfmegiffe , hommum dc- 
li3afolahumanalcgcpuni'-mciir. Prim6,6 Afclcpi, teirena quarflmt , omniafiint morta- 
ha, tuncea eciam qua: funt corpor.ili ratione pro vita: mentis aut dclicf i> pa;nis obnoxia.tan- 
topoflmortcmfiuionbusfubijcuintur ,qiunto in vita forlltan fucrint ccl.ita, dum inuc- 

Q nirent. Prsccia ctenim omnium rerum diumitate rcddcntur pcr ludicium , vc lunt pro delifto- 
rumqualicatibuspcenf.Vbi&confcc]ucnccr3i.dercmunerationebonotum,(ubiuiigit;Con- 
tra lurto faomini in Dei religione& in lumma pictatc pr.Tlidium cft. Deus cnim talcs ab om- 
nibus ciuat malis. Patcr cnim omnium vcl Dominus , & is qui folus clt omnia omnibus fc li- 
bcnteroflendit. Nonenimvbi fitloco,nccquilislit qualitatc, necqtiantus llt qu.mtitatc, 
fed homincm foia incelligcniia mentis illuminans, qiii difcufsis ab animo crrorum tcnc- 
bris , & vcricatislucepcrcepca toto (c fenfui intelligenti.x diuina: commilcet , ciiitis amorc 
a partc natura: qua morcalis eft libcratus immorcalitatis futura: concipic tiduciam. Hoc 
crgointerbonosmalofqucdiftabic; vnus cnim quifque pictacc , rcligione, prudcncia ,cul- 
tu,ii< vcnerationeDci clarcfcit * vcra rationc pcrfpecVa , 6c tiducia creduiicatis fu.Ttantnm 'qiunocu- 
interhomines, quantumSollumine cxtens afirisanteftat. ttadhuc intra^-'. Auus, in- li 
quit, tuus ,6 Afclepi,Medicina:primusiniiencor, fcilicec Aefculapius, cui ccmplumconfe- 

D cracumcft inmonteLibyae,circalictusCortodillorum,inquo ciusiacctmundaiiushomo,id 
eft, corpusj ueliquus cnim,vcl potiuj,li cfl homo, totus in tcnfu vici mcliorisremcauic in c.x- 
lum. NonneiSc Plaioi.Tim.c. 4.ciiLitqundDi| ,fcilicct Angeli poft dilfolutioncm , id far. 
nus, quodcrcdidcranr, fcilicccanimam,tadadifcefiioncanim.-E6c corporis dcbencrcciperc. 
Ecinfra fi.dicit, quod Animabus corporalium paffionum viclricibus.ad comparis ftclhr 
contubernium fedem rcditumqucpntere , adturis demccps vicam vcram & bcatam. Vndc 6c 
Ambrofiusdcbonomorcis, Horcum, inquic, iHumfibi Placocompofuit , qucm louis hor- 
tum, alibi Hortum mentisappcUauiti loucm enim 6c Dctim Sc mentcm totius dixit ■■, in hunc 
introifFc animam quam Vcncrcm nuncupat , vc fc abundancia & diuitijs huius horti replcrct, 
in quo replcta potti iaccrct , potufquc ncctar efPunderet. Quod 6c fornt.m intclligctc volue- 
runtilhantiquiPoet.-eSi: Thcologizantes , quirecitantc Ariftocclc^. Mctaphyl. i^.poliie- 
runc quofdam guftantcs ncftar , 6c manna , Dcos cftici immorialcs. Vndc 6< Socratcs , ficut 

E recitat Ambrofiusdebonomortis .fcftinarcfedixit ad fuosDcos, ad illos optimos Viros. 
Hanc autem fentenciam Socratis Placo cius difcipulus , cum nonnullis alijs imicTtur, fi- 
cutapparec ex oftenfione decimxtcrtii partis binus , 6{ vniucrfaliter omnc? dKcntes ho- 
mines faclos Dcos. Vndc Plinius z. Naturalis Hiftoriac agens dc Dco dicit : Qiiod 
cft hominibus ad iternam gloriam quxdam via : Hac proccres icie Komani , hac nunc 
coelefti paffu vadic maximus omnis a;ui rcctor Vclpalianus Auguftus fcfsi: rcbus fubi;e- 
nicns. Hiceft vecultiffimusrefercndibene mercntibus gratiam mos , vt talcs numinibus 
afcribantur, Quippe 6c omnium aliorum nomina Deorum , 6c qucfupradixi , fiHcrum, 
cx hominum nata funt meritis ; louem autem , Mercurium > aiitcriic ahos inter fc vo- 
cati Hoc autem totum refercndum vidctur ad animas dcfunftorum. Quarc S<. Her- 

1 2. mcs 



iio 



7 hoina 'Bradjpardim L i b.i. 

mes Mcrcurius Triimegiftus dc Vcibo xtcrno^i. loijuens de Aefculapio & Hcrmcte A 
viris,&Ofircmulicrcdcificatis,8iper fuaidolaadoratis j Contingit,inquit, ab Aegyptijs 
hxcfandaanimaiia nuncupari, colique pcr fingulas ciuitatcs coruni animas, quorum func 
confccrataviucntesitavteorumlegibusmcoiantur,&:eorumnominibusnuncupentur. Ani- 
masautcmpafsionibus viiSas,8ivitijsdeditaS;dicitPlato, :'. Tim.-r. 6. pocnis debiiispu- 
nicndas, ficut fuperius tangebatur; qui & infra 9. loquens dc hominc in bonitate , & honefta- 
tc, & prudcntia inftituto,& de contraric difpoli to,ita Idibit; Si ad hunc ftatum acccdat aux- 
iliatrix cruditionis honefts , moderationi(que,diligcntia,immunisomni pcrturbationcat- 
Guc igritudinc ducct .-cuum; Ci ncgligi t, ciaudum iter vita; ferpcns cum familiari demum ftul- 
titia rcuocabitur ad inferna. Scd ba?c quidem nouifsime prouenient meritis iam vita: locatis. 
HsEcinfupcrinlibtofuodc Legibus, liue dc Rcpublica, immortalitatc anima:iam aflcrta, 
aftruit confequenter trudum iultiti^ & virtutum pra:cipue poft mortcm hominis cxpeftan- 
dum,initiftitixquoqjc damnum. Q;i;iie & ticut rccitat Augiiftinus 1 .deCiuitat. Dci 22. g 
Cleombrotuslcdlolibro Piatonis, vbi de immortalitatc Anima: difputauir, fe prxcipitera 
dcditdcmurOjVt licabifta%itamigraretadcam,quamcrediditmeliorcm. Quem &: Arifto- 
telcs cius dilcipulus perlecutus in L>e Sccreto fccrctorum, tcrtia parrc, 7. Si, inquit,anima fic 
perf<;iSa6c completa ante lcparationem cius a corporc, virtutc vniiierfali qus lublimatur per 
ipnim,&:deduciturvfqueadfupcrnamperfciflionem,6c tuncacqmiit aliud regimendpnec 
perueniat ad circulum feii firmamentum intclligentiar, cui bcne complacuit, Si veronon, 
Anima dilabitur vlque ad abyiTum infcrnorum , deinde recipit eam regimen fine fpc placendi 
Dco. Qui ctiam moriturus informans, & confolans fuosdifcipulos ( ontra mortis timorcm, 
& de ftatu Animarum. poft mortcm, ficut recitatur in libello de morte cius confcripto, 6. Sic 
ait : In primisintcrrogabo vos fi confitemini &creditisin foentia Phiiofophi.r qur cor.tinet 
omncs lcicntias, quod cft vcra,&; qui inquirit cam, inquirit veritatcm & rertiti)dii)em,& gra- 
dusaltifsimos6cdininos,Scpcreamcftdiffercntiaintcr homincs, Sc aiia animaiia. Quibus C 
coniitcntibus ita ctTe, fecundo fic qua,'rit ; Si ita cft, ficut dicitis, bonumque prouenit hoinini, 
vclprouenit hominiin hocfa?culoinquofumushodie, aut poft mortem in alio fa^culoiSi 
vos dicitis; In hoc facculo, in quo fumus priufquam moriamur, ergo gradus conuenientcs lci- 
entis non didiciftis. Nam plurcs homines qui non ambulauerunt pcr viam rcitam, nec cog- 
noucruntCrcatofcm fuum, finierunt diesfuosinbono,&annosin dcfidcrijs eortim;&:plu- 
rcsfapicntesfuntquimultiplicatiiuntinfcientijs&intelligentijs, &didiceruntdoftriiias,& 
cognouerunt Creatorcm fuum, & habent priuationcm boni &: pacis. Ec vosil turbaticftis, 
&dcmortctimctis, qua^eflvia & incefTus anima;rccedentisa corporc ignaro ad compre- 
hcndcndum gradus diuinos, & coniungcndum lc fipicntibus anim.abus 6c lartis, non datis fci- 
cntix gradus fuos nec rationcs fuas, icd demergimini in anima beftiali cum alijs bcftijs. Cccc 
ex iftis poteft clici ratio prius fafta, quod quia homines virtuoli non remunerantur fulficien- 
terin vitapracfenti.rcmuncrabuntunn vita futura: cui& per toiiim pene librum innititur D 
confidenter, oftenditque homines virtuofos,puta Philofophos fludiofos nequaquam pr.-c- 
miari plcnarie in hac vita, cum alij omnimodis dcfidcrijs 5( dclicijs afHuant in pr^fenii, & ifti 
his priuentur,im6 & multis tnftitijs affligantur ; praclertim ciim foelicitas feu bcatitudo fina- 
lis, pcrfeftam dilciiioncm requirat, ficut prxhabira maniteftant ; quod 6c ipfcmi 1 1 . Eth. 8i 
10. darc probat : Vndc i .Eth. 1 v Optimum,inquit,& piilchcrrimum,6c delciflabilifsimum 
f jelicitas. lit non diucrla funt hacc, (ecimdiim Deliacam luperlcriptioncm; Optimtim, iuftif^ 
fimum, dcfidcratiisimum autcm fanumcfl^c; dclcdabilifsimum vero, quo quis optatfrui. 
Omnia cnim cxiftunt ha:coptimis opcrationibus ;hasautem vel vnam harum optimam dici- 
mus clTc f ijlicitatcm. Quare & in libdlo priori 7. alloqiiitur dilcipulos fuos ita ; Declaraui 
vobis qnod horno non poteft comprchendcre lcicntias nobilcs, nili pcr gradus anim.T,quan- 
docftpurgata,6cpcrfcft?l,&cfancl:ificataabimmunditiis. Etinfra8".Nclcitisqu6d Philofb- 
ph I is purus 6c pcrtCLfiis mortificauit omnia delidcna lua in hoc fTciilo, in comellationcpotu, £ 
6c vci'itu,&aiiisdcleiftationibiis,6<thcfaurisauri& argcnti , &:contemplit(>mnfS delefta- 
tioiies. Et infn; Sapiriisdefpcxitomnesdcleftationcscorporalcs6codiuit, & perfecit ani- 
mam fuam inquirc ndo Oientiam Crcatoris fui.qui dc nihilo fecit ipfum ens : infc cft qui \x- 
tari dcbuit in morrc , quar cft recelfus anima: a corpore. Nam quam vtilir.item habcrct iple in 
vita, cxqiiomortificaiiitomncs delcrtationcsqur funr defpCcft.T^c viles ; imo exultarcdcbec 
in tcmporc quo anima fua approximauit Creatori (uo, 6c dcicdatur in cl.iritatc f m, quoniam 
non timctapproximarc(cipfi,ncciniicnit contradiftorcm, nec rcpuirorem. Sicut animjc 
qii.x lccurx funt vanitatcs,nec inrcndcrunt fcicntiis .ncc dircxerunr vias corum. Ut hi funt qui 
non pollunt approximarc, nec peiucnircad illum loci'i, fcd inucniunt contradiiflorc &: rcpul- 

fbrcm. 



Cap*i. De CaHfaT)ci. Coroli. pars 7,9. 10 1 

A forc.Etadhucinlra 13. iJeacairKjuiteftanima.qufnoncftinfedlaprauisoperibushimisnnin- 
di,Scintelkxit creatoicm fuum, 6< t[\ ipfa qux reuerciturin iocum rufi m dclicijsmagnis.Don 
:amcndelcdationibuscorporisc]Ufffuntdc(pe(fi:a;,& vicanim.Tpcccatrici, qux non habcc 
virtutem, ncc pofle redcundi ad locum luum.nec poteft a(cciiderein pairiam (uam,in ciua tur- 
piaopcra dcleclationis corporis impediunr arcenfil cius furfum. Cuius docttin.l fcholarcsrut 
fedantes.ipfb mortuo iic dixerunt ^ Ille qui recoliigit animas Philolophorum, rccolligat ani- 
mam tium,&reponateam in theiaunsiuis, llcutdignum crtanimam hominis dirccli &; pcr- 
fcdiiicuttues, licutiinis lilius libelli teflatur. Similem quoquc lcntcntiam de Animabus 
mortuorumportmortcm, Auicenna ^.dcAnimaiJ. &p.Metaphy(; fuiEvlt. i!k Alaazcl. 4. 
Phyllci (u2c vlt. & 5 . Pliyfic.-c fux i. concorditer proiitcntur. Quibus & concorditcr Aucr- 
roes,fupecilludPhilofbphii.Eth.i6. dcFoeliccjvt vercbonumik lapicntcmomncsexiiii- 
mamus fortunas dccentcr ferre , (ic ait , vt dicitur dc lob, Cui (it falus. Cur cnim ci morciio 

g propaticntiaf fcufortitudinismcricisoptaret, &oraretfalutcm, ni(iip(um &; limiles mortii- 
os faluandosfperarec; Ittis adhuc concordiccr Sixtus Pythagoricus in fcntcnrioiis fuis air, 
Immortalcscrcdecibipcrmanerciniudicio6chonores6cpcEnas. Eciccrum, Malc viucntcs 
cum e corporccxceircrintcruciabitmalusDimon , vfquc quo cxigatabcis ctiam nouifsi- 
mum quadrantem. Bcatus vir , cuius animam ncmo rcprchendit ad Deum pcrgentcm. Ec 
infra, Sapicntcm de corpote fi quis extrudit iniufte, iniquicatc fua beniicium ci pr.Tftat ; ab- 
foluiturcnimtanquamdcvinculis. Etinferius, Qualiageftcrit ftudiaanimacorpusinhabi- 
tans.talcshabcbitteftesin iudicio; Immmundam animam immundi Dxmoncs libivindi- 
cant. Hanc quoque (entcntiam & Italici Philofophi at.-cftantur,TulIius,Scneca, Macrobius, 
Boctius , alijque quam plures. Vnde & in Prologo Macrobi;, fupcr fomnium Scipionis fcri- 
bituriftomovio: Sichabeto,omnibusqui Patnam fciuaucrint.adiuucnnt, auxcrint,ccrtum 
cfreinccelodetinitumlocum .vbibcati xuo fcmpitcrno fruantur ; Nihilcnim eft i!!i prin- 
cipiDeo,quiomnemmiindumrcgit , c]uod quidtm in ccrris fiac acceptius, quam confilia 

^ c.Tcu(quehominumiurefociati,qu«Ciuit3tcsappcllantur. Harum rccfores & coniciuato- 
reshincprofccli, hucrcucrtuntur. Interdoftrinasin(uper&faj>ientias Ptolomxi, 1, Alma- 
gcfti Prologo primo fcriptas, fcnbitur ifto modo : In bono quocl Deus opcratur , quafi boni- 
tatem largt datoris atcendere dcbes , & in malis aducrlls qtiali purgationis & .Ttcrn.TicmuijC- 
rationis bonitatcm , quanto plus finiappropinquas , tanto bonum cum augmcnto opciarc. 
Albuinazar: quoquc 6. Maioris Introduftorij ditfcrcntia 16. agens dc domibiis plancta- 
rum.Domus, mquit, 9» vocaturdomus pcrcgiinationum&motionis, Hdci quoque atquc 
operum bonorum, proptcr rcuerfioncm cius ad loucm figniticantcm cftc fccundiim, quia na- 
tus dum egrcdicur de vcntre matris fua: , mutr.tur dcloco in locum, & de cflc in clTc, 6c cx na- 
turaSaturniadnaturam Iouis,6cideofigniticat peregrinationcm. Etficut lupitcrcfl fortu- 
na, & ligniticauit ex || ^^/«»4 fcculi fabftantiam &durationcm, atquc abundintiam qucm- (|foituris 

Q admodumiam diximus, &:forcunafucurifecu'iiqua:fitpcrfidcm; idco fignifiratiit cciam fi- 
dem, 6cfaftacfihuicdomuilignificatio(imiIiscidcmfignificationi.Rur(umctiaquia lupitcr 
& Venus (unt tonuiJS,&: fortunarum funt dux fpecics,quarum viia cft fortuna liuius mundi, 
&altcra(Tcuhfutun; 5; fortunaaltenus mundi cft dignior fortuna huiusmundi , & ||///.i || ti 
qua:ritur pcr lidcm: Et quia lupitcr eft pliis (orcuna quam Vcnus, idco fafta eft ei fignificatio 
fupcr fidcm , pcr quam quaeritur foriuna futuri farculi, quar cft dignior , & fafta cft vcncii C^g- 
nificatiofuperfortunas huiusmundi,cxludis,6cgaudio,atqucl.Tticia. Nonnc & iftipoftc- 
riorcsPhilofophi iftam fuam fencentiam mutuati vidcutur ab Antiquioribus Pliilofophis 
Hebrxotum,iuxtapra;miftacirc3 35. partcm ; Pharifci namq;refcrcntclofcpho. iS.An- 
tiquit. ludaicx 3. ludiciumDeifuturiimefrc fentiunt; Illic cunifoshomines propriamcn- 
ta rccepturos,tam eos quidem qui (ecundum virtutcm vixerint , quam illos qui nccjiiitia dc- 
prauati funt, animas autcm immottales dicunt. (^n &c i. dc bello ludaico loqucns dc Efla:is 

j; pofitis intormcntis,ficaic; In medijs cruciatibusfiibridcntcs, 6ccisquitormcnta admouc- 
rant,il!udentes, conftantesanimos cumquadamhilaritacereddcbant, flilicct quafiquicas 
dcnuoefrcntreccpcuri. Etquidam bonisconcinentes inhocGraecotumfentcntijs.pronun- 
tiantvltraOccanumdcgcre, vbicis fiticpoficapcrtruicio. Illicquippeefte rcgioncm, qua: 
ncc imbribus.ncc muibus, ncc arftibus aggraiictur, fed quam Occano onens Zcphyrus,&: le- 
niterafpiransamxnet jmalisautcm animabusproccllofaloca&hybcrnadelcgant, plcna ge- 
mitibuscxerccndarumhnefidepxnarum. Videnturautem mihi feciindum hancipfamm- 
telligentinm , Gracciquoque fottibusfuisquos H'foasSci>emidcos vocauerunt .bcatorum 
lufulasfcqucftraftciimproborumautemanimabusiocumapudlnfcrosimpiorum.in quoe- 
tiamcrucianquofdamcommentifunt,Si(yp!iosvidc!iccC;&:Tantalos,&:Ixionas, 6cTiiios. 

I 3 Gr.Tci 



loi Thoma '\Brad'a>ardim L i b. i, 

Grxci namqiie Heroas dicunt animas nobiles &benc mcritas, in aerc feu xtherc fuperius ha. A 
bitantcs. Vnde Ilidorus 8. Eth. 47. ita fcribit j Hcroas dicunt a lunone traxifle nomen i Gne- 
cecnimluno, t.Vappcllatur; &idc6ncfcio quis Hlius cius fecundum Grarcorum fabulam 
Lros fuit nuncupatus, hoc vidclicetmyfticefignificantc fabula, quod aer lunoni dcputetur 
vbi volunt Herons habitarc, quo nomine appcUant alicuius mcriti animas defunftorum quafi 
aercas, icviros 3i;reos& coelo dignos propterfapientiam & fortitudincm. Hanc quoquc 
Grxcorum fcntentiam tabulofamtangit Ariftotcics^.Phyf 97. vbi docet, Quod non perci- 
pientcsmotum, nonpercipiunttcmpus, ficutnequcqui in Sardo fabulantur dormircapud 
Hcroas ciim cxpergifcuntur : Ncc dcbet turbare quod iftud fitbula pcrhibctur; Non cft cnitn 
h.Tcfabulaqu2tam narrationcquam iigniticationc lit fifta&falfa, fcdquxfubnarratione 
mctaphorica,tropica,tiguraia, Rhetoiic.xgtatia, vulc aliquod verum fa£l:um niyfticenun- 
tiare. Harc enim fabuix fpecics videtur congruere Rhetoricis,& Poetis. Multi namquc viri 
probati pocticas fabulabad intclligentiam fohdamexponebant. Quisetiam ne(ciatilJas fa- g 
molas, Aclopicas,5c Libicas f.ibulas lenfum pr3Cclarummyfticccontinere,ficutPapias ia 
Elcmentariofuo ;&: If1dorus1.Eth.95. Ariftotelesi.Rhetor. 2,5. &cahj alibi contcftantur. 
Quarc&fccundumPhilofophumvbi priiis; Fabula eft quicdam fpccics perfuafionis Rhe- 
toricr, diftinfta contra paiabolam e diucrfo : vbi & primo rcciwt vnamlabLihmLibicara, 
quaStclichorusdiflualit Imetensvolcntibuseligerc Imperatorcm cxtraneum in ducemfui 
exercituscontrahoftcs,dixit,inquicns,bbuIam,Qiiomod6equus obiinebat pratumfolus: 
Aducnientc autcm ccruo & corrumpentc palcua, volcns punirc ceruum, in terrogabat qucn- 
damhominem, lipoflcccumipfopunirccctuum; illcauremait, fi acceperit frarnum, 6cipfe 
arccndcritfupcrcum,habenslanceam. Cumconfcnfiflccautem.&afccndiiretproeo, vt pu- 
nirct, ipfcferuiuitiam homini. Itaautem & vos, ait, Vidcte ne volcntes aduerfarios punire, 
idem p.uiamini cum cquo frarniim : Quid enim habetis iam digentes duccm exercicus Impe- 
ratorcm? Vbi&mox.aliamfpeciemfabul;enibdens,ait, Acfopusautcm inSamo populum q 
alloqucns.cumiudicarctur Rcilorpopuli ad mortcm ait,Vulpem rranfcuntcm fluuiumpro- 
pulfim tuiflcin lacunam, & ciim non pofletexirc, imilto tcmporcaft^igcbatur, 6cmufca: ca- 
nins mulra: hxrebant ci. Ericius autem errans vt vidit eam, mifertus eft, interrogauitq; li au- 
ferat abipfa mufcascaninas,cumautcm non permitit. Qu;rrentcm autcm propterquid,duit, 
Quia ifti.quidcm iam dc me plcnx funt, 6c modicum trahunt fanguincm ; fi autcm has abftu- 
lcris,alix vcnientes famelicat epotabunt meum rcHquum fanguinem. Ita&vosvinSami), 
iftcquidemnihilampliiisnocebit, diuesenimeft : fiautemoccidcritis eum, alij venientpau- 
pcrcs , qui vos abforbcbunt reliqua furantcs. Sunt autcm fabula: concionales, & habcnt bonu 
hoc,quianegotiaquideminucnirefimiliafa(a;a,difficilei fabulasautcmfaciiiiis: Faccrcenim 
oportct, (icut 6c parabolaSjfi quis potcrit fimile vidcre, quod quidc facerc eft ex Philoiophia. 
QiiarcScinprologoMetaphyf fua:ait,&Philomythus Philofophusahqualitercft, Annon 
6c Poctria Philofoi-ihi fimilii clare doccc i Nonne 5c 1 .Mcteor. vlt. exponit fabul.im ^nignja- jj 
tizantium Oceaniim circularitcr fluerecirca tcrram de vapore fubtiliato fuptnus afccndcnte 
& ingroflaro infcrius dcfcerdentc ? Nonne 6c idcm in de mundo vlc fabulam illam famofam 
de tnbus fororibus fatalibus,qusecommuniter.appcllantur Cloto, Lachefis, Atropos, ad ve- 
ruminccUcrtumdcDcocxponendo^ticaiti Pcrficiturautem 6ctabuIanoninordinatc. Sunt 
autemh.TcomnianihilaliudnitiDeus, qucmadmodum &:ftrcnuus,aitPIato. Nonne&in 
prologo Timx. l^Int. 5 . ifta O uidiana fabula de Phactontccxponitur in h;cc vcrba ; llla ctiam 
fabula qujc nobisquoquc compcrta eft.Phaetontcni Solis hluim afleffantem oftic/um Patris, 
afccnditrccurruslucifcros, nccferuatisfolcnnibus aurigaiionisorbitis.exufsifletcrrcna.ip- 
fumquc flammis ccKleftibus conflagtafle. Fabula quidem putatur.fed cft vcrum. Fit cnim lon- 
go intcruallo mundi circuitionis cxorbitatio, quam inflammationis vafticas fcquaiur ne- 
ccfTccft; quam&AriftotclcsindcMundoix. Iicet brctiitcr fimili modo intclligit &cxpo- 
nit. Qiiarc & Mncrobius fuper fomniumScipionis: Ncc,inquit,omnibusfabuIis Philo-g 
fbphia rcpugiiat, nccomnibusacquiefcit,6cvt ficilefeccrnipoflct, qux cxhisa fc abdicct 
ac vclutprofanaabiplb veftibulo facr.-e difputatioms cxcludat, qusc vcro ciiamfxpeac li- 
bentcradmictat,diuilionisgr,idibuscxplic3ndum,qiiod6cnedumvna diuitioncdiffuse pro- 
fcquinir,fcd6cmultistantumautcmnonimpertinenterdc fabulis fufticiat fartumcirc. Per 
pr.Tmifl^iautcmfacilc potcftcognofci,quomod6 ciiam PhilolophiAcgyptij, Hcbrari.Gra:- 
ci.Arabid & hnlici/cu Lntini,pif miationcm 6c punitionem animarum poft morccm concor- 
diccr protitcntur. Qnibus 6cconcordantcr communitas Poetarum Gra:corum 6c Lacinoru li- 
milem rcmuncracioncmbonorum&malorum poft mortem (upponit. Dicunt cnimbonos 
&nobilcsquofdam,putaSaturnum,Ioucm,8:fimilcsfieddeospoftmortem, quofdamvero 

transfcrri 



Cap.i. T)e CaufaT>ei. (^oroli, pars ^^. loj 

A transferriaddeoSjKmanerecumcisimalosveroafHrmantad infcrna demergi, &poe(iis)n. 
fcrnalibus cruciari. Ponunc euim^. (eu j.flumina apud Inferos flucre, inqMibiis Anims 
torqueancur, quorumquoddamfitardens,quoddamalgens,quodlidctau:cmproprumrtoe- 
nam habens, licuc libn Poetici farpe monlkant ; hrc auccm apud Poecas , Styx Phlct^tf- 
ton, Cochitus fcu Cocitus, & Acharon.atque Lechcs feu Lethcs communitcr nuncupaniur. 
Dc quibus Ebnndm Bitinienfisia fuo Grscilmo , intcr nominagnca dicic , Siyx, odium; Le- 
thes,obliuio; fed PhIegcton,atdens5 cocitus , luclus; trifte (onat Acharon , qu.-c & ab alijsali- 
bilatiusexponuntur. Lcthestamen aquibufdam idcircoobliuio dicitur, coquodquicun- 
qucapudlnferoscxeopocaucrit ,lfatimobliuifcitur||cww»»»& adluperos Ixtusvadit ; qui |l omnpm 
foriaf lis non inepte fignilicat fluuium diuins clementix , qiio anims pufgat:c plenane , vili- piiiam 
tatxabomni trifticia liberantur, &: ad gaudia coelcllia transferuntur. Noi)ne6clicurtan>;it 
Ambrofius de bono mortis,Poetf fabulantur malos apud Inferos fuftinerc latratusC crberi,(3c 
B Cociti fluministriftemvoraginem, Charontcm triftiorcm, furiarumagmma, autptarrcpta 
carccrc,tumquibushidrafa:uiorfcdemhabeat,tumquoque viiccrarcparandisfjecunda lup- 
plicijs.Ibivulturimmanis finevllo fine depalcitur, Ixiomjque orbisperncuam fiibpccns 
atrocitace verciginem.tum faxi defuper imminentis fuper capita accumbcntium iiurr cpulas 
impcndentemruinam. Cerberus autem fccundum Poetaseltcanis Inferni capita teriiaha- 
bcns,Charon porticor Intcrni;Furia:ver6 dicunturDcacInkrnaks, q;iX(2<Fumenidc5<.ap- 
pellantur,Alc(fto,Tifiphone,&Migxr3. Har crcs taminx cilcringuntur cri:i'rx fcrpcnti- 
busiHydraferpensnoucm capitum horrcndorum , quorumvnofuccifo , cna fuccrcfcunt; 
Ixion licut dicunt poflquam pctijt illicitos amplcxus lunonis ad rotam 'erpentibus apud Infc- 
ros efl ligatusiRcliqua verba fabul.T huius p3tent,m qua nihil a myitcrio aln num. 

Ampliiis auccmfihomofufricicntcr praemicturpro bonis opcnbusin ;;r£erenti, quod 
eftillud pracmium,qua:merccs,quod bonum? dicctur lonaffisquoj bo:iit.is eficntialism- 
C Icparabilitcrconlequensaftumbonum; &:hajcfentenuavidetur poflccollu;ieA.verbisPhi- 
lofophip Eth.9. dicentis, luuabituriple boiia.igens,6calios iuuabit ; Omni:,eniiTiint lle- 
duscligitoptimumfibiipfii Epicikes autem obedit intelledui. VciumcT.m qu^id kihi- 
diofo,6c Amicorum gratiamultaagcre &patnx etiam, fioportcatmon. Proiiciec cnim6c 
pecunias&honorcs ,6ctotal!tcr circum pugnabiliabona.procuransfibi ip 1 bonuni. Pau- 
cumenim tempus deleftari valde magiseliget vtiquc,quammult'im quicceSc viucrebeiic 
annum,qua;nmL:l:osannos qualitcrcunque;&c vnam acfionem boii:ini & m;ignam , quam 
multas 6c paruas. Moricntibus autcm 6c hoc forte accidic. tligunt vtique magnum fibi ipfis, 
&pccuniasproi)ciuncvtique inquoplura rccipicnt Amici. Fiunt enim quidcm Amicopc- 
cunix, ipfiautem bonum , maiusautembonum libiipfi tribuit. Scdiftudrcfelliiurperpr^- 
milTa ,circaproxtmam partemhuius, & quia tuncfimiliterquilibct malusartusfufricieuter 
punirctur pcr mahtiam infcparabilirer comitantcm, contra prius oftcnfa circa proximam 
I> partemhuius. QuomodoetiamiuftusDeusquifecundumtrigcfimam partem huius vultfc 
diligi &: coli ab hominibus fupcr omnia , Ita videlicct quod pro quantifcfinque bonis in nul- 
lofcienceripfumotfsndcrcnt , pro tancoamore, protanto lcruiciocam modicumcisreddet 
contra 3i*"'.parccm? Qucmodo infuper vcrax Deiis, quifecundum candemjo'"'. vulife 
diligi & coli ab hominibus , fuper omnia proptcr feipfum finaliter , non (cipfum fcd aliud m- 
finaledcbeatificum prxmiumcis reddct, iuxta prius laffa in oftenfione (ngcfim.Tlecunda: 
partisiftius? NccbeneoperansfufBcientcrprTmiatiirperdcIc£lanoncm operatiODi futccon- 
nexam .cumillafitminusbona, quambonit;ts eflcntialis&cmoralis inicparabilitcr eam fe- 
quens,ficutnullus ignorat, ficutiScoftendunt prxmill;i circa trigefimam prin.am partcm. 
Nonnun.]uam infuper meliorcm opcrationem minor dcleftatio comitat nr , fbrfitan aurem 
nulla, ficutvidetur deoperatiombus fortitudinis, paffionibufue quibuf lam , ficut 6c Ari- 
ftoteles 3 . Eth. 1 8. tcft.atur cxprcfsc. Vndc ctiam tunc m.ala opcracio delciiabilib , 6c pecca- 
£ tumfulficienierpunitur? H.Tcquoquercfponlluncularcprobabicurficutprior: Ncqiiclau- 
dabilitcr opcrans fufricientcr prajmiatur, pcr alias voluptatcs,autdcleftationrjaliascor- 
porales,cum illxfint minus bona? bonitatibus6c delcftationibus alijs lupradi(ffis,quimi- 
nus fufficerc comprobantur. Multi etiam virtuofi huiufmodi voluptatcs rcf ugiunc , aducrfi- 
tates pUii imas fiiftincnt,profpcritaces non habcnt, ncc deleclationibus buiulmodi potiuntur; 
imo&minus virtuofi ac maxime vitiofi , in huiufmodi voluptatibus m:iximc volutantur, 
aduerfitaces non lcnciunt, profpcruatibusatfluunt, 6cdelicijsperfruunciir,ficuc&beftizcf- 
fr.xnaca^. Hi crgo tam beftix quam homines beftiale<. beatiores videniut hominibus Tirtuo- 
fis. NonneSclecundiimhicnrxmifrabeaticudofiuefaelicuascft pra^mium finale virtutiso- 
pcris, feuhominis virtuofi? Hxc auiem non conftatinporcorum fpuccitijs,6cvolupcati- 

bus 



loj. Thonm^radMoardini Lib.i, 

bus Epicuri , riciic prxmiira circa trigcrimamfccundam panem huius oflendunt. Poteft A 
quoqiic refpontiuncula ifta rctelli facilitcr pcr ca (\ux prima. Adhuc autem ncc bona extcrio- 
ra fbrcuncE lutHcicntcr prxmiant virtuorum virtuofe agcntem. Bonitas namquc efTcntiaiitcr 
cdnfcqucns aftum bonum, omnibus cxtcrioribus bonisprajflat, iicut poteft haberi exoften- 
fionc 3 1 . partis, & hxc nequaquam rufticienter primiat virtuofum , ficut fupenus monftra- 
batur. Virtusquoqucmoraiis,6c opcratio virtuofa, diuitiis, pofl^cfsionibus,domtnationi- 
bus,honoribus,& carteris bonis extetioribus incomparabiliter melior comprobatur, ficuc 
nulius rc Ae philofophantium diffitctur. Quomodo ergo pcr ifta pienarie pra:miatur, pr^fcr- 
timaDco,quinonparceprxmiac,fcdabunde,tcftc5i.partc? Nonnc&Ariftotcleiudice,^. 
Eth.7. Hoi!or cft maximum corum, quaf exteriiis funt, bonorum ; quare &c ipfemct in ceco- 
nomicafuadicic;Qu6dmaximcgrauitcrcjuifquc fert, honore fuo priuatus. Quamobrem 
&inEthicis, vbiprimodicitiQuod virtutis pricmium cfthonor; Scd quam improportio- 
nalcpixmium, quam vmbratile,qu.imin3nc,quamdifparcompcnfatio,quam inferiormcr- B 
ccsfithonorrefpc£tu virtucis, 6copcris vircuoliquisncfciat ? Quare&idcmPhiiofophus^. 
Eth.8.Vircuci,inquit,pctfeaxnorjvtiquefiecdignushonor. Multaquoquefuncopcravir- 
tuofafccrcta, nonpatentianotiti.Taliena:, quibus non rcdditur dignus bonor. H.tcetiam 
refcilctur vt prior: Ccrtum eft enim fcciicicacem fcu beacicudincm effc finalcpra:mium vircu- 
oli,& hanc in bonis huiufmodi non conftarc. Qiiarc & Aucrroes cumfuis fequacibus dicic; 
Fjelicicacein humanamconliftercin fcicntijsfpcculatiuisadepcis: InproJogonamqucfupcr 
i.Phyf. licaic; ElTehominisfecundum vlcimam perfeftionem eius, &gratiaeiusperfc(fla 
cft,ipfumefrcpcrfeftumpcrfticntiasfpeculaciuas,& ifta difpofitio cft fibi foslicitas vJtima, 
&fupernavitacum hacfcicntia. Sediftarefponfiopoteft corrigi,vt priorcs. Prsccreacon- 
ftac fcriicicatem nedum elTc bonum fcd optimum, Si hoc non accidcntalitcr , fed cilcntialitcr 
& pcr fc ; perfcftio autcm pcr fpcculatiuas fcicntias, non eft talis. MuJti namqucin fcientijs 
fpcculatiuis pertcfti cfte polTunc, & func inhonefti, & mali , ficut ratio 6c expeiicntia manife- /-. 
ftant : &: Aucrrocs in proJogo fupcr i .Pliyf. ftt. 8. pJane conccdit. Scd hac pcrfcdionc mcJior 
eft pcrfcclio pcr virtutes moralcs, hcroicas, fcu diuinas. Non enim Jatec te Aucrrocs, Arifto- 
telcmdeum tuum,7. Eth. i.fcribcrciftomodo;Adbeftiai:tatemautcmmaximevtiquccon- 
gruicdiccrefupcrnos virtutcmhcroicam quandam &diuinam, qucmadmodum Homcrus 
dc Hcftore fccit diccntem Priamum, quoniam vaJdc erat bonus, ncquc vidcbatur viri morta- 
Jis pucr exiftcre, fcd Dei. Quarc fi quemadmodum aiunt, ex hominibus fiunt di;,propter vir- 
tucis fupcrcxccllenciamcalis, vtique quidam cric videlicctbeftialitatioppoficushabicus. Vir- 
tucesautcminoralcshcroic.tfeudiuinarnon funtfpccuIatiua;tantummod6,fcdpraifl:ic.T,(eu 
aftiu.T, fcu vcriiis opcrofx. Quare 6c idcm PhiJofophus i o. Eth. 1 3 .pJanc docet ; Qu6d pro 
foehcitatc incendendum ad opera & ad vicam : & fubdic ; Sccundum inceJledum .lucem opc- 
rans, &hunccurans,&di(noficusoptime,&Dciamancifsimus vidctur cfrc. Si cnim qua:- 
damcurahumanoruin adiisfit,qucmadmodumvidccur, & eric vtiquc bcnc rationabile.&c j) 
gaudcre ipfos optimo 6c cognatilsimo : hoc autem crit inccIJertus, 6c diligcnces maxime hoc, 
&honorantcs,&rebcneliciarc vcamicisipfiscurantcs, & rc£fe&: benc operantcs. Quam 
autemhccomnianipientimaximcexiftuntnonimmanifcflum;Dcoamantifsimusergo,ei!n- 
dcm autein conucniens & foehcifsimum. Supcr quod 6c tu Auerroes; Si, inquis,cura fitdco 
dc hominibus , vt crcdu , &; vt dcbitum eft, gaudct de meliori, h dignius cft vt bencfaciac eis 
qui amanc cuin plus, 6c honorificcc cos & vilitet cos, ficut cft difpoficio amici cum amico. Vbi 
Jkinfra 14. Philofophusitafcribit ;NoncftinoperabiIibusfinis fpcculari finguJa, nihil vti- 
quc de viftute fii tficiens fcirc , fcd liabcrc 6c vti tcntandum, vt fi aliqualitcr boni fimus , 6c fii- 
pra 1'. 2". Qiioniam pr.xfcns ncgocium non conccmplacionis gracia cff, qucmadmodum alia, 
(non cnim, vt fciannis-, quid eft virciis, fcrutamur, fcd vt boni cfficiamur,quia nullum vti^juc 
elfcc proficuum ciiis) ncccflarium cft fcrucari ca qua: circa opcraciones , qualicer opcrandum 
cfleas;h.Tcnimfuncdominx,fccundumrc(Sl:am igicurracioncm opcrari commune. Quare p 
& pafcr Philofophorum Hcrmcs dc Vcrbo -iCtcrno 1 4. docctjQuod vcra PhiJofophia in cog- 
nofceiida diuinitate,6cfiniffa diuinaquc rcligionc confiflit: Sc fubdit; Qiiiigiturhomines 
p<ift noscrunt, fophiftatum calliditaccdeccpci .i vcra fcicncia puraquc Philofbphiaaucricn- 
tur i limplicicnim mcnte 6< anima diuinitatcm colcrc , ciufquctaiftavcncrari ,agcrcctiam 
Dci voliinratigratias,qu3ecftbonit3sfoIa plcnifsima,h,TceftnuIla animi importunacuriofi- 
tatcviolataPhilofophia. SixrusquoqucPythagoricusin fententiolisiuis, aitj InrclIigcqu.T 
fiiit bona, vt bei)c agas. (^is etiain nefciat, ciim quiritur ; Qualis fit homo ? &: rcfpondctur 
fimpliciccr ; Bonus vclmalus? quodincclligiturdebonitate velmaIiti.-iinon's&: vit.T,noii fci- 
cntix,autignorantia:fpcculatiua:; fed ibi qu6d cftbonusPhilofophus,autbonusClcricus, 

refj5on- 



Cap-I. T)eCaufaT>ci QoroU, pars:^^. loj 

A refpondetur. Quod 6c vidctur Philofophum fupcnus innuifle , cum dixit ; Non vt fcia- 
mus (cruiathnr , fed vt boni efticiamur. Quis in(uper(quxfo) tam fciens , vt in nulio dccipi- 
atur, aut erret, vt omnia, qun; vult, fciat & pertl-fte, vt cius defidcrium in omnibus qmctetur. 
&plenaricfatictur! Ha:ccnim LElicitas exigit.&bcatitudorcquirit.ficutpr^miirj tcdantur. 
Quis infupcr fcientiricorum, cotus tam beatus Sc f jL-lix in vita prxfenti , quod ctiani in anima 
& in corpore, & eorum pocentijs plcna beatitudine, lliic labore 6c dolore, iinc drtcftu & mi- 
fcria.flnercpugnantiaautdifcordiaperfruatui? Nonncproficiente anima dcfecitcorpus^ 
potentix corporales ? Nonne proticientecorpore defecit anima 8c ianguefcu ? Nonnc mtcr 
corpus & animam continua dilcordia pcrfeuerat ! Quomodo crgo his ita fc habcniibus^to- 
tus homo perfctle beitus, 8c non mifcr potiusarftimandus? Qua;eiiam fecundumiflam 
fententiamcfTctmifetiavitioforum ? Veldeccptiocontraria verxfcicnti^r , 8c tuncmaiores 
Philofbphi proptcr fuam contradiflioncm multiplicemmiferioresfunt beflijs, hominibus 
beftialibus , 6c fimphcibus idiotis; vel limplex carentia feu ignorantia fcicntir. Et llc vitio- 

" fiffime operans nec quicquam addifccns, & limplicitcr nihil addilcens nec operans quicquam 
mali, jcquali mifcriac fubiaccrent. Si ctiam fcicncia fpeculatiua effet per fe &: cirentialiter li- 
nis, teiicitas, 6cbeatitudohumana, vidcturquodhomo debcret fcu pofTet pcr qu^-cun- 
que media fibi pofiibilia.delicientibus alijs acquirere illum finem,etiam pcr pcccatnm. Nun- 
quid etiam (oli Philolbphifpeculatiui &cnuilialij , quantumcunquemoraliter&dcitormircr 
virtuoli, foelicitabilcs feu beatificabiles rcputandi, cum f jelicitas lit bonum communc 6{ linis 
cuiuflibct homirus i)atur.ilib; cum etiam multi lales magis amciu Dcum sc colant , Sc magis 
obferuent legem diuinam,6c regulam rationis ? rccolat qu.tfo Aucrroes diftafua , 6c Arilio- 
tclisprxlibata. Quamobrcm&aliquisforcedicctquodvirtus moralisfiuc heroica , vel cius 
augmentumlufricicntet pr;cmiacopera virtuofa. Scd iffa refponliuncula ficut primaharum 
&proximacaftigatur. Nihilctiamlufhciencerprsmiat hominem nifi foclicitas, ficut pr.t- 
milTItteftantuf: Harcautcm iionconlilticinhabicu,fedinaftu, cum aftus bonus pctfcclior 

^ habeaturpotentiaverfuibonum,licutnullus ignorat, 8c ofteniioprim.-cSuppoiitionis , ac 
muki Philofophiatteftantur; quod 6(Philofophus. i.Eth 12. cKire probac ; Etintra,eiuf- 
dem vlt. dicuntnihildifFcrre fccundum dimidium vita; t-elicesa miferis. Contingit autem 
hoc deccnrer^ quies eiiim eft (omnus animi.fccundum quod dicitur fludiofa & praua : Qua- 
proptcrfortaffis&aliquishasambas virtutes intcIleLluales 6cmorales coniungct , diccnsin 
ambabus coniuniflim foelicitatcm confifterc, per qu.im homo plenanepiarmietur; 6c lic 
Auerroes in Prologo fuper i . Phyf Ariftotelis fenfifle vidctur. Sed ifta , vt priorcs 5f pro.xi- 
ma rcpcllctur. Ideo forfican quifnam dicct, non habitum virtuofum, fed aclum cffc t(jclicit.i- 
tem 6c bcaritudinem hominis confiimmata, 8i pra:mium cius plenanum , 6c pei fc:f um in vita 
pr.Tfentii6clic videtur Ariftocclesopinari. Sedifta refponliunculareprobabitufjicutprima, 
& alia: fubfequentes. Nonne 6c aftus quihbct virtuolus in ftatu prarf^-nti cft libcr , laud.ibilis, 
6cmcr:toriusprarmij ^cmeliormelioris.Q^odcrgoprajmiumilliusaftusbeatificiSifarlicis; 

D Nonipfcmet : Conftat, 6cprxcipue quiaaliudputa Deumfinaliter mtcndcbat , fccundum 
documentum 30. 6i. quiafecundum 31. huius, Deusntillumparccremuneiat,fcdabunde. 
Necalius.quiaficproccfruscontingctetintinicus. Quaptoprcr Atifti teles& Aucrrocs fiib- 
iilius,6cvcrita:ipropinquiuscogitantes, diccbant foilicitaccm humanam confillere incon- 
iuniffioncleucopidationc ciuscumincelledu agentc in vicapr.Ttcnci, licct tcmporc paruo 
durct. Vndc Ariftoteles 12. Mctaphyf. 38. loqucns dc pnmo principio a quo c rlum & 
naturadepcndet, ficaif- Dedudioqualisopcimaparuo cemporc nobis; ficfcmpcr ilhid eft 
nobis quidem impo(fibiIe;fupcr quod Aucrrocs, Ex hoc quidem apparec bcnc quod .'\rifto- 
telcsopinaturquodfortunahominum.eoquodfunchomines, non eft nifi pcrconiinua'io- 
nem corum cum incelledu , quem dedaracum eft in libro de Anima effc prmcipium agcns6c 
mouensnos. Intelligcncixenimabftrafti,ineoqubd (unc abftr.aftx , dtbentclTc prmcipia 
eorum, quorum funt priucipia, duobus modis ; (ecundum qnod funt moucntes, 6c fccundum 

^ quodfuntfinis. Intelligentiacnimagcnsinquantumeft ablfr.idta (k principium nobis, nc- 
cefte cft vt moucac nos, fcundum quod amacum amans ; Et fi omnismotus nccefTeeft vt con- 
tinuecur cum eo,a quo fic fecundum fincm , necefTe cft vt in poftremo coiitinucmur cum hoc 
intclleftuabftrado, itaqubd enmus depcndentcs at.ali pnncipio, a c[uoca.'liim dcpcndcc; 
quamuishocfitinnobismodicotemporcficutdixic Anftotelesi qniiclupra 18. fcnrcnciam 
fimilem huic tradit. Qui etiam fuprr rcrtia dcAnima. Commcnt. tngcffimo fcxco lic 
fcribit; NeccfTc cft vc inccllcftus agcns copulccur nobifcum, pcr contimiationcm incel- 
leiforum fpeculatiuorum , bcmanifcftum cfl qubl cum omnia intclledafpcculatiua luc- 
rint cxiftentia in nobis in potenria , qubd ipfe cric copulatus nobifcum in potentia , 6c 

cum 



io(5 Thoma '^Bracljpardim Lib.i. 

cum omnia intcUcda fpeculatiua fuerint cxillentia nobifcum inadlu, tunc erit copulatus A 
nobifcum in n£iii , tunc crit ipfecopulatusfccundumpartem.&fccundumpancmnon, &: 
tunc dicuntur moueri ad contmuationcm, et mamfcftum cft.quod cum ipfe motus compJcbi- 
tur.ftatimiilemtellefluscopulabiturnobifcumomnibusmodis; Sdtuncmanifcftumeflquod 
proponio cius adnosinilladifpolitione, cftficutdirpofitio mtcUedlus, quicftin habitu ad 
nosi&ciimitafir.ncccfrceftvthomointcliigat per inteileaum libi proprium omniaentia,6c 
vt agat adioncm nbipropriaminomnibuscntibusiflcutintelligitpcnntcllcftumquicftin 
habitu.quandofucritcontinuatuscum formisiniagiiiabiiibuJjOrnniacntiaintelledionepro- 
pria. Homo igitiir fecundum hunc modum, vt dicit Thcmillius, afsimilatur Deo. in co quod 
cff omnia eiitia quoquo modo, & fcicns ea c|iioquo modo. Entia enim nihil ahud funt,quam 
fcientiaeiiis: Ncccaufaentiumaiiudcrt nilifcicniiacius, &;quammirabijis cftifteordo, &: 
quam exiraneus eft iftc modus clTendi ; Veriim fi hxc foslicitas hominis temporcparuo du- 
ret, vt dicitis, & ficut nccclTaiio cft diccndum, cum omncs homincs phiIofophantes&: aJij cx- g 
periantur ccitifbime fccarcrc foclicitatchuiufmodi pcne toto tcmporc vitxfux, nififortat 
lis fccundum vcftrain fciitcntiam in vltimo vitxmomcnto potcntijscorpoteisquaficxtin- 
ilis.&iplo iampene alienatoacorporeinextafi fincopi,feuin raptu.quomodo fufficicn- 
tercompenfuurlibotibus&opciibushominisvirtuoustototemporefuogcftispcrcentum^ 
quingcntos,mil!cvc annos^ quomodotanta ftrcnuitas , tantapoenalitas , tanta diuturnitas 
tam brcui ibpcndio pracmiatur : pn^fcrtim a Dco, qui fecundum pnmifla fempcr vltra con- 
dignijinicmunerat&abundc,qui6i;po(rct Hicihme iplumquantumlibct amphiis pr.xmiare 
invita prxfenti.aniicipando hoc prxmium, vcl continuando vitam prarfentem vltenus ; vcl 
in vitafutuiafccundum37^"6cproximampaitcmhuius. Nunquiddccecquod hotnoprin- 
ceps tcrrcnus, mihtcm pro ipfo &: ipfius honorc toto fuo tcmpore.annis quam plurimis ftrc- 
nuilsimc mihtantem.Iucra &: deliciascontcmncntem, famem & fitim, xflus & gclu, verbcra, 
vuliiera.vincula.carccres.&poenasomnimodas fortifsimc fuftinentem , momcntanca tan- C 
tum dcjeftationc rcficiat,momcntancatantum mcrcedcrcmuncret,6ccoronamtantummo« 
mentaneameircddct,pra:fcrtim fia:qucfaciIitcrpofrct eum quantumlibec aropliijs primia- 
re? nunquidhoccongruitvirobono? nunquid hoc congruit viroiufto, clementi, potenti, 
remuncratiuOjbcncfico, magnifico,liberali, autlargo? 6(non potius viro parco, /^/w^/^ 6c 
tenaci? Dcus autein inomnibusconditionibus virtuofascxccdit quemlibethomincminfi- 
nite, ficut prima Suppofitio, tertiapars, & quarta dcmonflrant. Quoraodo infupcrtalis 
Pnncepspertilcmomentaneum prarmium fufficienter militcsanimarcr, 8(defidesexcitaret 
adtantos6ctamdiuturnoslaboies, adtam£crumnofam& periculofam mihtiamtam longis 
temponbus ftrenuc cxcrccndam ? Quomodo igitur Deusfuos ? Quomodo etiam prsmium 
tantjllum,tamiluxibile6ctambrcuc, tantocompenfaturamori, quanto doftus artisamandi 
in lcliola partis 30*^ Deumamat,quo fupcromnia cogitabiliaeam amat, intantum quod pro 
nuUisbonisautmalisdclcdtabilibusauttriftabilibus quantifcuoqucquantumlibec diuturnis, D 
ctiam pcr tcmpiisxtcrnum, nirllo modo fcicntcr ipfum offcnderet , fcruitium dcbitum omic- 
tcndo, aut difplicentiam aliquam committcndo ; prifcrtim cum Deus rcmuncrccquemhbet 
fccundumqualiraccm &:quantitatcmfui fcruitij, opcris, &amoris, 6c nonparce, fcd large, 
fecundum3l^"'partem,ficut6coftcnfioproximxpartistangit. Nonnc6c licut quilibct na- 
turalitcr appetit bonum, 6c maius magis, ita iV appctit bonum durabilc diuturnum, & durabf- 
liusfeu diuturniusmagis, 6c quantobonum fuerit melius fiuc maius, tantoampliiisappetit 
iHuddiuturnii^spcrmanciCjquomodocrgo iftcappetitusbeati, beaticudine cam cranficoria 
vixhorariaautnrjmcntanealaciatur? aucquomodo ericbeacus, dum non plenarie faciatur, 
fed efijrit, fitit, 6c appcrit, quod non habcc, nec eft in pcrpecuum habiturus, ficuc prscedcntia 
ciiam ccflante Anfiotcledocucrunc. Item talis bcatus fcu foclix,YcI fcit fc tantum bonum bea- 
tificum amifllirum, vcl crcdit contranum, vcl iicu trum confiderac. Si fcic quod amittec, vide- 
cur quoii dolct. Quis cnim de amifsionc irrecupcrabili ranti boni non dolcat , cum de amifsi- E 
one minoiis boni dolerct? Nonne 6c tu Anftoteles 3. Ethic. 18. loqucnsdcforti, ficais; 
Quanco vtiqu?virtutemhabc.itomncm,6cfa;liciorfir, magisinmorte cnftma cric. Tali e- 
nim maximc viuerc dignum , 6c iftc maximis bonis priuacur fciens i ciiftc auccm hoc ; vel fal- 
temnongaudccpcrfeae.Plcniiisenim gaudcrcr, lifcirct.aut crcdcrct illudbonum manfu- 
rum. Quarcnon vidcturpcrfcdcbcatus, ciim beatitudo pcrfefta pcrfeftecontineat cunfta 
bonaad bcatitudincm rcquifita, cuiufmodi gaudium cffc conftat. Si credit contranum, deci* 
piturturpitcrnoncircaimpertincns, fcd circa maximiim, &:propriumbonum fuum. Quo- 
modo crgo f(Tlix,qui falfi fpcdccipitur,canto malo lardicur, tali criore cicatur,& tanta tur- 
piiitdincmaculatur? Quoniodo etiampcrkdebcatusnercitfc bonumfuum beatificum a- 

mifrunim. 



C A p. I. T>e Cauja T>ei. Corou. pars ^p. 107 

/^ milTurum, cum tu nonbeatus, hoc (cias? cumctiam fccundumte Auerroes, Beatiis tuoc 
fciatomniajficut Deus. Sineutrumconfidcrat.quomodofcit omnia? tuetiam, nonbeatus, 
fcisquodpcrdetbeatificumbonumfuum.curcrgo non fcitipfebeatus? Quoniodoinfupcr 
verilimilc a:ftimandum quod de tanto bono fuo nihil confidcrct, an liiud amittere dcbcat, in- 
amifsibiliteruc tenere, ciim fapicns dc bonis minonbus confideret hoc trequentcr, cum etiam 
(ecuntas retincndi bonum beatificum acquifitum, tam dciiderabiiitcr concupitum , tam Ixte 
adeptum.tam amorosc poffeirum, Ixtiisima & bcatifsimacuisportio vidcterurf Nonnc^c 
felix , niii forte per natutalifsimam moncm dcccircrit , licut paucifsimi vcl nuili deccdunt, 
ante monem dolorem & triftitiam fuflinebit ? Quomodo crgo tunc fciicitas , & non mi- 
feria potiiis cxpeilanda ? Amplius autem , fi bcatificum ptimium hominis expedare- 
tur in vita pracfenti , nuUus vnquam iuuenis , & vniucrfaliter nullus bcatitudinem non 
adeptus, debcrer rationabihtcr exponere fc morti fcicntcr pto conferuationc " Tettgionss 11]«;, 

g diuinac , pro defenfione Rcipublici , pro faluatione parcntum feu amicorum , & vniuer- 
falitetcicaufaquacunque. Quis caimdcbet rationabiiiter perderc feu nonacquircrc ma- 
ximumbonumfuum pro nullo bono , vel ptobono minori, proparuoforfan virtutis aug. 
mento momentanco in pncfcnti,aIioue bono quocunquc ? Quis etiam ncfciat beatitudinem 
omneahudbooumhumanumcxccdcre?ncqucetiam felicitatcm adeptusexquacunquccau- 
fa dcbctct fc moniexponcre j quia fic facicns, per triflitiam vulnerum , & pcr an ticipationcm 
moras, beatitudinem fuam la^tam, & maximum bonum fuum minuet ct,& curtarciJ Nonne 

tu Arifloteles 3. Eth.i 8.PernJti,ioquis,dolorofum ficarnales, 8cirif}e,omnislabortalceft,6c 
quod circa fortitudinem, mors quidem & vulnera triftia fotti : fcd qua rationc nifi nimis irra- 
tionabih debet homo deterioratcfcipfum, hicerc fcipfum minus bonum& ommino non 
bonum? Nonne & cuinflibct animo iudicante & tc Ariftotele attcftantc , Omnis atlus 
8c ele>.T:io bonum quoddam appctere vidcntur j idco bcnc cnuntiaueruot bonum , quod 
orania appeiunt; 6c omnisintelleiftus cligit optimum fibiipfi , 5< illud cuius caufa agen- 

C da lunt fingula , eft bonum vniulcuiufquc j totahtcr autem optimum in natura om- 
nium : quarc 8c de libctali fic fcribis , Si autem pr.xtcr optimum & bene habcns con- 
tingat ipfum confumcre , triftabitur. Nullus ergo omnino pro caiifa quacunque dc- 
beret fc mom cxponete , peticulouc mortali. Quis igitur erit fortis pro religionc 
aut legc diuina , pro Rcpubhca vcl amicis fortiter dimicabit ? Quomodo efficaciter 
prouocabitur quifpiam ad ftrenue mihtandum , ad mortcm fi oportuerit fuftmcndum , 
u moriens omnia bona perdat , nec vllam merccdcm poft mortcm recipiat in .tternum ? 
Non fic fcnfit Hermcs dc vcrbo a:terno, non fic fenfit Plato de legibus fiue de KepubIica,non 
fic fcnfit Varto, non TulhuJ,non Mactobius , oec aliquis ahus Rcipublicac fapicns inftitutor 
aut rcftor, nullus fic fcnfit , nifi qui infenfatis confcnfit. Noiinc Sc tu Ariitotdcs 9. Eth. 9. af- 
firmas,quodftudiofusamicorum &patrixgiatia,fioporteat,debctmori? Nonncfic 3.Eth. 

p agensdcfortitudioeidemdoccsJfedquomodopotcftquiscfficacitercxhortaritimidosmot- 
tis, dcfides,&: vecordes ad flrcnue mihtandum,ad mortcm non timendum, fed ipfam fi opor- 
tcatalacritcrfuftincndum,finullamerces velparca inpr^fcnti ipfisrcddaturi imoetfimo- 
ricodo beatitudinem quam habuerant, 8c bcatitudinis pofnbiUtatem, 8c omnia bona pcrdant, 
abfqi vUa fpe rctnbutionis fiiturzj' Abfit ta mifcra inopia , 8c tam inops mifctia a rerij natura, 
ab vniuerfitatc cntiu, a magnaRepublica magni mudi,a poten ti/Hmo 8c copioffimo,8c largif- 
fimo principe amph mundii Abfit qnod Dcus fuos amabilcsamatorcs.fuos ftrcnuos milites, 
fua: iniurix defenfoics , pto ipfo, ipfius honore, reIigionc,&; lege, pro iuftitia 8c confcruatio- 
ncReipubhcxdiuinitusiuftitutae,vfq;admorteminflcxibihterdimicantcsfic irrcmunciatos 
abijciat 8c contcmnat, propter trigefimam primam partcm: Nec ipfos fufHcienter rcm tmerac 
inpr.rfcnti.f.icietigiturin futuro. Adhucautem bcatificatio illa quam ponitiscft nimium 
diminuta, quooiametfi pcrficiat hominemfecundum aniraam ,non tamen fccundum cor- 

£ pus: Corpiiscnimtuncdcficic.&potcntia: corporalcs. Illaquoquc felicitas fccundum ve« 
ftram dodirinam eft .iiftus humanus ,8c non neccirarius vt videtur fed liber , ctim fit aifus no- 
bihffimus hominis, potcntiac nobihfsims rationalis , qu.-c Sc vobis dicennbus valet ad oppo- 
fita. Videtur ergo laudabilis,&c meritorius prarmij , ftd cuius' quod cft illud prx^mium? qux 
mcrccs? non ipfa cadem fehcitas, idcm a^Tius ; conftat : ncc felicitas alia , ne fot te proccflus m 
foelicitatibusaccidatinfinitus: necquicquamahudinpiarfcnti; quidcnim? vidcturquoquc 
homincm in cxtafi pofitum non habereliberu vfum fui. Nonne & tu ipfc Auerrocs.fuper 11. 
Mctaphyf comment. 18. Si,inquis,ifteintelle(ffus denudcturapudpcrfeftioncmhumanam 
a potentia, neceffe cft vt dcftt uatur ab eo ha;c aftio, qua: cft .ilia ab eo , 8c tunc aut oon intelli' 
gcmus omnino pcr hunc intellcftum , aut intelhgeraus fecundum quod adio eius eft fubftan- 

tiaeius 



,Qg T^homa 'Bradvpardini L i b. i. 

tia eius,& impoflibile eft vt inaliquahora non inteiligamusperipfum.Rclinquitur igitur cum A 
iftc intelleaus tuerit denudatus a potentia , vt intelligamus pcr ipfum fecuudu quod aftio cft 
fiibftantiaeius, &eftvltimaprofpcritas. Sietiamtaiis felicitas fttiinaleproemiumhominis 
vinuofi.quifinalis miferia fiue poena hominis vitiofi? non {oia priuatio felicitatis iftius; 
Cc enim vitiof us & neuter ellent acquaiiter mifcti deputandi.Si iquah poena pleftendi. Quid 
■rrs igitur ahud ? Nonnc & lUi qui maxime iungebantur cum principio cocU 6c |)»<«/«rrf,cum intel- 
ledu agente, cum Deo in vita praefenti, eran t ilh priclari & famofi Prophetac, qui cum Deo, 
&perDeum,quariDeusquodammodo, omnia vel plurima mirabihfsime pcruidebant, &: 
vifaahjsnonvidentibusprophetabant, iicut fuperiii5 tangebatur, vnde & videntes & Pro- 
phctxantiquitiisdicebantur? Ipfiautemconcorditer attcftanturvitam futuram,prxmia& 
fupphcia fecundum differcntiam meritorun). Poteftquoqueifta refponfio corrigi vtpriores. 
Scd aufcuka (quxfo) Auerroes fpecialitcrvnum vcrbum. NonnccumdicisiCiim omniain- 
tclleaa fpcculatiuafucrintinnobisinpotentia.intelledusagens eritcopulatus nobifcumin g 
potcntiai&ciimqujEdamfuenntinnobispotentiajquxdaraaftu, tuncipfecopulabiturno- 
bifcum fecundum partem, & fecundum parrem non, 6c tunc dicimur moucri ad continuano- 
nem • & cum ifte motus complebitur, cum videhcct omnia intelleda tpcculatiua fucrmt no- 
bifcum in aftu , tunc ipfe etit copulatus nobifcum in aitu, omnibus modis. Iv^imis manifcft^ 
quod pruis natura habcbit homo omnia intelleda fpcculatiua fecum aftualiter copulata, 
quamintcUcausagenscopulcturcumeOj&chanccfrecaufam copulationis iftius. Sedhoc 
eftimporsibilcmanifeftum,ficutoncnfio32.(k36.partisperfpicuede[Tionftrauit. Hocenim 
necefrinocfletperadusauthabitusinfinitos,&intinities;nfinitos,im6&infinitiesinfinitics 
fine fine. Qiiod ctiam aftruis, hominem fcirc tunc omnia,quis eft hic ? quis cunftis rctroaftis 
temporibustuittahsJquisvnquaroinuentusefttahs ? quotgloriofi Philofophi prscccfferunt, 
fedquiseoruminucntusefttahs? NonneAriftotclcs deus tuus &: Philofophorum clarifsi- 
mus,ip(omettefte,qnadraturamcircuhignorauit i Nonne&aha plurima Mathematicalia, C 
Naturalia , Metaphyficalia , feu Theologica , & Moralia ignorauit, ficut libri fui indicant 
euidenttr» Nonne& omncsPhilofophicontradixerunt fibi inuicem in quibufdam.vfquc 
adexiiumvitsefui? Quomodo ergo & quando fciucrunthi omnia? &:finonifti,quialij 
funtifti?Quodinfuprradijcishomincmtuncafturum aftionem propriaminomnibusenti- 
bus iicut Dcum, mirandum quis vnquam Philofophorum aut ahorum inucntus eft talis, ni- 
fi fortafsis illi famofi, & prxclari Prophetaf.potentes in opere 6c fermone, omnia vel plurima 
diuinitus cognofcentcs, & ommmoda miraculain coelo , in igne, in aere, in aqua, in tc rra, & 
fubterra,inhominibus,in iumcntis, 6( quafi in omnibus entibusdiuinitustacientes, licut 
pr.-cmifla circa 31. partem indicant cuidentcr. Scd hi concorditer profitentur vitam fiituram 
noftmortemingloria6cinpa:na:Caufaautcm huius tui errons videtur vnitas intelleaus, 
& animx rationalis in cunftis hominibus, quam & erronce pofuifti , ficnt f upcrius eft oftcn- 
fum. NecmirumfiexerrorcerrorllprcriKW/^tf^imocx vno errore crrorcs innumcripropa- jj 
gantur : Caufa vcro erroris Ariftotelis in hac partc fuit crror de a?ternitate mundi, & genera- 
tionishiimani.quiidcohabuitponereconfcqucntertantum animas immortalcs beatifican- 
d.aspoftmortem, non totum compofitum exanima & corpore congrcgatum. Noncnim 
poncbatrcditumanimarumadcorpora,neceundemhominemnumerorcditurum,ficutPla- 
tonici pofuerunt. Necirrationalisratio Siroonis quenquam dcbct turbarerefurreiftioncm 
mortuorumnegantis,quiaeftcontranatur3ro,fipenfcturDeusomnipotenstotiusautorna- 
turr. Imofi Platoncm fequamur,qui lohanneSarisburicnfc 1. Policr.it. 12. refercnte.af- 
fcrit naturam cffe Dei voluntatcm, rcfurreftio moriuorum erit fecundum naturam, quia te- 
cundum vokintatcm diuinam: Hunc etiam SimoncmDionyfius, Irenarus, Hpppolytus, O- 
rigenes.&F.piphaniusrcdarguunt&rcfellunt. 

Poiientcs autcm rcditum Animarum huraanarum ad corpora bcftialia, ficut Plato, Oui- 
diiis,6cPlatonicicarteri,horribiHterdeui.int,&monftrore dcliranr. QuisenimPhilofopho- g 
rum'n:noratform.as proprias naturales , materias proprias fccundumpropriasconditiones 
difpofi tas af^edarc, & alias non iPtrare ? quis etiam nefciat fpecies naturales , puta homincm 
&armum,fpecificeefrentialiterabinuicemdircrcparepcr diflercntias 6c formas fubftantia- 
les.clTcntialiter, fubftanii:iliter,6cfpccifice difterentes ? quomodo ergoforma fcuanimaho- 
mimsconlfitii rafinumvclecontra!Sietiam animahominis cxucns corpushnmanumfta- 
tim inducret brftiale, & viuerct idem homo, fub alia tamen forma, ficut fingit Ouiduis, ficut 
8;Plato videturfentire,illihomo nunquam morcretur, fedcontinucviucrer.ciim vltimum 
rei pcrmancntis non detnr. fed primum,quod 6c Ouidius videtur concedert- maniicftc. Dicit 
cnim omnia mutantur, nihil interit. Sed quis infenfatus concefterit hominem, & vniucrfaliter 

hominem 



|crumpat 



Cap.u T>c Caufa^Dei, (^oroU. pars^g: lop 

A homincm nullum mori ? Si etiam homo non moritur, non refurgct, contrapriorem particu- 
lam hiiiuspartis. Repugnas quoque Ouidi tibi ip(e : nonne infra,eodem,ficai$ j 
Temftts edax rerum^tuque inuidiofa vetujiat 

Omnia deHruilis,viliata^ denttbus <tui 

Paulattm lenta confumitts omnia mirte. 
Eta<ihucinfeniisverfusfinem,loquensdeIulioCirarcmortiio,&nobilitatcipfius, &pluri- 
busalijs mortuis, & fcniore nepotum lulij , & Augufto Carfare tunc viuentibus, itafcribis : 

Necmficum (enior ftmilei aquauerttannos^ 

Aethereas [edes , cognatacj. ifidera tanget. 

Hanc antmam tnterea cijo de corpore raptam, 

Faciubar, vtfemperCapttolia noHraforum^ 

Diuui lib excelfa profpeilet luliui 'tde. 
3 Vtx eafitus erat, media cumfede Senatttt 

Consittit almt Venits, nuUicernenda,fuirj, 

Cxftriseripuit membru., nec tn aerafelut 

Paffa recentem animam, cjlestibM intultt aflris. 

Dumj,tuUt numen capereatg^ ignefcere fentit 

Bmiftt^fmul^fimul euolat altius illa, 

Flammtferumq^ trahensffiatiofo Itmite crinem 

Stctla micat, natii^ videns benefitcla fatetur 

Effefuii miiora, ^ vincigaudet ab itlo. 

Hicfuaprxferricjuanquamvetatailapaternis, 

Ltberafimatamen, nullifij^abnoxia iufiis 

Inuttum pr itfert , fnaij^ inparte repugnat. 
Q Sic mtgnis cedii titulis .4gamemnonis Atreus, 

Aegeafic jhefeifs,fic Pelea vicit ^chillis. 

Deni^ cfr exemplis ipfos iquamibin vtar, 

Sic c!r Saturnm mtnor efl loue, luptter arces 

Temperit ttheretts ,(^ mundt regna trtformis. 

Terrafub Aiigusio efl,Pater efi c^ Reilorvter^. 
Et in fine de teipfo lic dicis. 

Cum volet illa dies, quxnilnipcorporUhuiut 

lits habet, incerti jfacium mihi fimat dui. 

Parte tamen meltore meifuper altaperennis 

Aflraferar. 
Nonne hic dicis expreireanimasbcncmcritasadaftraieuandas, & ibi m manfionibusfiuc 
j) locis difFcrentibus collocandas, (^.cundum djffcreniias meritorum ? Amphus autcm fianimat 
humanx bene merit;^, (latim ad huiufmodi corpora rcdcant, &ad huiufmodi vitam munda- 
nam,quando8(: vbifufticientcr pro mentisprscmiantur ? nonquandogeffcruntantiquaha- 
bitacuia, piioracorpora, &: in iUis licutprarcedcntiamanifeftant.necquandoabommbus 
corporibus fcparantur, cuni ftatim poft illa introcant alia,ficut opinio ifta dicit ; nequc in fe- 
cundis corporibus bcftialibus; prxmiatio namquerecla debct prarmiatum cfhccrc mcliorem, 
fi:dquisdubitat bcftiameffchominc viliorem ? Qualisqiisfo mcliOiatioaut prsmiatiore- 
putanda, quod anima tam nobilis tam pcrfcifla , a corporc tam nobili 6c perfcfto , ad corpus 
tam ignobilius &vilius pellcretur, qiiod tamnobilis crcatura in monftrum tam horridum 
verteretur;Quomdotalistransformatioll^rrfw;«w&nonpcenapotiusdeputanda?aut fiqua- Hmcrit 
lccunque prxmium fingi pofTet, non tamen largifiimiim 6c vitra co.idigniim , fccimdum fen- 
tentiam proxima: & 3 1 . partis & oftenfionum ipfanim. Quomodo infupcr luft us Dcus , qui 
E rationcmagiftranosdocet.ipfumefTcanobis (upcrommadiligendum atquc colcndum , in- 
tantura quod pro quantifcunqi bonis aut malis, non debemus ipfum lcicnter oifcndcrc quo- 
uifmodo , ficut 30. pars teftatur , pro t;;iuo amorc tantoquc cultu,tam parcum 6c paruiilum 
pr.-cmium cis rcddct contra 3 1 . partcm?Quomodo ctiam vcrax Dcus.qui fccundum doitri- 
nameiufdem3o.vultfcipfiimdilioi&:coliabhominibus finalitcr proptcr ip(um, nonfcip- 
fum fcd aliud mfinale pr^ mium cis reddct.aliud inquam incomparabilitermiuus ipio.&quafi 
nihi!um6cinane? quomodotalisbeatificaturplcnarie ? quomodoeius dctidcrium (atiatur? 
ficut fuperius eft argutum. Ncc aninif humaiia: virtuofc viuentes , aliacorpoia humanafta- 
tim ingrefif ad vitammundanam fic beatificanruradplenum j Rcdciintcnim ad laborcm 
folitum Sddolorc.ad ftatummercndi nouitcr&c peccandi ,ad a:rutnn« 6c miftrias confuetas. 

K ScJ 



iio Thoma^Bradvparciim Lib.i. 

Sedqiiomodotalisconditioomniumpriorumlaborummerccsrufficiens, & feiicitashomi- A 
nisreputauda? Nonne&anima hominis llcut habet aptitudinem 6c appetitum naturalem 
ad corpus, &nonindiffercntcrad corpusquodcuuque, fcdadcorpus humanum , ita&in- 
ter humana ad corpus proprium quod gercbat , in quo , & per quod adus nobiles excr- 
ccbat,& amplius diligcbat, quam corpus humanum extraneum, & pcnitus ahcnum. 
Sic enira 6c milcs magis appeteret, &" amarct ecjuum & gladium proprios &c anticjuos, 
perquos ftrenuefeagebat,quamahos. Quare&dicitPoeta, Cum quoconfenuit mtla hono- 
ratequum. Recitat etiamPhniusS. Naturaiishiftoriar&alisEhiftotia: contcftantur, quod A- 
lexanderproBuccphaloequofuooccifofecitfolennesexequias.&iprumtradiditrepultura?, 
ac circaeiusfcpulchrumciuitatema:diticans,ipfameius nominc appellauit: Etquidconue- 
nicntius,quiddecentius,quidcongrucniiusrationi, quamquod totus lilequi mcruit, totus 
ip(eidem,nona!iusprxmietur in eifdem anima & corpore, perquiftrcnuiratis opera cxer- 
ccbai? Qiiidcnimaptius&iuftitiiremuneratiu^dccentius, quam vt idemhomo quimc- B 
ruit,incifdemanima&:corporequibusmeruit,adelicijs abftinebat,triftitias fuftinebat, fa- 
mcm&fitim,gchi, & iftum, vigftias, 6(a:rumnas,verbera,vulnera, carceres, & fqualores, 
6i: fortifsimam tandem mortcm; reunitisad inuicem, prxmietur, amotis moleftijs, nocu» 
mentis, tnftitijs, & acrumnis, foueaturdelicijs, 6cmulceaturlcEtitiis, &gaudi;s perfruatur? 
Iftudquoquencdumrationimoraliaut diuinaf, veriim etiam naturali conuincitur. Certum 
namquc habctur apud Philofophos naturales quod caufa agens ieu cf ticicns pnccedit tem- 
porahtcrfuuma(fluin,fuum cffcdum,fedformalis nufquamfuumformatum, Ariftotclei2. 
Metaphyf cum Aucrroc atteftantc , ficut in oftcnfione 36^ partisfuerit recitatum. Qiio- 
modoctiamlingitOuidiusahqiiosmcminiflre alioshoroincs letuiiTe, feu .ilitcrnominaros, 
*defcipfis. &tunceadcm,qua;nunc,fcciffc, acpaflbsfuifle, quod &alijquidamfingunti fcd*quomo- 
do ? qua veriiimih rationc ? Cur enim non poflum ego de meipfo & alij homines de feipfis 
fimili ratione ? Annon ideo potius hoc fingitur a quibufdam, quia ficut Grxconim hiftori.T p 
teftantur, Mcnclaus dcuiif o Euphorbo pofuit cly pcum eius in templo Iunonis,qiiem accepit 
Panthoidcs, qiiiPiaagorasdiccbatur: Quarc 6cdixerunt animam Euphorbi Panthoidctn 
introijfle, 6c ipfum fuifle Euphorbum. Dicecurfortafsis quod Animx virtuofa: non ftatim rc- 
dibuntadcorporajfcdinterpofitomagnoanno, nequctuncadcorporaalia, ledad propria 
reucrtentur; (o\x autem anima: vitiofa: ftatim redibunt ad corpora ahena beftialia vci huma- 
na; puto Animxmafculorumad corporafoeminarum. Sedquomodo fictita. ciim Dcusfit 
pronioradprxmia largienda, quamadfuppliciarependenda, ficut & abundantiiis pra:miac 
vircuofos, qujm puniac vitiofos, ficuti congruit eius magnificje bonitati, tcfte 3 1 ^ parte ; nec 
anima virtuofli fufficicntcr inteiim pracmiaturprooperibus virtuofis, ficut fupcrius eftper- 
fuafum ? Ampliiisautcm fimafculusfuctitincontinens voluptatum,quomod6conuenicnter 
punicur, fi mutctur in foeminam incontincntiorcm, 6c in aftibus voluptatis maiorem delcfta- 
tionemhabentcm,tcftibus McdicisScfimilitcrTirefia, fortcm virilcm 6c mulicbrem exper- jj 
to, Ouidio 3 . Mctamorphof. recitante ? poena namque dcbet effe triftabilis & contraria vo- 
luptati. Quomodoetiamtamdehciofa punitio hominesvoluptatibusinclinatos, fufHcicn- 
terterrcrer,6crctraherctapeccato, fecundumquodfuperius forfitantangcbatur, 6c nonpo- 
tiiis forfitan incitaret ? Nequc ctiam in corpora fcrarum immanium rcuertentur proptcr fi- 
milcs rationcs, 6c propter rationes fupcriiis prilibatas. Adhuc autem iuxta prarmifla de prac- 
miationebonoruin,quidmagisconfonumrationi, quam vt ipfeidem numcroqui pcccauir, 
& ipfc idem numero puniatur , quam vtin eifcicmniembris,quibusilleccbrisfniebatur, e 
contrario puniatur ; qiiam vt in eodem corpore,quo fc voluptatibus balncaiiit, & c contrario 
puniatur? Amphiisautcmcumprajmiatio, Scpunitio contraria: vidcantur, &contraria fc- 
cundum Philofophorum doftrinam nata fint ficri circaidcm ^fi aoimse virtuofa: fbl.T finc 
corponbus pra?micntur, & anima: vitiofa: fbla:finccorporibuspuniantur, vcl fi animx vitio- 
fircum corpoiibus puniantur, 6canima: vinuofjcfimilitcr cumcorporibuspr.x-miantur.licct 
illacincorporibustabidis,corruptis,6cmifcris,hiautcm incorponbusgloriofis. Ampliiis 
autemquid fictdcanimabuscorum, qiiinihil boniautmali egerunt? vcl ft.itim reiungen- 
turcorporibus,6ctiincquaIibcti vcldiutiiiscxpeiflabunt,6cquomodomediotcmporcfcha- 
bcbiint ? Ncque cft tcncnda fcntcntia qua: affirmat <]uafliDct animas poft fpatium magni 
anni ad corpora propria reuerfuras, & vitam mundanam confuetam a£liiras,& fic omnii ca- 
dem numeroinfiniticsitcranda. Quando namqucS^ vbi ficprajmiarenturadplcnum homi- 
ncs vircuofi ? Non in vitapra:fcntimundana, ficueiupcriiiscftoftenfumi iiecin vitaca-lcffij 
Ibi namquenon totushomo compofitus, fcdfblaanima pra:miatur, qiiod pr.T:miiim non 
fufficit homini virtuofo, 6ceius operibus virtuofis, ficut fupetiiiseft oftenfum ; nec in vita 

niundana 



Cap.i. T)e Caufa Dei. (^oroU pars ^p, iii 

A mundanafecundapoftanimxreditionemadcorpuSjficDt (uperiusmonftrabatur. Quomodo 
infupcr tam dimniuta pnrmiatio, tam refefta, vt non totum letuiiorcm fuum rcmuncrct, fed 
tantum dimidiam eius partem.rationabilitcr dccet Deum.fecundu hic prxmilTa, & 3 1 •"" par- 
tem i quomodo etiam in mediailJaparte, prarmium tam curtatum,tam brcue,tam parcu,auc 
aliquod pr^ mium tcmporalc lufHcicntcr rctribuit Dci integro amatori,& cius iincero cuJtori, 
quifecundiidoftrinam 3o.proquantifcunq;bonisdeledhibjIibusinienliueautexten(iuc,vcI 
aia duratiuelucrandis.fcu iplls Jucratisftruandis, aut roaJis poenalib non iiabitis prj cauedis, 
fcuhabitisamoucndisipfumfcientcroflfenderct quouifmodo,ajiquod Icruitiura dcbitufub- 
trahcndo , aut aliquid difplicens fadcndo, iicut hic fupcnus tangcbatur , & circa proximam 
partcm huius. Imo rationabilius arbitrandum cjiuinx iulHtia;, Jargitati & bonitati amplilfimc 
OC infinitilsime infiniti congrucrc,vt tali fuo amatori 6c cultori pcrfeucKinti finaliter, militia 
confummata temporcopporrunoretnbucns abundantcr, pJenasrepcndat delicias, delefta- 
B tioncsquaflibet, &quantaflibet || /4/<'/deficicntcs6ifluxibiIcs,exccdentC!,& duratione vin- " '^P*"^" 
centcs delicias fcmpiternas , & omncs aducrfitatcs & parnalitatcs , trifiitias 6c molcflias, de- 
fcaus6cluftus,Iaborcs&doIorcs, &vniuerfahtcromnem miferiam rc)eget,6cfcqueftrct. 
Talis etiam anima noncftpcrfedebeata, propterappetitumquem habetadcorpus nullatc- 
nusfanatum & priuationcm opcrationumfuarum nobilium percorporaliaorganafoiitarum} 
priuationcm qiioque rcgni fui prions.iuxtafupcnusprarolienla; nec vnquam erit pcrfefti 
Deata,quia ncqucin corpore ncque a corpore feparata. Talis infupcr anima feparata & bea- 
ta in cilo, veJ credit & fpcrat fc ita artcrnaliccr permanfuram, vel fcit fc reuerfuram ad corpus, 
& ad milerias corporalcs ; veJ nihiJ confidcrat circa iftud , &c. ficut fii pra con tra refponfiun- 
culam vJtimam particuJa: pnccedcntis. Quare6c Auguftino 21. de Ciuit. Dci 27 referente, 
Porphyrius Platonicusvolcns opinioncm Flatonis corrigerc,affirmabatanimampurgatif- 
fimam cum ad patrcm redicrit, ad mala mundi nunquam vlccrius reditii ' nm. Auicenna quo- 

C quc 5.de Ar^Jma^. probat.quod vna animanon transfcrtur admulta corpora,nec ad corpus 
aliud vJJo modo ; & fubdit, &: hoc fufficiat ci qui huius rafcntentiam quar-^it. Dcbcs autcm 
fcire hoc muJtis verbis pofle cxponi, qucm & AJgazeI.4.phylica: luic vit. imitans probac 
idcm. Ncc poteft quis fic obijcere Chriftianis : Nos cnim tcnemus , quod Animi /anc><c & 
acorporibus(eparatz,etfinonliatimhabeantcorpora fuain re,h.ibcni tanenm .orraipc. 
Sciunt cnim certinime quod tcmporccongruo diuinims prasflituco , 6c ob nition.ibilcm & lu- 
flam caufam dilato , ipb rccipicnt 6c tencbunt iternaliterglonola. Coinideret qua;Io Plato 
qualia, quamabfurdadehominibus & animabushumanisatfirmet, lincomni volc.itiara- 
tionis,im66ciinecxiliimaginc vel vmbra tenui rationis,6cfinc aurorKatiscoiu/libcr tulci- 
mcnto. Vndequxfbtibiautontas,q'Jinmagistcmcnt3staliafomniandi, taluprophcrandi, 
talia affirmandi.' prarfcrcim cum non profitearis tc Prophetam, nccfilium atit /cdatorcm 
Prophctx .fcdpurum Phdofophum. In hac parcc vnum fcio , quod fi cgo vcl qincunque 

D Chriftianorum PhiJofophus non Propheta, nccProphctamfccutus tantam (cntentiam iine 
tantillarationeauc rationisimaginc affirmare pnfumerem ,tibi6cali;s profcflionistuarho- 
minibusmcipfumridiculumcxhibercm. Confidcrctisvltenus (upphco Chriftianorum (eii- 
tcntiam in iftis articulis , concordi Prophctarum fcntentia roboratam, imo fummi Propheta- 
rum autoritatcfundatamDominilcfu Chrifti, fccundum quodpr^mifla circa.^z»". par- 
tem pcrfpicuc demonftrabant ,pulchrisrationibus K conuenicntibus fecundum quod mate- 
ria patitur conficmatam , ab omni contradi(!,^ionc,imponibflitate,6c inconuenientia raiiona- 
bilitcrdcfenl^atam^iuxtaprxmiffacircaji^^.parccmiffius. Quiserjro Philofopus vcricatis 
amator,6c non vanitatis defcnfor, cuftos pofitionisaut fponfus probabiliorcm aut probatio- 
rem , rationabiliorem ,6c ratiocinatiorcm , dcfidcrabiliorcm , vtilioi em , 6i JaEtiorem fciten- 
tiam Jartiffime non admittat, fuftineat,6c defendat? Secundum iftam quoque fcnteinum gene- 
ratiohominum , 8comnesaftus humani ftcllarum difpofitionibusneccfHirio fubdcrcnturj 

£ quodquamfitindignum.&contrarium ordininaturaliquis ncfciat? quis enim ignoratani- 
mam rationajem cffedignioris&nobilioris drcnrix,qium aliquares irrationalis , quarc& 
quamftellae? Quomodocrgofccundumordincm dignum naturaJem , ifla in cunCbisfuis o- 
pcnbusiJlisncccfranofiibditurrcguJanda; Abfittamirregularercgimcn.tamincongruapo- 
lifa, vt caro fpiritui , vxorviro, iumcntum homini, &tatuusdomincturplenariefapientt. 
Non fic pohtiam mundanam inftituit fapicnuflimus , potentiffimus , 6c optimus Piin- 
ceps Deus , fecundum quod prima fuppofitio Sc partes fequences conuincunt , quod 6c 
omnes moraJcs ac naturalcs PhiJofophi conteftancur. Mirum cft infuper de PJacone & 
PJatonicis ita ponencibus, prrfcrtim cumponant mundum 6{ tempus habcrc principium 
& effc creatum aDco, hominem 6{ fpecies ahas vniuerfas, fiojt primusTimx, euiden- 

Ka ter 



112 Thomie^mdypardini Lib. i. 

teroftcndit , & libri Philofophici fxpedocent ; quod&: Ouidius Platonicus i.Metamor- A 
phofi contcftatur. Ibi namque ponit produftionem rcrum fupcriorum & mf eriorum a Dco, 
fecundum ordinem mgcnefi rccitatum. Sinamque in fincmagni annihommes idemnu- 
mcro reuertcrentur , fimiiiratione&efleftusalij vmuerfi ,nequctunccrunt aliqui alij ho- 
mincs aut cfleiftus.aut idem ahierfc habcntes .propter identitatcm omnimodam Iuperiorum 
cxlcfliumquecaufirum. Sedquomodo infinc magnianni inftantis.quicritinitiummagni 
anni fequcntisomnianouitcrcrcabunturjficut inciusprincipio omnia antiquitiis crcaban- 
tur > Si cnim tunc omnia nouiter creabun tur praeter Deum, de non entibus creabuntur, ficut 
&antiquitus crcabantur: Omniaergocntiaeruntpriusnoncntia. Non crgodurabitmun- 
dus, neque tcmpus cum rebus fuis vfque ad fincm magni anni, fcd antc deficient vniuerfa foio 
Deo manentc, cuius oppofitum poncbatur. Quomodo ctiam di) fccundi, fcilicet Angeli,& 
anim^ r.itionalcs hominum immortales, & a crcatione fua zterni.fecundum fentcntiam eti- 
am ipfius Placonis, 2 .Timx. in nihilumrcuertentur ? Nonne Plato i. Tim. 3. inducit Deum B 
ilcAngelosailoqueniem : Dij,quorumopifex,paterqucfum ego; opcrafiquidem vosmca 
difTolubilia natura, mca tamen voluntatc indiffoiubilia. Omne liquidem quod iundumeft, 
natura diirolubilceft,atvcr6quodbonarationeiunftumatque modulatumcftjdiflbluivclic 
noncftDei;quapropterquiafai1:igeneratiq; eftis immortales quidem ncquaquam,nccom- 
nino indilTolubiles eftis, ncc lamcn vnquam diffoluemini, necmortis nccclsiiatem fubibitis, 
quia voluntasmcaeftmaior ncxus& vcgetatior ad aeternitatis £uftodiam,quamillivitales 
nexus,ex qmbus a:tcrnitas veftra coagmentata atque compoiita cft; quod & vult dc animabus 
humaiii9,ca'lo, &mundo. Si ctiamhscentia omnia, erunt aliquando non entia, ilianon 
cniitas generalis , & rcrum pruutio eft aliquantulum duratura, fcd quantum ? nunquid per 
fpacium mngni anni, cum tunc non erit annusmagnus nec paruus, licut ncc coelum, ncc mo- 
tuscvclcftis' Quidcrgotuncillamdurationemmoderabitur&taxabitur, quid (qu:cfo)nifi 
voiuntasdiuina; quid crgoli vcliivltcnuscxpcdlare J nunquidpotefl? nouneolimpotuitat- C 
quc fecic ? nonnchabet libcramdifpofitionem propriafvoluniatis? vndefcit Platoquodcm- 
niain fincmagnianni ftatim rccreabuntur aDco> nifi forfitan dixerit, quiaDeusoptimum 
pofsibilium fcmpcrfacitj&efTeeft mclius quamnoneffc; fcdhoc fuperius eft deftrudiim. 
Seciindum hocquoque nunquam permitteretresnon cire,nccnifi opiime vnquam cflc, cum 
fit plene omnipotcns, & voluntatis vniucrfaliterefficacis.ficutprscedentia docuerunt, 6^ ip- 
/ePlato nonncgat. Siautemrefponderis, quodnon vniucrfalitcromnia tuncrcdibunt ,fed 
tantiim corrupiibilia prius corrupia,& alia continuc permanebuni, videris contradicere tibi- 
ipfi. Nonne fi omnia prius corrupta, tunc eadcm numcro rcucrtentur, omnes & finy ula: cre- 
ationesomnitim&fingulorumcreatorumin principiomagnianni olim corrupta:, tunces- 
dcm numerorcuertcntur ?quare&omnia&fingulacntia inprincipiomagni annicreara,in 
fine eiiifdem denuo creabuntur. Nonne & tunc rccrcabitur primus homo ? nam quomodo ali- 
ter tunc redibit ; non per generationem naturalem,cum prius non fuit naturalitcr geniius fed D 
creaius,velfi tunccrit natur.alitergenitusnoncreatus, & inprincipio ita f uit contra hypo- 
thefin 5 nec vidctur naturalitcr generandus ; a quibus namquc parentibus ? cur ab iftis potius 
quam abillis? hoc ctiam foret nccclTarid ex aliquafoeminadcflorata, fipnusfiiitcreatusa 
Dcofincaliquafoeminacoagente;nec tuncerat aliqua focmina deflorara, quoniamanullo 
viro priori^cLim ille fuit primus virorum. Illa infuper foemina tunchabebii eum in viero pi i- 
mo viuum : Si enim ante erit natus aut viuus redibit antc principium magni anni contra hy- 
pothe(in;&fitunceriiinmatris vteroprimo viuus, ficfuiiprimo creaius; fednonvidctur 
qtiod t jcminapr.TCcireriiprimum virum. Quomodo ctiamflantchypothcfifuit creatusin 
vt-^romatris viuiis ex pra:ccdcnti materia & fcmine gcnitoris, ficut erit in piincipio magni an- 
nifuturi ? Si ctiamfaeminaiUapregnans propc finem kuius magni annidurabit viua vlquc 
ad initium magni anni fcquentis,cur non poft, imo 6c prius durabit, ciim fecundum rationcm 
naturalem,5(fcntcntiam Philofophorumcommunemrei pcrmancntis inftansvltimumnon j: 
fitdandum? Et fiipfaficdurabit.curnon viri & foemin.-c alix naturaliccrgenitifatismulii? 
Sicergohiit inprincipiomagnianni contra hypothcfin. Neque vidctur quodin principio 
magni anni futuri crcabitur primus homo , cum viri &: foemina: fccundum curfum naturalcm 
fufficiantad perpctuandum fpecicm.&fiippofitafpeciei : non enim videturquodin finc mag- 
nianni,on)neshomincsquaqiiauerfum fubito morientur; tamgeneralisnamqucmortalira- 
tis fubito tunc fucurac, non pofTci fingi aliqiia caufa naiuralis nifi ccrleftis, nec cx paite coeli, 
nifirationcmotusrardifsimifpha:ra?oftauar. Sediftudfcicniibus naiuras 6c vircscaleftiiim 
mobiliuin,motuiim,orbium,&rftcIl3rum, conftatcfire f;ibulam& figmcntum Nonncho- 
mincshabcbuntYIcc, AIcocodcn,& omnes datores, fcu fignificacorcs vita: &; mortistunc 

temporis. 



Cap.f. T)e CaufaT)ei<, QoroU. pars^p. 115 

A temporis Gcat ance? Quod ctiam dicebatur fupenus, non ftatim.fed poft fpaciuni magni anni 
animas ad propria corpora reucrfuras, Sc eofdc homines numeto redituros, Ci annus cocinere 
ponatur ^^o.auc 6oo.annos comimes,tacile rcprobacur. Conftat cnim ponetibus m tcrra ra- 
cionc cocleIhi'i,c]u6d motusoclauje (phf r.T6c planecaru , nnllatcniisrcdeunt m cot anniscom- 
munibus ad pnrtina loca lua,ordinem c< afpedum . Hoc idcm & cx lapfu temporis rcproba- 
tur: Conftaccnim.quod Noc, Abraham,Moics,Dauid, Nabuchodonofor , C yrus ,Darius, 
Alcxandcr,Odauianus Auguftus, Chriftus, Hermcs, Placo.Ariftocclcs, Sc plurimi (imiks 
lapfistot annis S(:pluribuspr.TCcflcrunt, qui nondum redierunc , ncc vili , ncc auditi fuerunt. 
Adhucautem fi morcui in tanto temporeredeant,limiltrationc& ctiFcftus alij vniuerfi; quare 
Sc in tanto tcmporc.quilibet homo idcm qui prius, ab eifdcm parentibus , cifdcm hoia 6c lo- 
co,eodemaiSuiterumgcncrarur , itcrummoiitur, iccrumquc refurgit. bed licutdincrff tc- 
ftanttir hiftorix.plurcs vltra tot curricula annorum viiicntes, contintic durauerc, ficuc & ali- 

B quxciuitates, lapidcs.&mctalla. Qui vero alfmunt Magnum annum 3<J. miUia annorum 
folarium concincrc, poflunt fimiliter caftigari. Habentibus namque cceleftium inocuum dif- 
ciphnam, ficiledemonftrare, quodnon fic rcdicio omnium mobilium calcftium adloca 
fuaprimordialiain cocannis; ncccftomninopcrfpicuumquodquandofph.Traoftauaplenc 
perficietmocumluiim, quod&cuncomnia mota corleftia iimiliccr pcrticienc motus fiios; 
nec videturquod fph.xta oftaua in cocannis pcrficiat mociini .'uum , imo contracium faciliter 
oftcndetur. Ne.|Ue dicit Ptolom.Tus quod fphxraodauavcrcmoucturpcrgradumvnuin 
in omnibus cencum annisjfcd terc. Ncq^ ifta tradicio Pcolom.-ci de motu fphstf oftaus certa 
habetur auc vera.ficuc Albategni, Thebit , & alji poftcnorcs Aftronomi ccrtidimc rcpcrcrilc. 
Si tamcn Pla;o volucric dicere, quodanim.T virtuofe redibunt ad curpora , non tamcn pafli' 
bilu 6c mifera-, fcd impafsibilia, cx bcata , ad vicam non temporalcm &c mileram, fcd pcrpc- 
tuamikbeatam ,&hocin finemundi , quandoomniamotacoeleftiaplcne rcdibunt ad pri- 

Q marium ftatum fuum . &; ita ab origine mimdi vlque ad linem , pcrticicnt vnum m.agiuim an- 
num i non longe videretur a fententia vcritatis. Sic enim &c quidam Th.cologi autumant, Sc 
diuinant: Dignum namquccis vidctur vc omnia circulo peragantiir, & it.t motus coeleftcs 
&tcmpota, vbiincrperant, finiantur. Satistamcnrationabilc vidcrctur, quoJ liciit Dcus 
infticuicAngelos&hominesinbonononoptimo, vc fic de bono pcr melius ad optimum 
proficicndoafcendcrent , &proficerentafcendcndo, & lic candcm in optimofinaliccrper- 
manerent; ica&moca cccleftia m locis, diguicacibus, afpeftibus , &: c.xceris calibus ordi- 
naflcc. His auccm non impercinens luadcrc, quod licuc boni rcfurgcnc adbcacicudincm 
fempicernam, fic & mali ad miferiam fcmpicernam; Qiud enim proportionalius, quid 
conucnicncius arquicaci , quidcongrucncius racioni ? Hxc enim fibi contraria dignofciin- 
tur. SicucigiruraEtcrnicasinbeacicudmcbcacilfimaporciorcpucatur; Ucix. mmifenamifcr- 
rima porcio comprobacur. Qi.i,t aliasaliapcrnadigna , in mundi huiiisamplilfima poliiia, 

D pollec fufficientec malos ,a malis commiffis adpjcnitcnciamrcuocare, &a nonirommifiis 
malitijsdecerrcrc, ficut fiipcriustangebatur: Necpoccftquis diccrc,qu6dl()la commiriacio 
talis p.tna?. Abliccnim qu6d Dcus vctacifiimus, fidclifiimus, & redillin us Princeps 
mundiindigerccmcndacijs, gaudcrcc pcriunjs, & fallacias cxcrccret contra pnmam .Sup- 
pofitionem 6c parccs fequcnres. Sicciamincomminationcpoenarum noslallerec, curnon 
inpromdfionc fimilitcrptxmiorum ? cur ccramrationc ^^diccniis, vnqunm ciin aliquo crc- "Jiiccn; 
dcrcdeberemus? Nonne & prxmifficirca proximam partem huius cuidentcioftcndunr, 
pcccatimi temporale pofleuiftepuniripacnaxrerna, imm6 & .T;cr-naliter puniridcberc, fi 
non fucrit hoc corrcftum , nifi Dcus velit gracius 6c bcnignius agcrc , ciim malis homi- 
iiibus, quam cum bonis , cum blafphcm.atoribus, quam cum amatoribus.cum contcm- 
tOribus,quam cum cultoribtis.tantam pccnam debitam fpontancc rcmittcndo, &c tantam glo- 
riam indcbitam gratuito tnbuendo. Nonnc6c tcrreni Principes polTunt multa iiiftaftacu- 

E cre, ftatuuntquedcfacto , adquaErationaturaIisdcmonftraciuapixccdcnsomnin6nonco- 
gic, fed lcgiflatons aibitrio committuntur , dc qualibusdicuntIuriftx,qu6dPrincipipla- 
cuit , legishabet vigorem? Nonnccrgo polfctPiinceps iuftcftatuere, ^mukumconfonc 
rationi, qu6d quicunqueproPrincipcaut Repubhcacuiprarcft, pctfcueiantcr, ftrenuc fc- 
cerit,pcrpetuo prxmieiur, 6c quicunq; contrarium tccerit, pcrpctu6 puniatur.^quod 6ciuftc, 
xtetnaliterfientinperfoniseorum.fipoirent viucrcin .Ttcrnum : quodquianon polfunt, iii 
corum pofteris , quaii in iplis quodammodo in pcrpctuum cxcrcctur, dum a fucceflionc lix- 
reduariarepelluntur, 6cad multos foifan honorcs inhabilcs dcccrnuntur ? Cur ergo cx- 
cellentiffimus Princeps Deus, cuihumanxanim.Tfemperviuunt, & toti homincslufcitati 
fimilitcrfcmperviucnt, ficutprxmiflateftantur, nonpoflctcitca fubditos luosfimilia iuftc 

K 3 ftatf.cre. 



114- 



'^fhorme 'Brad^ardini L i b.i. 

Itatiicre, Si cfficacitcradimplerc, ficutconiienientiffiine, proportionatilfimcdecentiffim^ A 

congruit rationi, iuftiti.T,.Tquitati, ficut prxliabita fuaferunt ; Imo llc flatuir, & lanciiiit, (icui 

ipfius kcret.irij , refcrendarij, Propheta: clanflimi , ChnftusprxcipuusProphctarum , &c 

Lcgiflatorum, ficutprimillacircapartemja.oftendunt, 6f cactcri viri dmini vcteris Lcgis 

6c noux vnanimiter conteltantur. Quibus & Hermcs Philcfophus.imo & pater Philofopho- 

rumdeVerboa:tcrno3o.planeconcordat,ficutfupcriusrccitatur: Quem&: Ariftotelcs, i. 

partis Secrcri fecretorum 1 8 . .-illcgans roiennitcr, ita fcribit ■■, Caue, quantum potes, eftundcrc 

Hmguincm hominum, quia Do^T^or cgrcgius Hcrmogenes fcriplit.diccns ; Quando creatura 

intcrlicitcreaturamfibilimilemjVirtutcscoelorum clamabunt addiuinam Maicftatrm , di- 

ccntcsDomino;Domine, feruustuus vultcllc tibi fimiiisiquifnniuftc inicrficitiir, refpon- 

dct Creator cxcclfusi Permitte cum qui intcrficit, quia interficictur in vindiftam , & cgo rc- 

tribuam: &totiesin fuisl.iudibusvirtutes calorum repra:fcntabunt morrcm intcrfcfti,do- 

necvindirta himatur dc inierficicntc, qui crit vnus dc pcrlcueratoribus in pocnis artcrnis: B 

Quod&tcftaturcius.autoritasinfra, eiufdcm tcttix partis 7. fuperiusrecitata,&alia:qua:- 

dam.autoritatespr£EmifliE. Auiccnnaquoque?. Metaphyf vlt.dicitiQuodanimaimperfe- 

ftaexutaacorporeincideiinmancriem l.ibotis ajtcrni. Alg.izel infupcr 5. phyficarfua^l", 

docetexpreflc^Qiiodqua^damanimarvitiofT a corporibus feparat,T,xtcrnaspoenasincur- 

rent,&aetcrnahtcrpunientur. Quid cti.im aliud perafia quatuor fluminainfcrnaliaPocta- 

rum fcmper flucntia, & nunquam deficicntia fupcriiis mcmorata, quam pa-nainfcrnahsi- 

icrna aptius figuratur ? Neque Philofophi aut h;crctici dicentescontrarium vliam affcrunt ra- 

lionem, afterreucpoiTunt rationcm vidchcct efficaccm ^ ledquafi hiftoriciin non hiftoricis, 

fcd philolophicis &c difputabihbus, contra rcrum naturam.hiftoriam nudam tcxunt: & hifto- 

riam dc futuro, ciim tamcn non fint Prophctac, ncc filij Prophctarum. Punire namquc pcc- 

cantcsdiuin.Tmifericordi£&ciementi2Enon repugnar, fecundum ji.pancmi ncqiicctiam 

punirc.TCcrnalitcr pcccantes temporaUter iuftiti.T Dci rcpugnat, pcrproximam partcm hu- C 

ius. Ncque huic repugnat quodfupcrius diccbatur, Deum nullumabundanter vcladcon- 

dignum punire : Licct cnim xternalitcr puniat ; potcft tamcn per viccs vcl lcmpcr contiiuie 

ounire mitiiis qu.ini condignc,quam punitorum iniquitas merebatur,quod & ficit, ficut pr^ - 

miflacircaii.partem.&proximamfuaferunt. Hi tamen forta/sis ctfi nonpolTuiitpartcm 

fuam pcr rationes aftruere, conabuntur (altem rationcs meas deftrucrc rcfpondcndo, diccn- 

les; Quodfoiapnuatio felicit.itis2tcrnx,finca!iquapcenafenfus,eftpo?nafufficicnsomni 

culpar. Sed iftud ftatim rcfellitur per prxmiffa ; fic enim qui plus pcccat, iSc qui miniis, qui c- 

tiam nunquani bcnc, fcd fcmperpc(simeoperatur;& qui nunquam benc agit ncc malc.cfTcnt 

scqualitcr punicndi. Idem iridem facile reprobatur per proximam partcm huius, & oftcnfio- 

ncm ipfius. Ciir etiam fi fic clTct, ncquaquam futficcret in omni re£ta politia punirc pcccan- 

tesquolcunqucpcrlolampriuationcmpiarmij&honoris, & non per fupplicia vnria &: pcr 

mortcm; Quicti.im peccatfcienterprxcipuecontraDeum,magisvidctur mcrcn fuppiici- D 

um qu.am qui refteagit, mercedcm. Nullus cnim deberct pcccarc pro aliquorefte tarto. 

Magis cnim vitandum cftpeccatum, quam meritum ncquircndum, nifi fortalsispeccatum 

vitari non valeat, nifi mcntorie opcrando, ficut 3 1 ' p.irs probat. Bcatitudo infupcr & mifcria 

funtcontrnria.nonfolumoppofitapriuatiue; habcnt igiturfieri percontrariapofiiiua, non 

folum pcr oppofita priuatiue. Si vcro fccundum pr;cmilla boni finaiiter fufcitati fint itcrnn- 

Iitcr pi.Tmiandi, vbi nptius quam in coelo, quam in Dci habitacuio gloriolo, coram fncie Dei 

fempercumcoqiiemfupcromniadilcxerint,&fin.iliterquificriiit? Nonnc&ratioiftuddo- 

cet? Anima namque humana rationalis eft incorporalisSc immaterialis, ncqticextcnfaad 

cxtcnfioncmmatcrix,nequcedui.1-adepotcntiamateri.T clcmentatis,aut mixt.T, ncqucna- 

turammatcria*infchabcns. Quareneclocusfuusnaturalis cft iiiterra,nec inter clcmcnta, 

aiit clcmentata ifta, fed fupra: Omnia namquc fimplicia Cc compofita lccundum (uas naturas 

naturalia exigunt fibi loca, ficut cxpericntia manifcftat, 6c Philolophi aticftnntur. Nonne & p 

dignion n.aturardigniorlocusdcbctur, ficut fatcntur communitcr PhilofophiSc vulgares? 

&quisnefciatnnimamrationalcmimmatcrialcm,6cimmcrtalcm,nintcrialibus&cornipiibi. 

Iibusprxualere? &qiiislocusdignior,qu.im qui furfiim , ficiit nullushominumdiffitetur? 

Quare & dicit Philofophus,2.de Coclo Sc Mun^, 54. Ditiinior locus qui (iirfum, co qui de- 

orlum;vbitcxtusAuerroisfichabct;Locus (upcnor nobilionnfcriori : locatum qiioqiic 6c 

locusconucnicntiam.&fimilitudincmcxiguntnaturalem.licut rntiopcrfuadct,cxperimcn- 

tumoftendit, PhilofophiScalijconfitcntur: Animaautcm rationalis clt inimnterialis,rpin- 

tualis, 6c immortalis ; cxigit igicur talcm locum, locum fupcr hxc omnia materialia 6c morta- 

lia, ficut8{ AngcIilanifliccclum:Hacenimrationcfiiafi,omnesgentcs&populi,PhiIofophi 

& vnl- 



^AP.i. T)eCaiifa T)ei Qoroil. pars^^. 115 

A & vulgares concorditer tribiiunt Angclis fanftis coelum ; vnde Philofophus i . de Ccclo, 22 , 
Omncs,inquir,cum,quifurrum,Dcolocum attribuunr, &batbari&Gra:ci; qiiicunqueuui- 
dem putanc cfie dcos, paUm vt immorcah immortale coaptatum. Impo/iibile enim ali- 
ter; vbi tranllatio, qimm Auerrocs exponic, fic habet ; Omncs homines vnaniniiter 
conueniunt , quod hoc corpus primum gloriofum , eft locus fpiricuum , fcilicet Gr.T- 
ci.&alijpnmarumgcntiumqiuECOgnouerunt Deum,& cius dominium , &dixcrunt hocj 
Quoniam lilud fupt-rquod non cadit corruptio ,debec cfTe in loco qui non corrumpitur. 
SupcrquodAucrroes, Omnes,inquir, gtntcsconcedentesDcnmefTe, coniieniunc in lioc, 
quodCxlumeftlocnsDei6caliorum(pirituum,qui vulgariterdicunturAngeli.Philofophus 
etiama.de Caclo & Mundo 1. Carhim, inquic,& cum , qui furfum , locum Antiqui quidem 
Di)s atcnbuerunt , velut cxiftcns folum immortalc. Vbi tcanflatio Aucrrois , Omnes 
Antiqui pofucrunt cslum elTe lociim crcatoris propter fiiam incorruptibiluatcm 6c xternira- 
tem; fuperquod Auerroes, locusastcmieft.Ttcrnus. Nonne&limiliainnatura limilemlo- 

•" cum naruralcm requirunt? Spiritus autem feu Angfh&animxrationalcs fiint limilesin na- 
tura, iiciit prxmiffa teftantur j S{ omnes gentcs,6( populi , Philofoplii, & vulgarcs immorta- 
litatcmanimxconfitentesparitcr conhtentur: Locus autem Angclicorum fpuituumnaiu- 
raliscllCxlum^ficutprxmilTa teftantur. Adhuc autem beatitudo fiue Fclicitas cftboniim 
Dobilifsimum, dignifsimum, iucundifsimum , &ab omnibus adueriitatibus feparatum , & v- 
niucrfalicer integrum Sc pcrfcclum.ficuc prsccdentia docuerunt ; Tale autem bonum locum 
conuenicntcm rcquiric, ahoquin nonerit perfciftum. Sed vbi pofTct anima rationalis beata ta- 
lemlocum fibi conucnientcm haberc? Non in fubccclcftibus : Conftatplane, licui&pra:- 
mifnucllantuc; folum enim in coelcftibus calis locus,- Vndc & Philolbphusi . dcCa-lo&: 
Muiulo m trannationcaniiqua, & in tranflatione qnam habet Aucrrocs , vocar C.Tlum, cor- 
pus gloriofumfrcquentci. Hisigitur,6(.huiufmodi rationibusinclinati,miilciFhilofophi,&c 
Poerx fuperius rccitaci , aflirmant concorditcr , animam virtiiofam arquc purgatam, in coc;- 

C le'!ibushnalitcrpra:miandam ,felicitaiem beatitudinemqjfinalemincarlcftibushabituram; 
Homoautem beaciticaidusnon beatificabiturin animafiiafbla, fed inanimafimul&cor- 
poie, ficut (upecius eftoftenfum; Totus ergo homoinanima liiTiul&corpore (ufcitatus 
eff beatiticandus in Cselo ,&ibifinaliter primiandus. Etecccqii.imaptchoc congruicra- 
tioni: Ccrc;c uamque torma? nacurales appctunc naturalicerccrcaloca nacuralia.&limiliccr 
toca compoiica naturalia proprer formas. Qiiamobrem & moucntur nacuraliter ad natura- 
lia localua,6cin cisnaturaliter rcquicfcunt, licutPhilolbphi atccflantur. Locusaiitcm na- 
turali^ianim.rration.iIiscltCxlum, ficut(upcriuscftoftenfum:IllamcrgolocumnaturaIitcr 
appetit,adillum mouctur naturahter, & in illo natuialitcr rcquicfcit ; qunrc6chmilicerco- 
tus hoiiio. Nonne 6c.inima dignior&perfectior eftqu.im corpus? quodergo dignius6c 
nacuralius reputandum , quod Anima rcgat corpus , quod Anmia ducat corpus , quod Ani- 
ma locct corpus in lococongruo animr , quamcconrra. Noiineergo tocus homo iiatu*' 

f) raliuslocareturinCxIo, quam interra ? Ibinamquc naturalitcr locaictur, fecundum na- 
cur.alifsimamformam fuam , digi;ifsimam6cpcrfedti(fimam partcm luam, (icut pr.Tmilla 
teftantur : Interraautcmfecundum corpus (uum, &:maferiam fuam tantiim^ Inbcaiitu- 
dine vero finaii , ficut anima naturaliter in ca:Io locabicur , lic & corpus ; alioquin non forcc 
nituralifsimumncqueaptifsimumanimihcbeatse ; Necanima,ncchomotociis habercc le- 
licitatemperfeftam, 6c bcatitudinem confummatam. NccdcbetturbarePhilofophcs, vel 
quoflibec alios quomodo caro ifta terrena pofsit naturalitcr in c.Tlum afcendere 6c manc- 
re. CurenimDcusommpotens totius Aucornatur.T^quifccundumprxminipofrct crcare, 
6crecrearc cocumcorpus cx nihilo.mortuos fiifcitare,6comnimodamiracuIa, licut volu- 
crit , operari , non poffetmirabiliter, 6cnobisforiepu(illis incomprehcnlibihter alccr.irc,.''^ 
fubtiliare grofsiciehuiuscarnis^donecnaturalitcrincililafcendercc, 6cmancrct,(icucSolifta 

P grofla,6{ grauia (ubtiliat clcmcnta,ficut eti.i Alchymiftf mulca groffa 6c grauia lubtili.it ficper 
igncm? Nonnecciammagnes lapis mulcumrudisdifponit fic fecrum corpusmultuin riidc 
& graue, quod naturaliterafcenduadeum, infcquitiir ipfum furfum ad quaiitamcunquc 
diftantiam,&:manetCLimco? CurcrgoDeusomnipotens,quihabitatin Coclis, non poteft 
corporahominumtaliter aIterarc,adcoeIeftiafubIeuare, 6ccumfcip(binccx'lcftibus.Ttern3- 
liter collocare ? In qualibet infuper politia rccli difpolita, loca probc agcntium SC improbc, 
loca pr.Tmiorum 6c pienarum, fccundum fuperius 6c infcriiis ; honorabilc & iiihonorabilc ; 
dclcctabile & triftabilc .ab inuicem funt di(creta. Quiscnim ncfciat virttiofos, 8c probos pri- 
moribusfcdibushonorari? Et quis ncfciac vitiofos, & improbos atalibus cijci, carccribus 
retrudi > hgnisfufpend!,&: alijs loeis vilibus 8c contrarijs mancipari ? Boni autcm in Dci max- 

ima 



;,5 Thoma '\Braclyvardm Lib.i. 

ima politia lecunUum priora funt lurlum in coeleftibus pracmiandi , & ibi finalitcr collo- A 
candi. Qu^idergoconuenicntius, quamvt malideorfumin tcrra, & infratcrram Jnaiitjuo 
loco hornbili infra terram, & habitacionem noftram communem ,qui ideo infcrus dicitur, Sc 
infernus,punicndif]nalit£rretrudanturi vtfic quiDcumCoeli offenderant, coelcft^i liimine, 
vifu, 6c f auorc priuentur, vt fic fpiritus hominis, 6c toius homo, qui fecundum pr.TmifFa dc- 
buitnaturalKcrhabita(TeinCoehs,quiafecitcontranaturam,contra Deum naturx, contra 
rcgulamnaturalemamandi, quam^o^parstr.adcbatjcontranaturamhabitct in Infcrno; vt 
fic ctiam prarter aiias pocnas fuas, & locus ipfe innatur.nlis& horridus fit poenalis, vt ficut bo- 
nis omnia conucrtuntuiin gloriam.ita & malis omnia in miferiam conuertantur ? Diciteijini 
Hermes dc verboarterno i >». Ab eo itaquc quod vifu priuentur, Grice '■^t ab eo quod in imo 
fpherx fint, Latine Inferinuncnpantur. DicitquePl.itoi.Timse.p. quod negligens Dcum 
rcuocabiturad Infcrna,ficut fupcrius, plenius .nllcgatur: Quibus & Ariflotelcs in Secreto 
fecrctoruni 5. partis 7. planc confcntit, ficut (uperiiis recitatur. His quoque confcntiunt o 
quiim plurcs hiilon.x Gcntilium & Gra£corum,Deos fupcros 6c Infeios diftinguentes,&: plu- 
rima carmina Poctanim, ficut fuperius tangebatur. Nonne & Philofopho z. de Coelo 73°. 
recitante,Pidagorici nadiderunt caiccrcm louis cfTc in mcdio totius ad ccntrum, qui 8c Tar- 
tarum, 6c Spiriius, fcu homines Tartarcos profitentur , louemquc ipfis infcrrc minas & poe- 
nas! RecitatenimPhilofophus2.Poft.3. Putagoncos diccre , fonarc fcu tonarc min.irum 
caiifa, his qui funt in Tarcaro, quatenus iimcan t. E.x his autem euidcntcr confequitur corpo- 
rabcatorumadmcliorem.finccriorcm.ccclcftioremconditioneminfuturabcatitudinetranf^ 
formanda: Quomodo namqucaliter afccndent ad coclum, 6c ibi naturalicet requiefccnr, fi- 
cutfupenuscftoflcnfum. Sictiam fccundum prarmiffa, noncantum vna pars hominis,fcd 
totushomoiimulinanima6ccorporc eft pnmiandus, 6c beatilicandus finaliter, cijmani- 
ma eiiis fit tunc mutanda in melius & incompatibihtcr mclius, cur non & fimili modo 
corpus? pia:fertim ciim fecundum prarmifTa Deus facillime iftud pofsit, cum eciam ani-C 
mam meliorcm , purgatiorcm, Sc cceleftiorem , 8c in Coslo naturalicer habirantem magis 
dcceat talc corpus ,corpus confimilc6<conformei aim infuper aliasnon cfTcthomo pcr- 
feclc beatus, quomodo namqne ccnfcndus cft totus homo perfede beatus, cuius totuni 
corpus miicriacfubiacctconfuctx.contrafpintum concupifcitfeuappeticjitigat, 6c repug- 
n.ic ? His quoqiie concefsis quis ncgec beatos immortalia corpora habituros ? Immorta- 
Iia,inquam, vel vigorenaturae in mcliuscranfmutandx, vcl bencficio crcatoris Sc rccreato- 
ns, beatiticatoris & continui (cruatons. Quomodo etenim aliter totus homo in anima fimul 
6c corporc .xtcrna bcatitudine pctfruatur, ficut prxcedcntia fuafcrunt ? Nonne etiam formx 
& corpora dcbcnt naturalitcr conforman, 6c naturali fimilitudine conucnirc ; Et quid corrc- 
fpondentms, naturaiius, 6c fimilius, quam vt forma corruptibilis, temporalis, corpus corrup- 
.; ■ tibile, tcmporaleinhabitcf,6cinformct ; Forma vero incorruptibilis 6c a^terna corpus"//»- 

bilc. ' conupiibi/c Sc xicinumi H.T.. autemfuitantiqua opinioplurium Antiquorum ,ficut fupc- D 
rnis tangebatur. Omncs cnim dicentes Deos ex hominibus fieri, 6c hoc dicunt ; quod 6c Pni- 
lolophus 3. Mciaphyl.i^.commcmoratmanifeftc. Qui Sc 4. Topic. Quandoquc, inquit, 
peccant pafsioncmingcnnspafsi ponences, vt quicunque immorcalitaicm vitam fcmpiter- 
namdicunteile: Pafsio enim vit^ Sc cafus immortalitas vidccurefrc. Quoniamautem vc- 
rum eft quod dicitur, paiam fict, fi quisconcedctexmortali, fierialiqucm immorcalem: Nul- 
!us enimdiciccumaii;mifumerevicam, fcd cafumaliqucm velpaGionemhuic eidem adgc- 
ncran. Quare non ell genus, vitaimmorcalitatis, Scio tamcn quod Ariftotcles 6c Aucrroes 5. 
Mctaphyf^ vbi prius,dctident itadiccntes, 6c hoc fortafsis quianequaquameosinteliigunt 
proptcr Mctaphoram vfus Mannx, 6c Ncftaris,velquia non habent efficacius .argumen- 
tum. Cur enim non poffct Deus omnipotens a corpore humano caufas intrinfccas corrupti- 
uasfubirahcrc, aut omnes illas ficcontemperare, proportionare, &coa:quarc adinuiccm, 
qn6dincorrupiibilesabinuicempcrmanercnt,ficut&Mediciaffetunt dc corporc complexi- £ 
onisoptinicnatjralis, quac6cab ijs temperataad iuftitiam nuncupatur?autcurnonpofIct 
omnesillascaufastalitcralterarc? Videmus cnimmultaatliuanaturaliamultimodc alterata 
aftionesfufpendcrcnaturales Nonncaurum naturalitcr vel artificialiter gcncratum a Phi- 
lofbphisnaturalibusvniucrfalibiis6cparcicularibus,fcilicct, Alchymifticis,impucribilc,&:in- 
coiruptibileaffirmacur? Nonne6cPlinius7. Nacuralishiftoriac, ita fctibit ; Puerum ferunt 
sclu&itineic fcfTumin fpccu dormilTc^y. annisjicrumfaciemmutacioncmquemirantein, 
velurpoftcrodiccxpcrreftum; cundcmpoftcatotidem annis vixifTc, tanquamiUis, quibus 
dormiuit,noncomputatis,quia duraucritannis 157. Cui6calia: famonThiftori.Tfimilia rc- 
cor-iantur. Si igitur corpus illius & fimilium tanto tempore non computruit , imo nec ad pu- 

trcfaftio- 



Cap.i. DecaufaVei. (^oroli.pars ^p. Iiy 

A trefaiftionemauccorruprionemtendebat, curnonpotuitper itcrumtantum tempus, 6c pcr 
quantumlibeclic duralicetiam iiifimtum ; IdcminlupcrPliniuslimilitcr 2".eiulllcmliciai- 
bitjCeiebrephanum Iiabec VencnsPaphos,incuiusquadamarcanonpluit. Itcmincaop- 
pidumTroadiscircalimulachrumMmcrux iln eodem & reli.^ta lacrihtia non puireicmu. 
Apud nos quoque in Anglia & in Hybernia tcrturcercilsime; Inlulas qualdam elic in quibus 
nullusmoricur,moriuc potcft, ficut longifsima expcrienda manifeftat , quauim tamcn Inco- 
IjEmonturiexcefsiuolanguorevexati, ideoque claci concinuo moriuncur. Cur crgo Dcus 
omnipocens non poccftcorpora liominum taliteraicerarc, quodiinmortaJu pcrlcucrcnc? 
Ec quicquid fic de vircuce propna corporum humanorum , cociufuc vniuerluatis naturic crea- 
tz, nulli dubium quin Deus de fua omnipotcntia ,& voluntack cfticacia limpliciccr infinica, 
pofsit talia corpora liominum gloriofa in vita beata, fine mortis diuot cio SEtcrnalicer confcr- 
uace, ficuc Sc crigelima fcpcima pars docebat. Nonnc Piaco limilem Icncenciam proticctur de 
■Q Angeiisfupcnusrecitacami qui6c i .Timae.4 diciCi Qu6dDcuspr.Tclarain jjlamnucuiam 
vilibiiem.conciguamquetabticacuseft, amicaparciumsquilibriiatisracione lociatam, qux 
immorcalis, indiflolubililqvicefrec aducrfus omncm cafum, cxccpca fabricacoris fuivoiun- 
tate. Pcrbxc&poteft patere propofitum de corpoubus reproborum, Nili emm reprobi 
totiin anima fimul Sc corporea:ternalitec viucrcnt, ncquaqiuim coci .Tccrnam milcriam luiti- 
Dercnt,ficutfupcnuselloftcnium. Quomodo autem hocpoirunt.potcli pcrpnccdentia 
fuaderi , per SaUmandram, per Aetnam, & per alia qmdam iimilia , quxab ignc nullatcnus 
confiimunturima.<ime veroperDeiomnipocenciaminfinicam. lix his autcm vltcrius iiife- 
rcndum, quod fclicicas beatorum futura.nequaquamconliftccincarnis volupcaiibus con- 
fuetis, auc in aliquc alio, alK]uibufuealijs priccr Deum. Quomodo namqiie corpus cam pu- 
rum,cammirauilicerdepuraium,(kinomnibuscambeatum, vt homini plenc bc.uo, plcne 
deferuiac, quacciuis bcacicudine fua plcna plcnane pcrfruacur, & in nullo pcnicus rctrahatur, 
C crediturhabiturum voluptatcs & concupifcentiaslb.itas, mifcras, inlioncftas.iplum bcacum 
apcrfctftabeacicudincqua^conlifticinpcrfciSa Dei cognicionc,dilcrtione, ddedationc, 6c 
inhilione, mulciplicitcrrccrahentes, ficuc prarmilTa circa trigelimam fccundamparccmo- 
ftendunc ; Nonne6{perfc;lius,nacuralius,acquebcacius homini rcpucandum,qu6d pcifi- 
ciacur fecundumauimam.quam fecundum corpus, m quibus concvariancuradinuicem i<c rc- 
pugnanc ? Nonnc Sc idco vittuoli Sc ftudiofi a carnis volupcatibus concinentes, pcrfediorcs 
aiijs ment6 iuJicantur ? Sic ergo cric in lelicitate futura> nec cnc ibi rcpugnantia, auc concra - 
rietasaliqualisincorcoipHs6c animam. Tuncecenimibiforet pQena,tnfticia, & mifcna ali- 
qualis, nonfelicitasconlummata. Sietiambeatitudofututa6( fclicitas conlifteret iii carnis 
volaptatibusconfuctH,&beatitudofimiliccrpofsibilisinprTfcnci,ficqueEpicurci,porcini, 
ocvoluptacibusomnibus dediri^elTentbcatiorcs, mcliorcs,6< virtuofiores alijs ii) pnlcnti, 
quiapropiniiuiorcsbcaticudiniverxfucun, vcraciccrque beacis. Scd quis iftud conccirecic 
]3 nifiporcus forfican impudens Epicuri '. Iftaquoque parcicula clare patet ex prxmifsis.circa 
31. partemiftius,6ccircapartempt.Tlentcm , quarum 6caliqua iuuatadhucbreuitermemo- 
rari. Docent Wnjm^uf prxiibata,qu6dbeatitudofiucfelicitas, cftbonumhumanum fiiialc, |{linuiJcin 
&c finishomimsvltimatus, quinondefideraturautquxritur ptoptcr aIiquidaJiud,fedprop- 
terIctanciim,&cxcerapropccripfum. SedquidficracionabiJitcr defidcraturaut quxriturm 
omnibusencibusnili Deus, ficuc 30. pacs monftraiiic? Amplius auccm, qiiomodoverax 
Dcus, qui fecundum 30. parcem huius, ftacuic (camari,&coli ab hominibus fupcr omnia alia, 
fiuecxiftcncia,fiue cogicabilia , propcer feipfum finalicer.vlcimacci nonfcipfum,fcd aliud 
infinalc6cbe3Cificum prxmiumeis rcddct? Quicquidenim aliud tali amatori6ccultorifiio 
rcddiderit.nihilvideturreddcrefcdfraudarcificucifi pacerfamiliasproopcracuadiurna pro- 
miccercctibiaurum,putatalentum, velpcreautcmfatio,rcddcrcttibiftcrcus;nonncc]uodli- 
betaliud,cicfaDcum,ipficollarumquafiftercusvidcturrcIpeftutalenti ? imoincomp.irabi- 
£ literlongcminusquamnihilum&inanc. Quate&Philofophusp. Ethic. i. loqucDsdcre- 
compenlationciuftaj&dcbicain communicacionc humana,ficait; Contcnduntauccmciim 
alcera riun': ipfis, 6c non qux appecunt. Similc cnim eft, quod cft nihil fieri , ciim co, quod ap- 
petic, non poticut; puca 6c cicharoedo repromictens , Sc quaino mehus cancret, tanto 
plus;immaneautcm expetentipromifsiones pro deleftacionc dclciffationcm rcddidillc di- 
xit; SiquidcmiJicur vterquehoc volebat, fufficienter vtiquc habiiit: Si auccm hir cjuidcm 
delcdauonem , hic autcm lucrum, & hic quidem habec , hicautcmnoni non viiquc crit 
quod fccundum communicationem bcne. Quanto magis in communKatioi.e huiulmodi 
amatotis 6c cultons Dci cum Dco ,in qua Deus ipfc finaliter intendicur, quxritur, &IpC'. 
ratur, fimiliter leniicndum? prxfcrtirn cirm nullum alitid bonum fit maius eo, xqualc, 

aut 



ii8 



T^homa ^radtpardini 



LlB. I. 



aut coinpai-abilcdcpropinquo,fcdquodlibet incomparabiluervilius,&quafinihil&inar>c> j\ 
Nonnc&quilibct virtuofusfacicDsomniafinaliterproptaDcumilccundumdoftrinamjo. 
parus hiiius linalitcr Deum mtendit , quartit , & mouetur continue vcrfus cum > Ifte 
autcm motuscum non lit circularis .fcdreaus, nondebctcffcDaturalitcrinfinuus , ficut nec 
homo oaturahter imperfcaus. Sed quomodo Daturaliter finictur , & perficietur finalitcr iftc 
motus , fine naturali , naturaliterque intcnto nullatcnus acquifito , fcd aho? Ifte ergo mo- 
tus eft finaliter tcrminandus in Deo , qui ctiam fccundum Philofophos, ficut amatum & dc- 
fideratum nos mouet, ficut Ariftotelcs 1 1. Mctaphyf. 37. & Auerrocs incomment.plane 
*&defide- teftantur;vbi&Philofophus38.1oqucns dcprimo principio mouentc ficut amatum: Ex 
ratum tali, inquit , Principio depcndet cxlum&natura.fupcrquod Auerroesficaitrlamdeclata- 
tumcft,qu6dCn:lum6cnaturacontinuaturcum pnncipioquod eftintelkaus, quicftinfi- 
nc gaudij & voluptatis,ficut erit noftra difpofitio in conrinuationccum intclleau qui cft prin- 
cipium.&cxhocquidcmapparet bencquod Ariftotelcs opinatur,quodiortunahominum g 
co quod funt homines.non eft nifi per continuationem corum cum intelle6lu , qucm dcclara- 
tum cft in libro de Anima ciTe principium agens ,& moucns nos. Inrelligentia: cnim abftra% 
in eo quod funt abftrafta: , debent e(Ic principiacorum , quorum funt principia , duobus mo- 
disi (ccundum quodfuntmouentcs,&fecundumquodfuntfinis. Intclljgcnriacnimagens 
in quantum cft abftrafta , & principium nobis , neccCrc cft vt moucat nos , fccundum quod 
amatum amans. Etfiomnis motus ncceflTecft vt continueturcumeoa quo fit fccundum fi- 
ncm, neceftecft vtinpoftremo continuemurcum hocintelledu abftrafto,itaqiiodcrimus 
dcpendentes a tali principio , a quo Caslum dependet. Adhucautem fi felicitas hominis con- 
fummata in quocunque alio citra Deum confiftcret,non in ipfo, confifteret in aliquo bono fi- 
nito& paruo , cum nullum fit aliud bonum citra ipfum. Sed quomodo Deus luftifsimus, 
potentifsimus, abundantifsimus.atquclargifsimus, quiabhominibusrantum amarifefta- 
tuitatquecoli,quodproquantifcunque bonis nonhabitis acquirendis , feu habitisconfcr- q 
uandis; velproquantifcunquemalis poenalibusnon habitis pracaucndis , authabitisamo- 
uendiSjinnuiio iptum fcienter off^cndercnt quouifmodo, fecundum doSrinam trigcfimsc 
partis huius , pro tanto amorc.pro tanro cultu , pro tanto fcruirio , tantillumpra;miumeis 
rcddet? Decetenimquodfuosnonparcercmuncrct ,fcdabunde,fccundumtngcfimampri- 
mampartcm. Q^idigitiirdignumtantoamori,congruumtantocultui, autpropoitionatum 
tanto feruttio.confummatamilitiatandcm rcddet ,nifi bonum aliquodmaius bonis omni- 
bu'i qua: fperauerunt, malis omnibus qua; fuftinuerunr, faltcm quanrum in eis fuit,in promp- 
titudine(ciliceranimi,&conftantiavolunrarisproeiusamorc,rcuerentia,&honorc,pra:fcr- 
tim cum facillime iftud pofsit , & conucnicntifsime deccat hunc & illos? Quantum igitur bo- 
num talibusamatoribus , cultoribus , & miiitibus fuis reddct , nifi bonum aiiquod maius bo- 
nis omiiibus ctiam imaginabilibus citra ipfuni : & quod bonum huiufmodi nifi ipfe? Am- 
phus autemnuUum bonum finitum 8i p.uuum (ariatanimamauthominemmaius&mclius rv 
" enim appctenrcm,maioris8£mclioris capacem. Omnes "(««/^«icertiflimecxperimur,quodbo- 
num naturaliter affcftamus, & magis maius,nec in vllo bono finito plcnane quictamurjquin- 
nimo& vlrra procedimus, & bonum maiusmagis appetimus,&optamus. Etquomodoiftc 
appetiriist3mnaturalis,tam rationabilis , tam honcftus,remancbit fincdemeritoa:tcrnali. 
ter otiofus, prasfcrtim cum a Dco naturat totius Autore , non inanitcr hominibus fit infcrtus? 
SolusigituripfeDeusinfinitifsimcinfinuus,iftumappetitum,iftuddefidcrium,iftamfamem, 
iftam efuriem dc feip(b,& pcr (eipfum beatifsime fatiabit. Sed vbi & quando fi non in feiicita- 
)l a:terria te"/«/«r4,& in bcatitudinequam fpcramusJTcipfum igitur,Deus mcus,tcip(um proptcrteip- 
fum fuper alia cunft.a amo.tcipfum defidero,tcip(u finalitct cocupifco,tcipfum proptcr teip- 
fum non aliud quidlibct fcmpcr& in omnibus quatro finaliter cx totis racis prxcordijs & mc- 
dullis, cu gcmitu & ploratu , cum laborc continuo & dolore;quid crgo finalitcr mihi reddcs? 
finontcipfummihircddideris,nihilrcddes;fi nontcipfum mihi donaueris nihildonasifi £ 
nontcip(uminucnio,nihilinuenioinequaquam mcprxmiasfedcrucias vchementer. Prius 
enim,quando quacfiui tcipfum finaliter,fperaui citoinucnire teipfum finaliter,&: rcnere,& hac 
fpc mcHiflua in omnibus mcis laboribus dulcitcr confolabar ■■, nunc autcm fi teipfum mihi nc- 
gaueris,quicqiiid aliud dcdcris , tanta fpe ftuflratus non ad tcmpus modicum fcd pro (empcr. 
Nonnc(cmpcramorclanguebo,languoremoercbo,m(rroredolcbo,dolorelugcbo&flcbo, 
&fcmperinanis&vacuus rcmancbo? Nonnc igitur inconfblabihtcr contriftabor,incc(Ia- 
bilitcr qucrelabor, interminabilitercruciabor? Noncftl]octuumoptimc,porentiffimc, cle- 
mcntiflime , & amantinimc Deus mcus? NuUatcnus congruit , nufquam dccct vt A- 
maiores tuos pcrfciflos cx toto cordc , cx tota anima , cx tota virtute , tam inamica - 

bilitcr. 



C A PM, T)e Cauja Dei. Coroli. pars 40. 119 

j^ biliter, imo tam inimicaliter paruipendas, defpicias, abi;cias,& contemnas,verbcres,vu]nc- 
res,torqueas,5< affligas tempore fempitcrno , quando te, & in te plcna felicitatem fpcrabant, 
&plenari3m bcatitudinem expeitabanc. Tu igitur vcrax Dtus, principium&: finis aroan- 
rium, reddcsaraatoribustiiispcrfc(Sisfina]iterteroctiprum,fclicitatem perfeftam, &bcati- 
tudinemconfummatam.temctipfum dcfideratum finaliter& fperatum , temctipfum omnis 
beatitudinisomnebonum, intcipfobeatifsimo, fupra quam cogitare (ufficimus beatifsime 
continentcm, ficut per priraam fuppofitionem, tertiam partem, & quartam, Dodor doftifsi- 
mustuosdifcipulosdocuifti.QuodigiturMagifterbone, 8cDomine, nuncdoces nos tcnui 
argumento, tandemqux(bnosdoccplenoexpenmento:quod nunc docesin perfefta cog- 
nitiane, tandcm doce perf cda comprchen fionc i quod nunc doces longa fpe , tandem reipla 
doceas longiori. Fac igitur optimc Dcus meus, v t in tota femper vita prscfenti, teipfum pro- 
pter teipfum amcm prx omnibus, qua:ram in omnibus, 6c tandem in futura mueniam, ac tc- 

T, ncaminitcrnum. Obijciet forfitan difcipulus Epicuri,autfiliusMa{iometi,qu6d Iiomines 
in vita futura animas fimul 8c corpora pofsidcbun t ^ quarc & carnales concupilccntias, atquc 
vencreosappetitus,quapropterS<:adus, fi finevllatriftitiainomni felicitatis lastitia pcrma- 
nebunt: Sed iftc non aduertit, quomodo fecundum quintam particulam Iiuius p;irtis, corpo» 
rabeatorumin fclicitate tutura nequaquam in ftatupriftinoremanebunt, fcd ad mcliorem 
&finceriorem conditionemdiuinuiismutabuntur. Nonnemulti Iiomines concupifccntijs 
multis circnt ? Nonnc6cidem homo candem concupifccntiam diuerfis tempoiibus habet 6c 
non habet ; Nonnc puen, dccrepiti, 8c infirmi malcficiati, & frigidi concupilcentiam vcncre- 
orumnonhabent? Nonnecaftratio,camphora,agnuscaftus,ftercusmuris &c fimiliacxtm- 
gunt venenssppctuum? Curergononpoteft Dcusomnipotens corpoiabcatorumtam lin- 
ccriter depurare, 8c depuraca jctcrnaliter conicruare, quod nunquam in ipfis aiiqua taiis 
concupilcentiaonatur? Ira6&facict,cumtahsconcupifcentia eftct eis nociua , ?<: perfertf 
beatitiidinisadcmptiua. Qrucnim fccundum prarmifTa, corpora ifta tcrrcftna grauia &mor- 

C talia ad coeleilia fubleuabit, vt ibi naturaliter maneant,8c immortalia perfeuercnt, & omncin 
appetitum carnalem inutilem, 8c petfe^fl.t felicitati contranum eis tollet, vt fic totus homo in 
anima fimul &c corporc , totus fincerus fincera, fpiricuali, &perfc(n:abeatitudincxccrnaliter 
pcrfniatur. 

ContraAri(loteUmaflruentein mundumnon hahuijp principium temporale, (^nonfu- aq^, 
ijje creatum, -nec gcn:ration;m hominum terminandam, neque mundum / uftatum 
mundipr.ifcntem^llotempore finiendum. C^ntra Anaximandrum ^toque Plato- 
nem, Anaxagoram, Enipcdoclem, C Maurorum <vaniloquos circa idcft:. 

ARguatur Ariftotelesaftrucns mundum non habuifTe principium tcmporale, & non 
fuifrecrcatiim,nccgcncrationcmhominum terminandam, necmundum, feultatum 
mundi pr<cfentcm yllo tempore finicndum. Anaximandros quoquc Plato, Anaxago- 
ras^EmpedocleSj&Maurorumvaniloquiafuiscrroribus Cmilitcrarguantur. Confidcranti- 
bus fiquidem difta vctcrum circa mundum,dusE opinioncs fc offerunt principales ; vna & an- 
tiquifsima qu6d mundus cft genitus, 6c habet principium temporale ; &: ifta vltcriiis duplici- 
tervariatur. Hinamqueaffirmantmundumfuifrccreatumexnihilo, SchocaDcoi IHivcro 
mundum fui(refa£lumcxaliquo,ex aliqua materiapncedcntej 8c hi multipliciter feparan- 
tur. Anaximandros quidem putat res infinitas latiiifFc ad inuicem quiefccntcsin qiioda Chaos 
temporc infinitOi8(: candcra mtcllciSum feu Deum ipfas ab inuicem fcgregafre,& fic mundum 
fecifle, quem 5c ponic fccundum modum rerum folitum & commune , infinito fimiliter tem- 
poreduraturum. Plato ver6 exiftimat res antemundummotu inordinatozternalirer fluiSu- 
affe.Dcumq; has reduxifTcad ordincm, 5c fic mundum fcciffe iternaliter permanfurum : His 
P quoquc 6c alia opinio potcft addi,qu6d mundus fic tantummodo femcl fa^flus , 8c fcmel tan- 
tummodocorrumpendus, quem rangit Philofophus i . de Coclo &: Mundo i oi. quam & ibi 
AuerroesimponitAnaxagorf.Superiorem vero Ariftotelcs&ipfci.Phyf jJ.Anaximandro 
imponunt. Vnde videtur,qu6d Anaximandros & Anaxagoras fint diucrfi, & qu6d ilie fupe- 
riotcm opinioncra oofuerit, 6c hic iftam. Sed nullus quatfo de horum nominibus nimis curet; 
Scicntia iiamq; non iii nominibus fcd in rebus. Empedocles autcm dicit mundii fuiffc fafturn 
cx^.elcmentis perlitem.&rurfum pcramicitiamcorrumpendum ; &hocdicitin priterito 
infiniticsfaaumeflc, 8cinfuturo infimtiesfaciendum. Altcra vcroopinioprincipalisaffir- 
macmundumelTcingenitum i&haccduplcx: Quidara namq; loqucntes inlcgcMaurorum 
tcfte Auerroc fuperi.dcGoelocomment.ioa.ipfumicgencrabilcm, fed cotruptibilcm di- 

cunt 



i;»o Thoma '^radii^ardini Lib.i* 

cuncefleiAriftotelesautcmprimusomDiiim,rrmndumcncingenerabilcm6cincomiptibilem A 
prjefiimpfcrataffirnjare.Etquiaeius opiniovidetur fdmofiorciteris, etfi fitpofterior; dc 
ipfatamcn primitus dillerendum. Ipfaquoquedcftrufta, alixlcuiter deftruentiir. Nonnc 
igitur fecundum fcntentiam tuam, Arilteteles, & fecundum confcquentiam naturalcm, 
fi mundus cft a:temus antcrius , & fpecics ac generatio humana fimiliter e et nonnc iecundum 
II 3(5 II sj. partcm, 6c fccundum fententiam tuam fimiliter, anim.T humanx rationales funt a^tcrnf , 
& fingulx fingulorum, nec fit circularis rcdditio animarum fccundum prqximam partcm hu- 
ius,6cctiamTccundumfuamfcntentiam inoftcnfioncciufdem partis prarmiftam; Nonne 
ci cro modo funt artualiter huiufmodi anim.T fimplicitcr infinita:? Qu^are Sciile Algazcl,feita- 
tor tuus,6c filius in iiac parte, infinitate animarfi concedit. Primo namq; Mctaphy. fux , de- 
finitionc fcxta,fic ait: Lns diuiditur in fimtii & infinitum; Infinitfi vcio dicitur ^.modis; quo- 
rumdiionor. funti duos vcrocftcargumcntatiodeprchcndit. Diciturcnimquodniotuscocli 
nonhabctfincm.quianonhabetprincipium, &hociam deprchenditargumentaiio. Uicitur g 
etiamquodanimshumanjequf acorporibusfcparanturfuntinfinitar.-Hocautcni neccflario 
verum eft, fi remoucatur finitas a tcmporc,& .i motu coeli, quod cft rcmotio inc-rptionis. Ht 
infra, Animas humanas qui funt fcparabilcs a corporibus per mortem , concedimus cffe m- 
finitasnumero, quamuishabeantcftefimuli quoniam noncftintcrcas ordinatio n.uuraiis, 
quaremota dcfinant elTcanimSjeo quod nullae carum funt caufx alijs. Iftud tamcn lamcon- 
trarium ordini, tam abfurdum , Dco non conuenit ncc naturs, quod & tu Anftotclcs & om- 
ncs Philofophi,omnc3 veri Phiiofophi foletis impolfibile rcputare. Nonnc ctiam f-cundum 
tuamlcntentiam , &cfccundumfcntcntiam vcntatis , Iruitraponuntur plura, vbifufficiunt 
panciora? Ad quid crgo ponuntur animre infinit.x' cum finiia; fufficiant? Diccs tori3lfis,quod 
Anima:infinita: ponuntnrproptcrperfcftioncm vniuerfimaiorera : Alias enim non cflct ita 
perfeftum. Sed cur magisanimx infiuitx, quam Angeli infiniti, quam fpha:ra?,qiiam ftellx, 
quamcartcrahuiufmodicntiainfinita? Imo & multitudofinitavidetur perfcftiorinfinita: C 
Omnisnamquenumcrusperfe,flus, fphiricus, circularis, cubicus , quadratuspariterfiue 
impariter.par autimpar,digitus,articulus,compofitus, fiuccuiulcunquealteriusdifpofitio- 
nis laudabiliseft finitus, ficut Anthmctica clate monftiat ; Numcrus autcm infinitus nullius 
huiufmodidifpofitionislaudabiliscfrepoteft. Eodcm quoque modo vidctur cfTc dcnumc- 
ris,ficut decorporibus 6c figurisifcd corpus finitum eft pcrfed ius infinito,(i cflci: H abct cnim 
figuram detcrminatam & ccrtam ; Infimtum, nequaquam. Imo & omnc corpus rcgul3rc,?t 
apudnaturam&Geomctraslaud3bi!e6cfamofumcftfinitum; Omnc namque corpus hu- 
iufmodi cft pyramis,cubus,odocdron ,duodecaedron , Icofacdron,vcl fpha;ra ; Figura au- 
icm fphxrica rationcdocentc& Mathcmaticis, atque Philofophis naturalibus tcitantibnj, 
cftpcrfcilifllma figurarum:quare&cocIumcorpus perfeftifsimum habct cam ; Infinitum 
vcronuUamhabetfigutam. Nonne & ordinatum&determinatum cft melius & puLhrius 
inordinatoScConfufo ? quantumnamcjuebonumeftordo? quantam pulchritudincm aflert D 
rcbus? Annon tuipfeArilfotcles 13. Mctaphyf. i. rcdargucns Anftippum&c.rtcrostalcs 
Sophiftasdiccntcs.vtrccitas 3. Mcraphyf. 3 inMathcmaticisnoncffcbonum,ficaisi Quo- 
niamautcmbonum6coptimumaIterumhoc qiiidem eftfcmperinopcratione, bonum au- 
autcm6cinimmobilibus,dicentcsnihildifFcrrcMathematicaslcicntias; dc bono aut opti- 
momcntientur. Dicunccnim&demonftrantmaximc. Non cnim fi non nominant opera 
6crationcsoftendunt, nondicuntdcipfis. Boniautcmmaximefpccies6cordo , commcnfu- 
ratio6cdctcrminatum , quodmaximeoftenduntMathematic.TfcicntJaj. Et quoniam mul- 

liviktur torumcaufa Wviclentiir hitc ^ dicoaiitcmputaordo,6cdeterminatum. Annon & -j. Polit 3. 

cfls hacc Lcx inquis, ordo quidam eft,6c bonam legiflationcm ncceftarium bonam ordinationcm cfle. 
Valdcautcmcxcedcnsnumerus nonpotcft participarc ordinc. Nonne6c ideo Piftagorici 
pofucnint tciminum fcu finiium & perfcftum in coclemcntatione boni, infiriitum vero & fli- 
perfluumincoclemcntationemali, ficutin oftcnfionc 18. pattisfiicratrccitatum ; Dc pul- g 
chrjtudinevcr6qiiisncfci.at,qu6d inordinc, dcterminationc, 6c conucnicnii proportionc 
confiftat? hocpartcsAnimalisoftendunt, hocpattcs ardifici) , pidur.-c, fcripturat , 6<ca?tc- 
rorum hctcrogeniorum huiufmodi clarc monftrant. Quod 6c Alaccn. z. pcrfpcdtiuje, 
agcnsdcpulchntudinc,6ccaufisipfius, perhjcc6chuifmodipuIchredocct ;vbi6cficait; Si- 
tusaliquando facit pulchritudinem , 6c plurcs intentioncs pulrhra: non apparenc pulchra: 
nifi proptcr ordiuationcm 6c fitum tantum , quoniam omncs diftinftioncs ordinare quafi pi- 
ftatac non apparent pulchrf , nifi proptcr ordinationcm , & fcriptura non apparer pulchra, 
nifi proptcr ordinationcm , quoniam pulchritudo non cft nifi cx compofitione , & direftione 
.figurarum,litcrarum,&c ex compofitionc carum ad inuicem. Si autcm compofitio litcrarum, 

Scordi- 



Caim. T)eCaii/a T>ei. (^oiviL pars ^o. I2i 

A 5c ordmatio carum non fucric fecundum vnam proponionem, fed vna roagna & alta parua, 
tunc noncrit fcripturapulchra , quamuis figurx literarum pcr (e llnt bcne politar. litali- 
quandoapparetlcripturapulcbra,quando W cdmpoj/tio eius fueritptoportionalis, quarouisli- "uripturj 
tera;non lintinlinebona:ditpolitionis: Htlimiiiter plures Formx vilibihum non apparcnt 
pulchracniliproptcrdifpolitioncm.&ordmationempartiumadinuicem. Ht infra.Scriptura 
non erit pulchra, ni.1 quando liierint liters eius proportionales in tigura & c]uaniitatc,& fi- 
tu, & ordine, & iimijiter dc omnibus modis vifibilium , cum qiiibus congregantur partcs di- 
ucrfaci&cumconlidcraucrisformaspulchrasdcomnibusmodisvifibilium, inuemcs,qu6d 
proportionalitas facit pulchritudinem magis quam aliqua alia intcnfio, vcl ctiam aliqna^ ahx 
coniunfta: pcrfe. Etcum confiderabuntur intentiones pulchr^, quas taciunt iinentiones 
paniculares per coniuni.lionemearumadinuiccm,inucnieturqu6d pulchritudoqua; appa- 
ret cx coniunctione earum, non apparet mli proptcr proportionalitatcm cariim. Pulchritu- 

" doergonon eftniliex intcntionibusparticuiaribus,&:pcrfcftiociuseil ex proportionalitatc 
&coiifonantia,qiiajfitintcrintcntionesparticulares. Vbi6{dicit,qu6d numcrus fuCitpul- 
chritudincm, iicut patct de numero flcllarum in coelo,& candelarum in domo. Scd quis.quf- 
fb,numerus facit pulchritudinem, nili pulcher, nifiquiexconditionibus & propiictatibus 
fuispulchris, puichrcordinatis, 6t proportionatis adiiiuicem , pulchrc fe ingeritcontem- 
planti? Intinitusautemnumcrusnonelttalis, liciit fiiperius e(t (ualum; Imocx (uainordi- 
nataconfulioneSiconfufa inordinatione, indcccns, indcleLlabilis , 6( turpispotnisvidere- 
tur. Coiurarianamqucregulariier contrariorum funtcaufic, ficut & tu Ariflotcics fxpius 
confiteris. Siigiturhicita lc habcnt, qiiomodo arbitrandum, qu6d Dcus fjpicntilsimus 
fiipientifsimecundlradifponens, ficut prxmiifa oftenduni , ciuitart.m fuam c.vlclkni, pro- 
priam domiim luam , fuam familiam fpecialcm,cx fanfl is animabns fcii hominibtis conflitu- 
tam lecundum proximam partcm huius, inordinatam lacerct Sc contulam, indifpoliram im- 
perteftam, incompolitam, indccoram , in mulcitudinc fciiicet aduahtcr inhiiita ? Imo ratio- 

^ nabiliusacftimandum, qu6dipfam in aliquo numcro fipienria: fux, noto, ptrtcilo, elcfto, 
conucnienti, dcccnti, puichre 6c fuauitcr ordinato fapicntifsime dilponcb.it. Noniie 6c tu ip- 
fe Ariftotelcsin PolitKistuisoffcndis difFuse; qu6dCiuitasdcbct habereccrttim luimcrum 
ciuiummediocrcm?quomodocrgocoeleflis illaciuitas gloriolahabcbirconlulioncniciiiiiim 
infinicam ? Curiiilupcrpotiusfuntibihomincsinfiniii, anim.Tuc human.x, qM.im Angcli, 
intclligenti.T, (phxrar, vel flella: , Sc quam mod6 in mundo fpecies infinit.T, aiit fuppolita iii - 
finita ? Cur (qu.Tf )j hoc monlf rum mirabilc in fpccie ilhi fola ? Amplius autcm fi occupatio 
continua finerct, 6< prolixitas non obftarct, vidctur qu6d ifta fenientia poflcr per alias rario- 
nesquafimathematicasquodammodomathematicercprobari;quod idco pcr aliqua brcuia 
brcuiter taciendum, cxquifitiorem diligentiam alifs, vel altcri tempori relinqucndo. Si igitur 
infini(ajiintanim.T,habucrunt,&habcnt, velhabebunt corpora propria iMfinit.i perproxi- 
mampartemhuius. Ponanturigifurillacorponunfinita , velaliquainfinitacx cis fccundiiin 

vnamfcriciTiconfcquenter,admodumloquendiPhiio(bphi, 6. Phyi.i. it.iquod qiiodlibct 
corpus pr.Tccdens, h.ibeat aliquod proximum ip(um fequens.nullo huiufmodi corpoie intcr- 
cepco. Htfitillafericsordinatafecundum vnamlincamrertam.veramvelimaginariam.inci- 
picncem hic in centro horizonds, & ad occidcntcm in infinitum cxtcnfim, vcl fccundum h- 
ncam giratiuam, ab codem centro pcr partcs proportionalcs in a:qualcs di.imctri,aut fcmidia- 
metri horizontis , vcrlus cius circumterentiam mfinitics circumduft anr, vc I .idhiic fccumiuni 
partesproponionalesin£cqualesalicuiusIine.Trc>J>T,finitar,puta fcmidiamctri horizoiitis ad 
occafumtendentis.Neccorpulcntiahorumcorporumquenquamconturbcr; Ponanturenim 
vere vel imaginarie in illa linea r&fla vcra, vcl imaginaria infinita , vel li in ill i linca giratiua, 
autreftafinitaipfavolueris fitu.are;ponanturpoftcrioia fcmperminoraprioribusproporcio- 
nahcervt oporter,velIococorumponanturmodo prxdi^to (upcrficics, linc.T, fiuc punifa, 

P quartamencorporanominentur. Ratioquoqueiftadcmultitudine folaproccdit ; & idcodc 
magnitudinenuUuscuret.Hisitaqucpcr Dci omnipotcntiam vcrc, vcl ner imagiiiationrm 
fi£teitadilpohiis,di(ponantur6canim,T,contra fuacorporacorrefpondcnteromninO;5< iic 
A tota multitudo omniumanimarum,&c^totacorporummultitudo; // igiriir multitudinis 
finiJula: vnitates; B fingulisvnitatibus, 6comncsomnibus,6cccontra,.Tqu2litcrcorrcrpon- 
deni: quTlibct enim anima habuit vnicum corpus fuuiTi,& quodlibct corpus vnicam aniniam 
propriam, ucut cx ptoxima partc patct; !>i ifta rcfponfio confitctur, quod S-C oftcndunt ferics 
ill.T rotale?, & ip(arum viiitates fibi inuiccm mutuo ^equalitcr rcfpondentcs. C^iod 5c vt pa- 
tuIcdcmonftremr,hisitadifpofitisdiftribuannir3nim.TpcrDeiomnipotcntiam,vclpcrima- 
ginationcm hoc modo : Pnma, primo corpori ; fccunda, fecundo; 6c ita dcinccps.qua diftri- 

L butione 



,12, 'I homa'Bradl(i>ardim Lib.i. 

butionecompletaquxlibctanimavnicumcorpushabebit, &quodlibct corpus vnicamani- A 
mam. Hxc igitur iingillatim atque coniundim mutuo Cbi xqualiter corrcfpondent. Sed 
quomodo fhibit iftud; DifpQfitis ctcnim AiiBvt prius , dctur prima anima primo corpori, 
lccundatertio, vel dccimo,vel quantum voluerisdiftantiaprimoi &tcrtiaanima corpori 
tantum dilbnti a fecundo corpore animato, quantum illud a primo,6c ita deinceps donec to- 
ta difiributio huiufmodi compleatur. Quo faifVo vel fingulje & oranes animse funt huiufmo- 
dicorporibusdiftributa: ,vel iuntaliqui remanentcs; SifingulaE&omncs funt corporibus 
talibusdiftributx, tota^ multitudo illi parti B diuifim & coniunftim correfpondctsequa- 
litcrSi ccontra. Sialiquaanimaremanet ,cumabillaad primam nnttantumrinitx,&om- 
niataliacorporaprsEaccepta^multitudinisfunc totidcm&linitaj quarc&r tota^miiltiiudo 
fimilicer cft finita, qux pofita fuerat infinita; Ad aliud veio latus mtuitum conucitendo, i^ 
&gd:fpofiti."ificut prius, denturprimo corporimiileanims , &fecundototidem,&dein- 
cepsquamdiu multitudofufticitanimarum. Vel ergo diftributioiftaalicubi definet, vel ad B 
fingula&omniacorporafeextendct: Sialicubidefmet, cumintcr illum locum feu corpus 
loci iUius , &: primum corpus fint corpora finita tantummodo , erunt & totidem ; quare SC 
finiti tantummodo millenarij omniuni animarum , & tota /f multitudo finita , qux pofita 
fucrat infinita. Si autem diftnbutio illaad omnia & fingula corpora fc cxtcndit , cuilibet vni- 
tatificorrcfpondetvnusmillenariusvnitatum <^, imo&decem ,&ccentum, &millemiUe- 
narij , &: quantufcunquc numerus finitus volucris , fi tantusdiftribuatur in primis modo prc- 
di£lo,quodpotcft Cmilitcr demonftrari. Quomodoergo A E multitudines&vnitates ea- 
rum fingulae fingulis fingillatim, 6coroncs paritcr omnibus ^qualitcrfibi inuicem mutuo 
correfpondent , ficut fuperius monftrabatur,nec opinio diffitctur. Adliuc autcmvtratio 
dilucideturapcrtius.ponaturquodficutmundus & fpecicshumanafunt arterni anterius, ita 
jEtcrnaliterliabucntvnicumprincipemomnium,puta ImpcratoremvelPapam, qui&om- 
nes excrapli caufii Papce voccniur. Sicut igitur fecundum hypothcfin infiniti homines pr^- C 
ceffcrunt, fic&Papx fimiliierinfinitii quare&nunc funtfolorum Paparumanimseinfini- 
ti ,qua; li diftribuantur corporibus modo pr.-edifto ,fufficiunt ad fingula & omnia corpora 
animanda; imo&fufficiuntvtcorporibus fingulismilleanimi,& pluresquotcunquevo- 
lucris tribuantur , quod poteft demonftrari clarifsimc ficut fupra. Ex his inf uper confcquitur 
cuidentcc, quod yj muhitudo fufficcret ad infinitasimultitudines animandas,quod&ita 
pcrfpicuc demonftratur difpofitis i_^6c B vt prius , dctut fecunda anima primo corpori , & 
quarta fecundo , fcxtaqiic tertio , & ita deinceps, quamdiu multitudo iuflicit animarum, 
fcmpcr in A multitudine altcrnando,in B vcro multitudine continue procedcndo j & ficin fi- 
nc erut fingul.i &C omnia corpora^ multitudinisammata & adhuc fupcrcrunc animf mfinita?, 
quodpotcftdcmonftrari vtfupra. Qi)ofa£i:oSmultitudo toUatur, &alia multicudoasqua- 
lisfimiliicrrcponatiir, & fiatdiftributio dcanimabusrcfiduis , ficut prius, 6(infineericto- 
totaifta fecunda multicudo corporum animata, & remanebunt vt prius anima; infinitx. J) 
Rurfumh.Tcmultitudofecunda tollatur, &:tertia fimilisfimiliterreponatur , & fiac diftri- 
butioficutprius, 6{itaquarto,&quinto, &infiniticsfimihmodofiat. Sufficit enim ple- 
nifsime&abundac illamultitudo mirabihs animarum, quodpoteft demonftrari pcrfpicue 
ficutfuprai quodtamen vt clucidatiusvideatur; Ponacur, quod faftaprima diftribucione 
per altcrnas aniinas modo pndiito , animx refidua: pr.Tter primam antcriorcncur per vnum 
gradumvcrfusprimara, donecfitucncur fingulx correfpondcnccrfinguliscorporibus , Sc 
omnes omnibus ficut prius; ad hoc cnim plcne fufficiunt anim.x remancntes , quod confidc- 
racisprioribusfaciUimc demonftratur. Quofafto B mulcicudotollacur, 8c alia mulcicudo 
fimilis fimiliccrreponatur, 6c fiinilitcr animetur, qua plcnaric animacamodo prxdido, 
fiac antcrioratio rcmanentium animarum vt prius , &c. ficut fupra; qiiod 6c dc mulcitudinc 
animarum Papalium poffct fimiliter dcmonftrari. Ex hisquoquc vlterius luculenccr in- 
fcrtur,quod /imulcitudo fufficit animarc B muliitudinem, &duplam, &quadruplam, p 
& dciiiccps finc tcrmino , fine ftatu. Qiiod 6c patct fortafsis exprcfsius , fi B multitu- 
dini addacur C muhitudo xqualis mixcis vnitacibus alccrnatim hinc indc , fecundum 
ordincni pr.xtaxatum , vcl ctiam C vnitatibus pofitis fcparacim corrcfpondenccr B v- 
nicacibus iingillatim , 6c fiat diftnbutio animarum continua ifto modo. Da primampri- 
mo corpon B , fecundam pnmo C , tcrtiam fccundo B , quarcam fccundo C , 6c fic deinccps, 
quamdiu hibucris fiifficieniiam animarum : qua diftributionc hoc modo complcta ,nulla 
anima (inccorpoie, ncc vUiim corpusfineanimarcmancbicqu.Tambodcmonftrancurfacil- 
limc ficuc fupri. Si autem volucris vc omnibus iftis corporibus plcnaric animacis, remane- 
ant animx infinitf vt pnus,fiat altcrna diftributio animarum ficut fupcriijs tangcbatur,fecun - 

dura 



Cap.i. T>e CaufaDeL (^oroU. pars ^o; n:* 

A dumordinem tamcncorporumproximoprarlibatumiikfiatancehoninoremancntuim ani- 
marum, & habebis ccrtifsime quod volebas, & fecundum hunc modum potes adhuc ilmili- 
tcraddcreDaham multitudincmiimilem,& E & F 6(quotciinque volucris, &ipfasex A 
fimilicerauimare: Quod&potcftdemonfiranfimiiiterde Papahbus animabus. Simihquo- 
quemodo poteft oftendi, quod quantahbct multitudo corporum communium, 6cctiam 
Papaiium correfpondet llnguhsvnitatibus animarum. Sed quis inconuenientias 6{ rcpug- 
nantias tantas fcrct ; vt quid ctiam, quxfo, tanta, & tam cxccisiua fuperfluitas animarum pro 
toc corporibus leu hominibus .iiiimandis, quando pleuefufricluntpauciores.eaam animjc 
Papales, Scadhucquantumlibet p.iucioles, iicutprajmiiCadcmonftranc? vtquidibifiipcr- 
fluuntanimxinlinits,&infiniticsintinita:,vtpatct pcrfpicue ex pra;mifsis? vtqiiid 'ftiam iijnfupcr 
tanta & t.im cxcefsiua fupcrfluuas corporum, pro tot fpintibus holpitaiidis , pro tot homi- 
nibus compoDcndis, quando plcne fufficercnt pauciora, ctiam corpoia Papaha, &adhuc 

3 quantumlibetpauciora; vtquidergoibiluperfluuntcorporainfinita.&inlinitiesinfinita, fi, 
cut ex ptioribus clarc patet ? boc Dcum fipienufsimum nuiquam decct, liciit prima Suppo- 
luio6cpartesfequcntcsoflcndunt,hocnatur2E nonconuenit, lioc onines Philolbphi dctc- 
ftantur. Adhucautempofitiscorporibiis B fccundumordincmprxtaxatum, vclline ordi- 
ncadcumulum vnumconflifum, acccdant Iingul.-c6c omncsanim^ A,6c ingrediancur, af- 
fumatquequ.Thbctvnicumhorumcorporum,iui!laduo;omnefqueparitcroccupcnccorpora 
<juot oportct, nonplura: quo farto crit ahqua nmlticudo infiuitacorporum animata, & 
nullai quodaiiqua, fequitureuidcnter; 6<qu6dniillaprobatur,quianulia potellratio afljg- 
nari,quarc hxcm.igisquamilla. Qua:namquc ratioquarerota B. multitudo pcrillas ani- 
mas occupctur, ciim minor fufriciat, puta multuudo corDorum P;»palium , qu.-c lic C 6c ad- 
hucminor, dumtameninrinitapuraD, &itadealijs inriniiis, licutprxcedcntia claremon- 
ftrant. Cur crgo B tota potiiis occupatur quam C, 6c C quam D, 6c ita dciiiccps, nulla ra- 

Q tio dari poteff. Non enim nccelTanb lequitur quod occupct totam B, nec totam C, iicc D 
totam, 6c ita dcalijs vmuerris, iicut prsecedentra docucrunt. Imo finoncapiant pluracor- 
poraquamoportet,nullam inrinitara multitudincm occupabiint, cum quacunquc multitu- 
dinc infinita fufficiatcis minor, ficutprichabita clare monllr.ant. Etlifalligr.iphus forfitan 
de maiori volueric cauillare, dicatur illud maiiis aiio quod contiiict illud totum Sc aliquid am- 
plius, fcualiud quantum vltra feu extra. Et li q^iisdixctit.quodidco bx animac afTumunt 
hic corpora omnia, quiapriiis illaomnia animabant, iftudrcpugnarprioribus, quiaadhuc 
fuperfluecapiuac Scpluracorporaquamoportet, licutfiipenuscftoftcnfum. Ncque iftarc- 
fponrio euacuat argumentum 5 Tollaniurcnim oninia illacorpora vctcra, & loco eorum 
crccntur tot noua &:c. ficut priiisi vcl ponantur toc denarij ad cumulum, vel fccundum fcricm 
ordinata,ex quibus quaclibccanima,fcuquihbechomo,cumfucricanimacus,capi3tfibi vnum 
dcnarium 6c non plurcs,&c. ficut fupra: Vcruntamen qualis hic fuperfluitas reputanda^ quo- 

D modonamquepoffcnt.-inimscapcreparciiisdeiitiscorporibusquam quxhbcc vnicum.fiii- 
gul;E fingula.ncc ahqua: carum, r.cc omncs fimul pr.-ctcr iUa corpora propria accipiunt aliqua, 
vclaliquodincommuni, Adhucautcm rihicrit fuperfluitasanimarum pro illis corporibus 
ammandiSjtollaturfupcrfluum , 6cneceffarinmreleructur. Quot crgoanimx rclcruantur? 
vcl infinitac.vcltantumfinit.t: Si infinit.-c, adhuceftfuperfluitas amm.arum ; cx ipfis nam- 
que pofletcuihbcc corporianim^tmilledari; poireiuquc illse animi niiile talcs B multitu- 
dines animare,licuc fupcrius cft oftenfum : adhuc ergo fuperfluitas exccfsiua. Si tantum finitar, 
quomodoilljcfufficcrentadinfinitacorponi ringulantcranimanda? Sietiam fitibifiiperflui» 
Lisanimarum.cftSc fimilitcrcorporum coarqualuim rro tanta multitudine liominum inte- 
granda; quare6c hominum confequcntcr. Sed quomodo tanta hominimi muhitudo fine 
tot hominibus effe poteft ? Quomodo illa hominum multitudo fubtracta ab cis Sc ca, ali- 
quamultitudinehominum,im6quantacunqucvolueris, ctiam infinita,immutabilitcr pcr- 

E m.anet quantapriiis, & iii additionc fimilitcr fimili rationc. Si infupcr ibi vltra ncctfsita- 
tcm fit fupctfluitas animarum pro tot hominibus animandis, tot ibi fuperfluunt animar, 
quot ibi corpora numcrantur: Nam cuilibet corporidnc, imomiHe, &quoc volueris a- 
mvnx corrcfpondcnt , ricut pra^habita manifeftant. Iftis ergo hominibus omnibus cxi- 
ftentibuj anim.itis his omnibus animabus, toilantur tot anim.T: quot fiint corpora, 8C 
quilibct homo reddetur exanimis, 6c quodlibci corpus exanimc rcmanebit. Imo tollas 
vnicam animam, 6cahqucm homincm feu aliquodcorpus cxanimans; Conftat plane ; a 
quo namq; aliquam animam tollcres, niri ab aliquo hominc, 6c aliquo corpof c animato. Am- 
plius autem fi ifti homincs infiniti pro operc fuo diurno ex conuentione cum Deo, rccipcrcnc 
vcfpcrc finguH fingulos denarios, quomodo fccundum proemiflli rccipcrcnc U fuperfiue multos iTupctfluc 

L i denarios. 



124. T~homa ^radvfardini Lib.i, 

dcnarios.imodcnariosinfinitos? Quis cnim habct, velquihabcntdcnariosillosfupcrfluos » 
infinitos, cum nullus habcat nifi vnum denarium ; ncc aliqui corum , ncc omnes habcnt ali- 
quosdenarios, aliquemiic denarium incommunj j quomodo pofletquihbetiftorum fecun- 
dum pr^miffa habcre ex iftis Iblis dcnarijs non multiplicatis, non auftis, mille denarios, imo 
dcccmmiliia&quotcunquevoluerit, ctiaminfinitos? Si namqucquilibet Ik pofTethabere, 
fichabct: Omnesenimiflidenarijdiftnbuunturintcripfosacquahtcrfingiliatim. Si ctiam 
finguh horum poilcnthabere cxiftisfohs denarijs non muitiphcatis, non aud^is, mille vclin- 
finitosdcnarios, quarc non fic habcnt ! quis facit eis tam grauem iniuriam, tantum damnum? 
qHisitaeosdcfraudatafupiuftolaborc? quisprohibeteosde fuoiuftolabore, dc fua iufta 
mcrcedereportarecommodumquantumpofTunt finc prxiudicio alicno ? Hoc ergo tomm 
videturaccidcrc exmahtia &c defeftu reddentis eis mercedem. Poflet namque fccundiim 
prjEmiiTa ex iftis folisdcnarijs nonmuitiphcatis, non audis, quos per fuos mftos labores 
communitermerueruntjtradere vnicorummille, vclquntcunquedenarios ctiam infinitos, „ 
6citaaiteri,acdcincepsiinguhsfi.;gilatim,velomnibusiihsfimul. Scdquis impofucritftau- 
dcm vcl malitiam vUam Deo, contra primam Suppofitioncm, tertiam, ac 3 1 . partem ? Prar- 
terea, ponatur quod hi operarij infiniti ftarent feriofe difpofiti confequenter, quod eiiam po- 
ncrenturfimiiiordincinfinitidenarijcontracos, ficut deammabus & corporibus fuperius 

" vt ponebatur, pra:cipiatqueDcus "^«odfumant omnes 8cfinguhfuamiuftammercedem, nec 
amphus fibi vfurpare prxfumant, Hx capiant fingiili fingulos denarios confequenter , ita quod 
ncc vnus quidem dcnarius rchnquatur, Vidctut igit ur fecundum pra^mifla , quod ifli fiot rei 
magnaeculpar&pim. Capiuntenimmultumfuperflue, multoplura, imo inh'iitrc<: plura, 
quam caperc oportcret ; 8ctotam thefauriam , gazophylacium , feu xrarium Dommi cuacu- 
ant,exhauriunt,S(confumunt, vbipofTcnt reUnquereinfinitum thcfaurum , intinitas tiiui- 
tias,dcnariosinfinitos,ficutpr£Ehabiraclariffimedemonftrabant. Sed fi Deus ipfos cx ifla 
caufacondcmnat,condemnareteos ficapenentaltcrnosdenatios, reliquos dimittendo tcr- p 
nos, qiuiternos, millcfimos, vcl quoflibct alios rcfiduos dimittendo, dum ramcn finguh cape- 
rcntfingulos, quia tuncomnespariter capcrentinfinitosjquare& pluresinfinitiesquam con- 
uentio cxigat, iuftitiaue requiiat. Scmper igitur Deus hos fuosoperarios cx hac caufa argu- 
erct &c damnarct , quod (ax plenifsims non conuenit bonitati , iufiiti.t , pictati , ficut prima 
Suppofitio, tcrtiapars & 51. doccnt. 

Haftcnus pet viam quantitatis difcretx j nunc vero per viam quantitatis continux procc- 
dendum. SiigiturfintanimxhumanaEaftuahtcrinfinitar, fecundum proximam partcm hu- 
ius, funtautcruntaliquandofimul &humanacorporaeiscorrefpondcntia fimiliterinfinit.ij 
vclfaitemhoccftabfolutcpofsibilcpcr Deiomnipotcntiam abfblutam: Qualin.imquciati- 
oncpctefiDeusfimulfacere animas humanas .if^cuahtcrinfinitas, pofTct 6c fimul toti 'cm 
corporaeisdare.&totidcm hominesanimare, quod6cvidctur opinionem vcilc concedcre 
confequcnter. PonaturigiturSfeneminfinitorumcorporum humanorumai-qualiiim hicin- _. 
cipcrcj&efreinfinitam iimpliciter ad occafum ; vel facilius intcllcau, fit B vnumlignum 
quadrangulum .-cqualis grofsitiei pertotumhicincipicns , &:ininfinitum(ecundum quid.ad 
occafum proccdcns, quodideodicatur infinitum fecundumquid, quiacft infinitum (ecun- 
dum vnamdimenfioncmputalongitudinemtantum,nonomnes; imo fecundumalia? efifi- 
nitum ; et quia adhiic lcundum illara vnam, puta longitudinem cfl infinitum ad vnam p.ir- 
tcm tantiim, non aliam, (ed finitum ; quod idco , ad differentiam corporis imaginari iiifiniti 
fimpliciter fecundum omnem dimendonem , aut longitudinis rcftjc infinita; (implicitcr ad 
vtramque partem, infinitum fecundum quid congrue dici poteft. Alia vcro inrinira limplici- 
tcrnuncupcntut: Hrccigitur B quantitasfoHdafeucorporeadiflinguaturpcrcubos,fcu pc- 
dcs, pcdalefuc quantitatcs,ipfam(ccundum longum permcdium,pcrtotam fuam grofiitiem 
diuidcntes , corrcfpondcntcr coiporibus hominuin 6< anim.abus prardiais, Capiatur cigo 
primus cius cubus, fcii pcs folidus, & ponatur mcridion.ilius iiixta litum (uum priorem , fc- p 
cundu(que ponatut contiguus primo ex partc oricntis,tertius quoquc cx parre occidrntis, et 

*cius itadcinccps pcr fingulosciuscubos *fcupedes. Quofado, cx ciidcm cubis , pedibus feu 
partibus prarcifc non multiplicatis, non rarefaftis , iicc aliquo modo aurtis, cx quibus confti- 
tucbatur B corpusinfinitum fccundum quid,nuncconftituiturcorpiisiimplici;erinrinitum, 
non fccundum dimcnfioncmaliam fed candcm , quodficutpradi.ibita facillinie demonftra- 
tur. I ftud namquc corpus fccundo conftitutum hoc modo non finirur ex p.ir, c c)rienris,quia 
tunc finircturfimilitcrcxpartcoccidentis, Siitacxvtraqucpartc, qiiarcS^ pcdcsfinjros tan- 
tummodocontincrct,quaproptcr8( B fimiliter.cuiusoppofitumponebatiir. Imoquodma- 
ius vidcturrairaculm, ficapianturpartes cius altcrnx, quatcrnx, vel quotflibct fccundum 

modum 



C A p , I. T>e caufa T)ei. ^orolLpars 4.0. 125 

Amodumdcaniniabuspra;mi(rum,&coniunganturniodoprxdiifto,(ecundumquotainquc 
mundt diamctros hcient quotlibet corporafecundum longitudinem fimplicitcrinfinita,im6 
8c innumerabilia fecundum diamctros mu>idi omnes , & adhuc rcmanebuntinfinitipcdes, 
quotpriusi quodpatetfaciliuSjfipedibusalternisalijfue fublatis, refidui antcnorcntur,&: 
coniungantur vtprius, {icutdeanimabus humanis fupenus do;ebatur. Ampliusautcm ex 
iftopatentcrconlcquiturvnumflupendummiracu]um,& horribihter monflruofum : quod 
videhcetcubi^fcupedcsfufficiuntad rcplendum vniuerfum locum fitum, (euvacuumima- 
ginarium fimphcitcriniinitum,fecundum omncsdimenfiones fimphciter quaquaiierfum,fine 
multiplicatione, rarefadionc, aut additione quacunque ad faciendum vnum corpus 
infinitnmfimpiicitcromniquaque. Imo tahaduocorpora"7?w;///frtria, quatuor, Scquot- ''furplii 
cunqucvolueris,etiaminfinitanumcro, &infiniticsinfinita, ScquodadhucB habeatcubos tcr. 
infinitos quot prius, &: permaneat quantum prius, quod 6c brcuius & lcuius demonftratur, fi 

B cubi B rcpletiui loci, vt conftat, capiantur continui vel alterni, ficut oportet, & pei imagina- 
tionem,velpcrDeiomnipotcntiam, pet inftantiadici infinita, vclpcr partesdieiproportio- 
nalcs insquaJesinfinitas circa aliquod punitum datum, quaficirca ccntrumxqualiter,&: 
contigui feu con tinui cumulcntur, donec finguli & omnes fic fucrin t cumulati : quo fafto,ha- 
bcbisibicorpusexomni parte fimpliciter infinitum, Ahas enimefteromniquaqucfinitum, 
&:finitoscubostantummodocontineret; quare&Sfimilitercubosfinitostantummodote- 
nuiffet^fiiiirctquc finitum fimplidtcr, cuius oppofitum poncbatur. Quod & patctdcfilo 
quantumhbctgracih.fccundumquid in longitudinc infinito, ad iiuiicemglomerato. Etfi 
duo,vcl quothbct talia corpora fimplicitcr infinita habcte dcfideras, facpnmovnum.cx 
partibus5,altcrni3rcfiduisconferuatis,quofado &poiitusannihihuoper imnginaiioncm, 
velperDeiomnipotcntiam,fecundum 33"" partcm huiu?, faclccundumex altcrnisadhuc 
partibus referuatis, quo fafto & annihilato.fimiii modoiac ternum &: ita dcinccps quoticf- 

C cunquelibueritopcrari,ctiamvicibusinfinitis,im6& infinitics infinitis, 6cadhucrcmanc- 
bunt 5 cubi infiniti quot prius, & B fimilirer qiuntuin pnusiquod daret lympidius, f\ rnma 
partc5 fempcr immobiH conferuata , fiibcra<aa fecunda parteipfius, &quaa.i,&rcfiduis 
partibus fic alternis,reiiduarum partium quxlibet polferior, contiguctur cum parte proxima 
prxccdentc. Pcrh.Tcautem&errorEpicuri fiuc Democriti infinitos mundos conhngens, 
conffingitur euidcnter. Proiftofcicndum,qu6d Auguftinus ii.de Ciuit. Dei 5. dii.it r:;'icu- 
rummundosinnumcrabiles fomniaftci lohanncs vcro Sarisbuiienfis, &:po(fea hpifcopus 
CaronotcnfisinPohcraticofuo, qucm fcripfitbeato Thomjc AichiepifcopoCanturuicnfi, 
quando fuit CanccllariiisRegis Angli.r, lib.8'. cap,5°. fic ait ; Ale.xandcr, cuius pcdus laudis 
infatiabilc Anachnrfo comiti fuo cx autoritatcDemocriti ptsccptoris innumerabilesMim- 
dos circ rcferenti 5 Heu, me.inquit, mi(erum, quod necvno quidcm adhuc potitusfum. Pii- 
to autem quod Democritus primo iftam fentcntiam adinuenit, & Epiciirus poftca confirma- 

\) uit, ficut dc fcntcntia affirmantc cunfta geri fortuito, Laftantius primi inftitutionum 
diuinarum aduerfus Gentes ptimo, rccitat manifefte, ficut ty. huius primi plcnius rccitatur. 
Ethxcvidcturopinio, quam Ariftoteles i. dc Coelo 8c Mundo^fJ. 6c poft, nititurrepro- 
bare. Singulanamqueminimacorpora,qualisvidcturminimiispuluistcrr.T:,defingulismun- 
dis aflijmpta, & modo prxdido ad inuicem cumulata, vniuerlum locum, fitum, fp.icium, 
leu vacuum vcrum vcl imaginarium totahtcr occuparent. Vbi ergo hofpitarentur alia corpo- 
ra plura incomparabihtcr & maiora ? quomodo contentarentur illa fitu minori, & non totalc 
Ipatium vniuerfumtotaliter occuparent ? Quomodo ctiam cubi iiii, partcsfili,fcucorpora 
minimademundisfingulisnunccollecta, 8cfphirice cumulata non priusoccuf^abunttan- 
tum fpacium,qiiantum modo fpacium vniuerfum ? 6c quomodo nunc occupant fpaciiim am- 
plius,quam tunc fccerunt? pracfcrtim ci^im fecundum doftrinam Gcometrarumccrti.'M- 
mam,fphxrafitcapacifsimafigurarum. Ampliusautcm^pofito ficut prius, addaturcife- 
£ cundumredum C corpusomninoarqualeverfusoricntem, &:contiguetur in Dpunfto ,r.a- 
refiatquequilibet cubus feu pes B verfus occidcntem,6<C vcrfusoricntcm, &totum5 C 
.augebiturfecundumreftitudincm .fccundum dimcnfioncm, fecundum quam cft fimplicitcr 
infinitum, ?<: ad illam partcm,ad quam eft finitum fimplicitcr , moucbitur motu rcffo, crit- 
quc vnum infinitum fimplicitcr maius alio limplicitcr infinito , quod &: potcft fimihtcr argui, 
condcnfiindo partes verfus D puniffum. Quod & fortafsis magis patcntctoftenditur,hdc D C 
fubtrahatur vnus pes vel duo ad D & refidua pcr imaginatione , 6c pcr Dci omnipotcnti.im, 
fineadditione, r.irefaftione^velaugmentationcquacunqipcrfoium motfilocalemvniiispar- 
tiu vel ambaru adlnuiccm couiungantur,^: itcium difiungantur,8c ad diifantia fimile rcduci- 
tur. Quod &: potcft fimiliter argui dc corporc pofito fimplicitcr infinito,5c: fecuudii finguias 

L 3 ' partcs 



nd 



^homa 'Bradjfiardtni L i b . i. 

partcs fuas & omnesvcrfusaliquodpunftum datum, quantura volueris condenfato aute- A 
tiam rarcfafto. Adhuc autem fi infinitum fimplicitcrpofsit cfTc, cur hoc in vna fpecie rcrum 
&nonin alia,alijfqueponendum? Poffet ergo eflc homo fimpliciterinfinitus; PofFet enim 
homo haberc animam pcrfeaionis naturalis infinita: fimpliciter intenfiuc, quarc 8c fimili ra- 
tionccorpusproportionaiiteradaptatum, quodefTct neceflarioinfinitum: quarc & fingula 
cius membra, fi eifcnt naturalitcr &: proportionaUtcr adaptata, quod quantam 6c quam mul- 
tipiicem repugnantiam implicat, quis non videt? quod &totam Geometriam fubuerteret 
& fallaret, licut potefl faciliter demonftrari. Pofl harc autem per viam fortitudmis.potentia:, 
fcu vigoribharummnumerabihumanimarum.Sit igitur j4 totaifl^a innumcra multitudo,6c 
fintomr>espotentia:coxquales,vel ergoy^ eflpotentixaftiu.T infinitarfimpliciter, quama- 
iorefienonpolTct, vcl finitscfimpliciterjvelinfinitx fccundumquid,&fccundum quid fini- 
tar. Noniiifinitar fimpliciter.quinpofretaiiquamaiorcfre: Poflctenimaugcripcrappofitio- 
ncm vnitntis Sc muhitudinisfinitx.&etiam infinitxa;qualis, vel quantumcunquemaiorispcr B 
aus^mentationem intenfiuampotentiajharumomniumanimarum, &vtroque modo; imo 
& cfl .aliqua potentia maior illa, potentia fcilicct & omnipotentia fumma Dei, qua nullo mo- 
do poflet aliqua maior effe , ficut piima Suppofitio & partcs fequentes oflcndunt. Ncc po- 
teflquisdiccre, quod (-// efl potcntiajfinit^fimpliciter : tunc cnim habcrct proportionem 
finitamadhancfimplicempotentiam B animaEafsignataci &aliquamultitudofinitaparx A 
babet propornonem fimiiem feu ^qualcm ad B. fcu eius potentiam, & afiqua muhitudo fini- 
ta pars /t proportionem maiorem , vt patet clarifsime. Dujc namque animje funt in duplo 
potcntiores B vna,cLimomncsponantura:quepotentes,&tres intnploj&citadeinceps, vl- 
traomncm proportionemfimtam. AHquaergopars y*,eft £Equ.-ilis /*, a;qualis potentia? 6C 
Virrutis, aliqnacjuoque maior. Dioitenimnonaquinti clcmentorum Euclidis, Si fueutali- 
quarum quantiratum ad vnam quaniitatcm proportio vna, ipfas cfle a:quales : fi vcro vnius 
adcasproportio vna.iplas iqualeseireneccffceff. Ciiius &od:auaficait, Sidusquantita- C 
tes inxqualcs ad vnam quantitatem proportionentur, maiorquidem maiorem, & minor mi- 
norem obtincbit proponionem v illius vero ad illas , ad minorcm quidem proportio maior, 
ad maiorem vcro proportio minor crir. Duac infuper anima:cxccdunt B induplo.trcs in 
triplo, & ita deinceps, vltra ^mncm proportioncm finitam. Omncs ergo har anima! infiniif 
paritcrcongregatajcxccdunt B vnicaminfinite :Sunt crgopotcntiiinfinitaf. Ideoiortedi- 
ceturinpnmis.quod.^ effpotcntiac inhnita; fecundum quid, 8cfecu«dumquidfiniixi fcd 
fccundum pracmifTa, A cxceditS fimpjiciterinfinite, quiavltra omnem proportioncm fini- 
tam ; // crgo eft potenriaB fimplicitec infinitar. Capiatur quoque imagin.nrie vel vere fecun- 
dumhypothcfin , peromnipotentiam m.ignamDeiCjpotcntiaa(Siuafimpliciterinfinita:C 
igitur , & /J habcnt xqu<ilem proportioncm ad B , quia fimplicitcr infinitam , Sc B ad ambas 
illasproportioncm^qualcm.-/4ergo6t C funtxquales, tcflenonaEuclii?i5piarmi(Ia. Ad- 
huc autcm vc\C3c A fiint iqualia vel nequaquam. Si funt a:<^iialia, & C cft limplicitcr infini- D 
tum, ergo&:W;velfi funt2qualia,&: A noncflinfinitum limpliciter, fcd fecundumquid 
tanrum ,&fecundumquidfinitum i ergo&Cfimilitercontra hypothcfinprarcedentem. Si 
noi) funt aeqii.ilia , C cft maius , alioquin A effet fimpliciter infinitum & maius j fed li C efl 
maius,pofsibileeftpcrimaginationcm vd per omnipotcntiam fummam Dci acciprre ali- 
quam multitudincm talium animanim ei acqualem , qux fit D : D ergo vcl cft multitudo fim- 
plicitcr infinita , qiia maior aut potentioreire non pofIet,vcl non cfl tanta, nequc tam potens. 
P rimum. d.iri non potcf},Omni namque multitudini animarum cnti vcl pofsibili , cff nbfolutc 
pofsibilcaddercaliamvnitatemjimoKalias innumcras vnitates. Eflenimaliquamultiiudo 
mniorilI;i,&incomparabilitermaiorilIa;muItitudovidelicct congregata exomnibusillis.i- 
nimnbus ,&omnibuspun£lis huius lincx , fupcrficiei feucorporis, velexcmnibuspunftis 
mundi.nLitcxomnibus rebusmundi. Neque D cfttam potens,quinmultitudo potcntior 
cficpofftt: Poffct cnimpotcntiacuiuflibct animaeduplicari,&quantumlibetaugmcntari ; c 
poflctqiieOmultitiidini animarum addi alia multitudo fimilis Angclorum. Si autem di- 
cifur, qiiodflnoncHtantamuItitudo, ncquetam potens , quinaliqua maior& potentior 
cffc polfct , D non cft potcntia: fimplicitcr infinit.T. Infinito namquc fimplicitcr ma- 
iiis edc non potclf ; fcd fccundum quid tantum , 8i:fecundum quid finitc :D ergo non 
e(f arqualisC, vcl C non efl pofcntia: fimplicitcr infinitar, quorum oppofita poncbantur, 
Amplius autcmponatur pcrpofsibile abfblutc C vnus Angclus tantar potcnti.T intcnfiuc, 
quod fit xqualis potcntix aofiuar cum A. Duabus etenim anminbus ifiarum poflct vnus 
Angelus in fortitudme ad.Tquari, &: tribus.&itadeinceps, quareSc omnibusiflis fimiilC: 
ergo vcl cft potcntiac tantiimfinitx fimplicitcrintcnfiuc,velfimphcitcrinfinitx: Nont.in- 

tum 



Cap.i. 'Ve Caiifa T>ei QprolL pars^xj. ny 

A tiimfinita:,tuncenimhaberccproportioiicmtantumfinitamad5,quare8i A fimilircr.&ef- 
fet fiiiitum fimpiicirer omni modo, ficutfuperiiiseilargutum. Nec Ceftpotenti.Tinlinic.T: 
fimplicitcr intenliue, qiiia nec A eft potentia: iimplicitcr infinita;, ficutlupciiiis ciloi]on- 
fum. Subtrahaturquoqueab A vnaanima, vclquotcunqucvolueris, finit.x, vcletiaminfi- 
nitrc, puta omnes ammx mafculorum, & relinquanturiols: animxfoeminarum, vclcti.im 
Paparum, fcu quarlibcc alia minorquantumlibct multitiido,dum tamen infinitn,qujehc£); 
ponaturquc F Angelus arqualisZ), ficutC cft A ; autcrgo f cftpotcntia;fini;x fimplicHcr 
intcnfiue, vel fimpliciterinrinit.-t ; non tanti'im finits proptcr pr.xmifla: G infinirs fimplici- 
ter.cftxqualisCiCiimvnum infinitumfimplidtcr inteniiuealio tali maius ciTc non pofsit, 
ficut nec vn.i Imea rci\:\ infinita fimplicitcr maior autlongioralia tali rcda : C crgo eft sequ.a- 
lis D pcroctjuam quinti EuclidisprxmiiTam, 6ccl3riui prrfcpiimnm fic diccnccm ; Sidu.-c 
quantitaccs xqualcs ad quamhbct tcrti.am comparareniur , carum ad illam crit vna pro- 
portio , itcro illuis .id ambas proportio vna : Qiiatc 6c Z) 6( A fiint xquaks pcr nonam 
quinci Euclidis ptxfcriptam. Simili quoquc modo potcft argiii contra iftos poncndo A 
quantumlibct minui, non pcr fubtraitioncm animx alicuius, fcd per rcmifsioncm po^ 
tcntia; cuu'fli.ct antmarumj vel etiam quantumlibet augmcntnci per appofitionem plu- 
rium anima'um, vcl per intcnfionem poccncix lingularum. Omnis crgo mulcitudo ani- 
marum intinica quancumcunquc magna vcl parua , quantumcunquc reminxpocencix vcl 
intcnlx,omni tali mulcitudinieftxqualis. Adhucaucem Ci non omncs talcs multicudmcs 
finc xqualcs mulcitiidine & virtute, fic A muliitudo qux pritis; B vero pcr imaginatio- 
ncm vel per omnipoccnciam mulcam Dci, multicudo alia infinitaAngcIorum maiorquaii. 
tum voluciis inmulticudinc, puta cxcmpli caurain duplo, & fimiliier in duplo poteiuior. 
Ponacurcnimquodfinguh Angcli, &lingulx animxfmc potcntix coxqualis, & fint A &C 
B mulrittidines omninodiftinftx, nullam videlicet vniiatemcommujicmambabus habcn- 
tes. Difponatur igitur B fccundum vnam fericm confcoucntcr, ficut priiis liipponcbaur 

C dc A,6ccuiiibct vmtati B diftribunturvnicavnitas A C|Uodlieri btnc poicft, faut fupeius 
moiiftr.ibatur, quo fa£lofinguIx vnitace'! A, fingulis vnirntibus 5 ikomncspariccr omnibus 
mutuo libi xqualiccr corrcfpondcnc, & mutuo libi qnodammodo fuppotiuntur xqualiicr. 
Sunc crgoh-^E multicudincs in mulcitudinc co.xqualcs; quomoJonamqucin talibus.xqua- 
hcasmrlifis probarecur ? Sic enim apud GconiCtra; in magniiudinibus xqualitas dcmoii- 
nratur,vn.ic '. clcmencorum Euclidisfupponitur pro principiopcr fcnoto, Si aliqua rcs 
alij fupponatur, applicecurque ei, nec excedacalccra a!teram,ill.x fibi inuicem erunt.xqua- 
lcs. Ncquc vllavi()ccur ratiopofsibilis afsignari , quare & quaiitiimB cxccdic A.ficuc nec 
in partibds cemporis fccundum opinioncm cuam, Ariftoccles, fimpliciter infiniti: ficuti 
eciamde.iuabus hncis re.lis , fecundumquid, non fimplicirerinfinicis; qunrum 6c xquali- 
tas pei" fuppoficionem ad inuicem fupra diflam Geometrice dcmonftracur. A ergo 6c B 
quare6comnesdu.TmuIticudincsinfinic.T,ordinarx vcl ordin.abilcsfccundum vnam fcric n 

D coi fequcnceromnino diftinAx.funtfibiinuicem in muliitudinf co.xqualcs:Qn^arc6cinfor- 
titudiiie, potc.Tti;., & virtute. Hoccnim dc A ?<:5 confequiturmanifcfte, cum linguliAn- 
gcli fingulisanimabuscxulancpoccniixcoxqunlis, Quod 6c fcqi^itur euidcnccr ii qiiiiibec 
Angclusponacurquancumcunquc pocentiocanima, putain duplo, 6c omiics Angdi fint 
intcr (c xqualis potentix, ficut de animabus fupcriiis poiiebatur. Sinamquc A 6i B non 
fiint xqualis potcntix, fcd funt xqualis mn!titudinis pcr pr.TmilT;i , 6c oinncs Angcli funt in- 
letfcxqualis vircucis,&omncs Anim.Tintct fe fimiliccr, &quilibcc Angclus cft cantiim in 
duplo poccncior anima fibi corrcfpondente , B cft tanttim in duplo potcntior A, dicencc 
primo .]uinti clcmencorum Euclidisi Sifueriiic quotlibcc quancicatcs, aliarum cocidcm x- 
quemuhipliccs, auc fingulx fingulis .Tqualcs, nccefTc eft qucmadmodum vna illarum ad 
fiii comparrm , cotumquoqueexhis aggregatum ad nmncs illas paritcr acccptas finiiliicr 
fe habcrc. Scd fi B fit tantum in duplo potencior qu.im A, fumacur C alia multitudo ani- 

*^ mariim xqnalis " A in numero & virtutc, ita quod fingiilx fingulis , 6< omncs cmnibus in II omnin 
potentiafidtxquales: cui&itcrumalTumatur D aliamultitudo Animartim xqualis omni- 
no m numcro & virtute,8( coniungatur C 6< Z) multitudincm F rcddcndo. C igitur cfi xqiialis 
potenMTcim A6cZ)fimilitcr. Quarc&per7^'"quinn Euclidisprxmilliim fubduplxpoicn- 
tix nd 5 r F igitur cx C 6« O prxcise compofitum ipfi B in potcntia adxquntur : F ctinm ipfi A 
in porentia coxquatur. Acquatur namq; ei in multitudincpcr propria,8c linguI.T ammx F iin- 
guli^ animabus A in potcntia 6c vircute, ficut fupeiiiis poncbacur ; quarc & pcr i """ quinti Eu- 
didisprxfcriptam,cotum Fparitertoti A,pariierin porentin coxquatnr Q_;aproptcr6cpcr 
fcptimamciufdcmprxmiiIiim/1 Sc Bfuntiqualispotcncix6cvigoiis: /iigicurfimili rationc 

cft xqua- 



12 8 Thoma^radypardini Lib. i. 

cft a:i]ualis in roultiudine & fortitudine quantaccunqncmultitudiniimaginaris , feu abfolute A 
pofiibili animarum vel Angclorum, quantxcunque vmutis extitcrint intenfiue: Quare& 
mukitudiniinlinitx virtutisfimpliciternumerofe&intenfiue fimiliter fiponatur. Amplius 
autem quamarcunq; potentig potefteflealiquamultitudonumerabilisvelinnumerabilisani- 
marum.taiuapotell: efTeSc aliquaformavna, feu res vnaperintenfioncmfeucxtenfioncm 
potentix6cvigoris,&etiameconuerfo. Quis infinitatemconcedens, iftud non conccfierit 
confcquentcr ? Sit igitur B aiiqua potcntia mfinita fimpliciter inicnfiue, quamaiorinten- 
fiuc elle non poflct , 6c C multitudo huiufmodi animarumimaginariavclvctailliaEqualis; 
arqualis,inqua,potentije&virtutis;Cigiturveleflmultitudinis8dfortitudinisinfinita;fimp]i- 
citer, ita videlicct quod maior multitudo aut fortior elTc non poflet, vcl non cft tanta,nec tam 
fortis. Qu6dnonfittantancctamfortis,conftatcertifsimeper prjemifla: Eftcnimabfoluie 
pofsibilcaddere C aiiquam vnitatein, velaliquas vnitatcs, &fortitudinemcuiufiibetanima; 
augmcntarc. Etfinon fit tanta,nequetampotens,efl'ctabfolutepofsibile, quodaiiquama- B 
ior & fortior illa eflet. Effet quoquc fimili ratione pofsibilc, quod illi maiori & fortiori multi- 
tudmi, aliqua vna intenfiua liue intenfa potentia iquarctur, qua: neceflario clkt maior B po- 
tentiapofitainfinitafimplicitcrintcnfiuc,quamaiorintenfiuccflenonpoflct. Quod & po- 
teft fimiliterargui, fi B ponaturcorpusgrauc infinitx grauitatis fimpliciicr omni modoin- 
tcnfiuc.&fimiiitcrextenfiue.cuiC multitudo huiufinodiAnimatum ponaturarqualis,2cqua- 
lis videlicetpotcftatis. Ampliusautemfit A vnaforma, vna Animainfinitarforiitudinisin.- 
tenfiuc,&fit Sperimaginationcm,vclpcromnipotcntiamDeimagnam vnumcorpusgrauc 
.Tqualisgrauiraiis&potcnti.T, idcft, poteftatisrcfiftiiius, ficut A eftmotius, tunc A non 
poicftmouerc B fedquodlibetminuseo, ficutoftcndunt regulxnaturales. Cuiusergocon- 
ditionis eft B ? vidctur quod infinitum fimpliciter intcnfiue , & fimplicitcr extenfiue. Nam 
quodlibetgraueminuscftfccundum quid &aliquo modo finitum; quare & virtutisfimili 
modofinu.T : /J vero virtutisfimpIiciterinfinit2,&fufficientcrextedentisadmotum. Quod C 
&appjrct,fi B ponatut primocorpusgrauefinitumGmpliciter grauitate, 8i:fimilitcrquan- 
titate,&augeri iiitenfiue&cxtenfiuecircumquaque pervnumdiem vclocitando motum v- 
trumquequantiimoporict , donccinfinefitinfinitum fimplicitcromniquaque intenfiuc& 
fimilitcrcxtcnfiuc, tunccnini primo B cftiquale A jcqualis potentia; 6cvirtutis. Scmper 
enimpriusfuit minorisquiafiiiitarfimpliciterintcnfiue&ctiamcxtenfiuc. Tali infupcr cor- 
pori infiniti grauitatis fimpliciier omnimodo pofTct cfle aliquaanima xquafis , acqualis vir- 
tutis, &non mtenfior A,c\xm A fitintenfionisfimphcitcr infinitz. Eft crgo £ corpusinfi- 
nitxgrauitatislimpliciteromnimodo. Sediftudftarenonpotcft: Siccnim C vnumcorpus 
graue finita? 6( .Tqualis grofsitiei per totum hic incipicns , & ad occafum in infinitum extcn- 
lum, & ira infiniije quantiiaiis fecundum quid, 6c fit grauitaiis vniformis infinit.-c fimplicitcr 
intenfiuc, quod tamcii non eft infiniia: grauitatis fimplicitcr,quia non intcnfiue & extcnfiuc, 
fed fecundumquidtaniumadmodumloqucndiprxmifrumj A crgo non poieft mouerc C D 
quoniamfeciindumpriusoftenfa C adiquatur in quantitatecorporiinfinitofimpliciterom- 
niquaque ; Quarc 6c in grauitatc fimiliter, fi illud corpus ponatur vniformis grauitatis, 6cin- 
finitxfiiripliciterintcnfiue. Grauitatcsnamqucfcquunturincorporibus talibusquantitates: 
Expartibusnamquc C feftisabeo, 6cfpha;ricecumulatis,fineadditioneqiiacunquc, potcft 
lieri vnumcorpusinfinit^quantitatis fimplicitcr cxtcnfiue ficut prxhabita dcmonftrabani; 
quarc 6cinfinit.Tgrauitatis fimplicitcrintenfiuc. Imo Scdiio, 6ctriata!iacorpora, 6c quot 
volucris, quorum quodlibct fitinfinitum fimpliciter extcnfiuc, 6cetiam intenfiuc:C crgo 
nunc cft fimplicitertantx grauitatis&pondcris, ficut vniim talc corpus infinitx grauitatis 
fimpliciter omni modo ; Imo ficut duo , & tria, 6c quot volucris numerare. Quomodo ergo 
A fufficit c moucre? Nonenim fufficit B moucrc, nccmulta B ncc vnum. Adhuc au- 
tcm fi A potcftmoucrc Cj /^cxccdit C: poffibilceftergoaccipcrc aliqiiamanimama^qualis 
virtiitiscum C qniamaioris.quoniaminfinitxfimplicitcr, qualiscftDcus, 6cficut A poni- £ 
tur.&minoris. Sii igitur D talis; ncrgoeftminor/^minorispoientia:6c virtutis, ficuthy- 
pothcfisiftaponit ; fcdquomodo-' vclcnimZ) cft infinita: intenfionisfimpliciter.vclfinitf ; 
fi infinit;c fimpliciier, cft .Tqualis A-S\ tantum finita:, cft potenti.T finit.T fimplicitcr omni mo- 
do.nonergo.Tqualis C. SietiamefTctxqualis C pofTctlcu.irc ,fcumoucrcquodIibctminus 
co, quaicVmcdictatcm C arquelongamcum C;fcdquomodopolTctanimafinitxintenfio- 
iiis6cviriutis fimplicitcromni modo .lcuarc fcumouerccorpustamgraueimproporriona- 
bilitcr ipfam cxccdens ; Quod 6c pcr proporiionalitatcm D &altciius anim.T paru.T virtutis, 
&obicftorumcorumpcrtcrminos etiam potcntiarumipfarum , poteftfacilcconfutari; <_>/ 
ergo noa fufficit C. Icuarc , fiuc moueie ; quarc iicc aliquod tale corpus omnino infinita: 

quaniita- 



Cap.i, De Caufa T>ei. (^oroll. pars ^o. np 

A qnancnatisfccundumqnidjScgraiiitatisintinitarfimplicitcrintenfiuc. Imo necy^fufficirlc- 
urtrenhqtiodcnrpusfinitsqirantitatisfimpliciteromniquaqiie, dum tamenfit grauitatiiii.fi- 
nirxfimpHciterintebfiu^. Si enim futficiat, fic F huiufmociicorpusgraue.quod A potcrtle- 
uare ; tunc A excedit /'jpolsibile ergo eft acciperc aliquam animam iqiialem. F .-t ,u.,Iis 
potcmiTSrvirtutis.quiamaiorisficut // ponicur, 8<:minori<,ficergo C talis,&c fictir i..i)i.i. 
Pncccrea F efl aequifis grauicatis-Kcorpori fimphciter infinito extenfiue, finirac & vnirLrnns 
grauicatismtcnfiue, vel ipfumexcedic; quod patct, fi K primoponaturcorpus giauevni- 
forrocfinitumcxtenfiuc,6' fimiliterintenfiud.&augcacur continue extcnfiuepcrvnumiii- 
cm,donL*cin fincfit infinitumfimphcitcrextenfiue, intcntionepriori mancnce.-F cniinip- 
(iin fcmpcrexccdit vfque ad fincm diei. Quare & tunc vei adhuc ipfum cxcedic, vcl t fl illi x- 
quale, .Tquahsfcihcccgrauitatis, ficucmagis videcur; Xqi:oque in fine, infinite fimphciicr 
cxccdic vrramquanticacem fui pedalem,6c F fimiliter. Illa eciam pcdahs qnantitas inhnite 

B fimphatcr cxccditur ab vtraq;. Sunr ergo fibi inuice coa?quaIes,per nona ^.elcment.Euclidis 
fuperius recicaca VndeScconuinciturcuidcnter.quodquancucunq; Kfucritintenfius,velre- 
mifsiusvniformiterquamficmodo.manenccF vtprmi,adhuccflencxqu3lia,ikquantucun- 
que fuerit F in quantitate maius vel rainus, manentibus alijs ficut prius, adhuceflcncxqualia. 
QuareSc tocum,6:pars, duplum &:dimidiumeiTeiuiqualia,&:jcqii.ilitcrpondcrarcnt , pec 
nonam quintielcmcntorum Euclidisprajmiflcim.Adhucautem 3.;fiFponcrctiirinfinit£elon- 
gitudinis fecundum quid, manentibus alijs ficuc prius adhuc xqiiaretur A'i fi namciic F con- 
cinuecreicercc, donecficrccinfinitumhocmodo,(cmpcra;qunrctur A.' vf ucturc, t Hrer- 
gononcunc ' Quod 6( paccccxprclbiiis, fi accipiarurZ, pars K infinit.c longicudinis (crun- 
dum q!iid,hiciiicip!ens,6c adoccafuro infinite procedcns, finita^grofsitudmis , &c rqualis 
pcrcocum,capiaturqucaliapars if fimilisZ: &;a?qualis, cuiusgraiiicas addaturinfi L vtl t.ima, 
tantumue vltcrius inccndatur, ic fiacin duplo intcncior,& ita infinitics , dc omiiibus partibus 

C talibusinfiniris, doncctocagrauitas AT vclcantafitcoiiflata , &:congregata in /■-,/*.' UL\n\\. 
nitiquanticacis fecundum quid,&:infinitargrauiiacisfiinpHcitcrinfeiifiucinuiccmad,fi.jiun- 
tur. Quaie&f ipfi L &(:parsfinicafuocociinfinito (ecundumquid: imo6c fimplicicerinii- 
nito. Ex partibusenim L fincaddicionequacunquc, poteft fiericorpus infinirum iiinplici'cr 
extenfiac,6< iimilnerincenfiue,ficuterat fuperiusdcmonftraium. F igirurtalicorporipofi- 
toxquaretur. F quoquexquatur A'cant.T intenfionis,&:duplr,etiam liponatiir,6ccnpJar, 
6c ita deinccps omnem fiiiicum niimcrum ttaniceiidcndo, /icuc fiipci lus monftrabatur. Qnare 
6<fiponaturinfiiiit.Tgraiiitatis fimplicicer intenfiuc ; aliquod namq'!e grauc talcefi maxi- 
mumcui f xquicur. Quod &apparec fi/Cponatur primo finitum iimpliciter extcnfiuc& 
incenfiue ; 6c augcatur cxieiifiue 6c intenfiuc, per vnum dicm , doncc in finc fiat vtroque nio- 
do fimpliciierintinicum. F namque vfqucad fincm d'ei concintie ipfum cxccdcl)ac,quare &: 
tuncfimiliter veliplumexcedic, velipfi .xquacur: Non enimab ipfo K cuncexccdirurinfi- 

D nice,cumK nullamquanticatemautgrauicaccmfubicoacquifiuic.ncc f vnquam prius cx- 
cefsit. Siquisaucemcircapr.Tmilti proccruirc voluetit.recurracur ad libram d< ad xquili- 
bram xque diftanrer pofitam horizonci,& de grauicatibus corporum .-cqualibus vel inacjua- 
libus iudicio cic s ftetur.Sic autem libraimaginaria,vel vera per omnipotentiam Dci faiSa, vcl 
adiuta,calis vircutis&:tant.T, vtquflibetcorporainipfapofsinc fidehccr ponderari. Qi^iise- 
nim nefci»t fccuiidum regulas, dc pondenbus & fecundum expericnciam quotidianam , {i v- 
num F fufpendacur ex vna parte xquilibrc,& aliud F omnino iquale ex akera, quod .Tqua- 
liter pondcrabunt ; 6c ^\ tcrtium Fxqu.ileaddatur.alcerucri, vni nonalccri fiet niitus, 6< quod 
brichiumdcclmabitcx parceponderisgrauioris,ponderisduphcati,6<icadegrauib'.isali)s fi- 
delicer ponder.itis.Adhuc aurem iuxta prTmiffajfit /f vna anima potenn.T iiifiniic (imphciter 
intenfiuc, &galiaafqualisciomnino,&:Ctertiaafqualisambabusconiunftiin,6c frirratn A 
quam B rcmiffa: potentiac, &; non infinica: fimpliciter inccnfiuc ; vcl porcnti-i in!inir.i (impli- 

£ cicerincenfiuecnc aliapotenciatalisintcnfior atquemaior,imo in diiplomaior, in tripIo,in 
quadruplo,5cficquantumIibccprocedendo. Quarc&vnum fimplicitcrinfinitumlimilimo- 
domaiusalio limphciterinfinito. 

A mplius autem per viam aftionis &: pafsionis: Et primo per viam motus localis lioc mo- 
do ; Sit A vniim corpus grauc finirse quanticatis fimpliciccr circumquaquc, & ir.fin rx graiii- 
tacisfimplicitcrintcnfiue. Q.;od fi ponaturfurfum ,in!r.ediodcfccndcr,cum fitcxtraiociinj 
fuum naturalemminimeimpcdittim : fcd vcl dcfccndct fiibiro vcl fiicccfuuc; Nonfuhito, 
ciimhabeatrefiftcntiamaliqiialcm ; & quiacuncin omni mcdiooccumomni rcfiflcicM ma- 
iori&minori fiiiica , fici^icirc^ Omneinfiipcr caleco'piis maius 6cnuniis iiicod''m mc- 
dio , &; cum eadem rcfiftcntia dcfcendcrct xque cito. Qaomodo infupcr corpus nacuialc, &c 

riide 



I^O 



Thotrne 'Braclwardim L i b.i. 

rudc pcr potcniiam naturalcm tranlibit ab extrcmoadcxircmum mediopntermifib, cxi-\ 
bitqtic locumclaurumfortilsimum circumquaque fine ruptura , apcrtionc,cocxtcnfione , aut 
compenetratione quacunquc ? Ncc fucctfsiue , quia quacunque vclocitate dcfccndcret, 
tanta dctccndcrctaiiquodcoipusgrauitaris finitas limpiiciteromnimodo , aliquodquemaio- 
ti. Nccpoteft Aucm|.-a^e coutra (cntcntiam Atiftotelis refpondere, dicendo,corporagra- 
iiia&leuiahabcrccxfc inclmationcmdcterminaram&tantum finitam.ad vclocitatcmde- 
tcrminatam atqiic finitam. Licet enim dc clementis fimplicibus iecundum difpofitionem 
quam nunc h ^bciu , poflet fic dici vtcunquc , quia habent formas finita: mtenfionis tantum- 
modo ; de corporc tamen infinica: r;rauitatis limplicitcr intenfiue fic dici non poteit. Quan- 
to namqucrecunduin iftam rcfponlioncnihabet formam&grauitatem intcnllorem, tanto 
&appetitum,&inciin3tionemadmotum,6cvclocitatcm maiorem,tantoque velocius na- 
turalitcrniouerccur. Confcquenter autem perviam altcrationis hocmodo; Sit A vnum 
corpuscalidum,p'.u.ugnis,finitajquantiiatis fimplicitcr omniquaque,&caliditatisinfinitaE g 
fimplicitcr iiitcnfiuc , tuiikappproximctut Bcontrarium.combuftibilefinitumfimplicitcr 
omnimodoi Acrgocomburct BjConfhit, (ed vel fubito, veifuccefsiue ipfum comburer, 
&c.ficutfupra. Adhucantcm&perviamlocr.tionishoc modo: Ignisinfinite intenfusSc 
leuis , vbi naturalitcr locaretur? Sccundum namque Philolophorum fententiam , ficut & vi- 
decut benc rationabilc, quod Sc idco fupponatur; igmsquanto fuerit intenfior& leuior, tan- 
to fupcriorcm iocum fcu fitum naturalitcr appctit, <k exquirir. Appctit ergo locum infini- 
tc diftantcm a tcntro , a locoue corporisponderofi , quod fortafsis magisapparct, fi etiam 
ponatur tcrra grauitatis infinita: fimphciter intcnfiue. Scdquis locusdiftatab alio fimph- 
citcr infinicc , aut fccundum quid etiam infinirc? Quis cn;m nefciat a pundo in vno loco ad 
punftuminalio, vtdicit Euclidcs, lincamrcftamducere, quarncccflanoeftfinitafimpli- 
citcrcx vtraqucparte, quiainillis duobus punftis prxdidis hincindefinaliter tcrmmata. 
Totaergodiftantiaintcriiladuo loca acceptaeft finita fimpliciter omnimodo. Amplius C 
autem pcr viam foliusintenfionis fimpliciter infinitx: Sitenim A vna formainfinita fim- 
pliciterintcnfiue,aqua per imaginationem , velper omnipotcntiamDci auferatur perrc- 
mifsionemaliquaparsfinitaqusefit B; Abomninamqucinfinito videturpoffe aulerriali- 
quaparsfinita, &fit C, alterapars rclifta. Tam B ergo quam C funt finita Cmplicitcr, 
&coiiflituunt totum A; quare & totumeft finitum fimphciter intenfiue. Vcl aliter ii'o 
modoi Rcmittatur A ficut volucris, ita tamcn, quod non totalicer confumatur, & fit 
pars deperdita B , rcliduavero C; fiigiturtam B quam C fitfinitum fimplicitcr; cft& 
totum A finitumfimpliciter; fi vcroC fitfinitiimlimpliciter, ficutneccfTecftdiceie& B 
infiiiitum fccundum quid , iicut aiiquis fortcdicir , adhuc totnm Aeflfinitum fimplici- 
tcr. Finitum namqucfimplicitcradiunftum infinitofccundumquid, nunquam efiPicic fim- 
pliciicruifinitum , ficjttnomnimatcriaaliaclarepatet , quod& dcmonflratiue probatur, 
Si namque infinito lecundum quid addatur aliquodfinitum iimpliciccr , tantum finitc au- D 
gctur & fit mauis quam antc , ii tamen fit maius. Ncc potcfl quis vlterius fingerc cauil- 
iando , quod tam B quam C fccundum quid eft infinitum , Sc fecundum quid fi- 
nitiim , ficut fccundum fcrtentiam Ari/Jotclis , pattcs prxtcrita & futura temporis 
fimplicitcr infiniti, quas copiilat prxfeiis inftans; quia infinitum intenliue quantumlibet 
modicum rcmittacur , cilfimplicitcr&cmniquaque finitumintcnfiuc : vtpatctde c.iiiditate 
pohtainfinitaiincnliue , qua: fi quantumlibet rcmittatur, ncceflario cft limpliciter omni- 
quaqiic finiia ; Finiturenim fupcriiis inttinfece ad ccrtum gradum finitum , Sc inferius ex- 
triiifccc ad non cflc calidiratis , ficut & qu.-clibct forma intenfibilis tcrminatur. Ha- 
bct quoqiic proportioncm ccrtam 6c finitam limplicitcr omniquaquc ad omncm a- 
!iam caliditatem finitam firaplicitcr in intcnfionc , ficut Sc in vclocitate motionis & 
aclionis , ficut 6c grauitas talis haberer ad omnem aliam grauitatem in intcnfionc, & in vc- 
locitatc monis iocaiis. Quarc & omnistalis , quantumlibct parum remifla caliditas , om- E 
niqiaquc&: limplicitcrcftfinita , ficut Mathematica theorcmata dc proportionibus mani- 
fcft.nnt. Ncquc potcil quis diccrc, quod B cft finiplicitcr infinitum: Fimturenimncccfla- 
rio incopul.itioncCcum ipfo. Ibi cnim denccTfsitate cftaliquisgradus,qui eft finis com- 
miinis &:icrminus vtriufque, ficut Scaliquispunftus efTct in continuationc diiarum talium 
liiicarum. Ftquia^ cftparsyi, quarc&minusilio: fcd nulluminfinitum fimplicitcreflmi- 
nusautmaiusalio fimpliciier infinito. Etfiquisadliuc licetnon rtelligcntcr obgarriat ve- 
ritati dicendo, quod vna parsimaginaria calidiiatis infinita:intenfiucefHnfinit3limpIicitcc 
v-nu'siuDcrius,finita tamcn vcrfusinfcriusi aliacaliditas panialis, cumficminor&ri.mif. 
fior cdhditatc umphciter lufinita, potcfl inicndi vctfus ftipctius ; (omnis enimmtenfio eft 

aften- 



C A p. I. 'De Caufa T>ei. CoroU. pars ^o. ni 

A afcenfus) noneftcrgoinfinitafimpliciter intcnfiuevcrfiis fuperius,ficutpncccdcntiadocue- 
runt. Adhuc autem fit D calidicas fimplicitcrinfinita,£ver6talispars ciusj /■autemreli- 
quapars eiufdem,&rcmitcaturZ)ad£i Ad quamlibet ctenim fuampanem, & ad omncm 
gtadum poccft remicci; tunc£noneftinfinuumfirapliciterverfusfuperius, quiaDciat fu- 
pra ipfum, & quia parsnon eft xqualis fuototi, & quia tunc D m nullo cuct remiilnm. 
£ quoque faabet proportionem finicam fimpliciccr in incenfione, ficut 6i. in aftione ad 
quamcunquealiam caliditatcm finitam fimpliciter, ficuc fijperius eft argutum. Prartcrta fi 
E hc finitumfecundumquidinintenfione.&feftfinitum fimpliciter, (quia cx omni parte 
tam fuperius quam mfcriijs) ex E & /■ nonconftituicurfimpliciter infinitum,(icut fiiperius 
cftoftenfum. Amplius autem pcr viam omnipocentia: , & fupereminentixfummxDd, fi 
Deus potcft faccre mfinicum numcrosc & ctiam mcenfiue, potcft facere aliquid femel habe- 
re, realicer,xquiualcnter, vclfupercmmenter omncsvirtuces, &quamlibet carum infinite, 

g fiueinfinitamfimpliciterintenfiue: Poteft crgo Deus facere vnum aliumDcum, imd& a- 
liosdeosmultos , contradecimamfcpcimam partcmhuius. Quomodo infupcr poceft cCTc 
aliquisDeus recens,6cnonnecc(Tecilefimplicitcr,nec.Tternus,contra primam Suppofitio- 
nem, ScofteQfioneraipfius^ Ideo forcafsisdicecurquodDcus nonpoceftfacere crcaturam, 
qua;ficexfencceflceiTe6c aEtcrna, quarenec Dcum. Scd etfi non pofsit lacere rrtaturam 
iftas virtutes fcu proprietatcs habere, faciat ipfam haberc omnes alias virtiites pofsibiles 
creaturxj&quamhbetfimpliciccr infinite. Etfit^vnahuiufmodi crcatura: Wergu eftper- 
fcdtifsimacreaturapofsibilis : conftatplane : fedquomodo^ adhucnoncft perk-LHonis in- 
finita: fimpUcitcr omniquaque ncc xqualis pcrfeftionis cum Dco fimplicKcr uifinito? eft 
ergovel finitxperfciaionisfimpliciteromnimodo, vcl infinitic fecundumquut tantiim, & 
fecundum quid finits : Eft ergo nedum minoris.vctLiin & in infinitum minori ■ perfjftionis, 
quamDcusfimplicitcrinfinitus. Alioquininhnitilfimpiiciteromnimodonoiicxccdcretinfi- 
nitum fecundum quid tantiim,8c fecundum quid finitu, nifi per rinitfi fimpiiciter omni mudo, 

C quodquisdubicaceflefalfum.ficutfuperiiismonftrabatur ; ^ergocftminonspcrtc;tionis,6c 
ininfinitiiminoris.quamDcus. PoteftcrgoDeusfacerc aliquid perfeftius -1; noncnimdc- 
ficicpofsibihtasreccptiuaexpartccrcaturx crcabilis, neq;pofsibi!itaseffcrtiuaexpauc i.rea- 
toris.peri^™ fuppofitionem.Sc^^mpjriem huius; potcftq; Deus faccrc aliam creaturam af- 
qualcmv^, &:terciam asqualem illis " amh.tbus, quarc&maiorem A; Noneftctgo A per- u j l 
fe.;tifsima creatura pofsibilis, cuius oppofitum dicebatur. Adhuc autcm ii Deiis poteft faccte 
aliquid infinitum numerose, & fimiliter incenliue, poteftfacere :iliquid oninipotens, ali- 
quam rcm omnipotentem fimpliciter fcuadiue , qux fiat, Sc fic A : A ergo, vcl eft ajque 
pocenscumDeo,vclnonxque,fedminus-, Non .Tque potcns ficut falfigraphusfortedicet j 
quomodonamquccreaturafuo .-equabiturcreatori ; Sciunt cnim Philolbphi , & Theologi 
noii ignorant, quddqujclibet crcatiira fadia .1 Deo, femper enendo dcpendet abco, tan- 

T\ quam a fuo neceflario conferuante ; quare6c fimiliter faciendo, ncc pcr fc fufhcit aiiquid 
agcre fine Deo, idcm fpccialiter coagente , imo & principaliter prat agentc : Quomodo er- 
go A cflendo vcl agcndo potcft Dco a^quari > Nec poteft quis dicerc, quod A fuppofita 
eius exiftentia, cft tam potens aliquid facctc ficut Dcus : Non cnim potcft per fc 6c cx lc (olo 
faccrealiquidficutDeus, licutfuperiusproximocltoftcnfum, Imb&ponropcrfaifanjpofi- 
tionem falligraphi.qubd Aiamfaftum pofrecperfe eflc&agerc, adhuc Deus cfTet potcn- 
tior,& ncdum parum potcDtior.vcrum etiam infinite: Conante namq; A quic^uam mouere, 
puta rocamauccoelum vnomotu , poffctDeus impcdire A, nemoueretomnino, fed vtrota 
ftaret immota,aut etiam moiucontrario voluerecur ; quod 5c pofTct fimiliter fnccre,connirea- 
tibus duobus A talibus,6c tribus,& quatuor &c ita dcinceps,quotcunq; volueris etiam infinitis. 
Quantiimcunqncnamquepoteftaliquacrcatura, autahqiisccrcatur.-Equotcunquc eti.im in- 
iinitx.poteft 6c Dcus, ficuc prima Suppofitio clarc monftrat. Sed vnum J pollctaliud limile 

P impedire 6f duo A poflent ncdum vnicum illud impedirc, veriim 8c mouere moru conir.irio 
rotam fuam, & fimili modo tria ad duo,6< quatuor ad tria,& ica dcinceps , etiam innumcra- 
bilis caliummulcitudopofletpcrmulritudinem.Tqiialem impcditiamotu, 6c pcr maiprcm 
pofrctillarotamotucontrariorotari. Sietiam /J cflcc arque potcns cum Deo , pofler impe- 
dire cum a mocu, 8cduo A poflcntmoucre mobilc Dei , piita rotam vcl coelum , contra 
inccntionem , voiuntatcm , & nifum Dei. Qiiarc 5< Deus impotens impcdibilis volunta- 
tis, 8cmifabilitermifer effet, contra primam Suppofitionem , 6c contra fepcimam , ofta- 
uam , 6c tcrtiam partcs huius. Crectut inluper B arqualc A omnino ; Sc C arquale A 6c 
B coniunftim. Quibufcunquc namque duobus, pra:fcrtim quibus aiiqua funt aut cffe 
poffunt maiora 8c cft afiqua virtus maior , potefl Deus omnipotcns de fua omnipotentia 

abfo- 



1 2 1 Thomie ^rady»arcimi L i b . i. 

abloluta facerevnumaequalc. Hisautemduobustnataliafuntmaiora.efleucpoffunt; etcft A 
nuncaaualiterDcusmaiorficutprxhabitaclareprobanr. Sit crgo C xquale A & B con- 
lundim, .-equaiisvidelicetpoieltatisiCigitureftarqualc A etB coniunftim. Eftergomaius 
iphsdiuilim. Ncutrumcrgoommpotensdici potefti Neutrum cnim corum potcflquan- 
tum C, necvnumomnipotcnspoicftaliominusefle, ficut necvnum firopliciier infinitum 
aliofimphciierinfinito. Siinlupcr C ellmaius A,cum A 6(Deusponanturarquales,C eft 
etiammaiusDco.maionspoientiaE&vigotisperfcptimamquintiEuciidispnEmifllim.quod 
pnma Suppofitio nonpcimitit, iicfiam C fitmaiusDeo,Deusnoncftomnipotcns,et po- 
tcitixfimpiicitcr infiniiiCj contra piimam Suppofitionem , feptimam partem&quartam. 
Adliucautcmfi A fitomnipoiens,&xquc poienscum Deo, poteft faccre quicquid Dcus: 
PoteftergoleipfumannihilarcdKitcrumrecrearei hocenimpotcftDeus, vrpatetpcr 33 & 
34. partcs, & oftenfiones earum, potcftquc A ficereomnia qua: ad rcrum omnium produdi- 
oncm^conferuationcm, &regimeii requinintur. Non ergo neceflario rcquiritur Deus ad B 
hasc & huiufmodi lacienda ; qnomodo crgo per ifta probatur Philofophice Dcum eflc! Am- 
pliusautcmquomodopotcft A diciomnipotcns,&(.TquepoicnscumDco, cumDeusom- 
nipotcnspofsit ipfumdcftrucreperprxmilfa, & quiaalias non clTet omnipotcns: A vcro 
non potcft deftrucre fortem Dcum , ficut prima Suppofiiio , fexta pars, & Teptima lucidc ma- 
nifeftant. Siautcm dicaturinprimisquod A cft minuspotei)squamDcus,tuncnoneftom- 
nipotensperprjcmifni: Sietiam A litminusDeo, poirctcflcahqua vittusmaior, quod fi 
pcnaturnoneftomnipoieiis, feddificicnsin vinuterefpeftuilhus : illaquoque virtuspoflet 
irnpedire h nemoueret,im6&moneteluummobileconira ipfum. Amplius autem li per 
poffibileabfoluieponaturvnaalia virtns a;qualis A, illa poicft impedire A quantnmcunq; 
conetur, ne moucat,6c duo, non tantummodo impedirc , (ed &mouere fuum mobiie conira 
ipfum; A ergo nequ.iquam omnipoiens led impoicns repuiandum , quod & per rationcs 
pixmilfas poteft perfpicuc dcmonftrari. Necpoteft falftgraphus proteruire dicendo.quod A p 
virtunomnipotentinonpoteftficnaliquaalia virius£Equalis,quiaiunc Dfus non cflctom- 
nipotens, potcftq; Deusomnipotensdeftruere A, &iplodeftru£lofacere B viruiiem .rqua- 
lem A. QuareA: potuit A manente,6t A & B pariicrconleruare, cumfit plcne ommpo- 
tcnsomniquaque. Adhucautemvtin pautioribus, imoin vnavirtutemagisapp,ireati fiiA 
cteaturahabensvnam tantum poteniiam aftiuam, putamotiuam localiter infinicam fimpli- 
ciieriiHcnfiuc : Vclergo A cft zqualis Deoinpotentiailla velminor; non iqu.ilis, quod 
poteft demonftrari vt lupra, nec minorcum fit in illa fpccie fimpliciter infiniium , & vnum 
infini:um fimplicitrr non poteft eflc minus alio fimplicitcr infiniio. Si etiam A fit minus Deo, 
pofletficrialiqua vittus maior A ciufdem (pcciei, pofletque A augcri ad squalitaiem il- 
lius, vel ciira vcl vltra, pofleique Deus facere aliam crcaturam acqualem A in cadem fpccic,5c 
tertiamTqualcmambabuscouiunilim,quare6cmaiortm A &c. ficutfupra. Noneft ergo 
A huiufmodipoientiTfimplicitcrinfinitx, (edfinita:fimpliciteromnimodo,ficutprfhabira j) 
fAd hoc docuerunt.cuius oppofitum ponebatur. 1 Adhucautcm 6chuiufmodi multi muliipliciicr la- 
tagiini rerpondcre,quidemnamq;non verecundantur negarc, Omnetotum efle maiusfiia 
partc, ncq;concedcrctotumefleacqualefuf partiivt fi A fit lotamultitudoinfinita ommum 
animanim, B vcro vnacarum , C autemtotarclidua multitudo, dicunt quod A non cft 
roaior C lcda:qualis,quod&:dicunr, ficut &habenineccflariodicere confequcnter.dequi- 
buflibet duobusquantisinfinitisadinuicem comparaiis. Sed nonne Euclides 1. elemento- 
rum f loriim fipponit iftud principium tanquam per (e notum cuilibet, Omne touim eft ma- 
iusfu.i partcqiiod dcparrcquantiratiuainielligit,quod ^(omncs Mathcmatici aiqiie natu- 
ralesPhi ofophiconcorditerprofiteniur ? cui 6c videturciiiuflibct animus (ponic noiis ler- 
minis conleiuirc ; quod & vidctur clarere ex fignificaiionibus tcrminorum. Nonne illud eft 
m Jius aiio, quod continet illud 6c amplius, feualiud qtiantum vhra vel extra ? cuiiis animus 
coniratiicit ? cuiuluc animusnon fic dicit ? quarc 6c forte ficut dicit Alacen in perfpcitiua p 
fiia, illudfamolum principiumpcf talem cognokitur (yllogilmum. Omnecontinensaliud 
& ampluis cft magis ilio, Omne totiim continet partcm fuam 6c amplius ; omne ergo toium 
cft maiu'! (ua parte. Sed quia notis icrminis pr.xmifla; 6c confecutio ftarim fiint norar, non 
percipi urforfitan talislyllogizatioaut dilcurfus; 6cideoreputaturconciufio pnncipiiim pcr 
fcnorum. Nonnc& muliitudoqua:cunqueputaomnium animarum , additis (cmper vnita- 
tibusau<:'rpfntafur,lictit6cfubrra(flisminuiiiir, pracfctiim fi addaiuralia miiltitudo i:.fiiiita 
a-qMaii« priori, anretiamlubtraiiatur? Qniscnimignotatduplaiioncm&idimi Iiationem du- 
pium V <limi>Iuim ibi e(fe, ficut definitloncs eorum noris terminis cuilibei pcr fr norc, cnilihct 
claremonftrant;cuius(enfusdifleutit? cuius conlcicntianoncon(cntit? totaignur niultitu- 

do 



Cap.i. T>e Caufa 'Dei, (^oroll. pan ^o. 155 

A do omnium animarum fimplidtct eft dupla ad totam multitudinem omntum animarum 
mafculorum, & fimiliter ad totam muititudinem animarum omnium foemmarum, cum vtra* 
gue harum fit mfinita ; quarc Sc xqualis altcri pcr prajmifla. Quis ctiam rogo non potius fu- 
gcretfuppliciumduratnrumcxhocnuncvfqucin facculum, quam fupplicmmpoftmillcan- 
nos, aut plures quotlibct mchoandum, fit poft continue vcl difcontinuc, quantum volueris s- 
lernalitcrdnraturum. Secundum iflamquoqucfententiaminfenfatam, A poena.-etcrnacon- 
tinua, ScBcius medictas intcnfiua eflent xqualcs omnino: Viraquc namque cft infniu, Mintenfiua, 
quod & poteft oftendi a fimili, 8c i fimilitudine proportionum hnc modoi Ponatur C. vnum 
corpus infinitumfecundum quid iqualis grofsitici per totum,& D cius medicras ique lont^a 
cum toto, vel aliud corpus omnino feparatum a C, a^que longumcum C^ Icd in duplo minus 
profundumfcufpiflumpertotum. SicutigiturAadB,itaCadDifed Ceft squaleD.ficut 

vidcturrefponfionemfatcri,&quiafecundumpr^mifla,cuicunquemenfurarfinir;cipiiusC, 

B putapcdifolido.fiuccubo, corrcfpondct arqualitcr mcnfura .Tqualisomninoipfius D,&e 
conrra; &quantumcunquclocumpotcft C rcplerc, potcfticDfine additione, rarefaftione, 
autaugmentationcquacunquc,8c ccentra. C ergo& D funtomninoarqualia: quare&A 
& B proptcr proportionalitatcm ipforum prf di£tam. Nonnc &c ficut hoc lignum finitum 
fimplicitcradmcdietatem fuam, fic&C ad fuam,putaad D, & econtra? Si igitur C 6c 
D funt omnino atqualia, Sc hoc lignum finitum, U fua mcdietas fimiliter funt ajqualc;. Vel fi 
hoclignum tinitum eft duplum ad fiiam medictatcm,& C ad fuam. Nccpoteft quis dicere D 
non cflc medictatcm C j cft cnim pars C : Conftat, & falfigraphus confitctur. Sed qualis pars 
& quota nifi nicdictas, quod & dcfinitio mcdietatis oftcndit: C namquc cum vna alia tali par- 
texqualiomninoconftituitintcgreilludtotum. Amplius autem fit A vnum corpus grauc, 
infinitf grauitatisfimplici:eriotcnfiuc, fedfinitf quantitatisfimpliciterextcnfiue, puta ped.i- 
hs ; B vero confimilis grauitatis, fcd fubdupla: quantitatis, & fecundum (apientiam iftam no- 

C uam,A&Bfuntarqualisgraui[atis,omninoque a:qualiterpondcrant & inclinant. Quodta- 
mcn vt m.i.gis apparcat, ponatur vltcrius, quod C fit vnum corpus grauc vniiormis grauitatis, 
& tinitf fimplicitcrintenfiue; infinitf tamcn quantitatis fecundum quid, non fimpjiciiei ex» 
tenfiue. A igiturcft iqualeC, iqualis fciIicetgrauitatis,ficutpra:ccdcntiaclaremonftranti 
quod & potcft facilitcr dcmonftrari : A namquc ;rquatur in grauitarcalicui corpon vnitormis 
grauitatis & finitf fimpliciter intcnfiue,& inhnitf quantitatis fecundum quid , vel fimplicitcr 
cxtenfiuci &quodlibcttaIecorpuscftacquaIeC, grauitatis videlicct arqualiterpondeiantis, 
itcutfuperiusmonftrabatur, ficuti&iftarefponfiohabet dicereconiequenter. Si enim ficut 
dicitiftarcfponfio,pars infinitacorporisinfiniticftiqualis fimpliciter fuo toti, cft&cadcm 
ratione xqualis cuilibet infinito ; & quodlibet infinitum fecundum quid vel fimpliciterjarqua- 
le cuilibet fecundum quid,vcl fimplicitcr infinito. A igitur cft aequale C,;cqualiierponderans, 
xque grauc, 6c B Cmiliter fimiii ratione : A crgo & B funt xqualia illo modo. Siciit infupct C 

D ad fuam mcdictatem, qua: fit D. ita A ad B : fed fecundum prfmifla C cft sequ.nlc D, qtiaie & 
A B. Vclfic, ficut AadC, itaBadD;quare&permutatim,ficut A ad B , itaCadD:fed 
A cft duplum ad B ,crgo & C ad D, quod rcfponlio ifta negat : aut fi C fit arquak D, & A B; 
DiciteiiimdecimalextaquintiElemcntorum Euclidis; Si fuerint quatuor quantitatespro- 
portionalcs, pcrmutatim quoquc proportionales crunt. Si quis vero conceflcrir, quod A eft 
xqualc B, grauitatis vidclicct arqualitcr pondcrantis.per xquilibrf xquum iudicium conuin- 
cetur, Ccut fuperiustangebatur. ItcmfiAScBfint arqualis grauitatis arqualitcr pondcrantis 
omnino,cumfinta:qu3lisgrauitatisintenfiuc,Iunt & arqualis grauitatis fimilircr cxtcnfiue: 
In maiore namquc corporc huiufmodi maior virtus. Eadcm infuper ratione,B cft cquale du- 
pload A,& qiuidruploj&corpori talifimpliciterinfinito. Adhuc autcmftantibusaliysficut 
prius, fitDcorpus graucquantitatisfqualiscum C, fed grauitatis fubduplf intenliue-,& fc- 
qutturcxprfmifsisquodC & Dfuntequaliamododifto: Aetiamcftequale vtrique , quod 

£ intelleftisprioribusfaciliccrdemonftratur. Scd fi C,& D funt cque graiiia fimplicitfr,& 
funt fqualia cxicnfiue, funt & ^que grauia intenfiuc. Sccundum hoc quoque quantum- 
cunquc C intendcrctur vlterius etiam infinite, Dmancntcvt pnus , fcmpct arqualitcrgra- 
uia, fqualiter ponderantia pcrmanerent; quarc nec C ficrct maius grauc quam ante. 
Cuius infupcriufteftatcraeiudicium tantas naiurae iniurias toleraret? Amplius autcm po- 
natur A vna multitudo innumcralis animarum iqualium in virtutc, in fortitudine, & 
vigore,& B alia acqualisomnino,& omnino diftinifta ab illa.Si igitur ponaturyquilibra afquc 
diftantcr horizonti , & A cx vna panc,& B exaLa, trahensaut pcllens.viraquequantum 
poteft ,non fietnutus,fed ftabunt omnia ficui piiiis. Si veroad Aaddaturalia fimiiismul- 
titudOi&fiatCmulcitudoconftiiutaexiliis, ad B autcinnihilj trahatquc C velpeilat ex 

M vna 



»54- 



Thoma^Bmdypardim L i b. i» 



vnaparte, &:Bex3lteraquantumpofrunt , adhucflabita:quilibraacqualitcr{icutprius} C A 
namquefecuDdurnhancrefponfioncmcflzquale A, quare&B,etfiadhucadA ficCad- 
datrralia fimilis multitudo , vel quotcunquc volucris, totamultitudo compofita arqua- 
blturfemper Bmfortitudine&virtute. Quamobrem fimiliier etfi fingula: vnitatcs A fin- 
guiianima; intendanturinpotentia&vigorc adduplura & ad quadriiplum, etiamin infi- 
nltum, raancnteBperomniaficutprius, Afemper eritiqualisBomnino, squalis videli- 
cCtpotcftatis. Scdcuiusa:quilibra:acquitashocnondamnatJ Sccundum hocquoquc Anon 
crefcerct,nec poflet crcfccre m virtutc,per quantamlibct appoficioncm virtutis cxtenfiuc vel 
intenfiue velvtroq;modoconiunilim. Sedcuiusanimusifludcapit?cuiusanimusita lapit» 
A namque cft fiuitjc nnilmudmis fccundum quid , 6cfinita: potcntis intcnfiue,ncc potentix 
2qualiscumDco,ficutpnmafuppofitioclaremonflrac. Eft crgo abfolute pofsibile Aau- 
gcriinpotentia&virtu:u.6cDcus hocpoteff, ficut prima fuppofitio & pars feptima clarc 
monflrant. Quisenmiprx(umfentdicerc,quodDcusomnipotensnon pofsit augerc crca- B 
turam.quxnoncftfimpliciter infinita ,ncc habet totam pcrfcftionem capacitatis fui natu- 
rxiimdquantamhabet.cantacarct, <kitcrumtanta,infinities quoquc tanta- Adhucau- 
tem&fccundumiflamf£ntentiamiufenfibiieminfcnf.itam, c6mfeciindum pr.TmifTa fcicn- 
tiaDci fit infinita fimpliciteri &fiverc vclimaginariedctrahcretur ab ea aliqua fcicntia fi- 
nita vci infinitaquam haber,piita aliquorum vel omniutn theorcmatum geometrix, noneflec 
minor qu.im prius , nec ipfe minus (ciens quam prius. Eodem modo de eius potentia infini- 
ta , li dctraheretur abea aliqua potcftas finita , vel eciam iDfinita , putafciendi geometricalia, 
vel creandi, .idhuc maneret xque potcns & omnipotcns ficut prius; 6c ua dc pcrfcilionccius 
quacunquefcorfim,&:deomnibus pariter , fi fubtrahcretur ab eis quantumhbet fcmper ma- 
nerct .-Equc h (^umme perfeftus vt prius , ita quod nihil perfertius effcpofTct. quomodo er- 
go 6c quarc fupctliuitatcm tantam habct in omni cius virtutc , 8c in virtutibus vniucrfis con- 
tra tcrtiamparccmhums? Si quisautem proteruiat circa Deum, ponatur fecundum hanc C 
pOfitionem vcrepcromnipotcnci.imDeivelimagtnarie, aliquid aliudfcirc omnia qu:e fcit 
Dcus , gcomctncis tanium exceptis , v et poffe oninia qua: potefl Dcu s, crcatione excepta,aut 
habcrc omneni pcrfedioncm quam Deus.vna excepta , &crit zquc fciens , a:que potens , & 
sque perf:(SumcumDeo,cum parsquarlibet infinitafita:qualis cuilibct fuo toti,quare&. 
cuilibct infinito fccundum quid vel fimplicitcr.Imo &c fi aliqua res ponatur infinita fimplici- 
ter , vel et iam fecundum quid, in perfc£tione vnica feu virtutc , ficut illa multitudo innumcra- 
bilisanimatum , aut vnaanimaomnibusillis.Tqualiserit perfcftionisarqualis firaplicitcr,6c 
virtutiscumDco, quodfacinustam blafphemumpnmafuppofitio,&partes fequentcsnon 
finunt , fcd cuidcntcr rcdarguunt , 6c rcfcUunt , ficut prxmiffa pcr viam omnipotentli Dei 
perfpicuc dcmonflrabant. [ Robcrtus quoque Lmcolnienfis, GroHe tefte , fubtilis ingcni j & 
profundiinquodam traflratufuoinluce incipicntc (primamformam corponilemluccmeflre 
atbitror) offenditomncsproportioncsinterfinitaiepertas, interinfinita fimiliter rcpcriri.- D 
Totanamqucmultitudo omnium binariorum, vtdoccc.eft duplaad lotam multitudincm 
omnium quatcrnariorum , & tota multitudo omnium feptimanorum quadrupla ad tota mul- 
titudincmomniummcnfium,5cfimiliccrinfimilibus vniuerfis : quod verum efTc videcur, 
fuppofito fccundum opinioncm communcm .quodaftufitmultitudo talium infinicarum.] 
,j Prxccr h.TC autcm ifta falfigraphia, ccfi impofsibili iftodato , " 4//^«4/rationcs prarmifl^as pof 

fccvccunqucdcfinire;admultascamenncc verenecapparentcrfufHcicrefpondere,ficutcon- 
fidcrarevoleiuibusfacileeftvidere. Scio quodmultx alix refponfiuncul^, & multi obic- 
v>iunciila:,im6&: mulcarobieftiones mulcumprobabilcs func pofsibilesinhacpartc,(edfe. 
ftinans ad alia , alijs abundantioribus otio , vclalij tcmpori has relinquo. Harcigiturper 
Viam infinuicontra Ariftotclem Sc Algazclcm hac vice fufficiat protulifre. 

Ampliusauccmfccundiim Philofophiam cuam Ariftocclcs, quomodopoteftpofsibilc 
cfTc, cftc.Tternumantcrius? Mundus autcmcft pof!,ibiIecflc, ficiit i7',parsoftcndit: Phi- [: 
lofbphia namquctuapiane tcftatur,6canimus luimanusquafi namraliter acquiefcit,quod 
omne pofsibilc cife , ficut non exiftic fufiicicntcreA fc , fcd concinuc dependetabalio , ipfum 
caufaliter confcruantc, fic & cotaliter produccnce. Aliqui tamcn putant, quod etfi Mundus 
fitnouusjcffctpofsibileabfolutcfincaliqua repugn.intia formali inciufa, ipfumfuifrc&cire 
ztcrnum a Dco , ficut veftigium artcrnum a pcde xtcrno , in puluere co.Ttcrno , 6c ficu t ima- 
giiicm xternam a facic jccerna in fpeculo coarterno : Quod fi cft vcrum, tocum depcndebat a 
voiuncacediuina. Ncquemundumcftenouum , ncqucTtcrnumeft ncccflarium abfbiutc, 
nequc dcmonftrabilc propterquid & i priori \ ficut ncc Dcum voluifle xcernaliter hoc vci 
illuJ, ficiit hce voluntatis diuina: adcflcitusextrinfccos, cftaliquacaufaneccflariaantece- 

dens. 



Cap.i. T)e CaiifaT>eL QoroU. pars^o. 1^5 

A dcas,ficutoftcnfio 33*&: 34* paruumoftendebat. Quapropter& fiilludprius didumfit 
verutn, limili modode hac animajautaJiacreatura.licecfitnoua.Doncfttamenneceflariura 
abfolut^ quod fit noua.fed pofsibile abfalutd quod fit stcma.Neqj eius nouitas, ncqi zterni- 
tas poteft dcmonftrari fimpliciter i. priori. Vtrumqi namq; pendebat a voluntate diuina,cu- 
ius d6 eft caula prscedens neccflaria abiblute.nec ipfa cft acccffana abfolute, fed libera liber» 
latcappofitaincautando. Acccdeigitur Ariftotelcs,6cdemonftra mihi demonftrationc nc- 
ceflanaabfolute,hancanima,aiiamue rem talem,non cffcartcrnafed nouam; &ego dcmon- 
ftrabo tibi fimiliter mundum non efleztcrnum fed nouum. Verum fi demonftrarc voluens, 
cauc ne fumpferis aliquod verum & neccflariu peraccidcns demonftrando.-.^ut fi tu talia tibi 
fumas, pcrmitte mc fumerc mihi fimilia, & cgo dcraonftrabo fimiliter mundii non ciTc xkv 
numfednouum. Amphiis autcm pofsibiiitas crcationis 6c incoeptionis mundi fuperiuscft 
oftenfi. OmnesquoqiGcntcs, Hebrxi,Gra:ci,Latini,&Barbari;omnesProphetx,omnes 

3 Theologi, & Poet2,6{ omnes Philofophi ante Ariftotclcm,affirmabant concorditcr mundu 
habuifle prindpm temporalc. Quod 6c omncslcges,4c k£ts paritcr confitentur, ficut quam- 
plurcsfamofxhiftorix.etiamhbrituiperipicucconteftantur. Nonnc Hermcs, qui etiam tc 
Ariftotele atteltantc, Pater Pbilofophorum meruit appcUari, tradit mundura&homincmfu- 
iflecreatumaDco, &habuiffeprincipiumtcmporale? Nonnedc verbo.-cterno2. ficait, In 
creatore fucruntomnia aDtcqiiamcrcafletomnia:Etinfra3.CoeU6c ipfiusanims, 6com- 
niumquxmundoinfunt, ipfeguberoatorcft.quicftcffeftorDeus. Afupradidlis cnimom- 
nibus quoruniidem gubernacorDeus, frequentatiofcrturinfluens per mundum , Sc pcra- 
nimam omnium gencrum, & omnium fpecierum perrcrumnaturam: Mundus autcmprs- 
paratus eft a Dco receptaculum omniforrtjium fpccierum. Et 6. Horao in naturam Dei tian- 
fit,quafiipfcfirDeus, homodimonumgenusnouit, vtpotc quicum eifilem ic ormmcffc 
cognofcit. Et ii.Eft,inquit,ratioplurimis incredibilis , intcgra autcm 8c vcra percipienda 

£ fandionbusmcmibus.itaquchinccxordiar. AeternitatisDominuseftDcusprimus, fecun- 
duscft.Mundus, Homo cfitettius;effe£tormundiDcus,&eorum, quacinfunt,omnium fi- 
raul, cunfta gubcrnando cum hominc ipfum gubcrnatorcm compofuit ipfb gubcrnatorc 
compofiti, quod cotum fufcipiens homo,curam propriam diligentia: fua: efHat, vt fic 6c ipfc, 
6cmundus vterque ordinamentofibi, vtexhocomnisdiuina compofitionemundus^Gra:cc 
reiVus «>.< diftus eflevidcatur. Isnouitfc,nouit6cmundum,(cilicet vtmemineritquidpar- 
tibusconueniat fuis, qua: fibi vtenda,6c quibus fibi inferuicndum ficrecognofcat, grates lau- 
defque maximas agens Deo, eius imagiocm vcncrans non ignarus (eetiameffe lecundum 
imaginem Dei ; cuiusfuntimagincs dua:, Mundus, & Homo. Etinfra ij.loquensdeMun- 
do 6c rebus mundanis ; Non crant, inquit, quando non erant» fcd in eo iam cunc erant, vndc 
na(ci habuerunt. Eti^. Deuspater6cDominuspoft deos.homincscffecit, quibus & dicit 
multa fimilia multis locis- Qui Sc in Alchymia fua, quam Galienus, vt dicit.Ancrum Hcrmc- 

D tis,ingrediens,intabulaSmatagdina intermanusciusfcnpcaminuenit, licdicit: Omncsres 
ab vno fuerunt, raedicatione vnius, & fiierunt natx rcsomnes ab hac re vna aptatione. Et in- 
fra, Hsc eft totius forticudinis fotcicudo fonis, quia vincet omnem rem fubtilcm , omnera- 
que rcm folidampcnctrabitjficuchicraunduscreacuscft. QuicciamdeMundo&' Coelor, 
pra:titulaco dc rcrura prindpi/s, ita fcribit; Abxtcrnitatc terapus initians, in a:ternitatis 
rcfoluitur greraium longiore circuitu fatigatum. Nonnc hoc tradit exprcfse tempus ha- 
buiffe principium, Sc finera fimifiter habitarum? quarc6c infra^. Sicut, inquit, adcen- 
trumcirculus, fic ad actcrnitatcmconfiftitMunduscemporarius. Et infra codem, Motus, 
inquit,rorundusquo firmamentum mouctur, fcmperin vnoloco cft, ab cahora, qua diui- 
na: mcntisrationeformaturafuit: Etfupracodera, Nonfuit iftagcnituraMundi, necmiin- 
duscertum dicrnhabuit ortus fui, nccaliquis eodic intcrfuit, quo mundus diuinx men- 
tis racionc formatus fuit , nec eo vfquc intcntio fragilitatis humanse fc potuit cxtendcrc, 

E necoriginemraundi rarioncfaciii condperc, vcl cxplicare; pnfertim cuni trecentum an- 
norum maiorapocataftafis.pcr hypyrofim,vclcataclyfimfiat. Quantainfuper curbaPhilo- 
lbphorumpofteriorum,quamcelcbris,qiiam pra:clara hancPactis corum fcntentiara con- 
corditerproficctur, curba Philofophorum oftendit. Nonne & Sacerdoces Aegypcij penes 
quos vtdiciturin 1°. PrologoinTim^.eft prxdpuamcmoriavecuftacum, nacalem mundi, 
Solc pofico in Leone incer tcrtio Calcndas Augufli 6c vndccimo indicarunt, ficut Solinus de 
mirabilibus Mundiy. agens dc Aegypto, 6crcbusipfius rccitatmanifefte; NonncMagi- 
fter tuus Plato affirmat Mundum, rcs mundanas, Angelum 6c homincmhabuiffcprinci- 
pium tcmporale, Gcut liber fuus qui Timxus vocatur, pluribus docet , quod 6c libri tui ficpius 
mcmorantur ? Nonnc Anaxagoras, nonnc Piilagoras , nonnc Empcdocles, nonne Dcmo- 

M z critus. 



i^ 6 Thoma ^rAdi^ardini L i b . i. 

critus, nonncParmenidcs.&Mcliffiis, & vtpluresbrcuitcrnominetn,nonneomnesPatres A 
rai, omncs Phiiofophi, Prophctsc , Thcologi , &Poeia:,antetcmpustuumaffirmabuntcon- 
corditer mundum habuiffe principium tcmporalc, ficut antiquf teftanturhiftori^, &hbri 
tuinaturaies &MctaphyficalesnoD tacentJ Nonne&tuipfe i.deCoelo & Mundo 102. 
inquirensvtrummundus fit ingenitusautgcniius, hocteftaris ficdicens i Gcnitum quidem 
igitur omncs cflc dicunt, & in tranflationc quam habct Auerroes , omncs antiqui conueniunt 
cjuodccelumeftgcneratum; fuper quod filius tuusaccultor dcuotus Auerroes , Omnes, 
inquit, conucniunt in hocquod Coelumeftgcncratum ,&nu]lusanteipfum,fci]icet Arifto- 
te]em,dixit,qu6d Coelumnoncftgeneratum. Qui&lupraeodem, Commcnt. 32. dicit te 
fuiireprimumexPhilofophisGrjccisdicentem, quod Coelum cfletingcncrabilc. Quarefic 
Auguftinus 8. dc Ciuit. Dei 1 2. loqucns dc materiaifta dicit, quod Ariftotelesmultos difci- 
pulosin fuamhitcfin congrcgauit. Cur crgo alTertione tui folius tcmeraria nonobftante, 
nonita confhntertcnendum? curnonita confidentercrcdcndum? curnon ita fiducialiter B 
fentiendum? quomodotaliactantjefamofitatituprimus&ifolusAriftotelesprsfumferasob- 
garrire ? quomodo tot gentibus, Imguis, & populis, tot & tam claiis patnbus , & Prophetis, 
tot Theologis & P oetis, & tantis ac cam famofis Philofophis , tu primus & folus audebas in- 
ciperc rebellare ! qua temeritatc, qua ca:citate, qua audacia, qua demcntia cu primus & folus 
iftud faccrc pt.-c(umcbas ? maxime in tam digna matetia , in tam magna fententia , ad cogni- 
tionem 6c vencrationcm Dci, 8c adRcligionemomniumhominum pertinentc ? prxfcrtim 
cum nuUam cogcntem , imo vix fophiflicam afFcras rationcm. Fortior cnim tuarum irratio- 
nalium rationum vix vcl apparentia: tcnuis vmbram habet, ficut circa 34. partem ilicrat de- 
monftratum: Plurimx veroargutiarumtuarumquas facis coiura Magiftrum tuum Plato- 
ncm & alios, 8° Phyf^ i . & 2 . dc Coelo & Mundo, & alibi, luiUnm habcnt imnginem nut vm- 
bram quidem tcnuem tanonis,ficut nullus ignorat.qui vixlimen Logica:,aut Phiiofbphia: in- 
trauit,autqui vclparuamhabetlogicamnaturalem. Quarenec dignumexiftimoiplas rcci- p 
t.ucautfoliicrcdiligcntcr. Omnesenim pcnequividcntcasvelaudiunt, (ciuntipfasratio- 
nabilitcrimpugnare, nullusrationabiliterdefenfare, nifi forte vix contra modum ponendi 
Platonis,autnlteriusa]icuius. Sedcontraremipfam, &modumponcndi Hcrmctes, Pro- 
phctarum,&Chriftianorum,nullusfcitipfasexiliterco]orare, ficut33.& 34. partcs docent. 
Sedquaravahda:rationes,quamirrefragabiles,quaminfbIubilcs,quam cogentes,qu4mvi- 
olcntx , quam clars , qu.im ccrtx requirercnturad talem ac tantam famofitatem immutan- 
dam,eucrtendam,&: acordibusomniumvclplurium , maxime autcm fapientum, eucUen- 
dam , iuxtn prarmiffa dc famofitatc circa 3 3 . partem huius , prajfcrtim cum antiqua fenten- 
tiatribuatDcomaioremhonorem, &c Rehgionem hominibus ampliorem? Vndc videtur 
mihi pro rcgula gcnerali fcu maxima obferuandum, quod inter pares fcntcntias , honorabi- 
liorDeo,famofior,rc]igiofior,&Fauorabiliorhominibus,fempervincat, Vc autcm quod 
dico magis appareat, pono omnes homines, populos, nationcs, omnem legcm, fedam, feu li- jj 
dem;omnesProphetas, Poetas , omnes Philofophos prarteritos & prarfcntcs vfqucnunc 
concorditertenuiflcietomncspra:fentesPilofophos,&vulgarcsetiaminprffentitcncrecon- 
corditer & conftancer Mundum fuifTe creatum a Dco. Et quod Ariftotelcs line munere Pro- 
phctifjaut miraculo euidenti.cum fblis argutijs fuis contrariis,nunc vcnirct contrariij proba- 
tunis ; quid aut qunntum cfficeret ! quibus Philofbphis vi argumenti concluderet ? quot Phi- 
lofbphorumviargumcntiadhacrefinfuamperucrtcrct? Nullosputo,imb magis exiftimo, 
qubd iplis fcipfum ridiculum exhiberct,diccntibus, Hiccine Ariltotclcsille magnus, ille anti- 
quus, iUe fhmofus ? quomodo parua fallacia fallitur ? quomodo fbphifmnte puerili illudi- 
tur ? quomodo filo tcnui illigatur ? et prasftigio debili excxcatur ? quomodo dcfipit , & infa- 
nic; NonncideomultipoftctioresPhilo(bphituasargutiasdcriferunt, &fc(ftam tuamPcri- 
pateticam,&tcfimuleius Auiorcm vnanimitcrconteraferunt, ncc fc vocari Pcripateticos, 
fed Acadcmicos,imbPIntonicospotiusmalucrunt? Vnde Auguftinus 8. de Ciuit. Dei 12. ,. 
Idcoinquit, Platonicospotifsimum clcgi, quoniamdevnoDco qui fccic Ccclum ,&ccrram 
qu.Tntomcliusfcnferunt,tantoc.'Etcrisg!oriofiorcs, &illuftriores habcntur, in tantum ali/s 
prilati iudicio poflcriorcm, vt cum Ariftotcles Platonis difcipulus vir cxcellcntis ingenij , & 
cloquio Platoni quidcm impar , fcd multos facile fupcrans (ertam Peripateticam condidiflct, 
quoddcambulniis clilputareconfucuerat , plurimofquedifcipulos prxclarn fima exccllens, 
viuoadhucpr.Tccptorcin fiiamha:refimcongregnflct; poftmortcm vcrb Platonis Spcnlip- 
pus fororis cius filius, & Xcnocratcs dileftus cius difcipulus , in fcholam ciiis qua: Acadcmi.i 
vocabatur,cidem fucccflKTcntjatq; ab hoc 8.;ipfi &corum fucccflbres Academici nppellaren- 
tur. Recentiorcs tamcn Pliilofophinobhfsimi, quibusPlatofcdandus placuit, nolucriint 

fcdici 



C A p. r. T>e caufa Vei. (^oroil.pars ^o. 1 2 y 

A fcdiciPcripatericGo.autAcademicos.fcdPIatonicos, cxquibusfunt valde nobilitati Grici, 
Plotinus.latnblichus.Porphynus. In vtraqueautem lingua,id eft, Grjcca, &Latina,Apu- 
lcius Ater extitit Platonicus nobdis. Nonne Sc Calcidius Platonicus in fuo Commcntario fu- 
pcrTima:umPlatonis, inlultationes tuas in doiflorcm tuum Platonem reprimit.dcfpicit.^c 
dcridct = vbi fuper partcm fccundam, dc le Sc tuis fautonbus ita fcribit ; Hicfuo quodam mo- 
rc, plcni pcrfcitiquc dogmatis elefto, quid vifum lit, citera faftidiofi incuria ncojigit. Et in- 
frai His tam plcne, tamque diligentcrclaboratis fcilicct a Pl3tone,iuniores PhiIolophi,vt non 
optimi hxrcdes, paternum ccnfum in fnifta difsipaiites, perfeftamque atque vbcrem fenten- 
tiam.in mutilas opiniunculas c^ciderunt. Nonnc & ille magnus Ptolomxus in lccundo pro- 
log.Almagefliallegatfolennitertc, Ariftotcles, 6( in qiiibufdam reftediftis telcquitur& 
commcndat: Iniftaautemmatcriancquaquamtefeqiutur.lcdplanilsime contradicit. Dicic 
cnim, quodfcientiaaftrorumafsimilathominem Cieatorifuo: &c addit; Nosautemlabo- 
B ramusvtaliqua duccntia in amorem fcientix fcmpiternorum mancntium , vfqucadtermi- 
num qucmeorum condicor cis impofuit , in fcquentibus huius hbri noftii addamus. Qui & 3. 
Almagefti, i inquirens quantitatem anni lolaris ; Videmus, inquit, conucniens eire, vt limus 
contcntiquantitateeiusquodpofsibilecrt nobisaddcre,fcihcctlongitudincmtcmporisquod 
eftinterconrimilitudines,6cconliderationesanni,inreiioliitionibuspropinqui[emporis. In- 
quifitio vcro tempotis totiiis, aut temporis eiongatide longinquionbiis tcmponbusconri- 
deradonumpertcmpuslongum multiplicitcr, dicimus,qu6d noneftcx amorcfcientia;, nec 
e.xamorevetitatis, 8.:quodeftilludtcmpustotum, nifi totum tempus .1 crcatione mundic- 
lapfum ? Quis cnim totum tempus li ponatur .Ttcrnum reiiolueret inquirendo.aut inquircrcc 
rcuolucndo ; Albumazar quoquepoftcnor Ptolom.xo, non tc, fed ipfum fecutus 3 . maions 
Introduflorij.diffcrentiafccundaiic .ait; Sol per participationcm planeiarum ci,eft caula 
temperamenticlemcntorum,&:n.aturarum,& compofjnonis indiuidiiorum clemcntorum, 
C perhocquodpofuiteisCrcatoromnipotcnsdcfortitudinenaturah. jcJ quoddiximus.hoc 
cft, qucmadmodum pofuitignicombuftionemper fuam naturam, &: fimiliterpoluit lumi- 
narcdiurnum, idcft, folcm,caufamluminisdieiatquccalotis vniucr.^^ihs quicftinhocmun- 
do:Etinfra,fiSolad circulumfi.\arumftcllarumalccnderct,elementa, & (imilitcr clcmcn- 
tatadcftrucrcnturi fivero ad circulum Lun.T defcenderet, fimili modo dcftrucrcntur, eo 
quodinlongitudinecius,vel proximitatc fiat dcftruaio Elementorum & IJcmcntatorum. 
HacigiturdccaufapofuitDeusaltifsimiisSolemmmcdio feptem Plancrarum, vtficrctper 
motumcusnaturalemfuperhuncmundum tcrrcftrem, tcmpcramenfum Elcmcntorum & 
Elcmentatorum. EtinfraiDicit HippocratcsMedicus in libro Aleceb.id cft, hcbdomada- 
rum, qu6d lumcn ftellarum reddit denfitatem noiftis fubtiliorem, quia nox cft valdc dcnfli.Sc 
ncquit eam vifus penctr.are; fed claritas ftellarum rcddit ipfam denlitatcm f ubtilcm, & fic pe- 
nccratcamoculus:Etfihocnonciretita, omnecorpusanimatunidcftructeturabnoclisden- 
]) fitatc.Solautemindiefuocalercfacitaerem,6crcdditeumfiibtilem atquerarum. Proptcrca 
enim crcauitDrusftellasinobilcs atque lucentes , vt fuo luminc aercm calfaccicnt.&cciim 
fubtilcm reddercnt, cumque fuis motibus facercnt delicatum, id cft, f ubtiliorcm. Et iiifra lib. 
5 . ditferentia quinta, Quidam dicunt, quod Pianct.T funt pofiti in domibus.&c gradibus fua- 
rumexaltationum,exquibiisgradibusincoeperuntmoacnin initio fuic motionis. Quidam 
dicuncquodPlanctxincoepcruntmouen abinitio Anetis,&; (unt profcdi fupcr cfle in quo 
fiint modo, 6c fupcr hoc eos arquant \ & fecundum lcntentiam propnam , Fador, inqtiit, om- 
ninotens,8calti(simusfecitPIanetasininitiofu.T: crcationis , m gradibus fuarum exaltatio- 
num,fupcrc{re8cmotum;pofthocnoluitcorrumpere,vclnTutarcmotuscoriim,abcoquod 
fucrant. Et infra, ciufdcm differentia fcptima ; Cum fucrit primum minutum Arietis in mc- 
diocoeIifupcrIineam2qualitatis,eratprimumniiiiutumCancriafccndcnsi idcoq;dixerunt 
Antiqui, quod Cancer fit horofcopus mundi,&c eft dignum, vc fit horofcopus in imtio incre* 
£ memimundi gradusinquo lupitcrii. Cancroconfortatur. Ciimque 1 ^.giadus Cancrifue- 
rit horofcopus mundi fuper lineam .Tqualitatis, crit 1 9. gradus Arictis in medio c<rli ; &ciim 
fueritSol fortiorin i5.graduArictis,erit 19. gradiis Anctis dignior cxalr.itione Solis. Ec 
iam nouimusquodnullacaufafit incirculo, qu.moii litbcnc&r fapientcrdifpofita, & quod 
cxfi;ientiadi(pofitioniseft, vtfit lupitcriiimundihorofcopo. Etinfra, libri fcxtidiftcrentia 
vltima;Domini,inquit,dicium atquc horariim a dic dominico fumpferunt exoidium,6<: 
huncdicmPlanetxdiurno,idcft,Soli(apicntcs conccft^rnint. Nam per ortum Solis,fciiil- 
liusalccnfioncmmundus illuminatur, Scpercius occafiim fcu dclccnlioncm tcnebris ofluf- 
catur. IncaeptumcftigituraSolc.Scpofueruntcumdominumdiei dominitx , 8choramiI- 
lius dici ptimam fibi conccffere. Porro incceptioeorum in dicbus, cft a dic dominica, 

M 3 quam 



1,8 



Thomie ^radmrdim L i b. i. 

quam Arabes vocant primam dicm. Hoc fccerunt propter duas caufas ; vna , quia in- ^f^ 
cceptio dierum mundi quibus vtuntur Autores Magifterij Aftrorum , ex Perlis & Indis, 
fuitcxdicdominicaiSiSolininitio ipibrum dicrum afcendebat in primo minuio Arietis, 
in hemifphairio onentali , fuper locum terra; habitabiicm , qui vocaturAlkankadar. Etcx 
cadem hora & die numerant mcdium curfum planctarum , & ex eadcm hora & dicnumeranc 
annos fuos Antiqui. Longitudo autem Alkankadar a medio terrac eft fexhorarum,& ex Bc- 
bilaliracantiqua, quxcft vbidefluit Euphrates loS.gradus ,qui fex horas xquaies confti- 
tuunc, &quincamvnius, Secunda vcrocft caufa, quiaomnes gentes fecundum diuerfita- 
temhncuiu-umfuarum, 6cdifsimihtudinem(c£tarum fuarum , nominauerunt diem domi- 
nicamexnominevniusquicft initiumnumeri, &diemillum fequcntcmcxnomine fccundi 
numeri , qui eft dies fccunda, Sc llmilitcr nominauerunt citeros numeros dicrum, fccundum 
oidiDcmnumcrorum. Qiii5fi.de Coniundtionibus dififerentiai. dicit,quod a creationc 
ad noftcm diti Vcncris in qua tuit diluuium , fuerunt zti6. anni , vnus mcnfis , trcs dies , & g 
quatuorhorx. Ecce quantatama,quam exquifitje hiftoriac gentium pcrantiquar opiniun- 
culam tuam damnant. Nonne 8c tu ipfe ab ipfa veritatc coaftus , quandoquc videris con- 
trariumattirm.iic? de Mundonamquei.ficais, Mundusdicituromnisordinatio &creatio 
aDco,&perDeumconferuatai Etinfraii. Reftacdicendumfummarie dc caufa omniura 
contentiua , qucmadmodum& dealijs. Nefas enim de Mundo dicentes , quamuis non 
fubtilitcr adum , vclut in tigurali doftrina, prxtermittcre principium mundi. Antiquus 
quidcm igitur fcrmo,& paternus cft cunftis hominibtis.quod a Dco omnia & per Dcum con- 
fillantivbialiatranflatioitahabet •■ Antiquus fermo, & patcrnus cft omnibus hominibus, 
quodcxDeoomnia,& pcr Dcum omnia conftiterunc. Ec fupra lo. oftendcns quomodo 
M undus conftatex rcbus contraiijs , & permanet incorruptus , allegans Heraclitum , qui te- 
fle tcipfo I . dc Ca:lo if Mundo 1 02. pofuit Mundum nouum , fic (cribis : Idcm autcm huic 
erat, & quod ab obfcuio dicebatur Heraclito ; coniunxit in conuetfa , 6c non conuerfa , con ■ q 
ueniens&ditfcrcns^confbnum&abfbnum, 8<:exomnibusvnum,&:ex vno omnia. Et im- 
mcdiatcfubiungis , Sic igitur omnium conftitutionem , C£Elidico& terra; vndique toiius 
permixtiim maximc contrariorum principiorum vna dccorauit harmonia. Vbi alia trnnfla- 
tio, vna co;ididit harmonia i S< fubdis , Siccum humido , caiidum frigido , nec non leui mix- 
tumtrraue,&rcdum circulato , totam tcrram&mare, zthcrem atque fblem& lunam, & 
totumcxiuindccorauit i vnaalia tranflatiOjCondidit vna qui peromnia tranfit virtusex 
immixtis & diiicrfis , ex aerc fcihcct & terra, ignc 6i: aqua , totum orbem creans & difponcns 
vnius fphxr.T fuperlicic . ac maxime contt arias in eo naturas , cogcns concordare ad inuicem, 
& cxhis ingcnians vniucrfo (alutcm. Qui & in Sccreto Secretorum trigcfima: partis i.fic 
lcribis , Scue debes , 6 Alexander , quod licut in plantis diucrfac funt natur.-c , diuerfxquc vi- 
rcsd;uini;usinditx,ilcetiam inlapidibus. Etinfra^. Eft inquis , iuftina pertincns .id ho- 
mincm in latiocinio fui ipfuis , 8i m bis qua; funt interfc 8c creatorem fuum : Et infcrius fex- j. 
to , Sci;;s quod illud primum quod formauit Altifsimus, Gloriofus.eft fimplcx (piritualisfub- 
ftan'i.i i.i tine pcrtcftionis & complcmenti bonitatis , in qua func formx rerum omnium , Sc 
vota-iirlntclh^eniia,&dcindeexiuitahafubftantia minor gradu fuo , quae vocatur anima, 
&alialubl1ancra qu.xvocaturHyle antc commcnfiirationem.qua: extenditur inlongitudi- 
ncm?<: laticudinem, 8i profundiratem , inquofaftumcftcorpusfimphciceri dcindccorpiis 
habcnstigur.imnobilifsimam,qua:fuperatomnesfiguras,&eft verior comparatiue&anti- 
ouior, & rcmanfit iti loco vno fpha:rjruin & plancnrum , id quod fuit purius cxco , & quod 
fuicfimplicius. Etadhucinf.riusleptimoi Scias quod Anima vniucrfaliscftvis fpirituaiis 
ortapoftinteliigcntiam voluntatc diuina ,&h.abettrcs vires currcntcs in corporibus,(Icut 
himen Solis in panibus acris ■■, vna virium cft intcilcftiua , fecunda fcnfitiua , tertia eft vegcta- 
tiua,quamillu(irauitglorio(usDeusfcptem viribus^quxfuntvisatcraftiua.reccntitiua, di- 
"cftiu.i,cxpiiirnia .nutritiua, gcneratiua, infotmatiua. Adhuc autem & 8. Quando , in- p 
qtiis crcauicDcusahifsimus homincm & fccii cum nobilifsimum animalium , ei prxccpit, 
prohibuit; pi;nic,.5c rcmuncrat cum iconftitiiiccorpus fiium ciuicatem qu.andam ,&eiusin- 
tcUcclum ilcgcm in ipf^. Quis inlupcr crat illc Ad.im , de quo (upra, codcm fcceras mentio- 
ncm, ficiit (■jpcnusrccitatur,nifiillcfamofus Adam primus homocreatus aDcoin princi- 
pio,quando & cxtcia crcabantur. Ncc quifquam obmurmiii f c illum famotum Ariftotelem 
non fcripntr.hunclibrum: Inlibcllonamquedc vita Ariftocelisfcribituriftomodo ; Vt .nti- 
tcm oninibus hominibus vmucrfalitcr bcnef;icerec , fcripfit Alcx.andro librum de Rcgno , do- 
ccnsipfiim qualiccr oporcct rcgnare; Philippusqnoque tranflatorilliuslibclliin prologo pri- 
mOjdicitiQuemlibrumpcricifsimusPrinceps Philofophorum , Ariftotclcs compo(uit ad 

pcti- 



Cap.i. DeCaufaT>ei. (^oroiL pars /\.o. ijp 

A pctitioncmRcgis Alexandri difcipuli fui ; 8caliusquidamDoaorinprologoi.ficait, Dedi 
opcramadinquirendum libnimqui nominatur Secretum Sccretorum , qiicmedidit Prin- 
ceps Philofophoriim AriftotclcsHlius Nicomachide Maccdonia .difcipulofiiomagno Im- 
peratori Alcxandro, Hlio Philippi Regis Grarcorum.Sc loannes tranflator in prolog. 3 .Tran- 
ftuli, ini]uit,librum pentifsimi Ariftotclis, prirao dclingua Gra:ca in Chaldaram, 6c dc hac in 
Arabicam.m quo refpondctur ad petitioncm Rcgis Alexandri. Hoc idem mfuper cclcbns fa- 
ma tcnet ; nccobuiat ftili planicies , aut diuerfuas a ftilo Ariftotelis confucto : Regi namque 
multis de caufis plane f uit fcribendumi & fortafsis tranflatio non de Grxco,(ed de Arabico in 
Latinum, facit fcntentiam planiorcm,ficut Sc in quibufda alijs libns fuis, quod d< pofletcon- 
tingere proprer prudcnciam tranflatoris, non vcrba fcmper, fedfcnfum potiiis transferentis ; 
ficuth.Tcambocx prologo i°patcnt. Nectextusiftcautftilus cft planifsimusomniquaque: 
Quis enim plane faciliterquc cxponit ciufdcm tertije parcis primum capitulum, dc lapidc Plii- 

B lofbphorumnonlapideidcdiuifioncipfiusin quatuorelcmcnta,depra:parationc*&rcunionc 
ipforum, ac cstera vcrba abftrufifsimaibifcripta? Nonneetiam moricurusillo vanoappc- 
titu antiq'JO apparentiar, oftentationis, glori;c, & honoris depofito.illam fentcnci.im tuam an- 
tiquam dc xternitate mundi, coram multis fapientibus corrcxcras fapicntcr.priorcm crrorem 
tuum pompofum humiliterconhtcndo, tcficteipfb inlibcliodemortetuaconfcnpto,rcci- 
tato fupcriiis circa j^^^partem? Nonnc & in eiufdem libelli feptimo,dicis, quodquando 
homodominatur voluptatibus fuis^horrendooblcdamentacorporis, &inquiritdcliciasani- 
mx in addifccndo fcientias Dei, qui crcauit fua fapientia ficulum , & mucftigat vias fu.is , 8c 
intclligic fccrcta fua, tunc apcrti funt oculi animx, & deiiciantur multiim & dcle>;>antur dc« 
lcclationcdifsimili deleftationibuscorporis. Et infrajDelctVationcsanimxfunt intclligere 
creatorcm fuum^confidcrareopera coelorum, & fapicntiam fuam, curfufquc fph.rrariim, 
6cformas catum ; & quod omnia formata & fundata fiinc in fua fiipicntia , & in fua fcienti.i. 

C Et fi non potcft homo comprchendcre huiufmodi magnos gradus, fpccuietur feipfum , & 
fubcilitatem membrorum fuorum , vnumquodque raembtorum pr.xftantium fibi motum, 
& trahcntiumcorpiis adquietem &:motum, &virtutes infitasin vnoquoque membro ad 
leruitium corporis , in quo nihil addibilevel mutabileefti &pcr hoc potcft recognofcere 
crcatotcm fuum in mente fua. EtinfraS^-.diciSjquodfipicns, quipcrtecitanimam liiam in- 
quircndo fcientiamcrcatorisfui, <jui dcnihilo fccit ipfum cns , Istari dcbuit iii mortc. Et 
infra 1 1. recitaris dixifle j Eftalia fpccies hominum,qiiorumfcnfus6cintellc«ftuseft paratus, 
&potcns, &omnia videntinanimis eorum. Eteorum feCtxdux funt ; quorumpnnii di- 
cunt feculumnonhabere principium nequcfincm,neque aliquid effefubSolenouum , fcd 
quod gencratio pr.cccnt, & generatio aduenit ; terra autem in ;ctcrnum ftar, & nulliim habet 
fuftcntatorem ; Sc hi funt qui negant radicem. Quarc 8c confcqucnter fedam conrrAnam ap- 
probans.prioremtuam fentenciamhanccandcm,velfimilemretra£l:afti,llcut fupcrnjb^lic^ba- 

D tur. Nec aiiquis fbmniet hunc librum elTefbmniri 6c figmentum : de tranfitu nanv]i iiiinorum 
perfonaru libelli fcnbuntur ■■, 8c quarc non eft vcrifimile ad tranfitu tanti & tam fanio!i Philo- 
fophi & Doftoris^alios Philofophos.prxfertim Peripateticos, 8c fuos difipflos, 6( cria alios 
ob caufas varias conuenifTc, &c memorabilia quae ibi audicrant 6c vidcrant confcripfifT.-.quoc! 
& fama cclebrisautonzat. Ec fi quis iftam fcncentiam decreationeanimx cx libris -^nft.com- 
munionbus, 8cfamofionb^ audiredcfiderac ; ccce i . dc Anima 65 . IntcllcLl-\is,inquit,vidctur 
infcrri fubftancia quxdam cxiftens,8c non corrumpi: vbi tranllacio quam habct Aucrrocs,In- 
telledus,inquit,vicleiurelTcfubftanciaaliqua,qua: fitinre,8cnoiicorrutnpitur. Huic8ccon- 
fonatillud 12. Metaphyf 18. fupcriiisrecitatum, quodvidelicetanima Intellcftiuanon prrc- 
cedit temporc indiaiduum cuius eft , fcd manctpoftipfum. Patct igitur cuidcntcr fecun- 
dum Ariftocelemiftislocis, quodhjccanimatic mfuppofito animaco, Sc fimulcum illo, sc 
noneduciturdepotcnciamaceriar fecundumeum, ficut alix forma: macerialcs, qnia cunc cf^ 

]^ fcc corruptibilis, licuc ille contra cundem. Quomodo ergo fit, 8c a quo, nili per crcarioncm a 
Dco, prxfercim ciimfccunduni ipfiusfcncenciamiftislocisnuncproximo rccit.atam.non fiat 
carundcm animarum rcdicio circularis? Ampluis autcm Prophctac clarifsimi clnriflimc conte- 
ftantur.mundum fuiftccrcatu a Dco,8c habuiffc principium tcmporalc : quanr.T vcro aurori- 
tansexiftant,quantaq;fidcsipforum vaticinijsfucritadhibenda oftenfio ^i'' p.Ttisoftcndic. 
Exhisomnibuspotcftcuilibccfobrionon protcruorationabilitcrapparcre, mundumnc- 
dum habuilTc pnncipium temporalc, verum & fuillccreatum ex nihilo. Ex qua namque ma- 
teria ficrct prxccdenre? qualiseftct illa, fimpIcx,vcIcompofitavTtcrnavelnoua ? Quarc 
Sctu, Ariftotelcs,multum r.ationabilitcr fxpc probas, Mundum non fui(Tcfa£lumex ma- 
tcria prxiacente? Quid crgo confcquentius confec^uentia naturali, quaincoticeflb, mun- 

dum 



14.0 



^homa^Brachfardini L 1 b. i. 



dum habuifTe principium tcmporale, concedcre ipfum fuifle crcatum ex nihilo confe- A 
qucnter? Obijcitur forfitan aquibufdam quod Chaldarorura fapientes, 6c vulgares, fc- 
cundum doLlrinam lcgis ipforum , ante tcmpus Ariftotelis. tenuerunt mundumelTcve- 
re xternum, linc pnncipio , fme finc, ficut Auerroes fuper primo de Coclo 5c Mundo 
Commcnt. Z2 . & i oz. teftari videtur. In primo quoquc Prologo Tim«. Platonis quinto rc- 
citatur,vnumSacerdotem Acgyptium irrifuleSolonem, devna inundatione hiftoriam rc- 
cenfentcm.cum infimta: prajcelTennt. Etinfacodem , recitatur Saccrdotcm dixilTc Soloni, 
quod cadcm Dea duas condidit ciuitates,vnam in Grf cia quf vocatur Athena.annis fcrc milic 
ante, alteram in Aegypto quat vocatur Sais , ofto millibus annis abeius conditionc tunc lap- 
fis, licut factorum dekibrotfi apicibus continetur. Et infra 6. De his,inquit,Sacerdos,maiori- 
bus vennsaudiesOSolon,quiantenouemmilliaannorumvixerunt,quibusvfifunt]egibus: 
Ex quibui laliem videtiit inferri,quod mundus non inctpit tcmpore in noftris facris apicibus 
delignato.ffd vel miiltum ante vel nunquam ^ quod facros codiccs videtur argucre & fjlfare, B 
&auroritatcm cis adimcre Prophetalcm, Huic&confonatilicSacerdos Aegyptius.in Epi- 
ftola AlexandriadOlympiadcmmaircmfuam, aircrcns Alexandro impetium Perfarum & 
Maccdonum plus olIo millibusannorum tunc tcmporis durauille. Quidam vero ficur rccitac 
Augiiftinus 1 8. de Ciuit. Dci.41 . dicunt , Ex quo Acgyptiis rauonem fidcrum comprehcn- 
dit, amplius qu.im ccntum millia annorum numciari. Verum qaantum conijcio cx Icge, aut 
diftis vctcribus veierum Chaldf orum , ncqiiaquam fcnferiint mundum cflc .ttcrnum; Natn 
quod habucrunt Legem aut Prophctiam ante diluiiium,nullus dicit. Quomodo n.imq; con- 
fiarct, cum pcr dilu'iium omnia pericrunt ? Imo &c Babel, & Babilon, vnde Babilonia, 6c qui 
\y Babilonij nuiicupantur, .\ Hlijs Nocpofl diluuium fuerat condiia &' vccata, vbi & Imgua 
Chaldaicacratfimihterinftiiuta.ficuthiftorisccrtxtradunt. Poft dijuuium quoque Noc, 

V Scm,& Abraham,ipfo3BabiIonios , fcuChaldxosfcientiasdocuerunt , Ikuttclhniurprx- 
mifla circa 3 5 . partcm. Hi autem fciiicrunt mundum 6c ca;Ium fuiffe creatum a Dco , C^are C 
&cvidcturqu6diflud,noncontrariumdocuerunt, ficut&prxmiflacirca 5^. paricm tcftari 
videntur. Quapropter 6( videtur, quod ipfi corum difcipuli iftud fimiliter crediderunt,quod 

V 6caliundcmagisapparet. AbipfisnamqucBabilonijsfcu Chald.Tiser.u Pliilofophiaad Ae. 
gyptios dcriu.ata, 8c ab his ad Grarcos, ficut prxmiffi circa 3 5 partem, 6c aluT plurcs hiftoris 
conteftantur; ct omncs Grxci Philofophi antc Ariftotelem concorditcr cenuerunt, Mundum 
temporalitcrincxpiffc, Iicut(upcriusrccitaturiquare6cvidctur,qu6dhiiftamfententiamab 

^' Aegyp(i)s,6< illi a BabiIoni;sconcorditer reccperunt. CJuomodo namq; fi Philolophi Chal- 
dxorum concorducr vel difcorditcr contrarium tenuiflent , non fimili modo difcipuli eorum 
Acgvpti) DoclorcsGrxcorum ? Quomodoergo vcrilimilecuipiam , quodomncsPhilofo- 
phi Grxci vfquead Ariftotelem ^concorditcrtenuilTcntmundumhabuifle principium tcm- 
porale ? qu nre & iplemct Ariftocelesconfitetur, quodomncs Antiqui conucniunt.quod Coe- 
lumeftgcneratnm,(iciitfupciiusrecitatiir; Motiuumvero Auerrois, quod&cab Ariftotele D 
accipit,nullumdcbetmoucre. PriminamquedcCosIo 2i.&fccundi 2° dicit, quodGrarci 
6calij primanim gcntium conucniuntinhoc,qu6d Ca^Iumeftlocusfpirituum.&crcatoris, 
& quo J hi fuiit incorruptibiles, quare 6c locus eorum;quamobrem ficuc Ariftotclcs, &: Auer- 
roes .irguunt, 6c xternus. Scd quantum ad fpititus hoc non mouet: Nam ficut fpiritus incx- 
perunt tcmporalitcr, ita cccluro , & licut fpiritus funt incorruptibiles , iia coelum. Quantum 
ciiam id crcatoremamborumnonmouct ; Ipfe enim nonindigct vllolococxlcfti, necaiio 
qualicunque,ficut prima Suppofitio, & quinta pats indicant manifcfte. Imo c concra.Omnis 
lociis, 6comne locatum, Sc vniiicrf?iliteromnis rcs alia, ipfo indigct ad cfTcndum , cum quid- 
libetaliudfitpofibileefle &: ipfe folusnecefrcelTe, ficut prxccdcntia docueiunt. Probant 
quoquc primi Suppofitio, 6c pars fcxta, 6c Philofophi confitentur, quod Deuscft vbiq; : Qui- 
libet crgo locus, & quxlibcc res locata eft incorruptibilis sc .xterna per rationcm vcftram pri- 
orcm, VerbainfupcrAntiquorumfiftri,flepondercntur,6cpropricincelligantUi , vi.ientiT £ 
fbnarcconcrarium : Ariftotclenamquetelhinte 2.deCcelo2. in ttanflatione quam h.ibet 
Aucrrors, Omnesantiquipofucrunt Coelumcirclocumcrcatoris,quiapud ipfos eft Dcus; 
Dcusergofccundumipfos.nedumeft fadorcntium , fedcrcator. Nonnc 6c Ariftotcles fu- 
pcrius rccitabaturccftificans omnesanciquos dixiffeccclum efTegeneratum ; quomodo crgo 
vidcnturadcontrariumallcgandi? Illcvero Saccrdos Acgyptius affirmansSoloniiufinitas 
inundationcs tunctcmporisprxcenilTe, vndcfumpfit fibicolorcm6caudaciam ficdicendi? 
Non cx ratiocinatioiic videtur : Niillam cnim tetigic rationcm , fed ad hiftorias fe conuertir, 
Scd vndcfibi talishiftoria? noncxvifu, Conftat; nec exrelatu; Relatus cnim non efficit 
ccttam fidcm lic effe,fed fic rclatura fuiflejncquc cx libris in eorum ddubtis conferuatis;q''is 

cntra 



Cap.i. 'DeCaufa T>ei. QorolL pars ^o. 14.1 

j^ cnim & quali audacia hoc potuic fcribcre coufidentet? Nonne & illa inundatio gencraJis fub 
Noe, qiix fummitates alcinimorummontuim Acgyptijsetiampropinquorum, quiainBa- i/ 
biloniapoficorumquindeccmcubitisiranfccndebati & BalTan terram vciltam Acgypti ac- 
tiDgenstiabitatorescius,deIubra,fimul6clibrosdeftruxit, ficucfandiflimx,ccrtillimx,fa- 
mofifsimx hifloria: noflrx produnt, non (olum autem hiftoria; Chnftianorum, fed etiam"/»- II lud^orum 
dorum,imoSc Aegyptiorum, & limihtcr ChaJdxorum > lofephus namquc i.Antiquic. lu- 
daicx.a.poftquamdeiftogcnerahdiluuiorefcrcbat, in teftimonium fidci lubdic ita. Huius 
vcro diluuij & Arcx mcmoriam faciuiu omnes qui hiftorias barbaricas confcripferunc ; quo- 
rum vnusBerofusCh3ldxusnarransdediluuio,caJicercftcif.itus : Diciciir autem & nauis c- 
ius,quxin ArracniavcnitcircamonceniCardiadhucaliquapars cfle, S' quofdambicumeii 
cxindc colicre, quo maxime homincs ad cxpiacioncs vcuntur. Mcminicaucem horum & Hie- 
ronymus Ac2yptius,qui antiquicacem Pha:nicix nofcicurconfcriplilTc; fed & Manafles Da- 

B mafcenus, in^nonagcfimo fexco hiftoriarum !ibro, ica dc cis dicit ; £ft & fupcr Miniadam ex- 
celfusmonsinArmcnia, quiBatisappcllacur, inquo mulcos confugientcs Icrmo cft dikiiiij 
tcmporelibcratos, &:quendamfimulinArca deucitum in montisSooIix veniilelummita- 
tem,lignorumquereIiquiasmulcocemporeconferuacas. Fuicauccm iftc qucm ctiam Mofcs 
ludxorum Legiflacorfcripfu : Albumazar quoque vcccrum dminoriim inftruftus hiftori;s, 
iftuddiluuiuraconficccur, ficiicfuperiusrecicacur, quod 6c faciunc Aftronomialij habences 
a:ram,radiccs,&:cabul3sacemporediIuuij infticucas. Nonnc 6c Solon illefamofusvnusdc 
fcpccmSapicncibusinconucntuSaccrdotum.ficutprimus prologus Timxi Platonisrccicac 
vbi prius, vccba fccic dc anciquifsimis hiftoncis Athcnarum.Phoronaro, &c Moba, poftque in- 
undationcmrauadiPyrrha6cDcucalionc,profequebacurquepro(apiamreuocac.Tgcncishu- 
manx,vrq'jeadmcmoriamparcntum,6cannorum numerum rcLcnfcbat ? Adhucauccmfi 
Aegypci.scftccxccrna,&nunquam diluuijs auc inccnfionibus vaftarccur.vcdicic (accrdos, 
cur non Philofophia, & iibcj Philofophici effcnc ibi xccrni, Sc xternaliccr confcruaci, ficuc hi- 

C ftocicacognicio.&iibn hiftoriciconferuantur fccundum Saccrdotem priorem ? quomodo 
crgo Aegypti) a Chaldxis & Abraham machemacic.iles fcienti.is rcccpcrunc, ficut fupcrius 
rccicecur, 6c .ihx hiftorix conccftancur >. Nonnc &: alix cradunc hiltorix a quo 6c quando Ac- 
gyptij primo literas reccperunc ? quod conftac faftum fuifle multum poft illud diluuium ge- 
neralc. Quidcrgo fibi fingiciltcvecusfacerdos ? Nonne & alij faccrdoccs Acgypcij nacalem 
mundiconcorditerproficcncur, ficucfupcriusrecicacur ? Verum eftc.imcnquodindiucrfis 
hiftorijs mulcx inundationes parcicularcs fuiflcleguncur, fcd vna cancummodo gcncralis, fa- 
mofifsimailla Noe. Quod eciam de illamirabili mulcimdinc annorum, ab codcm lacerdoce 
vcl akero fucrat allcgatum, pcr hxc eadem conftac cercifsimc falfiim cflc, i\ loquacur de annis 
admodumloqiiendicommuncm : Conftacenimperfacrashiftorias lud.xorum, Gcntilium, 
& Chriftianocum.eciampecAftronomicastabulasjquoda diluuio ad Alcxandtum,imo6c 
ad Chriftum longe pauciores anni habentur. Veruntamen quia vcrccundum vidccuc & du- 

f) rumipforumhiftoriasommno falfare,£c pcnicijs rcprobarc; quxdam annocumdiuifiocft 
nocanda: Quis cnim ncfciat, quod duplex eft annus; Solaris, &; Lunaris : 6c Solaris, hic qui- 
dem Acgypcius,finequadrancc,quovcicucPcoIom.xusin Almagcftiiqucm fcriplicAlcxan- 
drir in Aegypto;.alius3utem RomanusfiucLacinuscumquadrance: Lunaris vcro,hicqui- 
dem Arabicus concinens 354. dies, & quincam & fexcam partem diei , qux vndccim triccli- 
mas dici faciunc ;6c in biflextis excrefcct ex iftis minutijs vna dies ; 6c talibus annis vticur Ar- 
zachel in canonibus, 6c cabulis fuis Aftronomicis. Alius autem hcbraicus, fcu hcbrxus, 5c iftc 
vltcrius bipartitur : Alius enim non biffcxtilis, fcu non embolifmalis ; alius vcro bilTcxtilis, 
fcu embolifmalis, qui pcr vnum mcnfem lunarcm *«). dierum, & pcr vnum dicm non bilTc.x- 
tilcm,fcu non embolifmalem excedic.Et vterq^ iftoru adhuc vl tcrius triparticutiNon biflcxti- 
liscnim.-iliuscommunisfcu medius3 54.dieriim;aliusfupcrfluus , feu .abundans 355. die- 
rum;aliusdiminutus3 53.dicrum. Bifiexcilis quoquc correfpondenccrtriplicitcrfeparacur, 
6£hisannisvcunturHebcxi,&coca facraScripcurain coco Vctcre Tcftamcnco: Hi auccm 
funt anni iftis &: multis retroavilis tcmporibus communitcr vfitati. Scd aducrccndum vltcrius 
vigilaacer.quodantiquioribustemporibus, quando fuerant homines rudiores, quancitatcs 
annorum non erant tam fubcihccr dcprehenfx; fcd quidam quandoqiie annis mulcum 
brcuionbus vccbantur. Ikcicat cnim Ouidius, tcrtio dc Faftis , & alix hiftorix conce- 
ftaiicur, quod Antiqui Rom.ini vfque ad ccmpus Numx Pompilij , annum deccm can- 
tiim menfuim habueruac, co quod cancum ccmporis fufficcrcc mulicn ad parcum;3lij vc- 
ro priorcs adhuc annos habuerauc brcuiorcs. Vnde Solinus primo de Mirabilibus mum 
di, i. fic ait i Ante Auguftum Cxfarem incerto raodo annum compucabant ; qui a- 

pud 



nes 



1^1 Thoma ^radipardini L i b.i 

pud Aegypciosquatuormcotibustcrinioabatut } apud Arcadas, tribus, apud Caroanas, fex. A 
Etadhuc cccioc brcuiorcs. Plinius coim/". Naturalis hiftoriacitafcribit : Annum alij seRa- 
ftevnumdctaminabant, &alterumhycmci Alij quadripattitis tcmporibus ficut Arcades, 
quorum anni fuere trimcftres ;quidam Lunjc fenio vt iEgyptij , apud quosaliqui 6c fingula 
milliaannorum vixiffc produntur. Eccc quod actas Luna: , fcilicet menlis lunatis , aliquando 
proannoapudyEgyptioshabcbatutj&erat Annus corum , Annus,inquam,lunarisi&ra- 
tionabiliter quoquomodo. Annus enim a circuitu nominatur.ficuc fignificatio nominis mani- 
fcftat,quod6ttcftaturfimiliterPtoloma:us3. Almagcfti. Hac igitur forfitan rationereccf- 
fumLunjcaSole, &regrefrum, annum Aegyptij appellabant. Vnde Ifidorus ^.Eth. 40. 
Lunnris.inquit^Annuseftjo. dicrum. Et adhucfortafsis Annus aliquandopro hcbdoma- 
da fumcbatur , eo quod (eptem diebus diuerfis completisfcmpcradprimum circularitct re- 
dcatur. Hisigitur confidcratis, quidmirum,fiapud Aegyptiostam multaaonorum millia 
numerantur? Ex hisigitur omnibusfobrie confideratis, vidctur mundum habuifle princi- g 
piumtcmporalc,quare&cgenerationem hominumtcrminaodam. Alioquin namquefecun- 
dumpr.Tmiflapcr proceflumtempotisinfinitumcxcrcfcerec immodcratus numcrusanima- 
runi, &hominumciuiumfupernorum,quodnulIomodovidetur decere ciuitatem autdo- 
mumdiuinam, ficutpnhabitafuadebant. Curetiamhoc magisfieretinhominibusquam 
in Angelis.ftellis, aut fphacris , ficut fuperius tangebacur? Nonne & fccundum proximam 
partemhuiusomneshominesmortui rcfurgent ad vitamcumanimabus& corponbu» fuis 
limul? Sed quandojnifi quando ille numcrus animarum & hominum fuerit adimplecus, 
quemDcusiniapicntiafua pracftituit adperfcftionemdomus&ciuitatis fu;cceleftis? Noa 
enim refurrcxerunt mortui communitcr a principio mundi vfij; modo; ncquc fingillatmi rc- 
lurgunt ,ficucmoriuntur,ficut expcricntiacerta docet. Quando ergo refurgent? quidex- 
pcftanc nifiimplctionem numcri fupradifti. Hocidem & pcrrationem fiimptam ab Ange- 
lisfiiadctur. Angeli namqueexhibentfrequenter hominibusfamulatum, in fomnijSjinpro- C 
phctijs, in bcllis, auc in alijs nccefsitatibus luis quamplurimis nutu Dci : Vndc & Angcli , fci- 
licetnuntijnominantur, ficut experientia crcbradocet,quod&multiPhilofophi, 6cmul- 
tarpr.Tclar;chiRoriaeconteflantur, quodinfuperomncslegesconcorditerprofitentur. Non- 
nc&Hcrmcs Patcr Philofophorum , (kAriftoteleseius filius dicunt idem? Nonne partis 
prima: SccretifecrctorumAriftotcIis 19°. fcribituriftomodo:Nefcis quodtcfte Hermogc- 
nc duo funt fpiritus qui te cuftodiunc , quorum vnus ad dcxtram & alius ad finiftram cuftodi- 
cnccs,&fcientesopcratuacun£la, &refcribentescrcatori quicquid decrcueris facicndum. 
j " Bcatitudover6perfeLtahuiufmodillof«^4/w»«cxttinfccasnonpcrmittir. Diftrahuntcnim 

a pcrfcftione vacationis & contemplationis Angelica: circa Dcum ; & beatitudo ipforum ali» 
quandoperftcieturad plenum ,&nonnifigeneratione hominumtcrminata. Inoccupatio- 
nibus quoquc huiufmodi Angeli aliquo modo mucantur; muratio aiitem bcatitudini perfeftf 
rcpugnat, ficut&bonoperfeflo. Pcrfeftione namque adepta finalitcr^cefTatmotus; Elt D 
enim via ad perfcftionem , & potentia impcrfcfta ad aftum perfcftum , qui tali potcntia mc- 
lior eflcconftat. Dicit cnim Philofbpus 3. Phyf. 15. Motusquidem a(5tus quidam vidctur 
cfre,ImperfetSusautem:caufaautcmeft, quoniam impcrfcifium quod pofsibilc, cuiuscft 
adrus; Et7.Eth.vlt. Non fcmper, inquit,nullum delc(Sabile idcm, proptcrnon fimpli- 
cem cflc naturam noftram , fedefrcaliquidKalterum,fecundum quodcorrupcibilia. Q^iare 
fi huius natura fimplcx fic , femper eadem a(3:io dcle^ftabilifsima crir, prop»er quod Deus fem- 
pcrvna& fimplicigaudetdelcftationc. Noncnimfolum motus eft operatio^fed&imrao- 
biIitatis;EtdeIeiflatiomagisinquicteeft, quaminmotu; tranfmutatioautem omnium dul- 
cifsimum fecundum Poetam propter maliciam quandam. Quemadmodiim enim homo fa- 
cilctranfmutabilismalus,5cnatura quxindigec tranfmutationc ; Noncnimfimplex ncque 
cpicikcs. Qtiaproptcr&Piftagoricipofueruntquicfccnsincoordinacioncboni , motum vc- 
roiiicoordinationcmaii, ficucclarcdemonftratipforumdcfcripiioprxlibata,&:c. ficutfupra. E 
Nonnc& fecundumPhilofophosnulIum innaturaleauc violcntum aeternum? pr.Tfertimin 
hisquinunquampcccaueruntcontta legem vcl Autorem natura:,vctaliavclut panam me- 
rcrcntur itcrnalitcr fuftinerc? Elcmenta conftat efFc in difpofitione innatur.ili , & violenta 
quantum ad fornias fiias & loca ; & quando accipicnt difpofitioncm plenariam naturalem,ni- 
figcncrationehominum&c.Ttcrorumanimaliumquarfuntproptcrhominesterminata? Ge* 
nerationeminfuperhominum pofTeceflare j^^parsoftendir, quam & ceflare debcre latio- 
nes priores fuadcnt, imo & probant euidcntius, quam fcntentia contrnria pofsit probari ,aut 
ctiamfiiadcri , quod ScProphetac clarifsimi, Scomncs !eges,Iiccc icQx aliqux difcrcpcnt, 
concorditet profitcntur. Nonnc ergo Mundus, feu ftatus Mundi Ibhtus finictut? Nonnc Sc 

cxifto 



Ca.p.1. T>ecaufaT>ei, QoroU.fars ^o. 14^ 

A cxiftovidcturmotum Cflcftem ceflaredcberc.ficut&ceflationis eius polsibilitas fuperius 
monftrabatur ; Motus enim coeleftis vidctur ordinari finaliter ad gcncrationcm, & confcrua- 
rioncm rerum infcriorum; & hac omncsadhominem, ficut impcrfeftioraadpcrfei^-ius, Sc 
inftrumcntaadartificemfinaliter otdinantur: Omnibuscnimiftis naturaliter prarcfthomo, 
vtiturquocjuciplis j Vnde&tuipleAriftotelesi.Phyf.z^.dicis; Vtimurproptcr nos om- 
nibusquxfunt.fumusenimquodammodo&nosfinis. Quodautcm Aucrrocs,&alij qui- 
dam putant motorcs cceleftcs mouete propter gcncrationem 8c conferuationcm rcrum infc- 
riorum fecundarie>fedpnmar!o6cprima intentioncpropterpcrfcdioncm fuiiplbrum, non 
cft omnino certifsimum. Quomodo namquc pdmus motor , qui fecundum eos eft Dcus, 
motu,aut aliquoextrinfecoad fui pcrfcftioncm reputabiturindigcrccontraquintam partem 
iftius; Aut'quomodoIntelligentiacpertalcquidextrinfecum,8{ nonfufficicnterpcr intrin- 
lecafuntperfeftx, prxlertimchmnequaquamdc moucant cxncccisitatenatuta?, ficut nec 
B animahominiscorpus fuum,ciimfluit naturaliterliberarfecimdum contradifhoncm, iicut 
&patuitftantcSolc, contrariequc rcmoto, ficut fuperiusrecitatur. Non enim hoc fuit pcr 
impcdimentum contrarium Intelligenti.T voluntati; tuncenim fuifTct mifera non bcata, ii- 
cut patet cx pr.xmifsis circa 8»" partem iftius; ncque tunc fuit minus pcrfcita vcl beata 
•juampriiis: Pcrfeilioenimcius&beatimdomagisinfuisintrinfccis &ccontcmplatione di- 
uina, quam in aliquo buiufmodi extrinfeco confiftcrc reputanda. Puto igitur quod pnma in- 
teotio Intelligenti.T cuiufcunque fit placcre Dco,8c ideo quando videt Dcum velle,qu6d tunc 
moucat orbem, propter quamcunque caufam voluerit, tunc mouet propter illam caufam fina- 
litcr, fcd finaliiis vt ficloquarSc finalifsime piopterDcum: Etquando videt ipfiim vcllequod 
tonc non moueat, nec tunc mouet ; Et in hoc, in hac vidchcet contemplationc , & dilcdione 
Dci perfefta, ac conformatione perfeifl^a voluntatis Angelicc cum diuina confiftit principali- 
tcrpcrfedio Angelorum. Quareuccfuntmagisperfeiftemouentesextcrius, quampcnitijs 
C quicfccntes; Imovidcturquodmotus coeleftcsfunt princip.ilitcr propccr hominem magis 
quam proptcrperfedioncm Angelorum.velproptcrquamcunq; caufam .aliam citraDeum, 
propterquem &:adqucmomniaprincipaliter &r finalitcrordinantur, Quandonamquc vti« 
liias hominum requircbat.quod Sol ftaret, aut motu retrogrado moucrctur,6c dc Luna fimi- 
litcr,ficfiebat, ficutpotcftcolligiexprajmifsis circa ^iam partem fftius : Etquando vtilitas 
hominumcxigit,qu6dmoue3turcontinue<kvarieficmoueiur, ficut expcrfcntia communis 
& Philofbphia tcltantur: Ncc iftud dcbct rcpurari mirabilc vel abfurdum, ciim hic inferius 
multa hominibus impendant obfequia, bcncfici^, 5c laborcs: Quarc 6c non irrationabilirer 
xftimandura, qu6d ccflantc generatione hominum,& motus coelcftis cefrabic. Qi^od & iux- 
tatafla fupcriiis vidctur per rationcm fumptam ab Angclis polfe non improbabilitcr fuaderi: 
Quis cnimdubitatAngelos, ficutSihomiucs efrc,auteiredebcrcpcrfedebeatos; Beatitudo 
autempcrfefta Angclorum,ficut8chominum, 8c cuiuflibet creaturi racionalis confiftit in 
IJcontcmplationcDeiperfeilajficutpotcftpatcrccxpncmifsiscircaij^nipartem iftius; quod 
&Ariftoteles&alij Philofophiconficcntur. Qua:Iibetautcm creaturarationalis cum fit vir- 
turis finitx, videtur poftc Dcum pcrle£tius contcmplari, integrius petfrui.&plcniiis inhac- 
rere, quando ci foli plenarietotavacar, tota intendit, &: fc totam totaliter nigcrit, 6cinfun- 
dit,quam quandocircaaliacxtrinfeca occupatur,prifcrtrmfihuuifmodi alianonfintad fi- 
nem illum cflenualifsime ordmata, ficutmoucrecorporacxccra & extrinfccus operari, nc- 
quaquam ad bijatitudincra feu foclicitatcm pcrfeil:am eftentialifiime ordinantur: Hic cnim 
nulIatenusinoperationeextrinfcca.autaOionecranfcunte, ficutncc cxtrabcatnm feu foeli- 
cemconllftit.Iedinoperationcfeupotiiisailionc incrinfecaimmancntc, ciim bcatitudo fit 
propiiumS<;furamumbonumbeati,foelicitafquefoelici3; quod 6c Ariftoteles &c.TteriPhi- 
lofophipariterconteftancur: Expcrimurenim innobis quodoccupati circa cxtrinfcca mi- 
Duspofl"umus contemplari, quod & Philofophi attcftantur. Cur crgo non fimilitct dc Ange- 
£ lis fufprcandu.Ti ; imo cumfintvirtucisfinicx,neceflevidecur ficefte; alioquin polfcnt circa 
duas operationcs extrinfecas, tres & quatuor Sc quotcunque fe folitifsime 5c picnifsimc occu- 
parc,&nonminiispcrfcite Dcum beatificecontemplari. Vidctur igitur quod opemtio & 
modocxtrinfecacorporumexteriorumaliquomodo diminuat fummam&: pcrfcftam bcaci- 
tudincmAngelorumj&quodbeacitudo corum perfcfta erit in quietc omnimoda non in 
motu. Quod&cxhocvcrifimiIitcrmultumapparet,qu6d Angcliperfciflioresquia fupcrio- 
rcs, & corpora fuperiora aut perfecliora mouentes.paucioribus motibus iila moucnt , & ma- 
gisa motu reccdunc,magifquc ad immobilitatcm & quiecem accedunc. Bcacicu Jo crgo Ange- 
lorumpertcaaomnem huiufmodioccupationcm, &motionemcxcIudit,& pcrfciflam va- 
caaonem, &quietem includit. Nondum crgo eft beatitudo illorura fummc pcrfccla, ncc 

vnquaiM 



lAA Thoma ^radmrdini L i b. i. 

vnquam perficietur ad fummum, donecmouerecellauerint.&extrinfccusoccupari. Stabit A 
igitur tandem ccclum: Et quando rationabiliiis ftarc putandum, quam quando numerus ani- 
marum , hominumque fanitorum, a diuina fapicntia prajordinatus , fuerit adimpietus, & 
in ccclcfti palatio coUocatus* fecundum fcntentiam proxima: partis huius: vt iicciuitas illa 
coeiellis.Si glorioijfsima domus Dei tota fimulin manfionibus fuis & ciuibus , AngcHs & ho- 
minibusperficiaturfeiiciter,&bcatificecomplcatur,vtficomncs fimul circa Principem fii- 
umDeum, quieterecumbant; & in cius &eorumdeliciofiffimoconuiuiofempitcrno, vt 
fit ipfe plena, perfc6la , & quieta eorum ref cdio , bcatitudo , & felicitas cumulata fecundum 
proxiroam partem huius ? Pcrfcftiffimo infupcr corpori naturali tribucnda videturpcrfeftif- 
fimadifpofitiocorporalis; quies autem perfeaior cft quammotus,ficut fuperius eft often- 
fum j quarc& corporanaturalialocisnaturalibusacquifitis quicfcunt ; Coelum igitur cum 
flicrit fumme perfeftum,quiefcec. Ad quid etiam cciranicgenerationc hominum moucretur? 
non proptcr perfcftionera aliquam acquirendam, nec etiam conferuandam ; quam enim per- g 
feaioiicm mouendo fibi acquireret , aut quam perfe£tionem poifct dcperdcrc quiefcendoj 
cum fit inalterabile,&c incorruptibile, tam ab intrinfcco ,qu^m cxtrinlecis yniucrfis ? Adhuc 
autem iuxca tafta fupcrius , quandocritmundusinferiorclemcntaris in diipofitioncnatura- 
lil fima, in figura, in locatione, in circumdatione elcmentonim ab inuicem fpharrica & acqua- 
li,ac difpofitionibus alijs,nifi motu cocli ceffante ? Ex hisigitur omnibus non iraprobabiliter 
fuadcri vidctur,quodtotusmundusfupcrior,&infcrior, coelcftis&: elementaris, totufqinu- 
merus coeleftium ciuiuni, Angelorum & hominum fimulperficictur finaliter, & pcrfefte bea- 
tificabicur tocus fimul . Et fonaffis tam coelum quam mundus inferior recipiet tunc a Deo 
qualitaccs&conditioncsmuItiplicitermeIiores,quamhabeat in prxfenti , ita forfitan quod 
Elementa fint pcruia lumini, fed inalterabilia & incorruptibilia ab inuiccm,&: a coelo, ad mo- 
dumCarbunculi,velSaphyri,Chryftalii, velSmaragdi, queraadmodum 6c decorporibus 
beatorum fupcrius dicebatur. Nonnc dcccntifsimum Deum decet perficere dccentifsme o. C 
pusfuum.domumfuam^templumfuum, &fuam carlicam ciuitatcm? Neque apud Deura 
omnipotentifiimum impofiTibile aut dificile aliquid rcputandum ,ficut prima Suppofitio , &f 
parcespr,Tmiffilucidemanifeftant. Terra tamen fortaffisinaliquafuipartc, puta inTar- 
t3ro,vioIcntiam vclinnaturaHtatemaliquam pcrpetuo patietur , ad puuitioncm malorum, 
quiconrra Legem & Autorem naturac violenter quodammodo & innaturaliter peccauc- 
runt, vt fictamboniquara malicongruisgradibusordinentur; ficquegloria beatorumifta 
videnrium per amplius patcat, placcat,& dele(ftct. Nonne&: PtoIom.Tusfupcrius allegatus, 
planc teftatur , quod motus coeleftes ceflabunt ? Qua: enim funt illa fempitcrna raanentia vf- 
que ad terminum quem eorum coditor cis impofuit, dc quibus in libro Almagcfticonfidcrat, 
fi non motus coelcftcs ? Non cnim putauit quod ccelum aut coeleftia corpora fecundum fuam 
fubftantiamcorrumpentur.ficutidem Prologus clare doccc. Nonne& Alburaazar i. ma- 
ioris Introduftorij differentia z* vbi agicdeaptationetcmporum,itafcribit? Planctac noaj) 
corrumpuntur, nequerecipiuntaugraentum, occdiminutionem, nequc defeftum, ncque de- 
trimentum vfqueadtempusquodDeusvoIueritiquodoportctintelligidePlanetis, nonfc- 
cundum eorum fubftantiam, fed fecundum eorum accidentia forfitan imperfeaa, & motura. 
Qui & infra eiufdem,diflFcrcntia quinta.agens dc prima fed:a ficait : Dixerunt vniuerfi Anti- 
quorumPhilofophi, quodcfficiturexmotibus Planctarum naturalibus atquedurabilibus, 
cftciSusnacuralisatquedurabilis,quifitvfqueadtcmpusquodDeusvoluerit. Hermesquo- 
queMercuriustriplcxTrifmegifiusdeverboarternoa^. Tunc, inquit, ncctcrra conftabit, 
necinnauigabitutmarc, neccoeluraaftrorumcurfibus,nccfideruracurfusconftabitincoelo. 
Omnis vox diuina neccfl^aria taciturnitate mutefcct, frudlus terrac corrumpcntur, nec foccun- 
da tellus eric, 6c acr ipfc moefto corporc languefcct. Hxc Sc talis fcnedus venict raundi, irre- 
ligio, inordinatio,irrationabilitasbonoruraomnium. Etfequitur 27. confequentet; Cum 
hxccunftaconrigcrintO Afclcpi,tuncilIcDominus&PatcrDeusomnipotcns & vnus gu- £ 
bcrnacoromnium,intucnsinmorcsfaftaq; voluntatia, voluntatcfua, quxeftDei benigni- 
tas , vitijsrcfiftcns ,&:corruptelasoraniumerrorum reuocans,malignitatcmq; omncmvei 
illuuionc diluens, vel igncconfuraens,vclmorbispeftilentibusvfq; pcrdiucrfji locadifpcr- 
fisfinicns;adantU]uamfacicmmundumrcuocabit, vt&mundusipfc adorandus vidcatur 
atquc mirandu'; ; Et tanti operis effcdor, &c reftitutor Deus ab hominibus,qui tunc erant, frc- 
riicnriushiudumpri-conijs&bcnediaionibuscelebretur. H.TCcnimmundigcnitura,cun- 
a irum rcformatiorcrum boiiarum , & naturae ipfiusfan<a-ifsima , &rcligiofiffimareftitucio 
pf-rcori^fumtemporiscurfum, qua:cft&:fuit fincinitio fcmpiterna ? voluntas cccnim Dci 
i.^TM muio,qu.Tcadem6cficuieftfempitcrna. Qupd autcm dicit mundum ad antiquamfa- 

ciem 



CAP.r. T)e CaHfal)eu QorroU.pars ^o, iij.5 

A ciem rcuocandiim, poccft intelhgi de focie xtcrna quam .Tternalitec habuit in mcDte , & vo- 
Juntacediuina.hcut&iniinuaiucius vcrba. Qiiare6cconfec]uenter iS.licait; JVccjucenim 
impcnle vult aliquid qui eft omnium plcnilsimus, fed ea vult qua: habct ; Vult auicrn omnia 
bona^&habetomniaqu.T vulti Omniaautembona6i:cogitatS;vuh ; hoceHautem Dcus, 
ciusimagomundusboniiquaproptcr&mtragS. dilHnguit mundum nimundum uiiellif^i- 
bileminDco.&feniibilemm natura. QiiemSc fcquiturdo^TiusPlato, i. Timx. 2. AnuiiJ 
& mundum fimiliter diftinguendo: Qu^i & infra eiulclem, 9. diltmguit mundum iw munduin 
archctypum6c(enfibilcm;6{archctypiim dicit eiTe arternum , fcnlibilcm vcrotcmporaiitcr 
incoepiire.atque imaginemarchetypi mundi cfle. Adhuc autcm 6c Prorhctx clarilsimi iitam 
(ententiamdiuinitiis prophetabant, &Sybillai]mihter ProphctilTa, licutmoflcnlionc 32. 
partis fucratrecitatum. Amplius autemomnes poncntcs mundumnoncllecreatumcx ni- 
hiiOjfedfatlumexmMeriapr.-Ecedente, perprircedentia rcformantur. Omnes qiioqucdi- 
ccntesmundum cfrccorrumpcndum,habent &;conrequentcr hocdicercde Animabus, ho- 
B minibufquebeatisiquare& pcrpartem proximam corngiintur. Eccequot6cquancoscrro- 
rcshsECvna Suppofiiioparuulaarguit.Sicmendat : imo, vt nuto, non clhiliqiiiscrroipofsi- 
bilis circa Deum, circa cllentialia Dei, qui huius Suppolltionis virtutc non pofsit vinliter de- 
ftrui6celidi. Deusnamque, ficutSuppofitioiftamoiirtrat, eft, & h.ibct quicquidmchuscil 
cflc, 6chabere;5inonen:, ncchabct.quicquidm.eliuseftnoiicflc, ncc habere. Hnorautcin 
quilibetcircaDeum,contraaliquodhorum errat; quarc 6< omncs cirores huiufmodicxer- 
rantcs,periplampoirjncadregulamdiiigi,&: reduci. Quanquam 6< mulii crrances cciam 
commemorati fupcrius pofsmc reducifimilitcraliis vijs multis,quostanienfupranon tctigi, 
gratiabrcuitatis,6cvchuiusaureoE fuppoficionis virrutcm permaximam, filccminininimo, 
dcclararem.liccteiuscontincntixintinit.^ vixhauferimpatuam (tillam. Hanc igitiir funpo- 
fitionem vcluti lapidem angularem Philofbphorum, 6c Theologorum, virtuofllsimum, pre- 
tiolirsimum, fpcciolifsimuin,probatum,clccT:um,&: omniquaqucperfcctumin toriiis fiiti- 
C fturxluppofuifuadamcnto. Sunttamen, vtputo, nonnulli , qui japidcm hunc probatum, 
vel falccm probationem illius, ficut 6c aiias opufculi huius partes, fatagcnt reprobarc. Expc- 
ricntia namqucdidicicrebnori ,qu6d ficut olim lofcpho refercnte Sadducxiaducrfiisdo- 
£loresPhiIofophia:fuxcertarc,6crcniti 'ii»««»wfr4«fr;i»/glorio(um:ita6<nuiicquamplures nanrua. 
qiiajabalij-jfuntconftruila^deftruerc, velfiiltemapparcrcdcflruercmoliuntur, gioriamcum 
Sadduca;is, vt timeo,aucupando. Quid cnim eft gloria,nifi ficut Autores detiiiiunt,frequcns 
de aliquofamacumlaude: Quovitioilli pncxterisEeftuanr, quiiuillumxdificium ncctii- 
gurium coiifti uxerunt, tantoquc audacius alicna dilaceranc, quanto proprijs, qui.^ nuUis.nul- 
la pericula reformidant ; vt fic faltemdum deftruunt.fcu potius oculis inlipicntium \ idcntur 
deftrucre conftrufta ab ali;s, 6c ipfimct nihil conftruunt deft rucndum, gloriofiorcs apparcanc 
conftruLloribus dcftni(9orum. Vtinam magifter nofter Sf Domiiie, vtinam tam cgo , quam 
alij Difcipuli tui 6c fcrui, remota fuperbia cxca:cantc, limplici mcntc qu.i:ramus,non apparen- 
^ tiam vacua: vanitatis, fcdexiftentiamfolidajvcritatis ; vt fic, teduce, illam mereamur vcraci- 
ter inuenirc, cognofcere, & tencrc. Scio namque, Domine, te docentc , qu6d crcbro fuper- 
ba, 6cinuidaft'idiafuperborumncgligis, dcfpicis, & dendcs.infatuas, mutilas, Jccclipfasi 
limpliciavcr6fimpliciumafpicis, diligis, & congaudcs, vifitas, illuminas, Si confummas. 
His igitur quafi prrludialiter prilibatis,ad caufam Dei propofitam, diuino fcmpcr comiian- 
tc luuamine, fiducialiter tranfeundum. 



N C A P. 



1/^6 



Thoma 'Bradvnardmi 



LlB.I. 



1'. Ratio 

princjpalis. 




C A P. II. 

Quod T>eus ejl omnium aliorum-i necejfarius conferua- 
tor: habet Corrollarium^ habenstrespartes. 

Afcenus igitur incaufaDeicontradiucrfos Hxreticos generali genc- 

ralitcr perorato, amodo in caula cius contra Pelagium (peciali fum- 

mi femper aduocati patrocinante confilio fpecialiter poftulandum, 

Primoigiturollendatur, quod Deus fit omnium entium neccflanus r 

conferuator,neceflarius,inquam, cx fuppofitione , rerum videlicet 

fuppofita entitatc i Nihilcnimpcr fc poisibilc efle&non cfle habet 

effe , nifi ab aliquo per fc necefJcefle , a quo femper dependeac m ef- 

fendo i Sedquidlibct citraDcum eft pcrfc pofsibile cfle, folus vero 

Deus per fe neccile cfTe; Hoc autem totum apparcc ex virtutc & Connexionc caufarum cxpri- 

mafuppofuione,6c 17*. parte corollarij primihuius. Namomncexiflcnsdetcrminatcfub- 

cflc j quod non per fe fufficientcr determinatur ad efTc, per aliquid aliud determinatur ad cfle: 

Omnc autemexiftens pcr fc pofsibile eflc, & non cfle, cft exiftcns huiufmodi j ergo perahud. 

inudautemahudveleftperfencceflecfle, &habetur mtcntum; vcl eft per fe po^ibile cfle 

& non cfl"e ,& tunc per proximam rationem fcquitur ipfum peraliquid aliud determinari ad 

efTe, 5<:dc illoaliofiatcademinquifitiodinifiuaj&cumperfecundam Suppofiiionem inta- 

libus alijs non fit infinitus proceffus , nccefTario deuenietur ad aliquod per fe necefle eflci pcr ^ 

qiiodomneexiftensperfepofsibile cfTc&non circ,determinaturad efTe; 6ch.Tccftratioin 

virtute Auicenna: , & Algazclis , pcr quam hanc eandcm conclufionem fe rcputant demon- 

ftrarci Auicennai. Metaphyf&8'. multis capituhs : Algazel z.Mctaphyf 12. di£lofuo. 

Vndc Auiccnna 8. Mctaphyf. 3 . ita dicit ; Ciim dicitur primum principium abfolute, neceC- 

feeftcfTe vnum :ciimautcmdiciturcaufapiima maccrialis , & caufa prima forroalis, &cum 

his non eft nccefTc efTc vnam , quemadmodum hoc dcbet in nccefle clle : Nulla cnim earum 

eftcaufaprimaabfolute ; fed dcccITc elTe .pnncipium ctiam eft iftarum caufarum primanim. 

Exhocigirur,&cx coquod pridiximus manifcftumeft,quodncccflecfIe, vnumnumero 

cft,&patuitquodquicquidcftaliudabillocumconfidcraturper(e, eftpofsibileinfuoeflrc,& 

idco eft caufatum, 6c benc innotuit , quod in caufalitatc fine dubio perucnitur ad ipfum j Vn- 

de quicquid cft,excepto vno quod eft fibi ipfi vnum , & ente , quod cft fibi ipfi cns , eft acqiii- 

rens efTeab alio a fe, per quod cft fibi effc , non pcr fe ; Et ha;c cft intentic de hoc , quod rcs rv 

cftcaufata ,(ci!icetrccipienseireabaIioafc,&habct priuationcm qux ccrtificatur ei infua 

eflentia abfolutc. Algazcl quoque i.Mctaphy f.vbi prius, fic ait, Quicquid cft aliud a neceffe 

II eo cffc, oportct vt pcrucniac ab " lUo , 8i habcat cflc ab illo ; oftcn(um cft cnim , quod nccdlc 

effc ,eft tantumvnum;crgoomnc aliudeftpofsibile cfle, &dependctab illo ncccffc cffc. 

Ilpofsibile Ecinfracodcm.Oftenfumcft quod vniuerfitaseft";'o/j/^//tf ,8i:cgetcaula,& omnes caufac 

ex nccefsitateproucniuntancccffccffe, quod neccffario cft wuim. Dicitur ergo quod hoc 

cftprimumprincipiumMundi. Quatc & Hcrmes de verbo .Trcrnozi. dicit ,quodfumraa 

gubcrnatorum fupcriorum & infenorum fummo illi Domino paret Cunrta cnim cx co pcn- 

Soetius. dentiaatqucdcflucntia. Vnde &Boetius5. deconfolatione Philofophi.-eprofavlt.itafcri- 

bit ; Hic cft vcluti quidam clauus atquc gubcrnaculum , quo mundana machina ftabilis atquc 

AriJlotcUs. incorrupta fctuatur. Ariftotclcsetiam i2.Mctaphyf. ^S.ficdicit.Primum cft necciTariiim, 

noncontingcns.alitcr, fcd fimplex. Extaliigiturprincipiodcpendctc.Tlum&natura &9. 

Metaphyf 17- Quxcxnccefsiiate funt,ipfaquidcmprimarunt;Namfihxcnoncffcnt,ni- 

hilvtiquceffcr. Et8. Phyf. ^-J.Oportet ,inquit,effe ahquid piimummoucnsiramobile, & 

nonfecundumaccidenSjfidebet ,ficutdiximus,inhis quacfuntefle inccffabihs quidam & 

immortalis motus , & mancre quod cft, id eft,totum vniucrfum ipfum in fcipfb, & in eodcm. 

Principio enim mancntc ncceflario, ncccfle mancrcqiiod continuum cft ad principium. Vn- 

dediciturDcumcffcprincipium neccffarium omniiim tameffcndi quam motiendi. Iftam 

AvgujHmu. vero Philofophorum (cntcntiamnon abfquedcbitislaudibus recitans Auguftinus S.deCi- 

uit.Dci<j Vidcnjnt,inquit,PhiIofophi,quosc.Ttcrisnonimmcrito fama atquegloriaprje- 

latosvidemus,omnemfpccieminrcquacunqucmutabih,qua:cft,quicquidiIludeftquoquo- 

modo. 



C A p. z. T>e caufa Vei, t^j 

A modo, & qualifcunquc nacura eft, non efTe pofle njfi ab illo qui verc efl,quia incommutabili- 
ter cft. Et hanc candem fencentia diAise profequitur t. de libero arbitrio 1 8. oftendens quod 
omniamutabiliaadaliquodimmutabilcrcducuntur,quoformantur, & innituntur connnu^ 
ineflendo. Vnde&Philolbphus indecaufamotus Animalium, quicftiz.dc Animalibus, Philofoplm. 
in noua tranflatione i.&^.&quafipetcotum.vulcquodomnc motuminnicituraliquofixo ^ ^ a 
in roouendo ; & illud idem dicit Auguftinus 8. fupcr Gencfim ad literam 1 3 . manifeftc. Vndc *^ """' 
& Ammonius " Ermcnus, inRecordationein librum peri hcrmcnias Ariftotelis, fupervlti- Ammoniw. 
miimprimidicitjDij verecxiftunc, &tranfmutationemneq;(ecundum intellcdtum cft pof- ||Armenus. 
fibile fufcipcrc ; pr^cedere qiudem neceire quod pemtus impcrmurabile eft.id quod qualiter- 
cunquc tranfmutatur, vtiSfmaneatquodtranlmutatur. Qiiareindijshabentibus rationem 

Erincipijadenti.i, prxtcritirm&cfuturumconfiderari impofsibiiccft. Fidelis infuper Abra- Ahrahim. 
amqui[&]AmicusDcimcruitappellati, 6cpcrduaionemomnium rerum aDco, &con- 
B lcruationcmprodudlarumabco, fidclitcratteftatur.Iofcphorcfcrente, ilcut circa 35'™par- lefephHs. 
lemprimi plenius rccitatur. Nonnc & Apoftolus ad Hcbraeos i. dicens quod Dcus locutus tyipoSioha. 
cftnobis in tilio pcrquem fccii & fccula, qui cum fit fplcndor glori.T, Sc figura fubftantiare- 
ius,portanfqucomnia vcrbo virtutis fuac, &c. vidcturtam fadioncm, quaraconferuationcm 
omniumtribuereipfiDeo. Quare&: Chryfoftomus iftudexponcndo,homilia2»licaiti Fe- Ckijfi^o- 
rens, inquit, omnia, hoc eft giibernans ; fiquidcm cadentia & ad nihilum tendcntia comincc. »"«• 
Non enim minus eft continere mundum quam fccifle i fed fi opottet aliquid audacius diccrc, 
adbuc amphuscft. Naminfacicndoquidcmcxnulliscxiftcntibusrerum clfcntia; produ(fbe 
funti Incontincndover6,eaqu.Tfaiflafunt, nead nihilum rcdeant, continentur. Hiccrgo 
dumrcguntur,&:adinuiccmlibi rcpugnantia coaptantur, magnum & valde mirabile plu- 
rimarquevirtutisindiciumdcclaratur. DicitqueAuguftinus inDediuinitatis Dci eft'cnti3,6{ Jugti^imis. 
dcinuifibilitate,atqueincommutabilitatc,i°ficdeDco; Proculdubio nulluseft locusabc- 
C lus pr.Tfentia abfcns: Supcr omncm quippecreacurampr.Tfidecregcndo, fubtus cftomi:ia 
fuflinendo atque portando, nonpondere laboris, fcd infaiigabili virtute; quoniam nulla 
crcaturaabeoconditapcrfe fubliifere valet , nifi ab eo " fujltnetur qui eam crcauit; cxtra ||fuftenta- 
omnia cft, fed non cxclufiw ; intra omnia eft, fed non conclufus.Iftc autcm libclius in quibuf- t"''. 
dam codicibus inticulatur Ictonymo, fed potiiis Tftimo quod fiicrit Auguftinr. Vnde6c 
Gtegorius 2. fuper Ezxchiclcm Grcgorius homilia 5^. Ip(e cft intcrior & cxtcrior , infcrior greganu). 
& fupctior, regcndo fui>crior, portandoinferior, rcplcndointcrior, circumdandocxterior; 
ficquecilintus vtcxtrafit, ficcircundat,vtpenetrec,ficpra;fidctvt portet, ficportat vtpra:- 
fideat. Quare6c Anfelmus Monolog. 14. loquensdcfummacflcntia; Liquct, inquic, quo- Anfrlmm. 
niam ipfacftquicunftaaliaportat, S<:(uperat,claudit6cpcnetrat. Huic autcm dido Apo- 
ftoli concordat diiftum Philofophi, indeMundovlt. vbi oftendit quodDcuscumfit vnus, PhHofopkin. 
efttamenmultinomius fccundum multitudmcm eorum qua; innouat, Scquorumcfl caufa; 
1) fit didt, quod vocacur lupiter, quare & non malc dicitur in Orphicis, lupiter cft fundum ter- 

r«,&caeliftelliferi, lupitcr radix Ponti. Nonne&hoccftquoddocctSapicns Sapicnr. 11. Sapient. 
fjpientcr^vbiloquens Deofic ait; Diligis omniaquacfunt, 6(nihilodiftieorumquTfccifti: 
Quomodo cnim poflet aliquid mancre nifi tu voluiflcs, aut quod a tc vocatum non elfet con- 
fcruaretur. Rurfus autcmhocidempcr fimilemrationcm, iterumconfirmatur. Quodlibet ^\^'""> 
fiquidem dcmonftrarum , vt Tcrra ; vel cft per (c, vel pcr aliud & per acctdcns quodammodo : t"""?" "■ 
Si pcr accidcns 6c pcr aliud ,idem dc iUo alro eft quTrcndum, 6c ciim {^ic non poisit eflc infini- 
tus proccffus proptcr Suppofitionem 2^"' aliquid eft pet feipfum vnum & primum omnium, 
quodcftDeus,pcrquodca:terafuntquTcunqi!e. Nec potefldici quod Terrapcrfecxiftat, 
quiatuncfcmper neccflariocxtitifla. Per fcenim mcluditdcomni,vtp.itct i .pofter. 4. Dc 
omnivcro, vtibiaccipitur,importat vniucrfalitatcm temporisomniquaquc, vt patctperAri- 
ftotclcmipfumdcfinicntemhocmodo;Dcomniquidemhocdico, quod vtique elf nonin 
£ quodam quidcm fic,inquodamautcmnon,ncqucaliquandoquidcmfic, aliquando autem 

non; feddeomni&fempet, Pro hacautemrationc cft Auguftinus in glo(I;i fupcr illudad Auguflttnu, 
Gal.2.Abhisautem,quividebantureflea]i(]uid,qiialcsaliquaTidofuerunt, nihil meaintcrcft, 
fic dicens ; Ipfi non funt aliquid, & fi boni mmiftri Dci fint ; Chriftus cnrm in illis cft ahquid, 
non ipfi per fe. Nam (i ipfi per fc cffcnt aliquid, fempcr fuiifent aliquid , fed aliquando pecca- 
torcs 6c idiotx fucrunt. Haccetiamratio iamprxmifra, &:qii6dperfc ccmporis vniucrfali- 
tarcm includit, patct fimiliter per Augulfinum de immortalitatcanimi i^.fic diccntcm; 
Hatcautem vis, & natura incorporca cflcclrix corporis vnmcrfi, prxfcnti potcntia tencc 
vniuerfum; Nonenimfecit,atquedifcc(sit,c(fcflumqucdeferuir. Eaquippc fubftantia.qux 
corpus non eft, nec, vtitadicam, localitcr mouctur, vtabcafubftantia, ^ui iocumobtinct, 

N 2 fcparari 



14-8 



Thomx '^radrpardini 



I B. I. 



fcparari qucat; ftiillaeffeaona visvacarcnonpotcft, quinid,quodabea fadum eft, tuea- A 
tur & fpccie carere non finat , in quantumcunquc cft. Quod enim per fe non eft , fi de- 
ftituatiir ab eo per quod eft, profefto non erii. Et non poirumus diccre idaccepiflc cor- 
pus cum faiSum cft, vtfeipfo iam contentum elfcpoftet, etiamfiaconditorcdcfercretur. 
Qiianquam li ita eft, magis id habct animus, quam coipori praeftarc manifeftum cft , atquc Ita 
deproximoimmortaliscflcprobaturjfipoieftefl^cpcrfeipfum. Quicquidcnim taleeft, in- 
corruptibilefitneceflecft,acperhoc interirenon poflit, quia nihil fedeferit? fed corporis 
inutabilitasinpromptueft.quodipfiusvniucrficorporisvniucrfusmotusfatisindicat. Vnde 
diiigenterinfpicicntibus.quantum talisnaturainfpici poteft , ordinatamutabilitate , id quod 
mutabileeft,mutabilcrcperitur-, quod autcm per fe cft , necmotu quidemvllohabetopus, 
omni copia fibi leipfo exiftentc, quia motus omnis ad aliud cft, cuius indiget quod mouetur. 
Adeftigiturfpcciesvniuerfocorpori meliorcnaturalufficiente, atque obtincntc qua: fecit; 
quareillarnutabilitasnonadimiccorporicorpusefle, fed dc fpccic in fpeciem tranfircfacit g 
motu ordinacifsimo. Non cnim quxpiam cius pars ad nihilum redigi finitur, cum totum ca- 
pelTat vis illa effedoria , ncc laborante, necdcfide potcntia , dans vt fitomnc quod pcr illam 
cft in quantum cft. Et cap. 1 6. ita fcribit ; Sed fi quod ncmini dubium , tunc eft animus (api- 
'imitctur entiffimus,cum veritatem, quxlempcrcodem modoeft, Wititimetur, ciqueimmobilismhs- 
ret, diuinoamore coniunftus, &exillaomnia(unt,qusquoquomodofunt,abeaeflentia 
funt,quaefummemaximcquecft;. AutabiUaeftanimusinquantumeft.autperfeipfum eft: 
Sed fi per feipfum, quando ipfe fibi caufa exiftcndi cft, & nunquam fc deferit, nunqnam inte- 
rit vt fupra etiam dilputauimus. Ncc poteft quis dicere quod Terta pcr fe cft,nec tamen hajc 
propofitio eft pcr fe, Terra eft , vt fic obuiet rationi primiflk: Nam fecundum vcritatem , 6c 
fecuiidum Philofophum in pracdicamcntis ■■, In eo quod res cft vcl non cft,oratio vera vcl fal- 
jiin fadicitur j ErgoHfxeoquodrcscft, velnoneftficvelfic, oratiodicitur fic vcravcl ficfalfa. 

Vndeik I. pcri liermeniasvlt. fimihter orationes verasfuntqucmadmodum&rcs. Adhuc c 
autem&fiquisaliquibusrationibusautoritatibufucinnitcns, omnindvelit dcfcndciealiqna 
citra Deum pcrfeelTc&mancrcinuIlotamen colorepotcft aftruere, aliquaciira Dcum efle 
per fe xquc dignc, primc,fumme,pcrfefte,& iqualitcrficut Dcum , Ccut Suppolitiones &c 
partesCorolanjprimimonftrant. Quinimo&fialiavtcunquedicanturcflcperfc, Deus ta- 
menincomparabilitcr magis, dignius , prius atque pcrfcftiusdiciturpcrfceffc : ct conflat 

B a ".T quodomniumcommunicantium idcm,nomcn , illudcuinomen "w««i6(digniuscompc- 
° ^ tit,eftcaufacactcrorum,fecundumquodcommunicant illud nomcn : Perhocenim piobat 

Philofofhm. Philofophus 7. Mctaphyf. 3 quodSubflantiacft canfacfrendi cuiuflibet altcrius pra^dica- 

tylHcrroa. meiiti. Vbi & textus quem Aucrroes exponit, Ex hoc quod (ubftantia eft dignior no- 
mine entis quam cjctera fic concIudit,Manfeftum cft igitur,qu6d harc cft caufa efrenti^c cuiuf- 
flibctiflorum, &iftafuntpropterillud. SupcrquodAucrroesComment^.itadicit, Cum 
hocfitdeclaratumdefubftantijs, manifeftum cft quod fubftaniiaclunt caufx efTentijc acci jj 
dentium, & accidentia non funtnifiproptcrfubftantias; cthoccftncceflarium. Qiioniam 
cum declaratum cft, quod hocnomencns, diaturdcdcccmpratdicamcntis, &digniusde 
fubftantijs,&eftdeclaratum,quddcum pluracommunicantineodemnominc, &quoddam 
dignius quibufdam, id quod cft dignius iflo nominc eft caufa cartcrorum & difpofitio cartero- 
rumadcaufahta(em,eft ficutdifpofitioiftoruminillo nominc. Exjiftis igitur propofitioni- 

Phtlofofhm. bus concluditur,qu6d fubftanoa cft cau(a citerorum pr.Tdicamcntorum: Quarc & Philofb- 
phus 2.Metaphy(^4. Vnumquodquever6ip(ummaximeal!orum,fccundumquod& alijs 
tviciffiai meftvniuocc, putaignis.calidiflimus. Etcnim cft cau(aali;shiccau(ansi quarc&: 'Vmj:/?- 
f»«»>,quodpofterioribuseftcaufavtfintvera.QLiaproptcr(cmpcrexiftcntiumprincipiafem- 
pereflevcriffimaneceflccft; nonenimquandoqucvcia, nccilliscaufaaliquid irac/lvtfint; 
fcdillaalijs: Qi^iarevnumquodqucficutfehabct vt fir, iraad vcritatcm ; vbi textus Com- 
mcntaroris habet cxprcffiusiftomodo; Vnumquodquepnncipiorum propnceftcaufaeo- p 
rum (ccundum quifuntalixres, quarconueniuntinnominc&intcntionc? Vbi Aucrrocs, 
Cum dcclaracum eft , quod caufain quolibct gcnerc cnrium eft magis digna in eflc , & in vc- 
rirarc.quamilla quorumcftcaufainillogcncrc , manifcftumcft quod i\ c[\ hicprimacaufa 
omnium , vt declaratum cft in fcientianaruralium , illaeft magisdignaincffc&in vcritate, 
quamomniaentia. Omniacnimcntianonacquirunt effe & vcntatcm nifiabiftacaufi. Eft 
igitur tantum ens pcr fe,&: vcrum pcr (c, & omnia aliacntia & vcra pcr efte Sc vcritatcm illius. 
Vndc6( Auguftinus 7. Confeff. 1 ^ Afpexialiqua, & viditibidcbercquiafunt : In tccuii- 
ftafinitafunt.nonquafiinlocojfcdquiatu csomnitcnensmanu& vcntatc; ct omnia vcra 
(unt in quantum funt , ncc quicquam cft fiilfitas nifi cum putatur efle quod non eft. Qi^ibus 

concordat 



Ca P.2. T>e Caufa T)ei. ij.p 

A concordat Aiiicenna 8, Metaphyf. 6. diccns, necefle effe eft vericas; verirascnim ciiiufq; 
rci eft proprietas lui elle, quod ftabilitum eft ci; ergo niliil eft dignius clFe veritatem,quam ne- 
ceireeHc. lam autcm dicituc veritas id, dc cuius ellc eJt fcntcntia ccrta. Ergo nihil eft dif^ni- 
ushac ccrtitudine,quamiddecuiuseirceft fentcntiacerta ^ 6c cum fua cerncudine fempcr 
eft,&:cumfu3fempiternitatelempereftperfeiprum,6cnonpcraliud .i fe : CTcerarum vero 
rcrumquidditatcsnonmetenturcfle.prout funtmfeiplis, ncc confidcrata rc)ationee;trum 
adnecefleefle,fed mcrenturpriuationemi& ob hoc omnesres prout funtin feiplis, funcfal- 
ix; fcdpropteripfumeftcertitudoearuro,&;obhoc omnisrespcnt, nilifecundnmquodeft 
vcrfus faciem eius i Scideo digniuseft.vt ipfc licneceffc efle <i< veritas. Cui & cbncorditer E- 
faias 40. ita (cribit ; Omnes gentes quafi non lint, lic fiinc coram eo, 6< quaii nihilum & inanc rr ■ 
reputatjefuntei. Vndc&Iobi^.Ipfcenim foIuseft.SuperquodGregorius 16. Moral.14. jl^y"'' 
loquensdeAngeiis&hominibus,coeIo&tcrra,& ali;s vniuerfis ; Sunt, inquit, hxcomnia, grforms. 

B fcdprincipaIitcrnonfunt,quiain(emetiplismin!mefubriftunt;& niligubernantis manutc- 
neantur, efle nequaquam poffunt. Cunfta namquc in illo fubfiftunt i quo creata funt.ncc ea, 
qusc viuunt.llbimcciplis vitamttibuuntinecea quar mouentur,6( non viuunt (uis motibus 
admocumducuntur; (edillecundamouctqui quardamviuiticat, qua-dam vero vuiiticara in 
extrcma eflentia mirc ordinans (eruat. Cunfta quippcex nihilo tada funt , eoiumque cffcn- 
tiarurlumadnihiiumtendcret, nilicam Autoromniumrcgiminis manutcneret. On-.nia 1- 
taque qus creata func, per fcncc lubtifterepriualent, ncc moueri, tcd in tanriim fubtiftunc.in 
quancum vc eftc dcbcant, acccpcrunt ; in tantum mouentur,in quantum occulro inl}iiic>i! dif 
ponuncur: Eccccnim peccator ftagellanduscftdcrebus humanis. Ateknxn^^ ardorihus c\m ,i!.ilioribiis, 
tcrra, concutitur in naufragijs cius mare.igncfcic in eius fudonbusacr , obtcncbrefcit contra "'''" 
eum in vndacionibus cceliim, inardcfcunt in eius opprcfsionibus homincs , moucntur in cius ^f'^'>'!''«s* 
aduerlitatc&angclic^ virtutcs. Nunquidnam h.xc qua: inanimata, vcIqu.T viuentia di\i- 
mus,fu!siiiftinLlionibus,&nonmagisdiuinisinipulfionibusagitancur ? Quicquidcft igitur 

C quod exterius fcuit, per hoc ille intuendus eft , qui hoc intcrius difponit : in omni igitur caufa 
folus ipfe qui pnncipaliccr cft, qui eciam ad Mofen dicit ; Ego fum qui fum , lic diccs tilijs I f- 
frael, Quieft.mifitmead vos. Qu3rc&: Plato i. Timac. 3. inducit Deum /icalloqucntcm 
alios dcos, fcilicet Angelos ilto modo ; Di;, quot iim opifcx Patcrquc fum ego: Opcra fiqui- 
dem vos mca diffilubilia naturd, mca tamcn voluntatc indiflolubilia: Omnc liquidcm quod 
iunftum cft.naturadiirolubilecft ;atver6quodbonumrationc iunftum acqucmodulatum 
cft, diflolui vcUc noufftDei. Quaproptcr quiafiiti gcneraciquc eftis, immorcalcsqiiidcm 
necuaquam, necomnin6indiflolubilcseftis,ncctamenvnquamdiflblucmiiu,nccmorfi^ oc- 
cefsicatcmfubibitis.quia voluntas meamaiornexus & vcgetatior ad .rrernicatis ciiftodiam, 
quimilli vitalcsncxiis , cxquibusa:tcrnitas veftracoagmcntata arq; compoliiaeft. Adh ic 
autcm&coelum tirmifsimumcorporum nequaquam libifufticitpcrfccflc. Dicitenim Aucr- 
rocs de Subftantia orbis traftatu i. Debcs fcire, qu6d corpus ccelcfte, quod cft fimplcx, & in- 

D tf anfmutabilc ab aliquo extrinfcco, non mdiget virrute mouente in loco fcmpcr tantum , fc J 
etiam virtutc largicntc in (e, & fua fubftantia permanentiam arternam. Qi^iomam etli lit lim- 
plex, & non habens potcntiam ad corruptionem, camcn eft finitac a«Stfonis nccclfnrio, quia cft 
finicarumdimcnfionum &determinataruma fuperficiccontinenteipfura;8«:omnc talcccim 
intellcftuspofueritilludexiftcnsperfe, abfqueeo quod aiuid largiatur ci pcrmancntiam 6c 
iccrnitatem ; necefle eft vt ica fic dc finitatc pcriTiancntix fui,(icut cft dc finitate fu.x aftionis; 
& idco neccflc eft in intcllciftupotentiam hic elTc iargientem ipfi pcrmancntiam xtcrnam, 
quemadmodum largitur ei motum .Tccrnum. Vndc 6c Pfal. 32. Vcrbo Domini Ctxli firmaci 
func, & (pincu oris cius omnis virtus eorum. Si igitur (ccundum Auguftinum, Platonem, & 
Ai: erroem, ncc animus, ncc Angclus, ncc coelum potcft mancre per lc.fine confcruatione 6c 
fiiftcntationcdiuina.quid aliud potcric fic manerc ? Quapropccr 6( PaccrPhilolophorum 
Hcrmcsdc Vcrbo.Ttcrno^S. Hic,inquic, fcnfibilis, qui dicicur, miindus recepcaculunicft Hermci. 
omniumfen(ibiIium fpccicium,qualiracum, vcl corporum, qii.T o.mnia finc Deo vegerari 
non pofTunc. Oir.niaenim Dcus ,6<abeoomnia, 5i ciusomnia voluncari, quodtotumcft 
bonum, dcccns, prudens,& immutabilc ,6(ipli foli fcnfibilc atquc incclligibiic, 6( linchoc 
nccfuitaliquid, ncccft, neccric. Omniacnim abipfo, 6(in ipfo, &: per ipdim , Si mulri- 
formes qualitaccs, 6< magn.T quancitaccs, &: omncs mcnhira? cxccdcnccs magnitu- 
dincs , 6c omniformcs (pecies,quas cum intcllcxeris, 6 Afciepi,gracias a,.'>urus cs Deo. 
Cui 6c concordanccr Apoftolus ad Ko. 1 1 .!;x ipfo,inquic,6c pcrip(iim,6c in iplb (iint omnia, e^pottclni. 
ipfigIoria:C^em&qualicxponcns i^.dcfinicionumrocidemPhilofophovumdcDeoia-^.fic i^.Philofo. 
aK,Dcuscft,exquocft,quicquideftnonpartitione, perqucm eft non variationc,inquocft r"- 

N 3 non 



i^o Thoma 'Bradyvardini Lib.i 

A'4guslt»»i non commiyxione. Vnde&Auguftinusi.ConFcir. i. loqucnsDeo,ficait; Nonomnino A 
cffcm nili cfTes in mc, An potius non effem , nifi eflem in tc? ex quo omnia,pcr qucm omDJa, 
inquoomnia? ctiam Si fic, Dominc, &fic. Qui 6c t^upcr illud Pfalmi 113. Omnia qux- 
cunquc voluit , fecit j In quibus , inquit , eft ipfe tanquam indigcntia continct , non ab 
Vimnpur cis tanquam indigens continecur. DionyCus infuper de diuinis nominibus 1 1 . Timotheo 
iuterroganti quid fibi vuk quod dicitur Dcum per fcipfum eflc , nunquid quod Deus per feip>- 
fumfit vita,aut fapientia, aut aliud quicquam talc? rclpondct; Hoc autem dicimusnon 
[I cffc "eff paruum, fcd redum, & fimpliccra declarationcm habet. Non cnim cflentiam quandara 

diuinamaut Angelicamcflcdicimuspcrleipfamcflendo, cflendi.quajfunt.omniumcaufamj 
Solummodocnimeffendiomniaqusefunt.caufam 5 tantumenimcxiftendi omnia quatfunc, 
&c ipfum cflefupercflentiale principium.&efTcntia , &cau(alc, nec vit^Eparentero. aliam dei- 
tatem prxtcr fuper diuinam omnium quaecunque viuunt,& edita:vitajcaufam vitam nec 
colligentem diccndum principalcsexiftentium,& creatriceseffcntias.&cfubftantias, quasg 
quidem & Dcos exiftemium , 6c creatores promptos confcftim perfcccrunt , quos verc 
& propric dicendum, ncqucipfiformauerunt.nequccxiftentes, nccfue patrcscorum, fed 
perfcipfumcffe , &perfcipfamvitam dcitatem dicimus principalitcrquidcm,6cdeiformi- 
ter&caufalitcrvnumomniumfuperprincipalc&fupereffentialc principium&caulam.par- 
ticipaliterautemcditas exDeononparticipante prouidas virtutcs ,pcrfeip(am viuilicatio- 
ijcm , (fccundum aliam tranflationem effentificationcm) &: per feipfam deificationem , quas 
1' cfTcntia cxiftentia propric fibimet ipfis participant , 6c " exiftentia , & viucntia, Sc diuina, & f unt & di- 
cuntur , 6c alia fimiliter proindc ,& primarum ipfarum optimus fubftitutor dicitiir effc dem- 
detotarumeanim, deindcparticularum ipfatura,deinde totarum ipfarum participantium, 
dcinde particulariterearum participantium. Etquidoportetdchisdiccrc, quandoquidcm 
diuinorum noftrorum Magiftrorum, & perfeipfam bonitatis & diuinitatis fubftitutriccm 
aiunt plufquam optimam , 6c plulquam diuinam pcr fcipfam bonitatem & diuiniratcm dicen- C 
tcs efie beneficam & dei ficam ,cx i3eo proccdcntem donationem , & per (cipfam formam , per 
feipfam formificam fufioncm, &totam formam & particularcm formam, & vniucrfaliter 
boua, &C quicunque alia , qux fecundum eundum difta (unt&dicciuur, modiim dccb- 
rantia, prouidenciam , & bonitatcm participatas ab exiftcntibus ex Deo non participante 
prouenicntcs.Htinfra 5. Omnia,inquit, adfemetipfimbonitasconucrtit , vt principalitcr 
congrcgatrixcft difpcrforum , vt principalis & viuihca deitas , & omnia iplam vt prmcipium, 
vt continentiam, vt linem appctunt ; & optimum eft , vt eloquia aiunt , ex quo omnia fubfi- 
ilunt, & funt, tanquam ex caufa perfe£lifsima adduifla , & in quoomnia conftituca funt , tan- 
quam in omnipotentc confulto cuftodita & comprehenfa, &in quod omnia conuertuntur, fi- 
cutin propriam fingula fummitatcm,&:ilIudconcupifcunt omnia- iitintra.eodemi Sim- 
^" pliciter omne 0», id eft ens ex bono & optimo eft , & in bonum & optimum conucrtitur , & 
omnia qua:cur.que funt ct fiunt , pcr bonum & optimum funt & iiun t, & ad hoc ornnia videt, D 
& ab ipfb mouentur &c continentur , ct propter ipfum & per ipfum Sc in ipfo omncprincipiu 
cxcmplatiuum,con(ummatiuum,intelle£tuale,ipecialc,iormaIe,&fimpIiciterorancprin- 
cipium, omnis continentia,omnc fummum,aut,vt comprchcndens dicam,omnia qua: 
funt,exbonoctoptimo,etomniaquinonfunt fupercftentuilitcr inbono&optimo; &eft 
oinnium principium & finis , fupcrprincipale , &: fupcrfinalc,quia cx ipfo,& pcripfum ,& in 
ipfo,&inipfumluntomnl3, vtaitfacerfcrmo. Pcr racioncm quoquc iam fadam oftcndic 
Anfclmm. Anfclmus Monolog. 3.&capitulis alijs confequcntcr, aliquodcffccns quodfolumcft per 
feipfum ,&pcrhocvnum carteracunfta cffe,& quodipfumcftvnicumnon habens xqualc 
nccmaius, quoniam quicquid cft pcraliud minus eft illo. Quare concludit, omnium cntium 
fumme Sc maximc ipfum cffe , ct poft per eandemrationem oftcndit ipfum omnia alia necef- 
farioconcinucfiiftincre. Vndc&capit. 1 3°. itadicit; Conftat crgo pcr fummam naturam 
cffcfaftumquicquid noncftidemilli; Dubiumautcm non nifiirrationali mcnticffcpotcft, £ 
quod cunfba qux f ifta funt, eodcm ipfo fuftincnte vigcnt, &: pcrfeuerant cffequamdiu funt, 
quofacicntedcnihilohabenteffcquodfunt.Similinamqucpcromniarationequacollc£fura 
eft omnia qu.x funt, cffc per vnum aliquid, vnum ipfum folii cfTe per fcipfum,& alia pcr illud: 
Similfinqunm, ratione potcft probari , quia quxcunquc vigent, pcr vnum aliquid vigcnt ,,'v- 
num illud (o!um viget per feipfuni,&: alia per aliud^ quod quoniam alitcr efle non poteft , nill 
vt ea qux funt fafta vigeat pcr aliud,&c illud a. quo funt fafta vigcat per fe ipfum, ncccffe cft,vt 
ficutnihil faciumeft nifipcr creatriccm prxfentcm eflentiam , itanihil vigeat nifipcr eiuf- 
dcm fcruatricem prxfcntiam. Etfubditcapit I4. confcqucntcr, quodfiitaeft, imoquia cx 
nccefsitatc ficcft, confequitur vt vbi ipfanoncft, mhilfit j vbiqueigitur cll, &pcromDia, 

Sc 



C A p. 2. T>e Caiifa T>ei, 151 

A &iaomnibus. Etinfra; Liquetquoniamipfaeft, qux cunfta aJiaportat&fuperat , cJau- 

dit&penctrar. Siigiturhxcillisqua^fuperiusfuntinuenta iungancur,eademcftcjuxinom- 3. RatU 
nibuseft, &peromni3,6cexqua, 6cperquam,6cin quaomnia. Ampliusautem omnecau- pnncipalis. 
fatumcaulaturabaliquacaufa aflualitcrnunccaufiintc, quodpatet exrclationemutua inter 
illa, & per Aigaz. i . Metaphyf. & Auicen. 6. Metaphyf. & 8. diJfuse': qiiilibet autcm citra 
Deum eft cauiatum, & ip(c folus incaufatus ;quilibet ergo prxter Deum aliquo modo caufa- 
turiDeo. Sediftacaufatiofaltemillorumquxnonmouenrur, ncquc nouitcrproducuntur, 
nonnificonferuatio ncceftariadicipoteft,quod8<:patetperpra:diitos Philolbphos didis lo- 
cis. Necpoteftdiciqu6dDeusll/<if(?diciturnunccaufarcahquodcaufatum,quiapriuscau- 11 
fauitilludjvclcaufamqux illud caufauitihoc enim repugnat Autoribus allegatisj 6( quia 
tuncPatcrdicercturmodocaufarefiliumaduahtcrexiltentemjimo&Patermortuus filium 
nunc viuentem, quiacaufauit illum vel caufam iHius. Quare6cAlgazcl.i.Mcraphyf.vlt. t^lgtMl. 

g oftcndit, quod nullum pofsibile eflc habet elTe nifi per ahud quod eft fiaor cius ; quod etiam 
MundusctfifitjEternus, poteftdicifaifluraDei aliifsimi:6cdiftingucnsdc fa,fl:orc fubiungjtj 
Fa£tor autem intelligitur dupUciter: Primo qui cxtrahit fadum dc non effe.ad ellc ; fecundd 
vtfiteDTc reiperillud,ricutefreluminiseftper folem,6c videturSol fadlor kiminis naturali- 
ter.Qaidam vero putabant,qu6dcum reshaberctellc, non indiget lailorc^fcd quamuis iftc 
non lit, tamen fadum fiium non definat elTe ; & fortalsis prajfumcnt diccrc , qu6d quamuis 
ponaturDcumnonelTc, non fcquitur ex hoc mundum non clle , 6cconanrur oftendcrchoc 
cxemplo 6c tatione ; Exemplo fic, ficut fabncatori domus niortuo, rcmanet ipfa domus ; lla- 
iioncver6 lic, Quodnoncft, indigct datore cirenJi;fcdquodcft, nonliccgct. Relpondec 
adexempium, Scdicit, qiiod fabricator non cft cauladomus nili improptie.fcd cftcaula 
motuspartiumdomusdum moueturadformamdomus; fedindurti formadomus, 6ccef- 
fantibus motibus caulahtas eiuscclTat. Im6 fecundum eundem ibidem forma fundamenti 

Q parictis.&partiumcxtcrarumfuntcaufi domus. Adrationcmvcr6dicit, qu6dilhid quod 
iam habct ellc non indigct datore, fcdconfcruatorc, quodficprobac: Omnis faftura de- 
pcndet a fuo faclorc , 6c hocnon fecundum fuum non clle, quod habuit, ergofecundum 
iuumclTciScaddit, Igitutquodccepiteire cgetfadorcfccundum iuum effc tantum, quo- 
niam lecundum hunc modum cft pofsibile ellc. Et infra ; Poftquam autem non pcndct fa- 
fturaexfadore,nifiinquantumhabet eflc,tuncquamdiupcrm.iiietinclle, indigct faftore, 
&:pciidetcxcofccundumfuumclTc, &:cftproptcripfum, & cum ipfoin omnibus fuis dif- 
pofitionibus, ficutelTe dicicftpropterfolem, 6ccumfoIc in ommbus (uis difpofirionibus. 
Algazel autem in hac rationc, ficut & in plurimis diiftis fuis fcquitur Auiccnniim , qui 6. 
Metaphyf I .multumdiftuscprofequitureandem virtuahter rationcm, vbi inrer cxtcra ita 
dicit; Diuini Philofophi non intelligunt pCtagentem principium motionis tantiini, licuc 
inteUiguntnat'jrales,fedprincipiumelIendi 6cdatoremeius, licutcftcreatorMundi. Caufa 

D ver6naturalisnonacquirit effe rei, nifipermotioncm sliquam ex modis motionun); cr- 
go acquirens effe in naturalibuscftprincipiummotus. Et infraeodcm , fortaflc putabit a- 
liqiiis, qu6d agcnte 6(caufanon eft opus, nifivtrcs habeat eflc poft noneflc, fcdpoftquam 
reshibueritcffe, fideftruaturcaufa, erittamen resfufficicnsm fe. Igiturputabit, quodrcs 
nonindigetcaufa nifi ad incipiendum efle, fed poftquam incaeperit & habucrit efle , lam 
non indigcbic caufa. Caufx igiturapud fe eruntcaul.x fiendi cantiim , & priorcs eoquod 
fit, non fimul cumeo. lamigiturputauitfalfum, ficut tu nofti: Eflcenim rei poftquam 
resfaftaeft, neccireeft vtfitvel neceflecfle, vclnonneccfle cfle; 6c oftenlo difFuse, qu6d 
non eft ncccfleefle pcr fe, fcd dependcns a neccfFc efle per fe, & in finc capituli ita dicit ; Poft- 
quampatuitqu6dclle quidditatis pendctabahquo,inquantiimcft*cff.illiquiddirati,nonin *tunc, 
quantum ipfum eft efle poft non cffe, tunc illud clTefecundum hunc mcdum caufatum cft, &c 
intcrim dum durauerir,fic erit caufatum pendcns ab afio.Iam igitur maniFcftum cft, qu6d cau- 

E fatum cget aliqiio quod dat fibi ipfiim elTe per (c tantum ; fed incoeptio & alia huiu fmodi lunc 
resqu.x accidunt ei, 6cqu6dcaufatum egecdatorefuiefle femper6c incefliintcr, quamdiu 
habucrit efle. Q^ibusSc concorditcrHermesdeMundo6c Caclo 1. agendo de rcrumprin- 
cipijs.cxplorans 6< inquirens quid fit fumma 6c prima caufa,& quid eius cftccflus, fic ait : Eft 
igitur caufa illa tu yu olbz, id eft, foos habcns feminarium vitx, y-^ qu.x dicitur plenitudo 
(cientijc., bonum bonitatis duiinx clementi.T qux per omne mundi corpus in modum cirr uli 
collocata,6<nuncextrinfccus,nuncintrinfccuspofitacun(aaregit6ccomponit, 6c ad pto- 
curanda &conferuanda omnia ignita & fphxrica , pcrpetuarc non dcfinit agitationem , iUic 
iunguturin fpccieindiuiduafi firj^ularitatcconfctipta.quicquidhyle, quicquid mundus,qiiic- 
quid mundi machina, quicquid tempiis, quicquid in temporahbus parturiunt elementa. IIIic 

tCYtU^ 



151 Thoma^Brady^ardmi Lib.i, 

textus operisjfatalis feries, feculorumclifpofitiOjtfmporaliumoniniiim meta fummi digito A 
difpofitoris cxarata, Illic nodus perpetuitatis. Mens itaquc diuina nulla fatigationc officium 
dcpoiiit, fed feipfnm 6c mundum , & omnia qua: intra cum funt,pcrpeiua,6c infatigabiJi vti- 
litatc, feualiasftabilitacefuifuftcntarenondefinit. Hocidem&vcrkasipravcrifsime tefla- 

lohannes. tur.cum dicit.Patcr mcus vfquemodoopcratur , 8cego operorlohan. 5. quod intcll/guur 
non dc operatione, qua rcs tantummodo nouitcr producuntur , fed de conf cruatione necef- 

Avguniniii. fafia prodii£f arum, licut Auicenna & Aigazel (upcrius exponcbant. Vnde Auguilmus 4. fu- 
per Gencfin ad litcram 1 4. traftans quomodo Deus dic 7° ab omni opcre rcquieuit , & quo- 

" '^*'-' modo tamen cum hoc, Pater vfquc nunc continuc opcratur, lic dicit; Potcff H inteUigi Dcum 

rcquieuifrcacondcndisgeneribuscreaturx; dcinceps autem vfque nunc&vlcraoperarieo- 
rundumgcncruniadmmiflrationem,qua:tuncmftitutafunt , non vt faltemdic 7° potentia 
cius a cceli & tcrra:, omniumqi rerum quas condidcrat, gubcrnatione ccfTarct; alioquin con- 
tinuodilabercntur. Crcatorisnamquepotentia,&omnipotentis atquc omnia tenentis vir- B 
tuscaufafubfiftendieftomnicrcaturi.quarfiabcis ahquando ccfTaret , fimul & illorum cef^ 
faretfpeciesjomnifquccreaturaconcidcrcr. Ncqueficutftruftorxdium,cumfabricaucnt, 
abfcedit,atqi liio cefTantc atque abfcedcite ftat opus eiusi Ita Mundus vcl iftu oculi ftarc po. 
tcri:, fi ci Dominus rcgimen fui fubtraxerit. Proinde & quod Dominus ait, Patcr meus vfque 
nunc opcratur, continuationera quandam opcris cius,qua vniuerfam crcaturam continet,at- 
queadminiftrat,oftendit,&quodfcriptumeftdefapientiaeius, Pertingit afinevfqucaci fi- 

II idcm nem fbnitcr, & difponit omnia fuauiter, de qua H itiiem fcriptum cft, quod motus cius agiiior, 
celeriorquelit omnibusmotibus, fatisapparetrctfle intucntibus hunc ipfum incomparabi- 
lem & ineflabilem, &: fi pofTct intclHgi , ftabilem motum fuum rcbus cam pribere fuauiter 
difponcn dis , quo vtiquc fubtraft o, \\ ab operatione ccfTauerit , cas continno perituras j & il- 
lud quod ait Apoftoius, cum Deum Athenienfibus pra^dicarct, In liio viuinius,& moucmur, 
&funius,hqtii(Jc cognitum, quantum humana raens valet, adiuuat hanc fententiam qua q 
credimus Sc dicimus, Deum in his, qua; creauit,indcfinentcr opcrari. Ncquc enim tanquam 
fubftantia cius, fic in illo fumus, qucmadmodum diftum eft.quod habeat vicam in fcmetipfoi 
fcd vtiq; cum aliud fumus quam ipfc, non ob aliud in ilio fumus, nifi quia id opcratur, & hoc 
eft opuseius quod continet omnia, 6cquo eius fapientia pertingi: a fine vfquc ad fincm forci- 
ter,6cdilponitomniafuauiter, per quam difpofitioneminillo viuimus&moucmur, 6c fu- 
raus. Vndccoihgitur, quodfihocopusfuumrebus fubtraxeric, nccviuemus, nccmouebi- 
mur.neccrimus. Clarctergoncc vnoquidemdie cefTafrcDcum ab opere rcgcndi qu.x crca- 
uit,ne motus fuos naturalcs(quibus aguntur.atquc vcgctantur.vt omnium natur.T fint;& in co 
quodfunt.profuo quarcunqucgencre maneant) illicoamittcrcnt , &cfrealiquid omninode- 
lincrcnt,fi eis fubtraheretur motus fapientiEE Dei quo difponit omnia fuauiter ; cc ab hoc loco 

Pro^ier, ^^^^ propoficio fcntcntiarum Profperi eft cxccrpta. Adhuc autcra & Auguftinus 9. fupcr Ge- 

Augujitniis. „g(^f,a£Jijjei.3rn 23. dicit, quod fi Deus fubtrahat natur,TOpcrationeintimam,quaeam fub- j) 
ftituit.Sc tacitcontinuo.tanquamextinftanullaremancbic. Etinfraa3.dicir,quodforinatio 
muiicris cx cofia illo opcre Dei fafta cft,quod non per Angclos, fed per femetipfum opcratus 
eft ct non demificifed ita continuanturopcra,vc ncc vllarum aliarum rerii, nec ip.^brum Ange- 
lorumnacuiafubfiftac.finonoperctur. Etfuperillud Pfalmi n8. Manustustecerunt me, 
ficdicit, SioperatoriaDcipotcntiarebusfubcrahatur, intcreunt. Qui &; 8. fupcrGcncfin 
ad iiccram. 19 dc NaturaScGratia itf. in fententijsProfperi 131.285. fcntcniiam limilem 

tylnfdm-.ii. hiiicdocct. Anfclmusquoquedecafudiaboli i.dicit, Quoniamnon lolum noncft aliaali- 
quaclfcntianifi illofaciente,fednccaliquatenusmancrcpoceft, quod fafta cft, nifi codcm 

Lumb.irdiii. ip(o (cruanvc. Cum ipfcdclinitferuarequod fccit , quoderat rcciitin non ctlc. Lumb.irdus 
ctiam i°fcntcnt.dift.37.rccitatquofdamdiccntcs, Cundtalocafunt Dcopr.Tfentia, &quae 
in cisfunt, necincisaliquidoperaricetfati Nam&ipfaloca, &qiiicquid ineis clf, nifiipte 
con teruct .manere non polTunt. In eis ergo per fubftan tia Dcus ctTe dicitur, quia pcr virtuccm p 
propria; fubftancias fua: facit, vt ctiamloca fint, & omniaquajineisfunt, 6c hanciftorum 
Xai>o Scntcntiam approbat , 6c confirmat. Pr.xterea nulla res habcns caufim formalem potcft 

p„„cipah!. exiftcrc tinc ipla; fcd Dcus cft omnium prima forma, ficut Suppofitiones demonftrant , ficuc 
etiam 2,. Mccaph. dcmonftratur; quoniamincaufisformalibus non eft infinitusproccflus, 
fcd cft omnium vna pnma i hxc autcm cft Dcus. Duodecimo quoijue Mciaph. quafi in prin- 
cipiopacci idcin ; Vnde6c Aucrroesdicitibicomment.^. quod &prius dixcrat Alcxander, 
quod Dcus cft omnmm prima forma, primum efficiens, 6c fimiliccr primus finis. Idem quo- 

t^Hirroc 'l"^ Auerrocs fiipcr dcfomno 6< vigilia dicit ita ; Ciim iftacindiuidua h.ibcnc dcccrminatum 
eftc, neceirc efl, vt nulla corum lit intellcfta apud abftradam formam, cuius proportio ad il- 

latn 



Cap.2. De CaufaT>ei. 155 

A iam cft, ficiit proporcio forms arcificij ad arcificiitum. Ipfa enim eft omnium nrtifex fip. 7°. S.itient.-/. 
Hocidcm&Plotinus;iffirmat,c)equo Augiiftinus io.deCiu«. Dei. ^.fcnbitit.i^Deproui- Pl^"""'- 
dentia cene Plotinus Platonicus difputat, camijuc ,i fummoDeo, cuius cft ininrcliigibilis ac- 
queineffabiiispulchritudovfqucad liic tcrrena & ima pertmgere fiofcuiorum atouefolio- 
nimpulchritudinccomprobat,quaeoraniaquafiabieil:a, &veiocifsime pcreuntia dccentif- 
fimosformarumfuarumnumcroshaberenonpoire confirmat,niliindclormentur, vbifor- 
ma inteliigibilis & incommutabiiis fimul habens omnia perieuerac. Quapropter & Augufti- Augujiinm. 
nus de Vcrbo Domini, (crmone 3 8. Verbum, inquic, Dej eft forma quidam,forma non for- 
mata.fed formaommumformatorum nneiocofupcransomnia, eminens omnibus, & fun- 
damcntumquoddaminquofunt,6(faftigium(ub quo lunt. Quia eriim Dens fub iilo func 
omnia ; vcrbumin femanensinnouatomnia, ergo elf formaomnium rerum , forma infibri- 
catafinetemporCjfinefpacijslocorum. Qui&S^.quseftionuma^.dicit.quodipfii fimilitu- 

B do Patris filius dicitur,cuius participationc limilia fuiic quicunqiie fiint, vc! incer fe, vel Deo 
fimilia ; & fubditi Ipfaeftenim fpeciesprima,qu3(unt,vtuadicam, fpcciara, &: forma oua 
forra.itafuncomnia. Chryfoftomusctiainfuperepiftolam .ad Hebrajos homil. z. dicit; Fi- chjfefta- 
liumefrecharac^erempropriumprimsformi :quodSi teftatur Dionyfius dediuinisnomi mui. 
nibus 11°. fupcriusallegatus. Sandusetiam Ierotenus,Dionyno i. dcdiiiinisnominibusrc- THftrjpns. 
citante, {\q. fcribic ; Omniumcaula & repletiua Icfu diuinitas, partes vniucriirati conlocians, !"'<"'■>"•'■ 
faluans 5 & neqiie pars neque cotum cft , & totum & pars.vc omnem & parccm & cotum 111 ,'e- 
metipfo coambicns, 6cfuperemincns, &:cxccliens,pertcitaquidemdtinperfci;lis, vt ^^ per liperte-.^o 
feclio principalis ; impcrfccla vcroin imperfcftis tanquamfuperfcfta.&antcpcrfcLfa for- 
maformitansininformibus, tanquam forma principalis informis inipfis formis, tanquam 
fuperformiseffcntia totius cffenti.^, [5c] incontaminatas fiipergredicns, & fupercircntialitcr 
omni circntia remota toca principia 6( ordiens, deftinans , & in omni princ ipio & ordiuc f u- 

C percolIocata,Sc menfura cft corum qu.x (unt, Quorum non ignobilis imitator Robertus Lin- 
colnicnlis Epifcopusinquadam EpiftoladircflaMagiftro Ad^Rufoquxrenti ; AnDeusef- 
fec prima f'ormaoraniiim,oftendic, quodDcus eft (orma omnium, & ctiam prima forma. 
Et primo (uppolitOjquod fit forma. probat c]u6d fic nccefliirio prima fotma, quia anteipliim 
nihil; Ipfe cnim elt primus & nouifsimus ; dcinde probat quod fic torma pcr autoricatcs, 6( li- 
militerrationcs. Pnmamautoritatemallcgacab Auguftino i.Deliberoarbicrio; 6c ita cft, 
nonconnumcrato ;Vndc maliim, fciliccc primo iibro , fedilloconniimeratO;ficutiplemcc 
Augaftinus i. Rccraft. 9. connumcrar, efta.de libero acbicrio aS.dicic igitur Auguftinus; <t^iiinfli'>us 
Siquicquidmutabileafpcxcrisvelfenfiicorporis.vclanimiconfiderationecapcrenon potes, 
nifi aliqtia numerorum forma tencatur, qua dctrafta in nihilum reccdat ncccfle eft ; Noli du- 
litare, vbJiftamutabilianonintercipianrur,fcddimcnfismotibus, &diftin<fta vaneratc for- 
marum,q lafiquofdamvcrfustcmporiimpcragant.efTcaliquamformam iternam6f incom- 

D mutabilcm ,qur nequccontineatur, ^cquafidif^undaturiocis, nequeprocendaturatqueva- 
rietur temporibus, pcrquam cunfta ifta tormari valcanc, 6( pro fuo gencre implcre , atquc a- 
gerc locorum acquc ccmporum numeros. Omnis autem rcs mutabllis etiam formabilis lit ne- 
ccfle eft; ficut ?c mut.abilc dicimus, quod mutari poteft, ita forroabiiequod formari poteft ap- 
pcllaucrim. Nullaautem res formarcfeipfampotcft, quianuliarcspotcftdarcfibi quod non 
habct i6( vtiquevthabcatformam^formaturahquid. Qu.apropter quarlibetrcs fiquamha- 
betformam, non ciopuseft acciperequodhabet; fi quam ver6formamnonhabet,non po- 
teft a fe accipcre quod non habet ; niiila ergo res, vt diximus , formare fcipfam potc.ft. Con- 
ficitui itaque vt corpus & animus, ciim fint murabilia, forma quadam incommiitabili & fcm- 
pcr raanentc formcntur, cui form.x diftum eft ; Mutabis ea & mutabuntur.tu autcm idcm ip- 
fces.&anni tui.^ondeficientrannosfinc dcfeflupro a;tcrnitate poiincprophcticalocMtio : 
De hac itcm torma diclum cft, quod in fe manens innouat omnia. Hinc etiam comprehcn- 

E dituromniaprouiJentiagubcrnari: Si cnimomniaqux funt, formapenitusfubiraftanulla 
crunt, formaipfaincommutabiIis,pcrqiiam mutabili.-t cunila fubfiftunt, vtformarumfua- 
rumnumensimplcantur, 6caganturi Ipfaeftcorumprouidentia : non cnim iftaeirent, fiil- 
lanoncfTct, & hsc videtur ratio Auiccnnar6( Algazelis taftafupcrius , quapcrcnspofsibile 
inucncru!it vnumncce(rccfte. Adhocetiamallcgac Auguftinus 13. deContcfi". talcm fcr- Augnnimr. 
moncmdiri"cn'emadPatrcm,quidtcpromerucrunt(piritu.iiis,corporali(qiienaturaquasfc- 
cifti,vt indc penderent etiam inchoata,acq; ita pcnderet in tuo vcrbo informara.nili pcr idem 
vcrbum rcuocarentur ad vnitatem cu;im,6c formarencur, Sc cfTcnc ab vno tc fiimmo bono,v- 
niuer(a bona vaidc? Et fequitur,quid te pi-oincruic inchoatio crcaturae fpiritualis,vt filtein te- 
ncbrofafluitai"etfimilisabyfro,tuidiffiraiIis, nifiperverbumcuuraconucrcercturadidaquo 

tafta 



15^ 



Ijfua fimi- 
IicuJineaii- 
quanta. 
II iinprcfTi 
jirifloteles. 

"Virgitini. 
iercmiM. 

Pbilofn^hm . 



Hermes, 



||oinni 
ThUo(iifhm 



LMcaniis. 
.'■xoiinf. 



Thoma^mdKpardim L i b. i. 

brta " efi atque ab co illuminata lux herct , quamuis non zqualiter, tamen conformis forma: A 
arquaii nbi. Itcrunique adducu cundem i. de Confcff. fic loqucntem ad Patrcm ^ Staboat- 
quefolidabormtemlormamea, vitatua. Polihsccpcrquatuorrationes oflendit , quod 
Deus fit formaad feipfum, dcinde manifcftat quoniodo Dcus cft forma crcaturarum, & vult 
quodformaincreatuns uiueniaturqiiadrupliciter; Prim6,ficutaltcrapars compofiti, cx 
quactmateriacomponituripfum totum, & ficDcusnoncftlormacrcaturarumj Secundo, 
diciturforma, adcuiusiimilitudincmquidforraatur, ficut pcs ligncus diciturformafolcac, 
qua: fecundum ilium formatur ^ Tcrti6,dicitur forma lilud pcr applicationcm, ad quod ma- 
tcria ad cius limilitudincm liguratur , ficque rigilium cft forma ccrx, & argilla ftatui fuClisi 
Quarto.fimilitudo in " aHimonnidds, ad quam refpicicnsopcratur ,diciturformafcilicitta- 
lis artirtciati, necmultumdiriataformafecundimodi, ctfubdit; Imaginareitaqueinme.i- 
tc Arcliitcftiformam domus fabricand.xadquamfolummodorcfpicitj vtadciusimitatio- 
nemdomumfaciat, Scimaginare cumhocpct impofsibile ipfius voluntatem ita potentem, B 
qiiod fc foia appiicct materiam fotmandam in domuni ; & imaginare cum his quod raatcria 
domuscirctfluida.necpoirctpermancreintormarcceptainfe, lifcpararcturaformainmen- 
fe Architcili, ficut aqua tigurata ligiUo argentco ,(eparato figillo , ftatim amittcret figuram 
receptam . Imaginare itaque voluntatcm artifii is applicantcm matcnam domus ad formam 
in mente fua, non foliim vt iic formctur in domum,led quamdiu domus roanet in cfTc domus, 
vl tormata in cflc feruetur. Eo itaque modo quo torma huiufmodi in mente Architefti cflei 
forma domiis, eif ars fiuc fapicntia, fiue verbum omnipotcntis Dci , formaomnium creatu- 
rarum> Iptaenim fimulctf excmpiar cfticicns, formans,&in forma data coiiferuans. Et infra 
dicit artcrnam Dci fiipicntiam lic elfe formam omnium , vcjut fi imagincris tiguram figilli ar' 
gcntcielTe vitam&mtciligcntiam , iinclligentcm fc volentemquc rigurareadfui imitatio- 
ncm S<:limiliiudinem magisminufueexprclfamceramfluidam, non potentem per fc perma- 
nereinaiiquahgurationciccepta, ipfaquc hac fola voluntate informem & fluidam ccram C 
ad fc mouerct , libiquc applicaret, 6c (\c ' luamfimiUtuitrtem a/ioiuanfam impnmerct , & " ww- 
frcjjam feruaret; lic acterna Patris fapientia eftforma omnium. H.xc Robcrtus Lincolnicn- 
fis GrofTe tcftc , fed fubtiiis ingenij & acuti. Hoc idcm exprefTe tsftatur Ariftotcles in Dc 
Mundo II. itadicens, Nullanatura fibiperfcfuificitpriuatafalute, quxexeo,fcilicetDco. 
Quamobicm&quidam Antiquotum moti funtaddiccndum quod hxc omnia plcnafunt 
Dijs. Vndc6c VirgiliusinBucolicisccloga^'. i^ loue principtum , Mufe ., louu omniaplena, 
Sc lcremias 2 3 .Cxlum & tcrram ego implcbo , feu ali tcr implco , ait Dominus ; & fequitur in 
Demundo, vt virtus.quirclidct in Ccclo&plurimum diftantibus, dc vnoloqucndo, (inalia 
tranllationc, invnodicere) omnibus fiatcaufa lalutifera, iftccftomnipotcnsfcrmofuus, 
qui dc Cflo a regalibus fedibus venit fapient iS.qui fanatomnia,fupra i <f.Vndc& Apoftolus 
ad HebriEOs 1. portansomnia verbo virtutisfus.Nonnc&cifta decaufa,HcrmesdicitDcum 
eHcquodamniodoomnia ,&!;ominibus omnium nominari, ficut Autotitasciusde Verbo D 
icterno^S.allcgata luperius pattimdocct? Nonne&fuprajCiufdemji.dicit, quod Pater 
omnium vclDominus,&isquifolus cft omnia,omnibus fc fibentcroftcndit? & fuprazz. 
inquiiens nomen Dei fic ait ; Non fpero totius maicftatis efiedorem,omniumquererum Pa- 
trcm vclDominum, vnopotTequamuiscmultiscompolito, nuncupari nominc,hunc ve- 
ro in nomincjvcl poiius' oww«»» nomincjfi quidcm is fit vnus Sc omnia,vt tit nccefrc aut om- 
nia citis nominc , aut ipfum omnium nominibus nuncupati. Cui & concordanter Philofo» 
phus in de Mundo vlnmo agens de diuinis nominibus ,ita fcribit ; Cumque fit vnus , muld- 
nomiuscft,nominatiisabomnibuspaffioiiibus quas innouatipfc,&hoc extcnfb quafipcr 
fingulainduitiuc ,in fincdicir,quod nuncup3turSaluator6c Elcutheriusiinaliatranflatione 
libcracor) Si in fumma loqucndo.caalcftis 6( tcrrcftris appellandum a qualibct natura,&: fortu- 
na.vckitensipfeomniumcaufa ; propterquodnonmalediciturinOrphicis,Iupitctfundum 
terrx &: cjeli, lupitcrradixponti, lupiterfol&luna ,Iupitcrrex,Iupitcr princeps omnium. g 
Quarc 6cLiicainis , lupiicr efi quodcuncjue vicies. — An fortc ic hoc etlquodDeusfcifci- 
tantiMoyfi nomen cius, vclatercfpondit , Egofumqui fum, fic diccs filijs Ifrael , Qui 
eft , milit mc ad vos. Exod, 3. quafi vclit innuerc fc clTe feipfum fimplicitcr pcr fcip- 
fum , 6cfeetiame(le quodammodototumcns.ellcntificandovidclicetaliavniucrfa. Quarc 
& Dionyfins dc diuinis nominibus 1 . oftcndcns fummam vnitatcm 6c diuinitatcm cfTe inno- 
min.itam,6ctaincnnominibusomniumnominatam,ficait ScicntcsTheologitanqiiaminno* 
miiiabi!cmcamIaudant,&cxomninominciiinominabilem,6cciimaiuntDiuinitatemipram 
in vna myflicaul fymbolicxdiuinTmanifeftationisvifionu mcrepaflediccntequodnomen 
tui.^6c licut ab omiii cum danominatiua fcicntiatcducens,dicere, vtquidinterrogasnOmcn 

meum? 



Cap.2. T>e Caufa T>ei. 155 

A incum?& hoc eft njirabilc,aiu nonnc hoc vere eft mitabilc nomen quod eft fuper omnc nome 
quod innorrunabile eft ? Mukuioca vero, vt ciim eam iterum introducut dicentem , Ego fum 
on (id eft.ens) vita.lux, Dcus, veritas,6c cum ipfi omniumcaufalem Thcorophi multiuoce cx " 
omnibus caufiitiuis laudant, vt optimum, vt exiftcntcm, vt facculorum cau!alcm, vt vita: largi- 
torem, vtvirtutem,vtDominumdominorum,vtRcgemregnantium,vt Antiquum dierum, 
vtnonfcncfcentcm, vtimmutabilem, vt falutcm. Atqui&inanimiseiimcflc aiunt, 6c in a- 
Bimabus, & in corporibus,& iu caelo, & in terra,& fimul in codcm, eundcm immundanum, 
circamundanum,fupcrmundanum, fupercoeleftem, fuper cflentialem,rolem, ftcllam, ig- 
ncm,aquam,fpiritum,roris nebulam,perfeipfumlapidem&petrani,omniaqua:fuiu,&:ni- 
hilhorumqusfunt. Sicigiturpmniumcaufx 6(fupercmincntiSi:innominabiii adunabunr, 
6< omnia, corum quxfunt, nomina, vt diligentcr fit vniuerforum tegnum, 6(circacaqus 
func omniajSf abca vtcaufi, vt principio,vtfinc dcpcndentia. Hcce hic innuit euidentcr 

" Dcum cflc triphcem caufam rerum,formalem,efficicQtcm,finalem: Ec fequitur,& ipfa fecun- 
dum eloquiumfitomnia inoninibus; & vcre laudatur omnium fubftantia inchoariua, Sc 
confummariua,&conrinens. VbiGlofla Omnia,inquit, qua:funt,cftDeus,cdquodcx ip- Glo(!>.. 
fofuntomniai nihilcorumquxfunt,quiacreatusnon cft. Etinfra^. Optimidiuina nomi- 1>""jf<»*- 
natio totas omnium caufalcs proccfsiones manifcftans,& in cxiftcntia & non cxiftentia extcn- 
dicur,6(fupracxiiknria,&fupcrnonexiftcntiaefti vbiGlofla, Procefsioncmautem dicitdi- Glo^a. 
uinamoperationemperquamomniaadcffeitumproccdunc. Dcus infijperapud Hcrmctcm Fermts. 
dc Vcrboicerno i2.6< 3i.PaceromniumnominaturiPatcrauccmccftc Papia inElemcnta- Pa^i^. 
rio fuo Graicum cft,idcft, gcnicordiLlus a pantater grxco quod cft omnia (cruans : Quarc 
& Hcrmcs.iicucfupenus cangicur, dicicde Deo,qu6dcft Paccromnium vei Dominus om- 
nium,velisquifoluseftomnia,omniafciliccc cfknciticans producendo, 6< limiluer confcr- 
uando, licutcaufaefficicnsomnium&formalis. Hanccandcm fententiam vidctnt Hermes 
docercdeVerboa:tcrno i.vbiloquensdcplcnitudincomnium bonorum,qualife corrigcn- 

^ do (ubiungit ; fi camen miilca (unt bona,& non vnum in quo funcomnia : alcerum eniin a!ce- 
rius confcntaneum eflc dignofcicur, omnia vnius efle.auc vnumcflc omnia ; Ica enini fibi cfle 
vcrumqueconncxum, vcfcpararialccrumab vcroquenonpofsic. Cui6c Ariftocelesconcor- ""^' 
danccr inDcmundo I2.pcr cxcmplumclcgans idcmconfirmat, Ferunt,inquicns,fculpto- 
rem Phidiam Mincruam(in aliatranflarionc, Pa!ladcm)in mcdiocuiuldam (cuti infiguraflc, 
6c imprejsifTefuam taciem , 6< conncxuiirc ftatuaequodaoccultoattificio.vt neccilano fi quis 
velic eam auferrc, cocam ftatuam difsiparcc, 6c confringeret. Talem gerit rationcm Deus ad 
Mundum , concincnsomniiini liarmoniam &falutem. Vnde&Auiccnna 8. Mctaphyf.ff. 
Omnesrespcrit.nififccundumquodcft vcrfusfaciemeius, 6(ideodigniuscft, vtipfc licnc- 
ccflTe efH;, 6< vericas, 6< mccntio pura : Quibus 6< confcntic 105. Pfalmus, dicens ; Apcricntc 
temanumtuamomniaimp!ebuncurbonicace;auertenceaucemte facicm turbabuntur ; au- 

v,^ feres fpiritiim corum 6c deficicnc , 6c in puluerem fuum rcucrcencur, in nihilum (cilicct rcdi- 
gcncur. Annon 6c iftade caufaquidam pofuerunc Deum Aniraam mundi cllc ? quanquam 
Plato i.Tim,'e.2.& 5. vidcaturafiruerc,Animammundieflcproduftam .1 Dco, 6{ in mcdio 
Mundi fitam. Vndc6cThcmiftiusrccitantc Auerroc fuperii. Metaphyfcommenc.i 9. lo- T^ '""<}'""• 
quens de Aniroahbuscx putrcdinc gencratis, 6c de induftria & intcntionenacuro:, licaic: ^ 
Noneftmirum,quamuis naturanon incclligcncealiquid dehuiufmodi, &: tamcn tacithoc 
inducendo aliquam incencioncm,6c \\oC^ demonflrat ,0^0'^ aliquid rememorat ipfam de cauiis li deiurant. 
nobilibus,vcanimaqua:eftincerra, dcquaPlatodicic, quod"y7/cxdijsfecundis. ,Scd iltud '' /'• 
dMftumThemiftijrcprobac Auerrocs confequcncer, &dicicqu6d animalia calia gencrantur ^»"''''"'' 
cxcalorecoeleftidcbicemenfurato:Ecfubdic, Eciftamcnfuraprouenic ab artc diuina incci- 
!e£tua!i,quxeftfimilisvniformsvniusartisprincipalis,fubqua funcartcsplurcs.Sccundum 
hoc igitur eft incclligcndum.quod nacura facic aliquid pcrfedle 6c ordmace, (]uamuis non in- 

„ telligat, quafieftecrememoracacxvirtucibus agentibusnobilioribuseisqux dicuntur intelli- 
gcnciXi&idcodiciturqu6domncs proporriones 6cformx, quxfuntin potencia inpnma 
maccria,funcina£l:uinprimomocorc,6cafsimi!ancuraliquomodo efrecius quod fic inani- 
maArcificis. Annon& Auiccn.4. dcanima^.dicic, qu6dcft vnaanima communis Cccli & "'"""''' 
Mundi, cuius operacio cft ad nacuram corius? Hxcauccm anima fecundum quoldam cft DcuSj 
fecundum quofdam ver6nata,feuproduftaaDe0iquorumfententia:non rcpugnant ad in- 
uiccm, nequeCatholicacveritati. Hxccnim Anima potcftintelligi ratio.fcu voluntas, vcr» 
bum, fcu vclle Dei, qua (cuqiio ctficit rcs & fcriiat, quse nequaquam a DeoclTcntialiter 
diffetunt, fcd funt Deuspcr vigcfimam fextam partem corollarij priini huius. Vndc 6c 
Ariftoceles in Dc Mundo 1 1 . dicic, qu6d Deus in vno diccrc , feu loqucndo fit omnibus Anllotelo, 

caufa 



if6 Thoma 'Bradn^ardmi Lib.i 

caufafalutis, Ucu: fupcrius recitatur. Etinfrai^. traftans, quomodo Deus producit res, A 
fic ait , Emillt ex almo corde operans cogitata ; m alia tranflatione ex magno animo. Cui 
& Hermes concordans dc Mundo, & Coelo i. docet, quod tria funt rerum principia, 
Caufa kilicet, Ratio, 6c Natura. Percaufam verointelligit primam caufam fimpiiciter pe- 
nitus non caufatam , fcilicet Deum Patrem, qui primo caufat rationem proccdentem 
II fiiiitiim abeo,rciiicet"yf//«OT&peripfum vniuerfamnaturam. QuodctiamPatcrcaufet tilium&fit 
caufi eius itcrna, Auguftinus & Chryfoftomus atteftantur ; Quare & Hermes vbi prius,Ra- 
tio,inquit,cxcaula,&cx vcroquenatura; Etinfra, ratioeft vis qusedam a caufi procedens, 
,« aprincipio cunila ordinansi vbi & accipit ifta tria, Ratio, Nous, 6c mens diuina inditJerentcr, 
ikquafifynonomcprocodem. Dicitcnim quod T^ous ^ de qua natuta qualitatcs nacurales 
rcbusinfcrcns qualificans dicituri Et infra dicit, quod mens diuina llnc vlla fatigatio- 
nc mundum & omnia qui intra cum funtnondefinitfuftcntare, ficut fuperius plcniusre- 

P/ipia!. citatur. Vnde&Papiasin Elcmcntariofuoait,iVo«;voluntasDci,velmensqui prouidentia g 
'" dicitur. Eftautem intclligibilis elfentia armuixbonitatis, proptcr indefcflam adfummum 
'«» Deum conuerfionem,i\ro«»ideft verbumDeicontinens originalcs rcrum Ipecies. JMonnc 

Anganmus. &huicfcntentia:confonatilludPlatonicum,quodAuguftinus 7. Confeff. «j.iniibrisPiato- 
nicisdcGrsccoinLatinumtranflatis.recitatfelcgiflejlicctnonfubhis verbis.tamenhocidcm 
omnino. Inprincipioerat vcrbum, Siverbum cratapudDeum,&Deuseratverbum , hoc 
eratinpiincipioapudDeum, omnia peripfumfaftafunt, &lincipfbfaftumcft nihilquod 
fadumcft, Inipfovitaerat. EtquisCarholicus nefciat hoceffcinitiumfaniffi Euangelij fe- 
ciindumIohannem,eifdenifententijsatq;vcrbi3! quarc& Auguftinus lo.dcCiuit.Dciip. 
Pudct, inquit, doftoshomincs, ex difcipiilis Platonis fien difcipulos Chrifti , qui pifcatorcm 
fuo fpiritu docuit faperc ac dicere , In principio crat verbum, &:c. fuperius recitata; & fubdir, 
Quod initium (anfti Euangelij, cui nomcneft fccundum lohanncm iQuidam Plutonicus, fi- 
cut.ifanftoSimpliciano, qui poftcaMediolancnllEcclcfix pr.TfcditEpifcopus, folcbamus C 
audire,aureisliterisconfcribcndum, &: per omncs Ecclefiasinlociscmineiitifiimis piopo- 
nendum effe diccbat : fed ideo viluit fuperbis Deus iUe magiftcr.quia vcrbum caro la>.T^um cft, 
& habitauitinnobis. Vcrum quiacaularationalisperfolamrationcm non agic linc conco- 
mitantia voluntatis, ijdem Philofophi ftudiofius meditantes, Deo caufc primac , feu Dco Pa- 
triS<: rationi cius mcnti fcu vcrbo voluntatem infupcr adiunxcrunt; voluntasautcm tcftc 

Ai;^!tl}inni. Auguftino I j.dcTrinit.io. fccundumquandamappropriationem Spiritui Sanito dignofci- 

Hcrm;s. turpertincrc. Vndcidem Hermcsdcveibo j^ternoii.loquensdcDcoPatrcomniumitadi- 
cit ; Hic folus vt omnia vtraq; fexus fcecunditate pleniffimus , fempcr voluntatis pr.Tgnans 
fu.T, parit femper quicquid voluerit procreare: Voluntas eius eft bonitas om.nis: H.tc cadcm 
bonitas omnium rcrum cft cx diuinitate eius nata. Et infra 13. Ego inquit, & fcnlum , & na- 
turamS: mundumdicocontinere inle naturam, &nata omnia conleruarc : Prociejuonc 
cnim vrerqueplcnuscftfcxus. &ciusvtriufq;connexio,autquodeftvcrius,vnii.isi.ompre- D 
hcnfibiliscfti qucmfiucCupidinem, fiucVcncrcm, fiuevtrumqucreiftcpotcris mincuparc. 
Hoc igicur omni vcro verius, manifcftiufqi mcnte pcrcipito, quod cx illo totius naturx Deo 
hocfitcunftisin.Ttcrnum procreandiinuentum,tributumq;minifterium ,cui(ummaChaii- 
tas,lititi,Thilaritas, cupiditas.amorqucdiuinusinnatuscft. Charitasautcmcupiditas, ntq; 
amor funt proprie voluntatis , qu.T & tcfte Auguftino 1 5. dc Trin. 17. & 20. Spii itui San£fo 

P/<«* quodammodp proprie tribuuntnr.Quarc & Plato i , Tima: .1 .voluntatcm,inquit,Dci origi- 

ncm cflc omniumrcrum ccrtifsimam fi quisponat , re£lc cum piitarc conleiuiam. Hanc au- 
tem voiuntatem diuinam Spiritui Sanfto aptam, & ideni Hermes vidctur quandoq; Spiiimm 
nominare. Dc verbonamqsxterno 1 5.Dchis,inquit,huc vfque traftatur; dc Spiritii vcro 
&hisfimilibushincfuma[urexordium. FuitDcus&hylequcm Grarcccrcdimus mundum, 
mundocomitabatutSpiritus,vclineratmundo Spiritus,fednonfimilitcrvtDco,nccDcode 
quibus mundusidcircononcrant, quand6noncrant,fedincoiamtuncer3nt,vndcna(ci ha- E 
'■" bucrunt./'^» autem vcl mundi natura cft Spiritus,quamuis nata vn^ witur,a principio tamcii in 
fc nafccndi.procrcandiq; vim poflidct,atque naturam toccunditatis. Etcnim initium \\\ quali- 
tatc natur.c cll:, qux 6( conccptus, &: partus in fc poffidet vim atquc matcriam. Hxl iraq; finc 
alicnoconccptucft(blogcnerabilis. EtinfralS. Spiricuminiftrantur omnia & vcs;ctantur 
inmundo, quiquafiorganum vclmachinafummi Dcivoluntati fiibiertuseft. Spincii .igi- 
tantur, liuc giibernantur omncs in mundo fpecics,vnaquxqi fccuiidum (uam naturam fibi .1 
Dcodiffributam. i'4»autemmunduscftrcceptaculum,omniumq;agitatio,atqifrcquentafio, 
quorum Dcus gubernator, difpcnfans omnibus, quantum rcbus mundanis vmcuiqi ncccfla- 
rium ; Spiritu vcrb implct omnia, vt cuiufq; naturx qualitas cft. Nonnc 6c hoc cft, quod fa- 

picns 



C A p. 2. T)e Canfa T>eL 157 

A picns protefhitur, Spirinis,inquiens,Domini replcait orbem terrarum, Hx. lioc quod cominci i>apiem. 
omnia Sap. i . AdhiTcautcm &: idcm Hermes dc vcrbo iterno iS.Dci, inquit, n.itura confi- Hermer. 
lium eft voluntatis , bonitas fumma , voluntasconillionalcitur, Scea vultquxhabet; vult 
autem omnia bona, & babet omnia qus vult j omnia aucem bona &cogitat & vult, 
hoc autem eft Deusjcius imago mundusboni. Nonne & fcntentiam iftam fulcit illa 
prima 14. definitionum totidem Philofophorum de Dco, Deus eft monas, monackni 
gignens , fe vnum reflcftens ad ardorem ; & fcptima , qus fic ait , Deus cft princi- 
pium line principio, proccffusfinc variaiione , finisfine fine?Iftam quoque fcntentiam 
&PorphyriusPhilofophus, Piatonis non Chriili difcipuius planiusatteftatur, qucm aiJo- Porphjrmt. 
qucns Auguihnus.io.de Ciuit.Dei.25).ficait,PrsdicasPatrcm & eius filiun),qirem vocas pa- AHguflimn. 
ternum Intellcftura feu mentem, &horummediumquem putamus tedicetefpiritumfan- 
ftum,& more veftro appellas tresDeos j & fupra.aS.difTerens cum eodem, Ignorantiam, in- 
quit,8<: pt optcr eam multa vitia per nullas teletas purgati dicis,fcd per [o\am pairtcum »eun,id •*'?"'"'• 
B cftpacernammentcm.fiucintelkaum^quipatcrnae clTconfcius voluntatis ; hunc autem Chri'' 
ftumeficnoncredis. Hic autem nous, mcns, ratio,voiuntasdiuina, feufpiritusvidecurnon 
incongrueappcllari Animamundi&vica. Vnde&Hermcsdc Verboxtctno.z.LicefOw- ,,"^''' 
i»/<wwmultiformnmaginumxqualitatevariata, ocmnnitatcqualitatum, exintetuallo Ipccies 
efTe nofcantur, adunata! tamen ad hoc, vt totum vnum.ex vno omnia elTe videancur iTocus 
itaqucquibuseftformatusMundus vnus, Animavna, 3<:Deus vnus. Etintravlt :0 vica: 
vera vita , 6 noftrarum omnium faecunda pracgnatio j cognouimus te totius naturx tuojcon- 
ccpcu plcnifsime , cognouimustea:ternaperfeueratio. Cui&concordantcrPhilofophusin Philofofhut. 
De Mundo vlt. agens dc diuinis Nominibus,Vocamus,inquit,eum louem, 6' Zena, vcenccs 
parallele Nominibus,Zena diccntes a J^grxco quod eft viucrc.quafi diceremus.pcr qucm vi- 
uimus,Iupitcrrpiritusomnium,Iupitcrindefefsiignismotus.Rctert etiamlofephus.ii.An* 
tiquit. ludaicse i.quod Ariftarus Grxcus dixit Ptolomeo PhiladclphoRfgi Aegypti, Cog- 
C nouiIud.TOsfaftoremomniumDeumcolcrc, quemnosZena, ideft, louem nominamus, 

quod omnibusindulgct?", ideft,viucre. Huici<conlonat AlbriciusdeorigineDcorum,fi- ^HriciHf. 
ue in Poctario fuo.diccns Dcum vocari Vitunetum,quia vitaro pr.xftat ; Sentinum, quia fen- 
lum.ficut circa ii . partcm corollarij primi huius plcniiis allcgaiur. Vnde & Scruius ille vccus Seruiut. 
necignobiliscommentator,fupcrilludBucol. Virgilijccloga.^'. — louu omuiapieMiilkgzt Lucivmf. 
fimile a Lucano diccnce, lupiter eTiquodcu«qaevides,qHocunquemoHertsi 
& addit quod alibi idem dicit; 

Sptritus intus alit.,tottmque infuft fer artus 
Mens agitat molem : 
Cniuscaufam tedditibi Seruius, itadicens,Ipfe cnim cft fpiricus finequo nihil mouctur aut 
regitur. Quibus<k concorditer Ouidius de Faftislib.6° fic dicit; OmdiHs. 

Efl Deusin nobis^gitante calefeimus tUo, 
^ Imfetushicfacrtfeminamentishahet, 

NonneSc hoc eft quod Apoftolus difputans cum Athenienfibus dcDco.allegat a Poetis ■^fjf'"^- 
&docct,ciimait,Inipfo viuimus,mouemur,6f fumus.ficut &c qiidamveflrorumPoccarum 
dixerunt Aft. 1 7. NuUus igitur quacfo mihi fuccenfeat, fi allegem quandoque hcct rarifsimc 
aliquos Poetarum,ex quo conftat fandum Dci Apoftolum hoc feciffe, ficque beatus Icrony- 
muscpiftola.^S.adMagnumScnatorem vtbisRom.TobijcientemIeronymo, quodcando- 
remEcclcfiscfordibuspollucrctEthnicotum, eoquod fctiptis fuisinfcruitcarmina Poeta- 
rum.per Apoftolum fe excufat dicens, quoniam & Poctas A poftolus alicgauir, dicitque quod 
illcquemallegachocloco, fuitAratusGrcacus Pocta. Arator quoquefubdiaconusfanax jtrattri 
Romanz Ecclefiae lib. 2° fuper Aflut A poftolorum.metrificans iflum locum, fic ait ; 
Sacrtleg£ nouitatu Amor Ivos cerntmus Artm 
■j Ignotopofuiffe Deo,quicondidtt Asira, 

^uipeiaguijterrafque dedit,quem vtta parentem 
¥t moueamuryhabet, cuius fptramus ab igne, 
Cuius imago fumus^e quo cecinere Poett, 
Hirtc hominum conjiare genus ; quempr*dtco,citiiiis 
Sanxit ab ore fuo. 
Iftam quoque fentenciam roborat Auguftinus.traftans iftam Autotitatem Apoftoli. 4. fuper Au^Hfliniu. 
Genefin.i4,fupcriiisrecitatus. Vnd^ &Dionyfiusdc diuinis Nominibus.^.Laudanda cft, ^"^J''"- 
inquit.laudabilis vita jeterna , ex qua per fcipfam vita.S: omnis vit3,& a qua in omnia vtcun- 
quc vitim participanua viuere proprie vnicmquc exfcminatur, Igitur&iminortaliumAn- 

O gelorum 



158 'Thoma^radipardini Lib. 1, 

gclorum vita & immortalitas, & imperdibile ipfum Angelicx fempcr motionis ex ipfa.Sc per A 
ipfam cft,vt fubfiftit i Idcirco & viucntcs fcmper, & immortales dicuntur, & non immortales 
itcrum.quii non 4 feipfishabent immortalitcr cfle, & xternaliter viuerc,lcd cx viuifica & to- 
lius vitx faftricc,&c continuatricc caufa; & ficut in onte.id cft,in cnte dicimus,quia & eiufdcm 
cffc eft caufalis ; fic 8c ibi itcrum , quia & per feipfam vita: eft diuina vita vitalis & Tubftantia- 
lis & omnis vita,& vitalis motus cx ipla vita, qua: cft fupcr omnem vitam , 8comnc prmcipi- 
um totius vitn: : ex ipfa & Animac iropcrdibjle habcnt, & Animalia omnia & gcrmina 
fecundum nouifsimam confonantiam animi habcnt viuerejqua ablata iuxta cloquium 
dcficitvitaomnis,&ndterram &dcficicntia, ad participandum eaminfirmitateitcrum con- 
uerfa, itcrumAnimalufiunt, 8cdonaturquidemprim6, &perfeipf'im vitac cflcvitam, & 
omni vita: , &: ab ea per fingiila elfe proprie, fingula xftimatur natura fubfiftcrc. Qui ad- 
huc fupra i . dicit quod Dcus eft omnium caula & principium , & cftntia , 8c vita i Et in- 
fra, codcm, loquens de Deo fic fcribit j Optima traditio^cfimplicitcr diccndum vuien- B 
5'. Ratio tium vita 8ceorum qux funt cftcntia , omnis vitae 8c eflcntia: principium,8c caufa, per 
principalis. fijam vt fintquxfunt,3i5tiuamS< contincntembonitatemjhocadiumiscloquijs didicimus, 
&omQemficdiccrc facram Theologorum hymnologiam iaucniet. Amphusauzcm om- 
nia eflentialiter participantia aliqiio neccflario, cgent eo : Sed omnia entia citra primum non 
funt cflentialiter dtpure fimpliciter per fcipfa fccundum quod particrpant primo cntc , qiiod 
cft pure cffcntialiter pcr fcipfum ; Hoc autcm totum apparetex habitudine principiorum 8c 
principiatorum ,caufarum & caufatorum, pcr fc et per aliud entium,magis 8c minus entium; 
quod 8c quamplurcs Autores Philolbphici , 8c Theologici crcberrimc conteftantur. Hoc 
enim quafi quardam rcgulageneralis fblet tam i Logicis quam a Philofbphis obferuari, quod 
nullusnefcitconfidcransfcriptavcterumdiligentcr. Supponuntcnim crebcrrimcquodom- 
ne quod dicitur aliquale , vel dicitur tale per cfTcntiam , 8c tunc eft vnicum , vel fecundum par- 
ticipationem ; 8cquotcunquc participantia fiierint, participatum ab omnibuscrit vnum; C 
quam etiam regulam Theologi ampjcftunmr. Vnde vcnerabilis Anfelmus Cantuarienfis 
ArchiepifcopusMonoIog. i.oftendensquodfitaliquod primum8comniumfummum bo- 
num, ficdicit; Ccrufiimumquidem8comnibuseftvoIentibusaduenere pcrfpicuum , quia 
quarcunqucdicunturaliquid ,itavtadinuiccmmagisvclminus,aut aequahterdicantur, pcr 
aliquid dicuntur quod non aliud & aliud, fcd idem intelhgitur in diuerfis, fiue in illis acqiiali- 
tcr, fiueimqualiterconfidcretur: Namquscunquciuftadicunturadinuicem.fiuepanter, 
fiue magis vel minus, non poffunt in tclligi lufta nifi per iuftitiam, quar non cft shud 8c ahud in 
diuerfis. Etidcmdicitdeomnibus bonisdiucrfis , quod funtbona pcr aliquod vnumbo- 
numexiftensidemindiucrfis ,8cquodipfum (oluracftbonnmper fcipfum; 8cnuIIumaliud 
bonum cft illi acqualc vel maius , quare ipfum cft fummum. Eundem quoquc proccffum f^i- 
cit.capic 2.de M^gno,8ccap. ?.dccntcfeucflc,vbificait; Omne quodeft,autcft pcra- 
8 aliud liquid,aut pcrnihiii fednihileftper nihil: Nonenimvel cogitaripoicft,vtfit aliquidnon Q 
pcr aliquidi quicquid cft igitur non nifi peraliquid eft.quod cum ita fit, aut eft vnum, aut funt 
plura,perqua; funt cunfta qaac funt.Sed fi funt plura,aut ipfa rcfcruntur ad vnum " tliquid per 
<juodlunt,auteadepIurafingulafuntperfe,autipfapcrfcinuicemfunt. Atfi plura ipfafunt 
per vnum,iam no funromnia pcr plura,fcd potius per id vnfi,pet quod ha:c plura funt: Si vcro 
ipfa plura fingula funt pcr fe.vtiq; eft vna aliqua vis vel natura cxiff cndi per (e quam habcnt vt 
pcr fc fint;Non cft autem dubium,quod per ipfum vnum fiint.pcr quod habcnt vt fin t pcr fe. 
tAKicem». Veriiiscrgo petipfum vnum cunita funt.qua pcr plura,quia finc eo voo eflc non pofTunt: Vt 
e^^a^el. yerb plura per fc inuicem fint, nulla patitur ratio,quonia irrationabilis cogitatio eft, vt aliqua 
tyiugMJlmHs j.(,5 pij pcrillud.cui datcirc. Similcmquoqueproccflum facic Auiccnna i. Mctaphyf 8c 8.8t 
Algazcl 2.Metaphyf.8i Anfclmusde veiitate vlt. dercftitudine &: vcritate fimilirer. Quod 
8c vult AuguftinusS.dcTfinit.^.vbicxmuItisbonisinferiocibusarguitvnumomniumfum- 
mum bonum,et multis bonis numeratis dicit.quid plura, & plura, bonum hoc, ct bonum il- g 
lud! toIlehoc8ccollciliud,8cvidcipfumbonumfi potes;icaDcumvidcbis, nonalio bono 
bonum, fcd bonum omnis boni. Ec infra,eodem,Non e(rent,inquit,mutabiliabona,nifi eflct 
^ . Incommutabilcbonum. Cumitaqueaudisbonumhoc8cbonumillud,qua;poffuntQliasdi- 

r»onum. cictiamnon bona, fipotueris,fincilIis,quajparticipationcbonibonafunt,pcrfpiccre ipfura 
, ugHjmHi. bonum,cuiusparticipationebonibonafunt; fimulenim8cipfum inteIIigis,cumaudishoc 
autilludbonnm. Siergopotucris illisdctradisperfcipfumprofpicere.bonum, •perfpcxe- 
ris bonum Deum. Et8.deCiiiit.Dci6.Cumin confpedlu Philofophorum corpus Kani- 
ihus,magisminufquefpcciofac(rcnt,vidcruntefleaIiquid,vbicfrctprima h incommutabilis 
fpecic$,& idco ncc comparabihs ; atquc ibi efle rerum priiKipium,ce Aifsime acdidcrun t. A ri- 

ftocelcs 



Cap.2. T)e Caufa T>ei. 15P 

^ ftotelcs quoq; ^.Mctaph. 1 8.cx hoc quod aliqiia fimt niinus,& tnagis falfa.K vera quam alia, Ariflotcles. 
prob3tcirsvnumverumrimpliciteriqucm6c An(clmusMcnolog.4.rcdtifsimcimiutur. hi 
hocidcmfcntit Auguftinusalijslocis multis. Kbmquoqilcntcntiam Dioiiyiius de duiinis r)ioMy/iu< 
nominibusmultis capitulis, BoetiusdcHebdomadibus, 6calij Autores quamplunmilocis iioetnu. 
quamplurimis profitcntur.ficut 6( prarmilla hic & primo huius aliquantulum actcltaniur. Ad- 
hucautcm Elleineft matcrir,formx,6c copotito, fubftantuT, 6caccidenti,6cnon primo iim- ''• ^'""' 
pliciter,velnona:queprimd,nccjEqualitcr incft illis;ergo alicuivni primo&maximc, pcr f"''""P-f'"- 
quod exiftcns in csctetis ipfis ineft : hoc autem poni non potcft, nifi illud quod ptimo &: pcr le 
crtjhoc autemeftDeus: hoc autem totum clare oftcndunt prxmiffa in proxima latione: 
Vnde &c Ph1lofophus2.de Anima68.ait; Nonenim aquafccundum quodaqiia, ncquc 
aerfccundum quod aer diaphanumcft,fcdquoniam natura eadcmcftinhis vtrilquc;& in 
pcrpctuo fupeniis corpote.fcilicet Coelo. Vbi Auerrocs, Non fecundum quod aer 6cc. id ell, 

B quiadiaphaneitasnoncftinfolaaquaautaerc, fcdin corporeccelefti.fuitnccclle vtdiapha- 
ncitas non llt in aliquoeorum,(ccundum quod cft illud quodeft, fed fecundum natuiam com- 
raunemexiftcnteminomnibus,licet nonhabeatnomen. Hoc idemconfirman vidcuirper 
cundcm Philofophum i.Pofter.4&:5.6ciPoft.4.&: 5. doccntem quod quxcunquc palsio 
ineft multis diuerfis,habet aliquod vnum fabicdum feu caufam cui primo ineft,& per ipfum, 
feuipfam cxteris quibus ineft, ficut eft haberc trcs angulosduobus reftis, habsre cornua, con- 
trarius fcu contranj ftatus, folia fluere, commutatim proponionalc , & hoc ofkndit de 
alijs vniiicrfis , ilLiefucrint fubftantialiafiueaccidentaiia,fiue vniuoca, liucanaloga, fiiie x^ 
quiuoca,quod totumRobertus Lincolnienfismagis dilucidatcxponendo. Dicctur fortalsis 
quod illa caufa diuerforum in diucrfis eft vna genere, vel fpccie, numero autcm ncquaquam ; 
fedficaufxmulta:numcr.iliterdifFcrenteslint limilesinnatura, 6cnomine, vclqusiibetilla- 
rumeft talisperfe,primo,6ce(reneialitcr, velperaliud fecundario, 6cparticipatiiie&c. iicut 
fupra in proxima tationc. Alij fortediccnt, quodilla caufa vna diucrforumindiuerlis cft 

C vniucrfalc: Scd li vniiierfalc (it aliquid citra Dcum,videtur quod aliud vniiicrfile hominum, 
aliudAfinorum, &: alia alioriim i vniucrfaliaergo illafunt multaconuenicntia innatura6c 
nominc6cc. ficutcontrarcfponfionemptiorcm. Hoc tamennonimprobabilitcrponicur, li 
per vniuerf^ile intelligatur aliqua ratio vniuerfalis, feu virtus diuina omnium talium vnitiua. 
Vndc Pfalmo 3 2.° fpirituoris eiiis omnisvirtuscorum^&Ariftoteles in dcMundo lo.to- Palmiu. 
tamterram,& Mate, xthcrem,atqucSolem6c Lunam, 6<totumcoclum dccorauit vna.qusc AriHoiclcs. 
pcr omniattanfit, virtus-Hxcautem vittusomnium vnitiuacft rerum, Dcus, icnax vigor, 
dcilla vnitasprincipalisquamlaiidum carmine hymindice dcprecamur, cuius principnlita- 
temoftcndit Koctius i.Arithmctica:6°. cuiustitulus de principalitatc vnitatis pr.xfcribitur. 
Vnde6c Auicebrol. in libro quemnominatfontem vitje.&cft j^.capit. quinti libri, ficdi- ^*«W. 
citi Omniaomnin6diuetfa6cdiuifa,tamin fupcrioribus.quam in infcrioribus, fcilicct in- 
diuidua, fpecies, gencra, diflerentia?, propria,6caccideniia, acomnino oppolita6ccontra- 

'■' ria moucntur ad coniundionem, 8c defidcrant conuenicntiam , & laquirunt vniiionem, 
quiaquamuislintdiuifi, coniunftafunt; 6c quamuis diucrfa, conueniciitia funt in aliquo, 
quodcaretincat, 6f coniungat, 6cconuenirefaciat, 6cradixomnisinhoc efthoc, quod v- 
nicas vincitomnia, & eftdiffufainomnibus,6cretentrixomnium. Cui6cconcordansPro- Vraclus. 
clus Philofophtis,propoficione ptiraa ficdicit ; Omnis multitudo participat aliqualitcr vno ; 
& propofitione decima quarta: Omne bonumvnitiuumeft participantium ipfo , 6c omnis 
vnitiobonum eft, &:bonumvni idem. Iflam infuper vnicatem omnium vniciuam teftatur 
diflumHermetis de Vcrbojcterno i. fupcriusrccitatum; qui&cinfra 14. loquens dc C(X- 
leftibus,tcrrcftribus,8cmcdijsi Horum,inquit,omnium effcdusnaturamque cognofcens, 
miretiir, adoret,atquecollaudctattem mentemqucdiuinam ;Muficenvei6 noffcnihilaliud 
elTc, nifi iuniftarum omniumretum ordinem fcire quid qurrquc lit diuina rationc fbrcita; 
Ordoepim rcrumfingularumin vnum,omnium artificisrationccolIata,conccntum qticn- 

'^ dam diuino mclo dulcifsimum , verifsimumquc conficict. Dionylius infipcr dc diuinis no • Dionjfii-s. 
minibus. \. Inomni.inquit, fereaftioneTheologica, thearchiam videmus diuinitus lauda- 
tam, 6c monadem quidem ?x. vnum propter(impIicitatem&cvnitatcmftipefnatunilisimp.ir- 
tibilitatis, ex qua vt viuifica virtute vnimur, 6c partitis noftrisalccriraiibusfiipcrmundanb 
complicatismdeiformem Monademcongrcgamur. Etinfra 5.dicit,quodipfumrcrfcipfum 
effeeftexiftentium principium,6cexiftcntiaomnia 6c qua: vtcuiiq; abc(Iccontincntur,&:hoc 
immenfurate,6cconi'.olute, &: vnite. Etenim in monadcomnisnumcrusanrefiibliftit, .V ba- 
betomncm numerum Monas infemctipfafingularitcr,6comnisniimetus vniturquidcm in 
Monade, quantumautcmaMonadeprouenit, rantum difccrnicut , Sc multiplicatur; 6c in 

O 2 cciitro 



i<jo Thomte 'Bradmrdini L i b. i. 

centroomncscircnlilincacfccundumprimamvnitatemconftitutxfunt , 6comneshabct fig- A 

num in femctipfo fimplas vniformitcr vnitas ad fc inuicem , & ad vnum principium ex quo 

proccdebantiSimipfoquidemcentro vniuerfaliteradunantur , brcuitcr autem eo diftantcs 

brcuiter& dilcernuntur, magis autcm recedentcs, magis , Sc fimpiicitcr cjuantum ccn- 

iroproximiorcsfunt, tantum &: ipfi, & fibi inuicem adunantur, & quantumco, tantum 

a fc inuiccm diftant ; fcd & in toto omnium naturae omncs fecundum fingula naturx 

Vionyfni. rationcs convolutae funt, pcr vnam inconfufam vnitatc m. Et adhuc inferius vlt-agens dc vno, 

quomodofcihcetDeovnumconueniat, itafcribit, Vnum vero quuomniavniuerfalitereft 

per vnius vnitatis excellentiam,& omnmm cft vnius irreuerfibiliter caufalis : Nullum enim 

exiftcntium eft non pai ticipans vniusj (ed ficut fimilis omnis numerus monada participat, 6i 

rnnm, duo,& decem dicitur, & fcmis, & vnum, & tcrtium, & dccimum vnum & multitudi- 

nemtcrminat, lic omnia&cvnumomnium parspaiticipant, & eflendo vnum omnia funt 

cxiftentia, &; non eft omnium caufi vnum multis vnum , fed antc omnc vnum. Neque enim B 

cft multitudo non participans quid vnius, & nihilexiftentium quod participat , vel quid vni- 

us deorfumomnia fingulariteromnia.&totoomnia&oppollta, & vniuerlaliter coprchen- 

dentisi &quidemfinevnononcritmultitudo, fme aiitemmultitudinecritvnum, ficut 8c 

monasantcomncmnumerummultiplicatum, & fiomnibusomniavnitaquispofuerit,om- 

niaerunt toto vnum. Scditaqi& hoc cognofccndum , quia fccundum vnum vniufcujufq; 

prxcogitatacftfpecics, vnircdiciturvnita, &omniumeft vnumcxcmpjar, & fiinterimas v- 

num,neq;vniucrfitas,neqialiquidahudexiftentiumerit. Omnia eniminfcipfo vnum vni- 

formiier pracambit, 8ccircumprxhendit: Ipfa igitut Theologia totam Thearchiam. Boc- 

Boetini. lius quoq; 3^ dc Confolatione Philofophix, profa 1 1 *. probat per fingula genera entium m- 

duftuie.quodomniadefiderantvnitatem. Dicit igitur concludcndo : Omnia igitur vnum 

defiderant.fedvnumipfummonftrauimus clTe quod bonumefti Cundaigitur bonumpc- 

tunt,quodquidemitadefcribas, quoddefidcraturabomnibus. Nam vcladnihilumcunifci C 

referuntur, & vno vcluti vertice deftituta finereaorc fluitabunt ; aut fi quid eft ad quod vni- 

ucrfa fcftinant, idcritomnium (ummumbonorum. Etquotfuntmultitudines fic vnitx, tot 

tales vnitatcs multitudinum vnitiuae virtualiter funt in Deo : ex quibus quidcm cxemplaris & 

archetypus numetus, iniftafimpIicifsimavnitatcmiromodocoHigmir, quo cajtera numc- 

rataformat, numerat,8cdilponit,&hiccftmundusillcintclligibihs, &archetypus Herme- 

tis & Platonis, de quo 40^ pars cotoUarij primi tangit. Vnde Boetius i . Arithmetica: fua: i. 

Omnia qua:cunq; a primxua rerum natura conftru(5hJ funt,numetorum vidcntur ratione for- 

maM; Hocenimfuit principalc inanimoconditorisexemplar. Hinc cnim 4. Elemento- 

rummuititudomutuataeft jhinc temporiim vices, hincraoius aftrorum,coeliq;coniierfio, 

&fupracodem prolog. 1. plenifsime vnlthocidcm. Hocautemlucidumdii^lum Boetijvi- 

Tim/tmPU- dctur fumi cx verbis obfcuns prirn.-e par tisTim.Ti Platonis, cap. i . quod Chalcidius in com- 

tmu. menrariofiio piimo.De genitiiraMundi intitnlat: Vndc Euftratiusfuper i. Eth. 6. com- jj 

(hJcidtm. j^^,.f _^3 (jjcit^q,,o^lvnuicrlaliaexempIaria,&idca:apudPlatonemfunt quidemnumerus 

EuUratnu. ^im^yj^perqucm vclutperexcmplum conditor operatur materialem faaionem, & hanc 

fentcntiam Piatonis contra Anftotelem approbat,6c defendit; imo forte Platoneminifla 

fcntentianoluit Arillotclcsreprobarc. Ideoqucdicit Euftratius, Ariftotclesfortenoluitob- 

fiftcre Platoni , fcd illis quifecundumquodnon oportctdiftaillius rccipiunt. Qmbus &c 

Sapiett. concordat Sapicns dicens Deo : Omniain menfura , numero , & pondcrc difpofuifti , Sapi- 

ent. 1 1 . Qucm numerum conftat non cflcaliquam creaturam , fcd illum fapicntia: fpiritum 

muhipIiccmvnicum&fubtiIemSapicnt.7. imo & ipfammct fapicntiam, inqua omniae- 

AH7Hninni. rantfafta.Pfalmoioj. VndeAuguftinus 2. dclibero arbitrio 19. Sapientia abfitquod in 

comparationenumcriinfcriorinucniatur,cum cadem fit; 8C4. fupcr Genefinad literam 5. 

cxponens Autorit.-itcmSapientisadduftamficdicit, Secundum id quod menfura omni rei 

modum pra^figit, &: numerus omni rci fpccicm prxbet,& pondus omncm rcm ad quictcm Sc £ 

ftabilitatem trahit, ille primitus, 8i veracitcr, & fingularitcr iftc cft , qui tcrminat , format, 8c 

ordinat omnia, & mfra eodcm 6. Numecus fine numero eft quo formantur omnia , necfor- 

matut ipfe. Hujufmodi aiitem numeri vnitatcs propriae funt r.ationcs in mente diuinaom.. 

niumcreatrices.nutrices, 8ccontinuxfcruatrices;8chxcforfan funt vniucrfalia , qua: plu- 

rimi veterum fomniabant, fed paucifsimi hxc vidcbant : Quarc8c hanc fcntcntiam velut al- 

tifsimam in prologo in Vniuerfalia conuoluit Porphyriiis,non euoluit ; qux tamcn fcntcntia 

Eujirathim. patct ex prioribuseuidenter.vndc&Euftrathius vbipriiisdicir, quod Vnuicrfalia exempla- 

ria, fcu idea; funt rarioncs conditrices, 8c vclut notationcs facientis. Robertus quoc]; Lincol- 

nicnfis fupcr i . Poft. 7. dicit,quod Vniuerfalia funt cognitioncs rcrii crcandarii,qux fuerunt 

in 



Cap.2. T)e CaufaT>ei, i6i 

A inprimacaufaxternalitcr, & funtrationcsearum&CJuff formaies, &exemplares, &ipfr 
funtctiamcreatrices; Siha: funtquas vocauitPlato idcas&: mundum Archct^pum ; Ac ha; 
funt fecundum ipfum gcijera, &c fpccics, & principia tam eflendi.quam cognofcendi. Et hoc 
idcm lcntit Augullinus.Sj.qua^ftionum^^. in cpiftola ad Ncbridium manifcftc. Itcmfi 
vniuerfalia ponantur in intcilcdu.vt videtur Aucrrocm, Boetiu, & alios muitos velle, in quo 
Intcllcftudigniiisponercniurquammprimo, fummo, &dignifsimoomnium, quivcrifsi- 
meinteUigit Vniucrni,quiScdormientibusalijsvigilatina:ternum ? Ampliiasautem, conftac 2'- R«io 
ccrtifsime aliquas effc caufas cntium feruatiuas, & exiflentium feruatiiccs, in quibus fccunda pnn^ip*'*- 
fuppolitione docente procefTus non finitur infinitus. Omnium crg6 illarum caufarum eft a- 
liquaprima&fummaihancconflatncccffariocfleDcum, quiprimafuppofitionc& 5'. parte 
coroilarij primi tcllantibus a nuUo alio conferuatur ; Deus ergo eft primus &: fummus omni- 
um conferuator; Vcl ergo hoc cft per (e,vcl pcr accidens j fi pcr le,erg6 necelTano; pcr fe enim 
nccefsitatcmincludit;quiafinon cffet neccflauo , poffet non efTc , & ficeffetperaccidcns, 

B quod patetper dcfinirionemlogicamaccidentis,cx Ifagoge Porphirij & r.Topic.Ariftotclis 
fatis notam : Hoc ctiam fatis patct. 1 . Poft.4. & 6.Sc 2 '.^.vbi per fe cum fuis condirionibus de- 
finitur. Siautcrahocdicaturens peraccidcns; Komne pcraccidenseftpoftcriusilloqiiod 
eft pcr fc ; & ideo ad ipfum reduatur Deum effc omnium fcruatorem , rcducituradaliquod 
priuseo.cums virtutehocfacit: NonergoDcus , fedporiiisiiliidpriuseftprimusomnium 
confcruator. Quod autem omne per accidens reducatur ad aliquod pcr fe prius , app.irctj 
quia licut fubftantia priccdit naturaiiter omne accidens, &; ad ipfam reducitur quodlibet ac- 
ciJens tanquam ad caufam priorem;itaperlocumifimili feuaproportionaiitate, videtnr 
cflentialcprsecedere quodiibcc accidcntalc, 8chocomneadilludrcduci. Itcmomnecauft- 
tum (icut habet dcterminatum modum cflendi , fic & videtur habcrc determinatara caufam 
licndi,&cffcndi;aliccrenimnonmagisficrct,neceffet hoc qliam iliud: accidcnsautcmcft 
infinicum, & indeterminatum omnino, vt patct 2. Phyf capit : dc cafu, & fortuna, quafi pcr 

C totum;6c6.Mctaphyf..#. & poft diffiiscj vbidicit Auerrocs commcnt.7. Quodficcalua 
principiohabec naturam terminatam , & caufam tcrminatam ; quod cnimel^accidcntalitcr 
acciditiiliquodefteflentialitcr. Hocitidcm confirmacur; Aliquideftpcrfeconfcruatiuum 
cncium fe confcruans ; &i lilud quod cft pcr accidcns, non cft pr incipium iilius quod eft per fc, 
fedmagisecoiura: Quodcnimcftabeo,quod eftpcraccidens, cft fimpliciterperaccidens, 
ficutquodcftabaliquocaluali, eftfimplicitercafuale; Hocenimpatet perPhiIofophum,2. 
Phyf44. redargucntemponentcs cafum cfle caufam ccEii,& omnium cii;leftium,perhoc ^.^,^„1, 
quod tunc omnti interiora effcnt cafualia. Dicitenim Aucrroes; CCim pofucrunt quod cx fc, 
fcilicetfortuna,&cafu,fuit"rf«tf«jf/tfcorporiscoelefti»,&motus, qui largitur aiijscntibus iireuocacio, 
ordincm , contingit cis vt omnes caufic inucniantur cx cafu : quod enim inuenitur in illo quod 
cxcafuinuenitur,inueniturexcafi]. Alias quoque dc cntibuspcraccidcnspoffetcllefcien- 
tia ; de omnibus cnim pcrfe ordinatis fcientia poteft cffc, quod cft contra Philofbphum, t. 

D Phyf capit.dccafu&cfortuna.diffuscprobantem, quodtalia non funtfcibilia,ncqucccrta, 

quiafuntcaufa:accidcntales,&perconfequensinfiniti: 8c5. Metaphyf 4. Decntefecun- Phiiafophu/. 
dum accidens nulla eft fpcculatio ; nulia enim fctentia nequea£liua,nequc fadiua ftudiofa eft 
de co , nequc * theologia, quod & totus proceffus cdocct confcqucn tcr; & r . Poft. 6. hoc idenl ♦ theorlca 
oftcnditurmanifefte. Ampiius autem quod cft pcrfcfliustribuendumeftDco.vtpatetpcr 
primam Suppofitioncm,6< tertiam partem primi : fcd per fc perfei?>iuscft,quam pcr accidcns, 
vt nullus ignorat ; nec aliter Dcus eiret per fc bonum, 8c potcns; Deus ergo per fe non per ac- 
cidcnseftprimusomniumconfcruator. Itemintotogenere conferuatotuinaliquis cft con- 
fcriiator pcr fc, &primus naturalitcr^&illudquodeftperfe & primumnaturahterinquoli- 
betgencre, cftmaius, dignius,6imelius poftcrioriqiiocunquc. DicitcnimPhiiofophus, 2. Phi/o/ophut; 
Mctaph. lo.Sempcrenimquianteeft, magiseft ; & qux poftcrior cft, non eft. Vbi6ctcx- 

_ tusqucmhabet Aucrroes, ficait;Priuscnim fempcrmagisdignum ineffe, pofteriusautcm 

non fic : qui &c I i. Metaphy f 3 7. Optimum, inquit, femper H autem proportionalc quod pri- ^*'''^»"- 
mum; quare& Pidagorici pofucrunc primum in coelementationeboni, vltimum verom *"' 
codementatione mali, ficut oftenfio decimac oftauac partis Coroiiarij primi tangit. Rurfiim 
ficadidem; Primum in quolibct gencrc cft maiiime tale, ficut 2. Metaphyfic. & 10. 
fatis patet , ficut illud quod cft xquaic per fe , magis eft talc , quam id qudd cft tale 
pcraccidens, ficut manifcftc patec pcr Philofophum, tcrtioTopic. nec aliquis diffitetur. 
Adhuc autem fi hoc fit per accidcns.poteft non cfrciomne cnim quod ineft alicui non pcr fe6t 
effcnrialiter,fcd tantum accidcntaliter.poteft fcparari ab eo fcparato; hoc cnim nuliam con- 
tradictioncmincludit;&quiaquodlibetentiumfufficicntcrcxjiftit, habitisomnibus& folis il- 

O 3 lis, 



I<J2 Thoma^Bradwrdim Lib.i, 

lis.qus ad fuum cxifterc pcrfc & eflcntialitcr rcquirunturi quoniam tunc nihil exiftentix fu^c A 
dccftihoc etiam patet perdefinitionem propriam accidentisj & i .Poft.fi.fcribitur ifto modo: 
Omne autcm aut fic elt fcilicet per ic primo modo vcl fecundo ; aut pcr accidens ; Accidcntia 
autcm non ncccffaria funti&cofirmaturpcrPhilofophum S.Phyf. 36. probantcmquod non 
omnemoucnsmouctur,quianon perfc,ncqucperaccidcnsi Non pcraccidcns.quiafifecun- 
dumaccidcnSjinquit.noncitncceUemoucn quod mouetur. Si autcm hoccft roanifcftum, 
quod contingit aliquando moueri,nihil eorum qux funt; Non enim neceffarium cft accidens, 
ledcontingitnoncifc, quod&patetibiper Aucrroe exprcfsiijsincommcnt. Si quis autcm 
nonvcrcaturconcederc,quodrcbus cxiftentibusDcus potcftnoncfle confcruator carum, 
faciliter conuincetur, i^uoniam anteccdens &: confequentia funt neccffaria in rationc,qua pec 
finitatcm rcrum & confcruationem earum.probatur quod afiquis qui cft Deus,eft primus om- 
niumconreruator;quarc6{conclu[io fimili nccefsitate firmatur. Itemfires fineconferua- 
tionediuina polTent cxifterc pcr fcipias.fruftra conferuarentur aDco fccundum illam maxima g 

Philofofhm. Philo(ophorum,Fruftraponunturplura,vbifufficiuntpauciora:fcdfecunduPhilofbphum i. 

yipoUolm. de Coelo 3 1. Deus & natura nihil fruftra faciunt i quomodo & Apoftolus arguit ad Gal. i. 

Cloj[.i. Si pcr lcgem, inquit , iuftitia, crgo Chriftus mortuus cft gratis ; vbi glolTa Auguftini , fi pcr lc- 
gcm,id cft.opcra legis, quibuslud.xi coniidcbant,iuftitia cfticrgo Chriflus mortuus cft gratis, 
idcftfruftrafinccaufaieftergoDcusomniumentium neccflarius conleruator. Hmusquo- 
que fcntcntise tcftis cft Thomas dc Aquino.qui in quiftionib' fuis de potentia Dei 3 5 . niulti- 
piiciter hoc oftendit , &: quasftione 36'. quarrit , Vtrum Dcus poffet alicui creatur.x commu- 
nicarc, quod per fe in effe confcruaretur abfque Deo , & refpondet fub verbis qur fcquiintur: 
Dicendii,quod ad omnipotentiam Dei non pertinet, quod pofsit faccre duo cotradiifloria eire 
fimul: Inhocautemquod dicitur.quod Deusfaciat aUquid.quodeiusconfcruationcnon 
indigcat .contradiftioimplicatur. lamcnimoftcnfumcft, quodomnis effeftusaiua caufa 
dcpcndct, fccundum quod eft eius caufa. In hoc igitur quod dicitur quod Dci conferuatione q 
non indigeat , ponitur non cfTe caufat um a Dco ; 8c in hoc quod dicitur , quod Dcus faciat ip- 
fum , ponitur cfTc caufatum ; Sicut igitur contradiftioncm implicatet , fi quis diccrct, Deura 
facercaliquid quod non effet caufatum ab co;ita fi quis diccretDcum facerealiquid,quod eius 
confcruationc non indigeat;vnde vtrumque pari ratione Deus non poteft. 

COROLLARiyM. 

EXhisigitur omnibusmanifcftaeftconclufioprincipalis. Vnde nonimmanifeftc confe- 
quitur hocporifma , NuUa rcs crcata fuflicit aliam conferuare, &quod neceffe eft Deura 
perfc&immcdiatefcruarequamlibetcreaturam;im6&:immedi.itiu3quacunquccaufacrca- 
ta ; immediatc, inquam, ncdum immcdiationc loci aut fitus, fcd & natmvc ac caufaE:,8c immc- 
diatius eifdcm modis, vel faltem duobus vltimis modis diftis. jj 

I Qiwd nuUa res creata fuffcit aliam conferuare. 

Sl enim,vtdicitprincipalis conclufio, Dcus cftomniumentiumneccfrariusconfcruator, 
qu.Tlibct res crcata neccffario indiget confcruationc diuina, crgo nuUa res talis fufficic 
aliam conferuarc. 

2, Secunda ejl , quod neceffe eU Veum perfe isr immediate feruare quamlihet 

creaturam. 

OVodctiam Dcusperfe&immcdiatc confcruet quamhbet creaturam,cuidcnter often- 
dcnt rationcs pracmiftx^fi ad hoc debite applicen tur : Omnc namquc de fe potentiale , fi £ 
debeat aftuari, hoc ncccffario crit per aliquem a<flum , non immediate cxterius, fcd omniqua- 
quc intcrius a^ftuantcm , atquc formantem , diffufumquc pcr totum, vtpatetdematcria (x. 
forma.deaccidcnte&dcfubicvto. IUc igitur aftus ficaftuans potcntialc huiufmodi, vel 
eftaifluspcrrcpurusanullo aliopcnitusaftuatus, &tunccftDeus, & haberur intcntuni; 
vclnoncftaftus huiufmodi, & tuncillcaiflus dc fccft potentiahs neccflario indigens alio 
artuipfumimmediate aftuante ; &cum propter fuppofitionem fecundam non contingat 
ficininfinitumprocedcre, tandcm ncceffario finalitcr venieturad vnum a£tum pcr fcpu- 
fum,anullo.nliopcnitusaftuatum,qui quodhbctdefcpotentiale,pofitumque fiib .aiflu.pcr 
fc & immcdiatc aituat, 8( informat, nedum cxtcrius circumftando, verum interius totalirer 

penc- 



Cap.2, T>ecaufaT)eu Qoroli» parsi. id^ 

A pcnctrando ; & quodlibet citra Deum cft dc lc potcntiale, ipfe autem folus aftus pcr /e & pu- 

rus, ficut prxmifla tcftantur. Itcm omne de fc fluxibile & informc.ad hoc quod figatur ftabiii- 

ter & formeturjnecefTatio indiget aiiqua fixionc & forma ipfum immcdiate tigcnce atque for- 

mantc; Huiuimodi igitur fixiofiuetorma, vcl cft per le fixa feu fixio , formata feu forma, 

& tunc eft Deus, & habetur intcntum ; vcl non eft talis, & tunc neceftano immediate figitur, 

&formaturperaIiquamfixioncm&forraam,& ciim fuppollcio fccundanon finat proccf- 

fumhuiufmodi iotinitum, ncceftariofinaliccrftnbiturad vnamfixioncmSc foimam pcrfe, 

& puram.a nullaalia fixam qiiomodolibct aut formatam ; & h;rc cft habicudo omnium crca- 

turarum^Dci. Hx autcmrationcsiatis concordant cum Autoritatibus Philofophicis, 8c 

Theologicis fuperu^^is rccitatis. Itcm fi fufficcrctalicui crcaturx tanium mcdiate confcruari a 

Dco,fciliccttantummcdiantc aliacrcatura, ciim illa crcatura conlcruans influcret tantiim 

virtutemfinitam crcaturrconfcruatx^poftctDcuscrcarealiquamcreaturamtanco virtuort- 

B oris pcrmancntii iila crcatura pcr aliamconferuata, quantum virtutis illaconferuansinfluit 

conferuaix. Quxfiponaturcreata, nonindigcbit conferuationc alicuius crcatutx: Tanto 

namque cft virtuofioris permanentia; ex (cipfa, quantum ii elfct dcbilior, indis;erct .\ crcatura 

alia confortari: Necindigebit conferuitionc Dei mcdinta,quiaillaficrctpcrmcdiamcrca- 

turam-, quarc indigerct conferuationc mediac crcaturx, concra proximum pticoftcnfum: 

Nccuidigebit confcruationcDci immcdiata, qiiia Sc haccreatiiradebiliornon cgcbat; cric 

igitur aliJiua creatura non egcns conferuatione aliqua creatoris, quod pr.Tmif[!i coiickifio non 

pcrmittit. Imo (ecundum iftud, poftctDeus x.3nmm^\ confortare za mundi, &cotumhunc n r 

munJum creare, vcl alium mundum lecundum fc cotum, &: fingulas partcs fuas tani fortcm, ,,,3^^' 

qu6dnulIomodoncqueimmediate,nequemediacc, nequefecunduni tocum, nequc fccun- 

dum pat tcm cgeret conferuatione diuina ; imo & Dco per imaginationcm omnino fublato , 

fanus & integerpermaneret, quod prxmilla dcftruunt euidcntcr. Itcm ficut Deus eft vbiquc 

C fic vbiquc conietuat ; led Dcus per fc & cllcntialiter eft vbique ; quia li non, aut nufquam eft, 

quodnullusnonnegati autcft alicubi citcumfcripcus,quodciiis infinitati, Sc inimcnfitati 

omnimode contradicit , quas Suppofitio prima docct , quod 6c qu.Tdam Autoritatcs prx- 

mifti teftantur. Docet namque prima Suppolitio, tertia pars, & quatta Cotollarij primi hu- 

ius,qu6dquicquideft bonitatis.aut petfcrtionis pcrfcdlifsimaJcX infinitifsima: cftin Deoi 

fed magnoc petfeftionis eft poffe clTe in mulcis locis pracfcntialicc r totum limiil ; qiiarc & fpi- 

ritusqui fic polTunt, iudicantur pcrfeftiorcscorporibus, qua: non poirunt. Suminus igituc 

fpintus propter fuam pecfe£tioncm infinicam fimpliciicr, cft necelTario rcplctiuitatis & 

praefcntialitatis infinicx limplicitcr, &immenf.'e; quare & omnibus Iocis8( litubus locatis 

& lituatis de neccfsitacc pr.Tfentialitcr ipfc adeftjefTentialiter cunfta replcns fupra omncm eo- 

rum menfurammagnus, 6(immenfiis; vtficut vereomnipotensdicitur, fic & vcraciterdi- 

catur omniprifens: Ethanc arbitrorratioiiemfacr.TScripcuracatque Doftorum.perquam 

jj immenlitatem Dei oftendunt. Vndc vt dc multis vnumcommemorcm, Baruc. 3. fcribi- g^.„c, 

tur; Olfrael.quammagnaeftdomusDci &ingcnsloci;spolTcfsionis cius, ma3niis& non 

habensfinem, excclfus&immcnfus. Sique Deus elTet alicubi circumfcriptus , hoc maxi- 

me videretur in Coelo, quoiiiam dignifsimus eftlocorurn,& adhuc in dignifsima parte 

Cocli, fcu in dignifsjmo puucto Cceli, &tunc motoCaelo, ipfc fimilitcrmoucrctur concra 

fextam partcm Corollarij primi huius. Aliter enim partem Cceli, feu pun>.f um digniorcm 

quandoquerelinquercf, &indigniorcmintr.irct. Si aucemdicatur fecundum (iipcrficicm fc- 

cundi de Caelo,& Mundo, Ariftotelis.quod Dcus cft continuc in vno fitu iiobihfsimo.fcilicct 

inOrientCjinfeiftioneduorumcirculorummagnorum; Iftudftarcnon potcft.quiaquarema- 

giselTetin oriente Oxon,quam in oriente London, fcu Gadum Herculis,velc contra ? Si au- 

temdicatur, ipfumeirccontinueinoriente totius terr.T habitabilis inquauis.^^niphitritisvel 

Oceani feftionejcumfecundum naturalem difpolitionem coeli 6c terr.T , 6c fccundum cun- 

£ dem Atiftoielem t. Mcteoroium vbi nunc cft mare, crit quandoq; ai id.i , 6( c contra, crit ali- 

quando alius oriens totius tcrras habicabilis qu,T cunc erit,& tunc vel Deiis crit rintum in illo, 

& fcquitur ipfum moueri localitcr dcoricnte vno ad alium orientemj vel cunc noii cric in ori- 

cntc pf<Tdi4o, crgo eadem rationenecnunccft. Dcusetiam li tantuminoricntc ponatur, 

noneritinlocodignifsimo, cum mcdiumcoelij&centriimSolis, Saturni, fcti louisfitdig- 

nior locus fcuficus. ItemfiDcusfittantumin vnopaniculariloco, vcllitu , poftecillumrc- 

linqiiere, 6<alium ingredi, localiterq; moucri. Pcr hoc quoq; quod Deus v bique agic 6< con- 

feruacprobant Autoresipfumcfrevbiquctriplicitcr,fcilicctefrentiaIiter,prffcntialiccr,&po- 

tentialiter,ficut patet i.fentcnt. Pctri,dift. 37. quod tamennullatenus lequeretur , nifiDeus 

immcdiate omniafacerct & fcruaret. Vnde Anfelmus Monolog. 1 3 . ita dicit, quoniam ali- 

ter 



\6^ T^homa 'Brachiardim L i b. i. 

nmlivcca icv ei[c non potcA,\\ vt eaqux /untfaffayVigeM/t, aiji (^ id iquotumtz&HyVigcat per fcip- A 
tjux lunt fLirti ; ncceffe cft, vc ficut nihil faftum eft niii pcr crcacriccm przfentcin cfTcnciamjita nihil vi- 
faftavige- gcatnifipcreiuldcm fcruatriccm prjEfenciam ; Scaddit 14. confcqucnteri Quodfiitacfl, 
*h''"h'" 'moquiacxncccfsitatcitacfl.confequicurvtvbiipranoncff.nihilfit. Vbiquc igitur efl ,6c 
^^ "' pcromnia,6(inomnibus. Liquetigiturquoniamipfaefl. qua: cunfta alia portat &fuperat, 
claudit&penctratjcadcmqueeftquacinomaibuscfl.&peromoia, &exqua, &per quam, 
&mquaomni3, ficutcratfuperiijsplenius ailcgatum.&fupraciufdcmfcptimoprscmittcbat. 
Non opus efl quacrerc, Vtrumideo fintvniuerfapcr ipfam fummamfubffantiam, quiaalio 
facienteautaliamatcriaexiffentc.illa tantum quolibet modovc rcs omnes cffent adiuuerir, 
cum repugnet his quac iam fupra paiucrunt, fi fccundo loco & non principaliter fint pcr ip- 
AMfufttmu. famquxcunquefunt. Aiiguftinus quoque dediuinitatisDciefrenciaprimo, offenfopcrfcri- 
pcuram, quod Deus eft incircumfcriptus, immutabilis,& immenfus, fubiungit ; Proculdubio 
nullus efi locus ab cius prscfentia abfens j fupcr omncm quippe creaturam prxfidet regcndo, g 
fubtus eftomnia fuflincndo,nonpondcrelaboris,fcdinfatigabili vircutciquoniam nuUacrc- 
atura ab co condita pcr fe fubfiftcre valcc , nifi ab iUo fuftencctur,qui cam crcauit. Extra omnia 
eft, fed non exclufiis ; Intraomnia, fed non conclufus. Ecce caufalis Auguftini probansDc- 
umeifevbiquc, quoniam, inquic, nullacrcaturapoteftfubfiftcrcnififuftcntcturabillo, qui 
SiEpiftoIa 39. qux eft dc pracfcntia Dci ad Dardanum facit difFufumproccfTum adidem , vbi 
& inter ca:cera ica dicit j Sic eft Dcus per cunfta diffufus , vt non qualitas Mundi , fed fub' 
ftantiacrcatrixMundi, finc labore regens, &finconcre contincnsMundum. Et ^. fuper 
Genefin ad liceram 3 3 oftendit Dcum cfTc immutabilcm pcr ccmpus & locum , licet admini- 
ftrcc&moueatmobiliapcrtcmpus&locum, cum fit,inquiens , Ipfe nullolocorum velin- 
tcruallo , vel fpacio incommutabili , cxcellentique potentia , & interior omni re , quia in ipfo 
f un t omnia, & exterior omni rc , quia ipfe cft fuper omnia : qu^ camen ratio non valcrcc, nifi 
Deusperfc &immcdiateadminiftret&moucatvniuerfa. Si cnimDeus pcr feipfum fitex-C 
terior & intcrior rc quacunquc , & moucat ficres motas , manifeftum cft quod ad ipfum mo- 
iicrcquicquamlocaIicer,nonfcquicuripfumlocaIitercommoueri, co quodipfceft in quoli- 
becloco pr^fcns. Nec potcft quis dicerc ideo impropric tantiimdici, Deum cffe vbique ef- 
fcntialiter, prxfentialiter, &potentialiter, quia quarcunquc efTcniiain quocunquelocoex- 
iftens, & vniuerfalitcromnislocus habct cffcabillo , &quiacunfta locata &loca funt ei, 
fcilicet eius cognitioni prasfentia , & cius potcftatifubicdla, cum ifta fiftio rationibus priori- 
busdcftruaturi & i.Sentent-Lumbardi. 37. condemnccur. Itcm fi Dcus aliquid putaier- 
ram tanium mcdiatc feruarcc, cum aliquam creacuram immcdiacc conferuet , & eadem raci- 
onc, fi vcllet, pofrctterram immediate fcruarc , &innaturaliffimolocofuo,poflecmoucri 
localitcradrcrramfic fcruandam,quodpnEmiffisrcpugnat, Item fi Deus tancum mcdiacc 
aliquaconferuarct, hocmaximevidercturdcinfcrioribusrcbus iftis,qu6dillas feruarcccoe- 
lefticorporcmediante; fcd Anima raoonalis eft defetantxpermancntia: &maioris, quamD 
corpuscoeleftcrergoncquaquamabillonaturaliccrconleruatur; Hoc eniro naturalis ordo 
rcquiric , vt a forciori dcbilius confcruccur. Hoc idem & Autoritatcs oftcndunt j Dicit enim 
■nui r,u. PhilofophusinDcmundo 8. cotamtcrram&marc,a:thercm,atqucSolcm&Lunam, &to- 
iiEtmenus tumCoelumdccorauitvna.quajpcromniacranut, vircus. Ammoniusquoque " ^rmenus 
inrecordacioncinlibrumpcrihcrmcnias Ariftocclis, fupervlc.primi, dicic, magiscrac vcri- 
fimilcartcrnasrcsnonaprouidcntiaregi, quam qux fluxibilem habcnc nacuram ; quoniam 
illa quidem a fua natura dctcrminationem habent & immutabilitatem talcm a dijs fortica 
fub/iftcntiam ; quaraucem in generacionc proptcr fluxibilitatcm propriarmaccriiinomni- 
moda tranfmutacione fieri nata, ncque efFe , nequc contincri , ncquc ordinaci poffe fi non for- 
liancur multa virtiitc conditiua, & prouifiua corum.qux fempcr codcm modo fe habcnt,non 
fblum totaliore , & fiipereminentc , fcilicet corpori coelefti , fcd ctiam aliqua magis parcicu- 
lari & proximiori , ficut & hominum videturamplioriindigcnccs curi fceminas quam viros, £ 
Auicebrol ^ mfenfacos qua fapicntcs. Ec Auicebrol. 5° fontis vitf 3 ^.ficut erat fuperius allcgatu, often- 
dcns omnia diucrfa,c6traria,fupcriora & infcriora per vnicatc coniungi, fic ait; Et radix com- 
munis in hoc cft hoc.quod vnitas vincitomnia, & cft diffufa in omnibus& retentrix omnium. 
Et infra 36.dicir, Verbum.fciucct voluntaspoftquamcreauitmatcriam&formam,ligauitfe 
cum iliis ficut eft ligatio anima:cum corporc, & effudit fe in illis,8<: non difccffit ab eis , &pe- 
nctrateaiifummo vfqucadinfimum. Etadhucinferius 38. ficait : Defcribcrc voluntatem 
impofribilecft, fcdpcncdcfcribiturquumdicitur, qu6deftvirtusdiuinafaciensmateriam& 
form.'im,&ligans lilas, &diflufa afummo vfqueadimum, ficutdiflufioanimxincorpore; 
Etipfacftmoucnsomnia&difponcnsj quod & manifcftat cxcroplo licdiccnsj Matcria& 

forma 



C A p.i. T>e Caufa Deu Qorroll.T^. i($^ 

A forma eftficutcorpus&aeri&anima&voluntaslig.insillaj&infufain illis cftficut anima 
in corpore, lumen in a<;re, &intcliigcncia in anima,& modum infuiionis /luiufmodi fic often- 
dit : poftc]uam vokintas eft virtus fpiritualis, fed multo excellior, quam (pintuahb ; non d':bi- 
tes ipfam infundi materia:, & comprchenderc cam fimul cum fotma, ikut cfl pcnrtnirio vir- 
tutisfolis,ideft, virtutisdiffundentislumenj&vnitioeiuscumlumuiem aere :cntcrao vo- 
iuntas ficut virtus,6c forraaricutlumcn, sc materia licutaer. Et ^^.dicit^ Voiuuias pcnctiat 
omniafinemotUj&agitomnia fmctempore proptcrmagnam fuamfortitudinem & vnita- 
tem: Cui & autoritates facrx concordantj NamSap.i. ficfcnbitur;Spiri:usDominireple- %"■"'»''■ 
uit otbem terrarum,& hoc quod continct omnia : & infra S.lcgitur dc fapientia inci eata cuod 
attingitafinevfqueadfinemfortiter, & difponitomniafuauiter. Dc ciua & Ecclcfiaftici i . FccUpallt- 
dicitur, quod alcifsimus Cccatot efJudi t eam fuper omnia opera fua ; & fcfaia; 66 . Ca:lum fc- rw. 
desmea, Sc terrafcabellumpcduramcorum : Dc quo dicit cxprefsius Icremias^j. Nun- EfaiM. 

B quidnoncxIum&terramegoimpleo,aitDominus. VnucProphctaPlalmo i j8. Quoibo J^^'"""- 
a fpiritu tuo ? 6c quo a facie tua fugiam ? fi afcciidero in c-clum, tu illic cs, fi delcendero ad in- ^Z^"»*'- 
fernum,ades :fifumpfcropennasindiluculo,6c habiuuero in extremis maris , ctenim ilhc 
manus tua deduccc me, & tcnebit me dextra tua. Bcatus quoq; lob 1 1 . dc hoc dicitj Excellior M. 
ca:loeft,(5<quidfacicj;profundiorinferno,& vnde cognofces ; Longior terramcnfuni e- 
ius, 6clatiormari. Etinfraia. rccitathjereticotumfainiminfaniaminha^cverba; Niibesla- 
tibulum cius.nec noftraconfiderat,6cpcr cardines carliambular. Superquod bcatiisGrego- Gregorim. 
riusi6. Moralium^.dicic; QuisdeDco ifta vel delipicnsfu(piceciir,qui nimirumdum iic 
femperomnipotcns, ficintenditomnibus, vtafsicfingulis,irc adcftfingulis, vt limulomni- 
bus nunquam defit ^ fic itaquecxteriora circundat, vt intenota impleat, lic intcriora implct, 
vtexterioracircundet, fic fummaregitvt imanondeferat, ficimispr.x*fenscft, vcifurcrio- 
ribusnonreced.it. Sanftus quoqucThomasdcChriftianareligioncadRaynaldum, luiedc y, 

C fide,fpe,6ccharitate i33.dicit,qu6dDeusimmediate ordinat omncsclfcifluspcr (oipfum, "'"'*'" 
licet per caufas medi.is cxcquatur,fed in ipfa executionc quodammodo immcdiatc lc uabct aj 
omncscffedus,inquantumomncscau(a: mediie agunt lu vitcutecaulipnm^r, vtquoitani- 
modo ipfe in omnibus agerc videatur, & omnia opcra fecundarum caufuum ei poflunt attri- 
bui,{icut .artifici atcribuitur opus inffrumenci : Conueniencius cnim dicitur, quod Faber facit 
cultellum, quam martellus. Habet eiiam fe immcdiaic ad omnescftci^us, inquantumipfc 
cftper^ecaufaefTendij&omniaabipfbferuanturin efTv;. Idem quoque inqiiarltionibusiuis 
dcpotcntiaDci,qua:ft.2o. quaquxritur; VtrumDeusopcretur in omnioperacionenatur.Tj 
rcfpondendo prob.ii-, quod DeiiseftcaufacuiullibecaifJionisnaciirahs& voluncarii fex mo- 
dis : Primo, quia tnbuic vircuccm agendi, licut dicicur 8 . Phy(. quod gcnerans mouec graue, 
&leue inquancumdatvirtutem.pcr quamconfequitur talis motus. Secundo, quia confcr- 
uat cam coniinuc, Tertio, quia mouec quodlibec agens ad agendum , 8c appiicat vircutcm 

D adaftionem.ficuthomoeftcaufaincifionis cultclli; 6c hoc eft vtdicit,quianullaiespcrfc- 
ipfam mouet, nifi mouens non momm ; Ideo fcquitur de nccefsitate, quodDcusfitcaufaa- 
(ftionis cuiuflibet rei naturalis, vt moucns 6( appiicans virtutcm ad agcndum. Quarto, quia 
ipfe eft agens principalc m qualibet .adione, & quodlibec aliud agcns cft inftrumentum illius; 
quoniam vircucciiliusquajlibecaha vinus agic; tc p.aulo poft fubiungici ficigiturDeuscft 
caufaaflicniscuiuflibct, inquanium dat virtutem agendi , & inquantumconlcruateam, 6c 
in quantum applicataflionem, &c in quantum cius virtutc omnisalia virtus agit; 6c ciim con- 
iunximushis,quodDeusfitfuavinus,6cquodfitintraremquamlibet, non ficut parscilen- 
tiac, fed ficut tcncns rem in eflc, fcquetur quod ip(e in qualibct re operantc imm diatc operc- 
tur, nonexcIufaoperationevoluntatis6c natura:. Vnde poteft elici quintu^modus, (ciiiccc 
quodDeusimmediacevbiqucoperacur. Quod6cpacecclatifsimepcrDomi TLim Stcphanum 
Parifienfem Epifcopumcondemnantem quendam articulum fub hacfotma ,Quodniima 

£ caufaeftc.iufacntiumicmotifsima ;errorfiintcl!igaturcumprarcifionc, itafolicecquodnon 
propinquifsima. 

Tmitt , quod necejje efl Dsum jeruare qitamlibet creaturam immediatius qua- J- 
cunque cauja creata. 

kEusigiturimmcdiatequamlibet rem confetuat, ncc immediatetantum, verum&im- 

mediatius quolibet aUo confcruante i quia li non immediatiiis conferuaret , cum imme- 

diaccconferuec; autcrgoarqu^immcdiaccconlcruat , licutcaufaleciindaconfcru.ins, auc 

minusimmcdiare quam ipfa ; Nonxque immediate , quia Deus 6c caufa fccunda confetuans 

funtcauIzconferuatiu.Teiufdcm cfreaualiccrordinat.r ; &:null« calescaufa: , 6cmaximein 

codcm 



d: 



l66 



Thoma 'Brady»ardm L i b . i. 

eodcm generc caufe habcnt eundem ordiricm ad fuucn caufatum j fed neccfTe eft vnam eflc A 
priorem, aliamvero pofterioreminillomodo caulandi, ficutratio&Philolophiatcftatur. 
Alitcr enim cadem ratione, qua poflent efTe dux caufx propinqux eiufdem caulati cosqua- 
les m ordinc, poflcnt efle 6c ahx Aax fuperiores fimihtercoiquaks , & fic dcinccps; quare 8c 
poflcnt elfe dux caufx primx fimpliciter in codcm ordine caulandi penitus coxqualcs; & duo 
principia pnma fimplicicer , ac duo Dij , ciim tamcn omnia multa qualitcrcunque ordinata ad 
vnum aliquid neceflano redncantur, ficut pnmohuius,&: fecundoprxhabita manifcflant. 
Docct quoquc Philofophus m fua Mctaphyfica , quod omnium duarum caufarum buiufmo- 
diaitnbutarumadidcm, vnareducituradaliam, velambxadtertiam. CiimcrgoDeus,&: 
caufafccundafintcaufxcozquales inordniecoulcruandi, ncutra reducicuradaham , tan- 
quampropinquior conferuatoadrcmotiorcm ■■, ergoambx reducuntur adaliquam tcrtiam 
priorem ambabus , cuius virtutc ambx conferuant , quod impo(sibile eft de Dco, ficuc prx- 
ccdentiadocuerunt,&(uppofitiones oftendunt. Siautem fingacurDeum&caufamfecun- B 
dam efle caufas conferuaciuas ciufdem accidcntalitcr ordinatas ^ tunc multo magis vcl vna 
reduccretur ad altcram, vel ambx ad tertiam eflentialem priorcm.ficut fuperins cft oftenfum. 
Item omncnomenconuenicns Dco6ccrcatur.Tperfc£liiiscompetitipfiDeo , maximecum 
ipfe fit primum in tali gencrc •, & caufa qiiarc illud nomen dicatu r dc alijs quibufcunque iux- 
taproccflum Philofophi2,& lo. Metaphyficx fiiperius allegatum. Ergo hocnomenim- 
mediate confcruans maximc & pctfe^ifsime competit ipfi Deo. Quare Deus magis immc- 
diate confcruat qiiocunquealio conferuantc; Non ergo xque immcdiate nec minus. Prxtc- 
rca(iDeusminusimmediateconferuarct,&pcrconfcqucnsficcau[;itetconferuatum&cau- 
farum caufx (ccundx quam ipla , ipfe non cflct caufa propinquifsima entium , quod eft dam- 
natuminarticulo Panficnfiprxmiflo, propinquifsima fcilicet propinquiratc caufaiitatis & 
nacurx, non lantum fitus aut loci. Tunc quoque Deusplus diftaret in conleruatione, 6< cau- 
facionc qium caufi fecunda; crgo pcr plura mcdia , vel faltcm per aliquod mcdium , & caufa ^ 
fccundapcrnuUum ; crgoDeus nequaquam fllud immcdiatc feruaret,nccetinm ficcanta- 
ret, cuius oppofitum eft oftcnfum. Item omnis caufa fecunda cau(ans,aut cor.feruans quod- 
cunquc cau(atum,hocfacit per caufationcm feuconfcruationem medi.^m naturaliier intcr 
illa.quxidconaturaliter propinquioc cftcaufacolcuconferuato , quamiila cauf^i (ccundai 
Dcusautemomnium caufacionem fcu conferuationem huiufmodiperfe&imncJiatecon- 
fcruat, ficutproximapars corollarijhuiusdocet.ipfamque cumcaufito velcoi.leruatoco- 
pulat, &coniungit,licut prxhabita manifeftant; Ergo inter caufam fecundam 6c omnc 
ciuscaufatumDcusnaturaliicrmediat, ipfum immediatiusconcaufindo. Item caufi eflen- 
tialior & magis neceffaria m efle caufati eft ci propinquior natiiraliter ; Deus autcm cft cflen- 
tialior 6c magis neccfliiriacaufa in caufatione cuiufcunque caufaii quam aliqua caufa fccunda; 
Non cnim potcft efle xque vel minus cffentialis caufi alicuius caufati , ficut [vel] quam cau- 
faCccunda, ficutproccffus prxmiflusde.rqueimmcdiate velminusoftcndit. Prxtereailliid p 
quodperfe6cvirtutepropriaeftaliquaIe, effentiahus 6c magis cft tale quocunque quod per 
aliud6c virciicc alicnaefttale.ficut tam Logica quam Philofophia varijsIocisdocet,&:fu- 
pcriustangcbaciir; Primaautemcaufacaufatcauficum communc virtutc propria 6cpcrfe; 
cau(a vero fecunda virtutecaufx primx &c per illam ; crgo caufa prima cffentialiiis atqucma. 
gis i quare 6c caufa prima propmquior , coniunftior , 8c incimior eft caufito , quam maceria 
eius vcl forma , vel quxcunque caufi fecunda ;ergo Sc propinquior ,coiiiun(Sior , incimior, 
acqucimmediaciorcuihbctrcicrcatx,quam aliqua rcs creata altcri poflet cffe. Quamob- 
rcm & in caufitione quacunquc aiiufcunquc caufx crcacx fiue fecundx , quodcunquccaufa- 
tum quomodocunquc caufancis , pnma caufa ptopinquiiis , coniunftius , incimius, & immc- 
diatiusidem caufat. VndeCommcntatorfupcrhancprimam propofitioncm decau(is,Oin- 
niscanfaprimariapluseftinflucnsfupercaufatumfuum ,quamcaufavniuerfilisfecunda,fic 
ait.Caiifavniuerfaiisprimaagitincaufatum fuxcaufx,antequaminip(um agatcaufa vni- p 
uerfilis fecunda qux fcqiiicur ipfum ^ Et infra, Manifcftum cft quod caufa pnma longiiiqua, 
cftp!uscomprchcndcns6cvehcmcntiuscaufarei,quampropinqua;6c propicr idrit eius o- 
peratiovchcmrntiorisadhxrencix^quam cauf^propinquii 6choc quidem non fir fccnn- 
dumhoc.nifiquia rcs impnmis nonpacicurnifia vircutc longinqua, deindc patitnr ftcundo 
avirtnteqiixc[Kubririma,8cprimaadiuuat fccundam fuperopcrationcm (ijam, qiioniam 
omncm operationennquam cau(a cfficitfecunda, prima ibicfficit j vcrunramcnetficitcam 
pcr modiim .ilium aitiorcm, 6c fubiimiorcm : Et quando rcmouetur caufi fecunda a caufato 
fuo,nonrcmoue urabeocaufaprimaiquoniamcaufa prima eft maioris 6c vebcmentioris 
adhxrenti.xcurarcquamcaufapropinqua. Itcm Sanftus Thomas in quxftionibus fuis dc 

potcntia 



Cap,2. T>ecaufaT>ei. QoroU, pars^, \6y 

A potcntiaDciqu2ft.2o.quaquaeritur,VtrumDeusopereturinomni opcratione naturi,re- 
ipondcndointerc;Etcra,itadicit,Deuscft caufaomnisadionis^proucquodlibct agen'; eftm- 
ftrumentum diuinae virtutis operantis. Sic crgo fi confidercmus fuppolita agcntia, quodlibec 
agcns ^articularc eftimmediatum ad fuum effcdum jli autcm conlidccemus virtutem quafit 
adio, hc virtus fupcrioris cauli crit immcdiatior effctlui , quam virtus infcrioris: Nam vir- 
tubmfetiornonconiungiturcfteiluinifiper virruccmcauikfuperioris. Vndcdiciturin iibro 
de Caufis, quod Virtus cau fic primi priiis agit in caufatum,& vchcmcntius ingieditur in ip- 
fum: Sicigtturoponctvirtutcm diuinamadeiTc cuilibcciei agenti, ficutvircutem corporis 
coeleftis oportet adcflecuilibetcorpori clementari agentijfcdin hocdifFert, quod vbicun- 
quecflvirmsdiuina,eft elTentia diuina; nonautemtflentia corporis coelcftiscllvbicunque 
cftfuavirtus. Et iterum Deus cft fua virtus, nonaucemcorpus ccelcftc, Scideo poceftdici 
quod Dcus in qualibcc rc opcracur, in quancum eius vircute qu.-elibcc rcs indiget ad agendum. 

B Non aucem poccft proprie dici , quodcixlum fcmperagac in corporc clemencan.liccc eius 
vircme corpus elcmencarc agat. Vndc & prjcccr quinque modos operacionis diuins pr.Tmif- 
fos, poccft clici fextiis modus, fciliccc quod Deus in operacione quacunquc immcdiatmsope- 
racurquolibccalioopetance. QuareSi Philofophus deMundovlc. loqucnsdoDeo, (ic aic; 
Cum fit vnus multinomius,nominatus ab omnibus pafsionibus quas innouac iple j vocamus 
aucemeumloucmjdicicur cciamfulinineusafulmine, pluuialisapluuia, conitrualis cempc- 
ftuofus.fercnus, 8cfcquicurconfequencer j Scin fumina loquendo,coelcftis& cerreftris ap- 
pcllandus a qualibet natura, & fortuna, velut ens ipfc omnium caufa i propter qiiod non malc 
diciturin Orphicis,Iupicerprimogenicuseft, lupiternouifsimus.Iupicercaput, lupitcr me- 
dius. Ecce quomodo Philofophus i ° docct, Deum efTe generalitcr omnium rerum cau/am ; 
fecundo vero oftcndit ipfum elie (pccialiccr caufam tripliccm cuiufcunquc , fcilicet primam, 
vltimam, fcu finalem, & mcdiam i Eft, inquic , lupiter primogenicus & capuc pro caufi pri- 

C ma; eft lupiccr nouifsimus pro caufa vlcima feufinalii eft cciam lupicer medius pro caula 
mediaquotumcunquc: idcoqucexprefsius ficadiungitjDeus itaquc ficut antiquus fcrmo 
teftatur, initium, mcdium, & fincm habct omnium entium ; Deus ergo fecundum Philofb- 
phum quacunque caufa fecunda quomodocunquc caufante quodcunqiie caufixcum , cft in 
caufando prior.pofterior, &immediatioromniquaque. VndcDionyfiusdediuinisnomini- 
bus5.dicit,qu6dipfccftcxiftcndiomniumfubftantiricumprincipium,mcdictas,iS<^confum- 
matio: quod 5c Autoritatcspf3:mifTa:,dicentes,qu6dDcuscftomni tc interior, fonare vi- 
dcntur. Ncc ignoro refponfioncs quorundam fingentium, fiugcreuc Dotcntium Autorcs 
nonidcodicerc Dcum omnia confcruare,quiairamediateperreipfum,"&propri^ ipfafcr- 
uat, fed tantum mcdiantc Coclo, vcl aliquo alio, 6c perillud , vel quia prohibet corruptiua, 
vcl quia pcrmitcir rem effe, auc non deltruicrcm ciim pofsic ; fed has omnes falfas infanias 
quas vanitas confingebac confringec facilicervericasprxmifl^orum. 

1) Obijciuncauiemquidam,Non vidcturconfonum rationi, qu6dquilibftrcs crcata,fini- 
ta,paruula,6ctancilIa,cancafocma, 6c cancoconfcruatorc indigcac limpliciteriufi.nco. Alij 
vecoobijciuncahccr, Si Dcuseft omnipotcns poceft facerc aliquid poccns fufficienter cxi- 
fterc per feipfum. Adhuc auccm obijciecforce qu;fham , Deum dignifsimum , pulchcrri- 
mum,6(honeftifsimumnondeccre, per fcipfum ii. immediatc quibuflibec obfcxnicacibus 
immifceri, ficuc nec quiuis opcra curpia facere, auc quxque negoiia vilia cxcrccre ; Im6 
cimfiiblimimaicftacipociusconucnircc inaliquolocodignifsimo, putain funimo coeliver- 
iiccrefidere, aliquamoperationemnobilifsimam fibique propriamexercendo, alijs operi- 
busvniucrfis,alijscaufisfccundis, vclutfubieiaisfibiminiftrisgradualiter afsignatis. Quare 
& Philofophus in Dc Mundo 1 1 . fic nit, potiiis seftimandum efl , & quod conueniens eft 6c 
magisaptumDco, vtvirtusqaircfidet incoelo, Scplurimum diftantibus de vnoloquendo, 
omnibus fiatcaufa falutifera, magisquam icns 8c pcrueniens quononcft bonum ncc ho- 

£ neftum opcrari per fe in terra. Hoc enim nec hominum ducibus conuenit cuilibct infi- 
ftcre opcri , vt principi cxercitus vel ciuitatis feu domus, &: fi opus fit , fupeHc£liIcm fuci- 
rc, vel aliquod vilius agere, quod ia magno Rcgenon quodcunquc mancipium cxercc- 
rcc; quod & probac a fimili per Xerxem Regem, qui morabatur in Sufis feu Baftanis, 
qui multa fecit in mulcis prouincijs, non tamen pcr kipfum , fed per officiarios varios ad 
variadeputatos. Adptimumautcmiftorumperfpicucrcfpondendum, quia qu.Tlibet crca- 
turacftcrcata,finita, paruula,6ctantilIa,idcopcr 17. partemCoroIlarijprimihuius, cftde 
fcpofsibilcefrc&noncfrc. Quare fecundum prxmifTa indigct neceflario aliquo perfcne- 
cefrcefleipfumcontinuefuftentante,quare6cDeo,eadcm 17. partcccfte. Secundum facili- 
tcrfoluiturjquiactfiDeusfitoiBnipotcus.noncamenpotcfi faccre aliquid impoffibile fim- 

plicitcr 



id8 



Thoma 'Brady^ardmi 



L 



I B. I. 



pliciterabfolutc,quarcnccpotcftfaccrcalium Deum, ncc aliud ncccflc cflc , fed tantum pof- A 
fibiicefleperi^. partcmdiftam, &c. ficut fupra. Iftam rcfponfionem confirmat Thomas 
fupcrius mcmoratus. TcrtiumautcmobieftumPctrus i. Sentent.dift. 37. dicit cfle lam fn- 
uolum vt nccrefponfione fit dignum ; quod tamcn fbluit pcr duo cxempin, quorum primum 
cft.quod ficut fpiritus creatu3,fcilicet Anima rationalis fordibus corporis leprofi &quantum- 
cunqucpollutinequaquam polluitur,ficnecDeus. Sccundumeft.quodiicutradius folaris 

AtouHinut. perpoIlu[ionemquancumqidifflifus,nequaquampolluitur;(icnecDcus.Auguftinusquoqi 

Sapientit dc Agone Chriftiano pct idem excmplumeodem modorefpondet. Vndc& Sapienttii lo. 
iiher. diciturdeSapientiaincreata; Attingitautemvbiq;proprermunditiamfuam,vaporcft vircu- 
tis Dei& cmanatio qu.Tdam eft claritatis omnipoientis Dei fmcera , & ideo nihil coinquina- 
tuminillamincurrit. Candoreftcnimlucisa^terns, &fpcculum fincmacula Dcimaicfta- 
tis, &imago bonitatis iUius. EftcnimhxcfpeciofiorSole, & fupcr omnem difpofitionem 
ftellarum luci comparata,prior,feu aliier^purior inuenitur. Ha;c autem refponiio fic poterit » 
confirroari. Perfeftiuseft,omnideturpatiiiopofterefiftcre, ncquiddeturpationispatiatur ab 
illo,&perconfequensnonpoff^epcnituspollui,quam ficpoffc. Priraa ergo Suppofitio boc 
dat Deo: Alitcr autcm,nec minus rationabiliter poteft dici , quod ficut quxhbct rcs in quau- 
tum eft.bona eft,vt omnes Philofophi 6cTheologi fimul doccnt; fic & omnis rcs in quantum 

PhiUfophiii. eft,pulchraeft;Nam pulchritudoreiefteiusdifpolitionaturalis: Vnd^ Philofophusy. Phyf, 
1 7. in tranflationc quam Commentator exponit,fic aitsPulchritudo & fortitudo funt de cap. 
relationis ; Sunt cnim difpofitioncs Animalium in refpcftu nobilifsimi Animalium ; ct dico 

tMxcrroes. laudabiliflimam difpofitioncm iUam , quxeftnaturalisfpha:r.i. Super quoddicit Auerrocs, 
quodpulchntudo.&fortitudofuntdifpolitioneslaudabilcsin Animalibus , quxnonintclli- 
gunturnifiinrefpe£tuiaudabihffimsdifpofitionis,ficucinrefpc£lu Animalisnobiliffimi;diC 
pofitioenim laudabiliflima Animaliseft, vtin omnibus fuis difpoCtionibus fit fccundum 
curfum 'laturjE ; & pulchritudo in aliquo Animali eft difpofitio in fua crcatione confiderata C 
fccundum fuam difpofitionem quam habetincomparationcnobiliffimi Animaliuminilla 
fpecie.&cftilludquodinomnibusluisdifpofitionibuseftfecundumcurfumnaturf.QuodSc 
teftatur Auicenna 8. Mctaphyf 7. fub his verbis, Pulchriiudo omnis rci,& fuus dccor eft, vt 
fit quemadmodum conuenit ci. Vndc & Plato i . parte Timjc. vbi fecundum Chalcidium in 
Comment. agit dc genitura mundi , fic aic ; Ncc fas erat bonitati pracftanti quicquam faccrc 
nifi pulchrum , 3t (ccundum eum prxftans Dei bonitas cun(f^a fecir ; qu.arc & fecundum cun- 
dem cunfta fucrant pulchra : quareSc fimih ratione , cun£la qua: funt, in quantum funt , pul- 
chra funt. Qiiare &: Auguftinus de Natura boni. 1 3. loqucns dc vatijs modis rcrum , fic ait; 
In his omnibus quafcunq; parua funt in maiorum comparationc contrarijs nominibus appel- 
lantur,ficucinhominisformaquamaioreftpulchritudo,ineiuscomparationefimixpulchri- 
tudo deformitas dicitur; & fallic imprudcntcs, tanquam id fit bonum &hocmalum. Et infra 
15. probatquodturpitudonoiificomninomalum, fedbonum, &chocfpecialiterdcSimia, D 
quia ipfa poccft fieri tufpior;ergo & in ea poteft minui pulchritudinis bonum ; quarc 6c pul- 
chritudinisbonumhabct. Quixl igiturdedecetpulchnim pulchrismifceri? & pulchriusmi- 
nuspulchris, vtficmagispulchrumapparct , caq; fuapulchritudineindeiurpabiliilluminct 

Philefiphia. & cxornct ? Quare & Philofophus in De Mundo 1 o. ait totam terram & mare.ithercm atq; 

Dionjfius. ' Solcm,6cLunamdecorauitvna,quxpcromniatranfit,virtus. Vndc&Dionyfius dc diuinis 
nominibus 4. aic, Bonum aucem &c pulchrum non fcparandumin ipfa,in vnoomnia compre- 
hendenti caufa. Hocenimincxiftentibusomnibus inparticipationes & participantia diui- 
dentes, bonum quidem effe dicimus pulchri paniceps , pulchrum veroparticipationcm pul- 
chrificx omnium bonorum caufx ; fupcr cflentialc autcm bonum pulchrum quidcm di- 
cicur , proptcr ab co omnibus cxiftcntibus tradiram propric vnicuique pulchritudinem > 
&: vclut omnium bcnecompaftionis&claritais caufalc , inftar lucis fulminansfimul om- 
nibus pulchrificas fontalis radij fui traditioncs , & vclut omnia ad feipfum vocans. Imo £ 
nedum decctjDeum eirc vbique pnfcntem, fed indeccntilfimuin , 6c impofBbiliffimum 
fibi effet, locis & locatis cxiftentibus non fic effe, quia tunc Dcus noncfTet, ficut in o- 
ftcnfioue fccuntlar pariis praemiflj CoroUarij dcmonflrantur. Quod autem dicit Philo- 
fophus, Deum non per fe operari in terra;vcrum cft, nonfic perfc, quin pcr caufam 
fccundam,S£peraliudagensinfcrius, ficut pcrfe, &pernullumillorum opcrationcm fuam 
propriamoperatur. Hancautem matcriamparumper diffufiuspcrfequebar propterpulchri- 
tudincm ciusmagnam,6cquia vidccur non paruum fequendum fuDd.in]cntuni. 



AmcenHa. 
'PUt: 



AugHJ^h 



CAP. 



Cap.^. 1)6 Caufa T>ei. i6p 

A 

C A P. III. 

QuodDem ejl necejfaria caufa efficiens cuiufltbet reifaEla : 
habet Coroliarium-j habens trespartes. 




Vicautcmaddendum, quodDeus eftneceflariacaufa efficienscuiuf- 
libet rei faftie : IVIinus enim vidcturrem per fc exiikrc, vcl aliam con- 
leninre, quam per fe facere aliquid ciim non cfTct. Sed nulla creatura 
potel^inhoc mmus,licut capituiumproximum docuit i quarenecin 
hocmaius: DcusergonccelLu-ioapponet manumad quamiibet fa- 
rtionem. Rationcsquoque fadjede conferuatione poifunt ficri de 
iaclione, terminis permutatis ; 6c multa: autoriiatum dc confcruatio- 
neloqucntium.loquuntur de fadfione fimihicr. Sunt ctiam piartcr 
autoiitatcslupcnusallegatas, multac quse pcrhibent tcflimonium vcritati. Arilfotclcscjui- AnHotekt. 
deminDe mundo ii. Antiquus, inquit, fermo, &paternuselicun£lishomiiiibus, quoda 
Dco omnia, 6c per Dcum confilfant. lit infra; Cft, inquit, reuera faluator & genitor omnium 
Deus,qua:cunquequocunqucmodotiunt in hoc mimdoi Etfequuur, inaiiatranilationc; 
Acvcropcrfeoperaturlaboriolianimaiis laborcm fuftmens, fed& potentia vtens impafsi- 
bili. Et infta eodcm oftendit,qudd Dcus vnica aftionc facit omnia opera huius mundi.lk di- 
ccnsf.Sicut autcm in choraca inchoantc Choraula concinit tota chora:a virorum 6c mulicrum, 
varijsvocibusacutisSc gradibus,vnamharmoniamcontinuamcontinuantibiis^fic fcliabct 
rcs &: in Dco,qui cunfta difponit,& fequitur confequentcn-vidctut maximc comparari quod 
C agitureisqni iiunt tempore bclli,qiiando buccina lignilicatexercitui ; tunc enim vnulquifq; 
audito cLmgoie, hic quidem fumit clypcfi, ahus coxalia 6c cafside, & balthcu adaptat ; & hic 
quidcm trgnat equum,ille afccndit bigas,alius pracbct fignum; mox autem dux iniidiare con- 
/iftitminfidi;s,princepsautemacieiinacie, milcsautemin cornu, incrmisvcro rccurntad 
propria ; omnia autem fub vno iignilicatore mouentur nutuDucis qui fungitur potcflatc ; (ic 
&devniucrfofapiendum. Namabvnomoucntcomnibus cxcitatis fiunt propna.&hocin- 
uiubili eiite 6c occulto, quod ncquaquam eft impedimento ncc illi ad agcndum, ncc nobis ad 
crcdeiidum.Harcautem vnica Dciartio,noneftmotusca;li,ficutaliqiii fbmni.int, fcdvni- 
cumDciloqui, feudicere,ipfomet Ariftoteleeodcmcap.atteftantc, iicutcap.proximorcci- 
t.nur. Hocidcmconfcqucnterperaliud limileficoftendit; Nam anima pcrquam viuimiis, 
^idcs, 6c vrbcs habemus, inui.lbile cnsvidctur peropera fua. Namtotus viif decorab 
hacinucnius cft,&ordinatus,6ccontcntus;culturxterra:,plantationes,excogitaiioartium, 
D legum vfus,ornatus,6cciuilitas,inteftinanegotia.extraterminospra:liafeupax. Hjcc opor- 
tet 6cdc Deoconliderareleuinteliigifecundumaliamtranilationcm.cnte fottifsimo, fpccie 
vero fpcciocifsimo, vita immortali, virtutc potcntifsirao, feu optimo fecundum aliam tranf- 
lationcm. Quapropterinuifibilis taftusomninatura: videturcxiplisopcribus. Nampafsio- 
nes omnes tam qux pcr aetem , quam qux fupcr terram, &c qii.'E in aqua , diccnf ur vcrc opcra 
Dei diffundcntis fuper mundum ; ex quo (ccundum naturalem Etrpedoclem ; Omnia qus- 
cunquc fuiu 6c poftmodum erunt, proccftcrunt arbores,6c viri cum foeminis, fcrx quoquc 6c 
volucres;necnonpifcesinaquisnutriti. VndeApoftolusadRom. i. Inuilibilia Dci acrca- 
:ura mundi per ea qux fafta funt intellcfta confpiciuntur ; fempiterna quoquc eius viriiis & 
diumitasi quod & lcntiunt fanfti Patres litcraliter cxponcntes. Sapicntix quoquc 1 5. per hoc 
contraidololatrasdifputatur; Vani, inquit, funt omneshominesquibus nonfubcft fciciitia 
Dei,&dehisquividcnturbona,nonpotueruntintelligere quid clt, ncquc opeiibiisattcn- 
E dcntcsagnoucruntquiseffetartifcx. Et fcquitur; Amagnitudine cnim fpccici &crcatur.-E 
cognofcibiliter poteritCreatorvideri. Etinfraeodcm; Si autemtantumpotuiireni fcirc , vc 
polTent ^ftimare fa:culum, quomodo huius dominum faciliuf non inuenerunt ? Adhuc au- 
tem 6c Philofophus in Dc mundo 1 1 . dicit de Deo ; Cumque fit vnus , multinomius cft phiUfo^kif, 
nominatus ab omnibus pafsionibus quas innouat ipfe; vocamusautcmeumloucm.dici- 
tur etiam fulmincus a fulmine , pluuialis a pluuia, tonitrualis, tempcftuofus ,fcrenus, 6c 
finita tati iuduitione, quafi per fingulain finefubiungit;6cin fummaloquendo , Cilcftis 
& terreftiis appelLindus a qualibct natura6cfortuna , velutensipfeomniumcaufa,prop- 
tcrquod non male diciturm Orphicis, IupitcrArigikeminus,fccundumaiiam tranflationem 

P Princcps 



"Danielis.i 



lyo Thoma^Bradwardim L i b. i. 

Princcps fulminumi & fequitur lupitcr Caput, lupiter medius , a loueomnia generata A 
funt. Iniftamquoque fentcntiam confentiunt Hermcs, Plato, Auiccnna, Algazel,Auerro- 
cs, Autor dc caufis Commentator ipfius , & turba Pbilofophorum non parua. Iftam quo- 
que fententiam vtriufquc tcftamcnti ferics fa^pifsime contelfatur. VndcEfais^j.EgoDo- 
minusfaciensomniah;cc;Etinfracodem,omnesdicentes contrarium malcdicit ; Va:, in- 
quit , quicontradicit fa£torifuo,tcftadcfamijs tcrrsc ; Etfuprall^tf.Dommedabispaccm 
nobis. Omnia enim opcra noftra operatus es Dominc.Quare & in hymno trium puerorum , 
Omnescreatura:tanquam opcra Dominipcrordinem cxcitanturadbenediccndum Domi- 
no,quarioperatorifuogratiasrelatura:;& loannis ^.veritasipfadicit, Patermeus v/qucmo- 
Aiguflinus. dooperatur,&egooperor : vnde&fupra; i°. Omniapcripfumfadafunt. Vbi Augufti- 
nushomiliaprima, OmninocrgoFratresficaccipite, Omniapcripfumfadla funt, vniucr- 
facreaturapcripfumfaaaeft, maior&mmrr. Nullaenimforma ,nulla compagcs , nulla 
concordiapartium, nullaqualifcunquefubftantiaeft, quacpolTcthabetepondus, numerum, B 
mcnfuram , nili per illud vcrbum & ab illo crcatorc, cui didum cft , Omnia in menfura &c 
numero & ponderc difpofuifti ; Dcus fccit omnia , 8c in fuis gradibus collocauit. Omma ct- 
go per ipfum, Fratres, omnino omnia per ipfumfafta funt, & finc ipfo faftum cft nihil. Idem 
infrahomiliaoiftaua; Sicut,inquit,quodmiferunt miniftri in hydrias, in vinum conuerfum 
eftopercDomini; iic& quodnubes fundunt,in vinumconucrtiturciufdemopete Domini. 
Illud autem non miramur.quia omni anno lit;affiduitas amifit admirationem. Quis cft cnini 
quiconfideratopera Dciquibus regiiur&adminiftraturtotus hicmundus.&cnonobftupe- 
lcit? Obruitur miraculi.s:led quiahomincsinaliudintenti perdiderunt confldcrationcmo- 
pci-iftiiDcijinquadarentiaudcm quotidie creatori; feruauit fibi Dcus inufitata quardam, 
qu.xfacerei ,vttanquam dormientcs homincsadfccolcndum.mirabilibus cxcitaret. Mor- 
tuusrcfurrcxit, Miratifunthomines; totquotidie nafcuntur, &nemo miratur. Sitamcn 
confidcremus priidentiusmaiorismiraculicftcflequinoncrat ,quamrcuiuifcerequierar. Et C 
tAMgHJlinus ^.dcTrinit.quafipertotum librum per excmpla plurima probat idem. Vndccap. ^.dicic 
quod vis diuina, qua: totam fpiritualem corporalemqucnatiiram adminiftrat,omnium anno- 
runi certis dicbiis iacit pluuiam ; fed quando fecit pluuiam ad preccs Elia: quafi contra di/po- 
fitioncmacrisnatuialcm, miraculum dicebatur. ItaDeusopcraturfulgura&tonitrua ; ied 
quandoinmontcSina inufitatomore fiebant,miracula videbautur. Quis attrahit humo- 
rcm pcr radicem v itis ad botrum, & vinum facic nifi Deus , qui 6c hominc plantante 6c rigan- 
teincrcmentum dat? Sedcijm ad nutumDomini Aquain Vinum Jnufitataceleritatccon- 
uerfieft,ctiamftulcisfatcntibus vis diuina dcclarata cft. QuisArbuftafrondc&florc folen- 
nitcrvcftit nifi Deus.> veriimciim floruit virga SaccrdotisAaron colloquutaeftquodam- 
modocumhomincdubitantc Diuinitas; Et iignis certe omnibus, & omnium animalium 
carnibus gignendis atquc formandis communis cft terrcna materies, 8c quis ea facit , nifi qui 
dixif, vt haecterraproduceret,8cincodcmverbofuo,quo creauicrcgit, &:agit. Exhisom- D 
nibus fatispatcc, quodDeusqui facit raramiracula, facitflmilitercartcra opcracontueta. 
Afoflolus. Nonne & hoc eft quod docet Apoftolus ad Rom. ii . ita dicens , Ex ipfo & per ipfum &: ia 
iplofuntomnia; Nonnc&: iftecft vnus articulus fidci ficut fymbolum Nicamum tcftatur? 
docens crcdcre inDcumPatrem fadorem vifibilium omnium,&inuifibiJitim,&inFjIium 
pcr quem omnia foda funt? Amplius auicm , Deus facit omncm homincm , & vniuerfalitcr 
omnc Animal totum fecuudum corpus & animam , 8c non agentia naturalia ipla fola ; quare 
5c fimili rationc,omncm rcm faiSam. Dicic cnim Philofophus 1 1 . dc Animalibus in antiqua 
tr.inftationc, Diccndum naturas Animalium fiuc fit nobililllmum fiuc ignobilc, quoniam na- 
tura qui crcauit animalia crit caufa magna: dilcdtionis in illis , qui polTunt cognoiccrc caufas 
nanira:,fcilicctPhilofophisnaturi,quando confidcrant inanimali vili;8cproptcrhocde- 
bemusconfiderarc formaseorum, &delc(n:ariin Artificcquifeciccas, quoniam artificium 
operantismanifcftaturinopcrato; vcrbigratia, quia inoperationc imaginum apparct fci- ^ 
entiaartificis, &;proptcrhocltcet vtnosvideamus , velaliasnonvitemus confidcrationcra 
in naturis Animaiium vilium ,& non fit hoc nobis graue ficut pucris , & in omnibus icbus na- 
turaiibuseft mirabile; & proptcr hocdcbemusinquircrenaturam cuiuflibct Animalis, & fci- 
rc quod in omiiibus A nimalibus cft rcs naturalis nobilis , quoniam non fuit naturatum vllum 
corum otiofe neq; cafualiter , fed quantumcunq; erit cx opcrationibus natur.x , non crit nili 
• in propteraliquid;8comncquodfuitautcrit,non tuitnequc critnifipropteraliquid,8c*com» 

Aurrocs. plcmentum,&: propter hoc habct locum 8c ordincm nobilcm. Huic 8c confonac di£tum 
I'b. Aucrrois fiipcr 1 2. Metaphyf comment. 1 9. fccundo huias prsmiffum. Nonnc 8c idco 
lob. I o. loqucns Dco fic ait , Manus tux plafmaucrunc mc, h. fecenint mc totum in circuitu, 

fecunduDi 



C A ?. ^. T)e Cauja T>ci. CoroU. pars 1.2.^. 1 7 1 

A rccundum punduationem bcati Gregorij 9. moral.ifi. Et infra, Nonnc ficut lac mulilfti me, 
6c licut cafeum me coagulafli ^ pcllc Sc carnibus vcftifti me, ofsibus & ncruis compcgifli mc ? 
fcPropheta,Manustua:feceruntme,6(pIafmaucruntmc,Pfal.ii8. vudctx DominusPro- Profheia, 
phetarum,pnu(;pamteformarcminvicro,nouitc.Ier.i.Quarc6cAuguflinuscxponcnsil- hrcmi*!. 
lud Pnilmi iiS.pr.xmiirum.dicithocpoireduphcitcrmtclligi, vnomodofccunduni Adam, 
cxquocumfintomncshominespropagati, quishominum,quando iftc fidtuscfl, ctiam fe 
fadum non potcft diccre,originis lemmifquc rationc ? Aho modo , quia vnufquifq; non finc 
opcrcDeietumdcparentibusfitipfocreantc, ipfisgcnerantibus.quoniam h operatonapo- 
tenria Dci rcbus fubtrahatur, intereunt, nccahquid omnino fiuc de mundi clcmcntis, fiuc dc 
genitoribus, fiucde fcminibusnafcitur, fieanon opcrcturDcus. Idcmp.fupcrGcncfinadli- 
teram 23 . Q^alc,inquit,miniftcrium Deo exhibuerint Angcli in illa mulicris formatione, quis 
audeat aftinnare ? certifsime tamcn dixerim fupplemcntum illud carnis in coflse locnm, ipfi- 

jj ufquc foeminaj corpus 6c animam , conformationcmqi membrorum, omnia vifccra, fcnfiis 
omnes,&quicquideratquoilla&;creatura6chomo&fceminacrat, non nifi illoopcreDei 
faiflum, quodDcusnonpcr Angelos,fedpcrfcmctipfumopera:useft,&nondimifit,(ed ifta 
continuanturopera,vtflccillarumaliarumrerum,necipforum Angelorum naturafubfifiar, 
finonoperetur. Amplius.iutcmDeusfacitomniavcgetabilia,necagcnti3natuialia folalufri- 
ciunt,quare8caIiavniuerf3,fimilirationc. Nonnchoceftquoddicit Aportolus i.ad Cor 3. e^<i/7o//«. 
Ncqucquiplant3teftaliquid,nequcquirigat, fcdqui incrcmentumdarDcus ? Qiiarc6cAu- ^«;;«;7<««. 
guftinus 9. fuper Grnefin ad literam ii. dicit, quod AgricoI.T non funt crcatorcs fcgctum,aut 
arborum jNonenim quiplantat aliquideft,nequcquirigat,(edqui incrcmcntumdatDcus. 
Ec dicit quod Agricola nihil facic crelccrc, fcd ille qui omnia in mcnfura 6c numcro , 6c pon- 
derc difponit,qui dat incrcmcntum : Ncc Medicus adhibcns medicamina (anac xgros,(cd na- 
turailludagit interiorcmotunobis occultifsimo; cuitamcn fi Deus fubtrahac opcrationem 

Q iiitimam, qua eam fubfticuit, & facit.continuo tanquam cxrinrta nulla rcmancbir Idem 3 . dc 
Trinit./. Apoftolus, inquit, di(ccrnens in teriiis Deum crca.-ucm atquc formantcni ab open- 
bus crcatuia- qua: admoucnturcxtnnfccus, 6cdc Agricultura fimijiiudincm afiumens, aiti 
Egopl3ntaui,Apollorigauic,fcdDeusincrementumded!t. Sicutergomipfa vitanoftra.mcn- 
tcmiuftificandoformarc non poteft nifi Deus, pr.xdicarcautem extcrius Huangclium homi- 
nespoirunt: Itacrcationemrcrum vifibiliumDeusintcriusopcratur, cxtcriores autemopc- 
rationcs, fiuebonorum.fiucmalonim .'^ngelorumvcl hominum, fiueetiamquorumcunquc 
Animalium, fccundum imperium fuiim, &: a fe partitas diftributiones poteftatum 6c " appcti- "appctido- 
/«flV»c/commoditatiim; itarcrum naturx adhibetin quacreat omni3,qucmadmodum cctra: nei. 
Agriculturam. Hocidcm6cvcritasipfivcracitcrcontcftaturdc Lilijs&FcEno, quodDcus 
fic vcftic ; licut Match.ff.6c Luc. 1 2. rccitatur. 

Trimi ,quoinu!}a res pote/i aliquidfacerejine Veo. i . 

^ Secunda^ quhd miUares^oteU aliqmdfacere ,nifi Deuiper fe ^ immediatefaciat z. 

illudidem. 

Tertia, quodHwJa respote/i aliquidfacercnijiVeusfaciat illudidem immediatius quo- 3. 

lil;cc aliofaciente. 

VNde confcquitur manifcfte, quod nulla res potcft aliquid facerc finc Dco ; Sc quod nulia 
rcs poteft aliquid tacerc, nifi Deus per (e 6c immcdiatc faciat illudidcm, imo 6c immcdia- 
tiijs quolibetalio facicnte, immediate, inquam,nedum localiter,fed 6c naturaliteratquc cau- 
falitcr.^cimmediatiiiscifdcmmodis.vclfalccmnaturahteratquecaufiilitcr. Minus cft enim 
rem fa£him fcruarc in c(fe,quam ip(am faccre dc non cfTe ; fed pcr CoroUarium fccundi, Nul- 
la res potcft aliam rcm faftam fcru.atc in clTe finc Deo ipfam fimilitcrconleruante, &: hoc im- 
mcdiate, im66c immediatiijs quolibct alioconfcruante;quarenccaliqua respoteftrcmfa- 
E cere dc non ciTe fineDeo ipfim limilitcr facicnte , 6chocimmediatc, im66cimmediatiiis 
quolibet aUo facicnte. Item omnis res ficut poteft aliquid faccre,fic poteft 6c facflum fcruabile 
feruarc in cfle,qaiahoccftfacilius: fed fidetur oppofitum corollarij pra^Iibati , aliqua res 
poteft aliquid facere finc Dco, vel fine Dco idcm immediatc au t immediatiiis facicnte. Poteft 
crgoaliquarcs ficaliquidconlcruarccontracoroU i'prardi£tum. Rationesquoq;& Autori- 
tatcsadcoroUarium illudadduftrcoroUariumiftudprobanc : Si quis autempr.xfumpfcrit 
dicere, qu6d_Dcusdicituromniafacere, nonquiaimmcdiatepcrfe, &-proprieiftafacir,(ed 
tantiimmedianccCoelo.&quia fecicagcntia, 6cpatientianaturalia, vclconfcruat,autqiiia 
pcrmittit, fiucnonimpedit, feu contra impedimentadefendit,reptimetur facilitcrpcrprac- 
miiTa, ficut proximum huius pra;fumptionem fimilcm reprimcbat. 

P z C A P, 



171 



Thoma 'BraclKparclini 



I B. I. 



rl)ilofofht!s 



Hifla 
t^nerroes. 



alia 




C A P. IIII. 

Qurod qualibet creatura mouente, T>eus necejfario commouet : 
babet QoroUarmm^ quatuor partium. 

Stis aiitcm praccognkis , ignorari non poteft , qualibct crcatura mo- 
uente Deum ncceflaiio commoucre ; Minus enim eft exiftcre quam 
mouerc: Aliquaenim exiltunt, qua:non moucnt, & qu;e mouere non 
poflunt; fcd quicquid mou?c exiftit j h. per fecundum huius, nulla g 
crcatura per fc potcft exifterc , quarc ncc per fe mouete fufticitfine 
Deo. Item pcr tertiumhuiusnuUacrcaturapoteft per fc producere 
vllummotum, necper(ccundum,feruarcprodudum; Dcuscrgore- 
quiritur tanquam neceflarius coadiutor. Omncs infupcr rationcs, aut 
ferc, 6{Aiitoritatesquampluresproconferuatione,6cfartionediuina rerum addufta:, pof- 
funt 6c pro commotione cius adduci, mutatis terminis prout dccet . Amplius autcm licut cft 
inminorimundo.ficvideturcffeinmaiorimundoj fedinminori mundo fcilicctinhomine, 
vclanimali,llceftquodomnismotuseius,fecundum quodhujufmodi.prouenit a principio 
fuoformaU &: cllentiali fcilicct Anima, licutpatcti". de Anima 37. crgo omnis motus in 
majoriMundoprouenietafiio tali piiucipio, fcilicet ipfo Dco ; &ha:cvideturrclponfioA- 
riftotelis in de Mundo, 1 1 . ficut patet in iUa longa Autoritate tertio hujus fcripta ; quare & 
fententiam iftam tenct, & infra, cap. 1 5 . oflendit eandem fentcntiam per fimilcm rationem ; C 
Dicit cnim.ipfc immobihs cunfta mouet & circumfert qu6 vult, diuerfis idiis & naturis, ve- 
lut, inquam, & ciuitatis lcx immobihs ens difponit , in animabus vtentium anima qux fccun- 
dum ciuilitatcm i & hoc oftendit quafi indudiue per fingula opera ciuitatisi & condudcndo, 
Sic,innuit,exirtimandumeft vtiquc&demaioriciuitate, deMundodico; Lex enim nobis 
xquedcdinans Dcus. Adhucautem eft " //L lenteniiapnmilla, poncns Dcum animara 
mawni mundii & Auicenna: 9. Metaph. i . dicentis, Coelum cft Animal obediens Dco. Auer- 
roes quoque lupcr n. Metaph.Commcnt. 39. ait dcclaratum rationccftc allquod vuum 
^ternumvaldcnobile, etcftilludquodmouetomnc ; hoceftigiturDeus. Itcm fi creatura 
poftet per fc moucrc vna fpecic motus , polTet & omni ; quare pcr (e poftet alterare,gencrare, 
6c faccre multa noua,quod capitulum proximum non pcrmittit. Iccm omnis res habens for- 
mamnon mouct ni(ipcrcam,ficutPhiIofophiatotacIamat jfcd ficutfecundumhuiusoften- 
ditjDcuseftforniaomnis forma:, ct eft aclusfubftantialisquaomnisformaeflidquodeft, D 
quod patetexeodcmi Eft ergoformafubflantialisomnisform:r;perhancrationemproba- 
tur 2"dcAnima, Animamcircformamanimati : frgonulla forma mouet nifi perDcum; 
ergo ncc aliquid formasum poteft moucrc iiili pcrillum. Itidem lic ad idcm , Omnc forma- 
tum moucnsmouct pcr lormam maximc fibi elTentialcm, et prindpalem,fccundum quod cft 
lale formatum , fcd Dcus cft formamaximc eflcntialis , et principalis cuiufcunqucformati; 
Quis cniniDco&crcacura cxiftentibus caulrsvnius caufati in codem generc caufitribuac 
Deo quod impcrfcftius eft & minus > ncque cnim fccundo huius pra:mifl"a hoc finunt. Item 
Auguftinus ii. de C^iuu. Dci 20. allegac .i Ciceronc talem definitioncm Dci , Deus eftmcns 
quiedam foluta ct Iibera , fccrcta ab omni concrctione mortali, omnia fcnticns &: moucns,ip- 
faquc prxdita nutufcmpitcrno, ethocrcpericinlibrismagnorum Philofophorumvtdicir. 
Item Dcus efl pnmacaufa in gcncre caufarum mouentium, ficutformalium,ct finalium,(icut 
oftcnditur 8. Phyf 11. Mctaph. ct .i multis Philofophis mulcis locis , & cx fecunda Suppofi- £ 
tione poceft haben; licut nullacaufa poftcrior mouct nifi in vircutc caufx prioris, vtpatet per 
pnmam Propofitioncm dc Cauliscum (uo Comment. fupcnus allegato , et quia primum in 
quoIibctgcncrc,cftcaufipoflerioris cuiuflibct illiusgcncris, ficut fccundo huius pra^miflli 
tcftantur; Dcusergo nccclfinocommouct cum omni mouentc; ahas infupcr non polTcc 
" atKjUA via fumi a moucntibus inf crioribus ad probandum aliquod primum moucns , conir.i 
Ariftot .7. et S.Phyf. n . Mct. Alcxandrum.Auerroem.Auiccnnam & cfccros Philofophos 
quali omncs;quibus Sc Aucorcs Thcologici confentiunt in hac parte. Ite Inflrumcntum non 
mouccur ariificiofc nifi ab artificc ; omne autem moucns pofterius cft inftrumcncri primi mo- 
uctisiahas cnim non eiret naturalitcr pofterius co,fed prius vd ctid coequeuii,vel cxtra omne 

ordinein 



Cap.4. T>e Caufa T>ei. ly^ 

A ordincm penitus difparatum. VndcdicitBoc£ius4.deConfolationcPhilofophi.Tprola6\ Ct r,„,. 
Omnisgeneraciorerum, " cunclu(que mutabilium iiaturarum progrellus, &:c]uicijuidaliud "cunchU]; 
aliquo mouctur modo, caulas, ordmcm, tormas cx diuma mcntis Itabilitaie lortitur. iicut e- 
nimartifcxfacienda?reiforraammenicperapiens,mouet opctis ctieAum, & ijuodlimpli- 
citer, prxfentariequeprofpexcrit,pertcmporalesordinesducit; Ita Deus ptouidentia qui- 
dem lingulariter, ftabilitctquc difponic f.acienda, fato vcro , hxc ip(a, qu.x dipoiuit, multipii- 
citcr,actcmporaliteradminilfrat. Hoc ctiamteftatur Aucirocs fuper Dciomno&c vigilia, ^'frroc.'. 
dicens; Quod cauir futurorum non funt detcrminati effc apud nos, ied apud naturam intelle- 
aiuam,aquaquarcunquerecipitnaturalcnlibilis, &: a quamouetur, licutinlUumcntamo- 
uentur a forma artiticij; & ideo nuUum indiuiduum elleiitialucr tit a natura, nili pcr fcicnti- 
amanteccdcntem,quoniaminftrumcntumartihcis,licutdicit Ariftoteles , non moucturnili 
fccundumartiticcm. EccequodAuerroescomincntatorvnnicrlalircritalentit.&alicgatA- 

B riftotelemadhocidem. Qui&fupcrii Metaph.comment. 44, dicit; Quod pnmummo- 
uens & moucntia infcriora muitum alsimilantur artihcijs qiii (eruiunt libi ad inuiccni, &; iu- 
uant fe .id inuicem crga vnum artilicialc; 5c funt illa, quoi um qu.Tdam funt piincipantia alijs, 
6coiTimareducunturadvnumartiticium,&pcrHcuii)ti;rab inuicem, Sc oninia teducuniur 
ad accipiendum omnia lua principia ab artificio vniucrlali contincnte ea, & idco (cicntia pro- 
pria primi Dei, cft licu t Philolbphia prima, & (cientia propna principijs qu.x lunt fub co, cft 
limilisfcicntijsparticu!aiibus,qua:funtfubprimaPhilofophia,liciitdixit Nicomachns Pcn- 
patcticus in fua prima Philofbphia. Jftam quoquc (entrnti.im Hernies plane tcltauir Dc ^-"""'^- 
Vciboitcrno 14. licut fccundum huius primiiic. Vndc 6c Augullinus 6. DcTrinit. vlc. ■'"l"!-""" 
Filius cft ats qu.xdam omnipoicntis &: (apicniis Dci, plen.i omnium racionum viuencium 111- 
commutabilium, 5c omncs vnum in ca, iicutipfa vnum dc vno ciim quo vnum ibi nonit om- 
nia,Dcu3quifccitperip(;im;Ipfcenime(f omnium artifex (apienci.T: 7 . Confirmaturafi- 
mili, q:iiapcrPhilolophum2. dc Animavbipnusi Omnia pliy'ica corporaanimxinfiru- 

C rncncafiinci&ciimDcusincomparabiiitcrexccdat quamlibet animam , omnia fnncinftru- 
mcnta ipfius. Ar;ificinm quoquc Dci teif an videntur exprcire qu.rdam proximo huius prx- 
mifTa. Quare& illedminusH(Iiias2S». 6c 45. vocat Dcum tigulum fa>;lorcm &' fidoicm; Ff'"-'^- 
hominemvcrblucum,opustigmencum,&:ceftamiquod fcqucns Apoftolusad Rom.9. eif^ .■ipo/lo/ur 
dcmnominibuscosvocat. Dominusquoquc pcrHfaiam 10. afsimilat Scnachcrib Regeni ■^'"'''' 
Affur virg.T 6c baculo furoris ,& fecuri in qua (ecat Deus,&: lctri traft .t a Dco,&: virgx quam 
Iciiat Dciis : vbi dicit Gloffa ; Sicut hicinanimata tantum funt inftrjmenta , nihil pcr lc faci- 
cniia,fedpcrcumquimouctca ; licnccScnachenb per fe, fcd in Dci virtute opcratus cft. 
Hocidem,dcartificcfcilicec.6cinftrume.itis, tcftatur6c Thomas de Aquinodctide, fpc, &: 
charitate I 33.licutfecnndumhuiusallegat. Amplius autcm Auguftinus 8°. fupcrGcntlin tAu^^nftwus 
adliteram,oftcnditdifFusc,qubdDfusmouetomncmcrcaturamlpirituaIcm 6ccorporalcm, 
voluncariam, 6c aliam qualcmcunquc fuis motibus vniuerfis ; vbi 6c29. diftincto operc dini- 

*' na:prouidcntiibipartitb,fcilicctcreationis,6cadminiftrationis, qiio prouidettoii vniucr/i- 
tatiSclingiiliscreatunSjficaitiSpiritusCrcatormouctl^cipfum finctcmpore6cloco, moucc 
condicum fpiritum per cempus finc loco,& mouct corpus pcr tcmpus &: locum. Cui 6c con- 
cordantcrDionyfiusdcdiuinisnominibus^. loqucnsde bono 6c optimoqiiodin Dcolau- DioiijfHt. 
datur, licait;Hocvnumopcimum&:bonum(ingu!ariccr,cftomniummiihorumbonorum, 
&: opcimorum caufale , &: cx hocomnes exiftcncium clTcntiales fubliftcntix, vnitatcs, difcrc- 
tioncs, immutabilicarcs, akcritates, fimilicudincs, difsimilicudmcs, fociccaccs concrariorum, 
diftin£tioncsvnicorum,prouidenciajftipcriorum,vicifsirudincsxquiformium,coniicrlioncs 
inferiorumomnium,fcmccipfiscuftodiciu,T,6cimmutabilesh3bitationes,&:coI!ocationc.s;6c 
itcrum, omnium in omnibuspropri^ vnicuiquc focictates,&: compaginacioncs, &: iiiconitil.-c 
amiciti.-c,6charmonixvniucrficatis,& vniuerfa^concretioncsinlblubilescontinentixcxiftcn- 
tium non deficicntcs (iifceptioncs fltcicndorum ftatus omncs6c mocus,aIij intcllcftualium, a- 
lijanimarum.alijcorporum. Status eft cnim omnibus &: motus fupct omncin motum,?i 
omnem flacum, collocans vnumquodque in fuimcc raiionc, 6c moucns in proprium mocuin. 
Vbi&:con(equcnreroftenfo,quomodo Angcli 6c animx mouenuir circulaiircr, dirccte &: 
oblique , fubiungic; Horum igicur 6< fcnfibiliiim in vniucrfo crium motuum,6c multo 
pnusvnoquoquc manlionum, 6c ftationum , &: collocacionum caufalccft, 6c concinens, 
6c finis, bonum 6c oprimum , 6c Iiiper omncm ftatum &c mocum. Proptcrca om- 
nis ftacus &: motus ex feipfb , ix. pcrfcipfum, 6c in ip/iim, 6c propter ipfum. Eccnim 
cx ip(o , 6c propccr ipfum , & cfTcncia 6c viia omnis &: meniis 6c animar , 6c omnes natu- 
ra:,omnes coniunftioncs,confumraationes,tcrmini, ordincs, omniscftentia,omnisvir- 

P 5 tus. 



1 70. Thoma 'Bradparc/im L i b. i, 

rusomnisoperatio,omnishabitus,omnisfcnfus,omnisratio,omnisintellciaus,omnisillii- A 
minano, omnis lcientia,omnis fummitas, & fimplicitcromne w,cx bono & optimo eft,&in 
'iionum 6c optimum conuertitur ,& omnia quafcunquc funt & fiunt , pcr bonum & optimum 
lunt 8i tiunt, & ad hic omnia vidclicct & ab ipfo mouentur 6c continentur,&c. fecundo hu- 

jcyoihfm. ius plenius recitata. Sanftus infupcr lerothcus in amatorijs hymnis fuis .recordantc Diony- 
fio vbiprius.ficait; Vnaquxdamcft fimplexvirtus feipfammoucnsadvnitatemquandam 

* qviandam tcmperantiam * exoptimo,vfqueadcxiftcntium nouiffimum, &:abillo itcrum confequcnter 
pcr omnia vfquc optimum,& ex feipfa , & pcr fcipfam , &c ad feipfam,fcipfam reuoluens , & 
infeipfamfcmpercodcmmodorcuoluta. Nonnc&Sapiensidcmdocct , Omnibus.inqui- 
ens, mobilibus mobilior eftfapicntiaiattmgit autcm vbique & cum lit vna , omnia potcft, & 
permanens in fc omnia mnouat j Attinglt ergo a fine vfquc ad fincm fortiter , & difponit om- 
niafuauiter. Nonnc&vcritasipladicici Patcrrocusviqucmodooperamr&cgooperor, & 
vcritatis Apoftolus,inipfo,mquir,viuimus,& moucraur,6c fumus . g 

I Prima , Qmd nihil pote/l quicqmm mouere fine Deoidemperfe O-proprihom- 

mouentc^. 
z Secimda^ , Qjiod nihil ptefl tiuicqum mouerc^ fine^ Deo immediate idem 

?nouente. 
Tertid-. , (luod nihil poteU quicqum mouere ^ne Deo idem mouente immediatius 

altomotore quocunque. 
^ Quarto-, , QuodnuUa propofitio tribuens quodcunque creatum cuicunque cauf^ fe- 

cund^, eji mimediatafmpliciter. 

VNdc&fanis oculisrepcto manifeftum, quod nihilpotcft quicquam moucrc fincDeo 
idcm pcr fe & proprie commoucntc,& fincDeo immediate idem moucnte, imo & immc- 
diatius alio motore quocunque ■■, immediate , inquam , & immcdiatius prout corollaria fccun- 
di & tertij cxponcbant. Et ex hoc corollario naturali manifefte confequicur aliud corolla- 
riumLogicalc, NuUam fcihcetpropofitionemiribucntcm quodcunque caufatum cuicun- 
que cnulx fccundx, efle immcdiatam fimphciter. Iftud coroUarium naturale fatis apparct 
ex pracmifsisiniftocapitulo,iun(fciscotollarijstertij j&fccundicum piobationibus corun- 
dcm: QuofecurefuppofitOjCoroliariumLogicalcfacilitcrdcmonftratur. NamnuUapropo- 
licio habcns caufam narurahter mediantem intcr cius extrcma , qux fciiicet fi t caufa naturali- 
ter med 1 a i nhxrcntia: cxtrcmorum cft immcdiata fimplicitcr.ficu t primus poftcnorum oftcn- 
dit;qu.Tlibet autem propofitio talis eft huiufmodi,ficut corollarium proximum naturalc cum 
alijs coroliarijs prionbus clareprobat. Si quis autem rcfpondcat cauillando , quod Deus om- 
nia mota mouct,non tamcn propne,immcdiate , & pcr feipfum , fcd tantum mcdiantc alio, ^ 
puta Coelo, vel quia fccit motorem, & rem motam,fcu quia ipfa conferuat, aii t quia pcrmittic, 
fiue non impcdit.ab impcdictibufue dcfcndit,refcllctur facilitcr pcr pr.TmifTa, ficut fccundum 
huius,&tcttiumfimilcs"r(r/^tfif^<»/. Etfiquisobijciatcontracapitulum, quodtunc Dcusla- 
repcllebat ^^^^^^ ^ comedcrcc filiquas , mcntiretur , furaretur , cum abfurditatibus csetcris filcndis potius 
quam diccndis,& concra CoroUarium , quod Philofbphus tam in Logica, quam in Philofo- 
phia multas propofitiones huiufmodi efle immcdiatas affirmat : Dicendum , quod primura 
non proccdit, quia illa vcrba non fjgnificant a£tioncs huiufmodi abfolutc.fcilicct tantum fe- 
cundum id quod cfTcntialitcr funt aut fiuntj fcd cum quadam rdationead crcaturam , quatc- 
nusab ipfo profluunt&emahant. Pro fecundodiccndum quod Philofbphus intalibuslo- 
quitur,ficutPhilo(ophusnaturahs,fcilicetdeimmediationccaufa:fccundi,caufa:fciIfcetna- 
turalis ; & hacccftimmediatio fecundum quid , quiatantum in gencrc creatorumjnon auicm 
dcimmediationc limplicitcr,qua: fimpUcitet omnetn mcdiamcaufam priuat. ^ 



CAP^ 



C A P.5, 



T>e Caufa 7)eL 



»75 




C A P. V. 

QuodDeui non ejl mutahilis vUo modo : habet QoroUariunLj 
quinque partium. 

Scenfb igitur quod Dcuscft principium cffc^Siuum cuiuflibet 
mutationis & motus, reftat confcquenter onei)dcre,qu6d Deus 
noncftmutabilisvliomodo; fiocautcm ieqmcur euidenter cx 
fcxta parte Corollarij primi huius ; 6clicctibi videaturfufficien- 
ter oftenfum; eft tamen hic cx caufa aiiquibus rationibus & Au- 
toritatibusampliusmunicndum. Conftatliquidcm fecundum 
primiiTa tcrtio huius &c quarto, quod Dcus omnia facic 6c mo- 
ucf,&inomni fadioncSc moiioncclt ;iiiquisfaclor6cmotor 
infactibilis 6c immobilis, aliOt^uin ellct procelfus infinuus in cis 
contra Suppofitionem fecundam ; quod &c quxdain prajmifla 
fccundohuiusteftantur. Etquis digniii talis , qnamprimus & 
fummus factor & motor ; quod & quxdam z". 3°. & ^'^. huius prarninia cc.lan vidcntur. 
I(famquoq;conclufionemproptcrrationcmprasmilT;im multiPhiloibphi.cxThcologi con- 
teffaritur. PraetereafiDcuscllctaliquomodomutabihs.non clktadtusi>u 11 'miis,contra fc- 
Gundam fuppolitionem,8<: tertiampartcmCoroUarijptimihuius. Vndc &c Philofophus 12, pi„jMj, 
Metaphyf.jS.Quoniamautcmeftmoucnsipfumquidcmimmobile.aftijcns, hocnoncon- 
uenit ahtcrfehabercvllatenus. VbiAuerroes, Illudquod mouet ptimum motiin) , < iim fit ^ncrroei 
(^ nonmotum, quiacft adus purus fmeahquapotencia,impofsibilc eft vthaoiataiiqu.Tmdif- 
poficionem abcaquahabct, Itemii Dcusquomodolibctmucarecur, nonci!ccluminc vnus 
& (impliciter, ncq; iumme ncccfTe efl'e,contra 1 ^"> fuppofitionem 2^"' parccni, ^x alias Corol- 
lari) pnmi huius,6c Philofophos 6c Thcologos multislocis. Vndc Philolopnus 5 Mccaph.6. ^^'^«/«p^^^- 
diftingucns necefTarium , fcnbitita; Primum Si propnum ncceiririum quod '/ir/ipUxei\; lifimplki- 
hcK eiiim non conucnit plunbus modis habcre ; quarc nec alitcr 6c alicer ; lam enim piuribus ter. 
modis vtiqiic habcret: Eti^. Metaphyf.diftingucns neccflarium 38. iicdicit; Hoc autem 
non contingcns ali ter,fed fimplcx ; cx tali igicur principio dcpendct ccclum &: natur.i : & Aui- 
cen.r .Metaph.6. Necelle efle pcr fccft neceftanu omnibus fuismodis; & infta noni ; 1 ".Ne- 
cclfecfrcperhoccftneceflccfrc, omnibusfuismodis, quod nonpoteft eilecialia di/pofitio 
futuraquarnoncrat. ItemiiDeus pofIctmucari,curnon poflet mucari inpciiis;quomodo 
eciamnullaccnus aho indigctec,contra i ^" Sifppoficioncm, &: partes Corollarij 01 imi huius? 
j) Vndc6cHcrmcsdcvcrbo xtcrnovlt.Nihil,inquit,decftei,quiipiceftomnia,aucineofunt Herma. 
omnia^&SixcusPictagoricusin (cncencioIisfuisaic,Deusquidcm nulliuscgec;quare6c Pro- SixmtPy. 
phctaDeus meuses tu.quoniam bonorum meorum non eges, Pfalmo 1 5.&:./Kpof]o/us; '''^?'^"^'". 
Hiccceh K temciimfitDominus.noninmanufaaishabitattemplis, nccmanibiis huma- ^'"''?^'"''- 
nis colitur indigens aliquo. Item tunc eflct pafsibilis vt patct per fc ; quoniam omnc inn tari cft ^° " *"' 
pati ; & fic arguit Auerrocs fuper 5. Mecaph. commenc.6. Si fueric pofsibilc mntarc in aliam 
fpccicm.fcilicecdifpofitioncm autmodum, tuncnaturaeiuserit dc nacuia pafsibilis rccipi- 
entis raultas fpecies, quod rcputat impofsibilc ^ 6c ita videcur cum agcre fcmper prxliantius iic 
quam paii, Vnde Anftotclcs 3 . dc Anima i jj. Scropcr, inquii, honorabiliiisagcns patientc, 
6c principmm matcriai 6C4. Eth. i . virtutis magis eft bene facere, quam bene pati ; 6c A uEjuft. 
1 2. fuper Genefin ad litcram Z9. Omni modo, inquit, praeftantior cft qui facit, ea rc, de qua 
aliquid fiicit ; 8c: idem probac 6. Muiicse fu.-E diffuse ; 6c 83. quxft.28. Omne.inquit, elficicns 
£ magis cftquam idquodefficitur ;&de immortalitatcaiiimj-dicitidcm.Tcem tuncmiiiare- 
tur [ab alio,] vel faltcm hoc poflet.vt patcc per Arift.7. Phyf. 6c Aucrr. in comment. & Aui- 
cen. i.Metaph.3.quivoIuntconcorditer,qu6domnequod mouetur, nioueturabalio.6cfic 
effcc in poccncia rcfpecfu altcrius infcrior &;parsiuus; qux omnia prima; fuppofitioni ,& tcriif 
parti Corollarij primi derogant multum nimis. Et harc vidctur racio Algazel. 2. Mcc.difto 9. i^/,utf/. 
Necence(rc,inquit,non poteftpcrmutari,quianonabalionecafeip(6, quianullaresagitali- 
quidinfcipf'. vllomodo. Arift.etiam t"dcCceIoi lo.mulrasiftarumrationummorefuobic- "' "' 
uitcrcomprehcndcns,ficait; XnEnhtdiji philofophifmatibuscitcadiuinamulcoties dcclara- 
tum cft rationibus, quod diuinuin intranfinutabile neccirarium c(Te omnc pnmum & fiim- 
mum.quod fic habcns tcftificatur didis,neq; aliud mclius eft quod moucbit ; Illud cnim vtiq; 

cric 



1^6 



Hermes. 



Anf{otelii. 
Ilquidem 



Boetiu!. 



Peirm 
I.umtardm. 



Thoma ^radyvardini L i b . i. 

crit diuiniiis, nequc habet prauum nihii,ncque indigens eorum qiiod ipfius bonotum vllo eft. A 
Hoc idcm fatis multx AutontatesPhiloIophic.T&Theologicaccontcflantiiri Vndc Hcr. 
mcs de verbo sterno oflenfo 3 3. Dcum moucrcomnia cceleftia &c terreftria, fuperiora, & in- 
fcriora, tcmporariarationediuinalegcconfcripta34. ficait , Cunftis ergoita fehabentibus 
nihil ftabilc, nihil fixum, nihil immobile, nec nafcentium , ncc ccelcftium , nec tcrrcnotum; 
fcd folus Deus,& mcrito folusi Ipfe cnim in fe efl & i fc; et circum fe totus eft plenus , atque 
perfcftus.ifque fua firma flabilitas cft,nec alicuius impulfu, nec loco moucri poteff, cum in co 
fint omnia.ct in omnibus ipfc cft folus. Quare & Ariitotelcs 1 1. Mctaph.5 1 . Dcus non tranf- 
mutatur; Inindigniusenimtranfmutatio,ctmotus ^^quidamuh--, et^.Mctaph.j. Paffibili- 
tas efi in deterius & corruptionis ; vbi Aucrrocs, Omne quod patitur,aut patitur ad pcius.aut 
patituradcorruptionem; etS.Phyf 36. ctpoftdiffufeoftenditPhilofophus, Primummo- 
uens non moueri omnino, quia neq;efrcntiahter, ncque accidentaliter vllo modo ; vbi & 37. 
allegat Anaxagorara ponentcmintelle£f:iim,quicftprimumprincipium , ncceflario eire im- B 
paflibilem,immixtum,Siimmobilem. Boctius quoque 3. dc Confolationc Philofophix 
profavltimaallegat a Parmenide, diuinarforma fubltantia; rerum orbem mobilem rotat, 
dumfcimmobilemipfaconfcruat. Vnde& 24. dciiiiitionum i^. Philofbphorum de Dco 
ip.itadicit.Deuscftfempermoucnsimmobilis. Hoc idem Auiccn. Algazel, Ammonius, 
Auerrocs,& alij plures Pliilofbphi pluries conteftantur. Quod & Autoritas facra doccti vndc 
Pfalmo43. Tu ipfeR.cxmeus,6(Deusmeusi vbi Auguftmus, Tuesipfc, non enim muta- 
tuses;temporamutatavideo,Crcator temporumnonmutatur,6(Exod.3. Ego fum qui funr, 
Sc Pfilmo I oi . Mutabis eos & mutabuntur, tu autem idem ipfc cs. Gloflai tu autem qui dix- 
ifti Ego fumquifum, idemipfees,idcft, immutabilis, &omnipotens;ha:cenimfuntex te, 
per te, & in tc ; non tamen funt quod ipfe cs , qui es mutans non mutatus, faciens non fadus, 
mouensfcdmancns. Vndc&Num.a^. NoncftDcusvt fiiiushominisvtmuteiur Mala.3. 
Ego Dominus,& non mutor. lac. 2. Apud quem non eft iranl"mutatio,nec viciffitudinis ob- r^ 
umbratio; i. adTim. vlt. qui foIushabetimmortalitatem,ideft,immutabihtatcm; vndebea- 
tus Auguftinusi.de Trin. i. ficdicit.Didumcftad Mofcn Egofum, quifum;ctquicftmi- 
fitmeadvosi fedcumefrealiquo mododicatur&corpus &:animus, nili proprio quodam 
modo vcllct intclligi, non id vtique diceret; & id quod ait Apoftolus , qui fblus hnbct immor- 
taliratcm,cum&: Animaquodammodoimmortaliseffedicatur, &fit, non diccretfolus ha- 
bct ,nifiquia vera immortalitas incommutabilitas cft, quam nullapoteft habere creatura, 
quoniara folius ctcatoris eft. Hoc et lacobus dicit, Omne datum optimum,& cmnc donum 
perteftum dcfurfum eft dcfcendens a Patreluminum , apud qucm non eft commutatio ncc 
momcnti obumbratio. Hoc et Dauid, Mutabisea&mutabuniur, tuautcraidcmipfecs; 
proinde (ubftantiam Dei fine vlla fui commutatione mutabilia facietcm, & fine vjlo fuo tcm- 
porali motu tcmporalia crcantcm intueri,& plene nofTe difficile efV. Et ^.dc Trin.i. brcuius 
docetidem.vbivultquodfolusDcusomninomutarinonpotcfti Scfubdit , Quod mutatur j) 
nonferuatipfumeffei &quodmutaripoteft,eiiamfinonmutetur, poteft quod fucratnon 
cfTc, acperhocnonilludfolumquodnonmutatur, verum illud quod omnino mutarinon 
poteft fine fcrupulo occurrit.quod verifTimc dicatureflc. Et 1 .de dodrina Chriftiana penult. 
fentcnt. 37. liie fumme ac primitus eft, quiomninoincommutabiliseft. Idem vult li. dc 
CiuitatcDci 1,1, 3.&aIiislocismultis. Quares: beatus Grcgorius 18. Moral. 31. fuper 
illud lobi 2 8 . Nec commemorabuntur in comparanone eius, Propheta , inquit , eiufdcm in- 
commutabilitatem effentia:contemplatus,ait- Omniaficutvcftimentum veterafccnt, 8cficuc 
opertoruimmutabiscos,8{mutabuntur; Tu autem idemipfccs,& annituinondcficicnt. 
HincadMolendicitur, Egofum,quifum,&dicesfilijs Ifracl, Quieft.mifitmcadvos. So- 
lusquippcveracitereft , qui fblusincomrautabilitcr pcrmanct. Nara omne quod modbfic 
cft,modbalitcreft,iuxtanoncfrceft; permanereenimin fuo ftatu non potcft ; atqucaliquo 
modoadnoncftitur.dumabcoquodfueratfempcradaliudper momcnta temporum duci- p 
tur. Hoc idcm oftcndit & Pctrus i . Sencentiarum fuarum difl. 8. & dift.37. Autoritates San- 
ftorum copiofius allegando. 



Primn 



Cap.5. T>c CaufaT>eh Coroll.pars 1.1.7,*^.'). 177 

A ^ 

Prima, qubd Veus ejfentialiter ^sr pr^fentiditer necejjarib eft <vhique,nedum in mtm- i . 

do,<y ineius partibiis <-vniuerfis : 
Verumetiam extra mundum infitufeu njacuo ima^inario infinito. z. 

Vnde <sr immenfus <y incircumfcriptus <veracitcr dicipoteU. 3 . 

Vnde (sr njidetur patere re^onjh ad Oentiiium <sr Ktreticorum <vcteres quteftiones, 4. 
f^hieft Deus tuiis^ isr,I^bi Deusfuerat ante mundum? 
Vnde isrfimilitcr clari patet, qubd <vacuum d corpore potefl e£e , <vacuum <vero a c , 
T>eo nequaqiiam. 

EX his autcm vcrifimili:er, fi vcre veritas ipHi noiiit, vidctur corollarie infercndum, quod 
^ Deuseffentialitcr&pr.Trcntialitercftvbiquc, ncdum mmundo,&in eius partibusvni- 

uerfis; verumctiamcxtramundum m fitu Tcu vacuoimaginarioinfinito ^ Vndc&immcn- 
fus&incircum(criptusveraciterdicipoicft, i]uani]uamdicaturimmenliis, & incircumfcrip- 
tusetiam aliarationc. Vnde &vidcturpatercrclponrioquKdam clara .idgentilium&h.x- 
reticoriim vctert^ qua:fiioncs,quas a tidel bus qu.Tritabanci Vbi cft Deus tuus ? &, Vbi Dcus 
fucrat antc mundum ; quorum vnum metricc fic qu^fmit i 

Dtc vhi tunc ejfet, cumpr£ter eum nihite[fet ? 
Vnde & fimiliter clarc patec, qu6d vacuum a corporepoteft eflc, vacuum vero aDeo nequa- 
quam. QuodautemUcusncccirario licvbique in mundo, fequicur manitcrtc. Si enimin 
aliquoeiuslocononfit, &potcli:etr£inillo, cum per teptimam partcm primi lic omnipo- 
tcns, hoc potctt pcr motum, & non per motum crcatiirac , quia nunc cft ibi crcatura & conti- 
nuc pnus tuir , qux, cadem ratione, qua alia creatura fiifticit & futfecit ad exillcntiam Dei ibi, 
C necpecmotumfui,ficiitcapitulum oftcndcbac : Hoc idem cx Corollario fccundihuius,&: 
eiusotlenfione ottcnditureuidcnter. Profecunda panc probanda luppono, qtiodAfitfi- 
tus fixus imaginarius huius mundi, &: B fitus fimnl imaginarius cxtramundum diitans ab A, 
& quodDcus moueat mundum ab A ad B, fituans eum m B : tuncperprimam partem huius, 
&perCorollariumfccundihuius, &:ottcnfionemip!lus, Dcus nunceftin B,vel crgo prius 
fuitibi vclnoii :Sifuit,eademrationepriusfuic,&( nunc etl vbique imaginaric cxtra mun- 
dum ; Sinon.eadem rationenuncnoneflin A,fcdinB:Dcusergo priusfuitin A,&:nonin 
B : 6{ nunc non efl: in A, ted in B omnino diflante , crgo rcccfsit ab A, & acccfsit ad B, ergo 5c 
localiter feu fitualiter moucbacur , ficuc &: anima noftra mouetur ad corporis noftri niocum. 
Hicrcfpondenc quidamfcqiicntcsPhilofbphum, i. de Ca;lo,fupponentcsomnem motum 
localemneceiranoelle furlum vel deorfum , velcircularem, tcilicec a medio.ad medium, 
velcircamedium : fediftummotiim fiponeretur, non cfle aliqucm prxdiftorum; quare& 
•^ dicunc non ctTc pofsibile mundum iic mouen. Sed ilh diuinam potcntiam , imo omnipocen. 
tiam grauiccr mucilanc, & detruncant. Potuic quoque Dcus in principio crcauilTc huiic 
munduminB ; curergonuncnon poteft ponercillumin B ; Potcft etiamnunccrcarcalium 
mundumin B;curergononpotcItponcrehuncmundumi',iB ! Wxc ctiamrcfponfiodam- 
natur a Scephano Pjnlienfi Epifcopo in \\xc verba ; Quod Dcus non poccft moucrc coelum St.-fhamr. 
niocurcflo; &cftratio,quiatuncrelinqueretuf vacuum. Nec ifla rcfponlio dithcultatcn 
euitat: Ponaturcnim,qu6dDcusfinemocu locali creec aliu.-n mundum in B, & annihilct 
iftummundum in A,6(rcuert'.turditrtcult.as. Alijetiam lequentes Philolopum, vtvideiur, 
refpondentdicentcs; NonelTealiqucm fitumaut vacuum extramundum ;quarcnccDeum 
ibieflc, necpofTcmundumillucmoucre. Scdht habencdrccreconfequcntcr, Dcumdeom- 
nipotentiafuanuIlatcnuspotuifTcfeciffc mundum maiorcm inaliquo , ncc minorcm,quod 
P cius omnipotentiam nimis rcftringcrEt, 6( nimium coarctaret. Habent ctiam diccrc, qu6d 
Deusnccctrariofccitmundumin A fitu, {z quodaiucmundumfuit A iitus.&non aiius. Sed 
curifte, nonalius ' curtantus.non maior, nec minor' velcnim hoc fuica Dco, vclperfe, 
non abco: SiaDco, poniicSc ab co fuiffc fitus maior &: maior, 6c alius, & aliusfinefinc, 
proptcrciuspotcntiaminfinitamiSiauc.mpei fe,nonabco, qua? virtus : quac ratio? qui: 
natura hunc ei pncifum, & impercranfibilem tcrminnm inuiolabilitcr limitaiiit ! ciim ille fi- 
tus imaginarius nullam nactiram habcat poficiuam.ficut nullus ignorat jalias cccnim efTct ali- 
quanaturapofitiua.quf ncccirecDcus,nccaDco,cuius oppofitum i'™.&: 3""\huiusdoceiUi 
efletque coitcrnaDco,quod nullus recipit Chtiftianus. Quarc 6c Stephanus Parificnfis SiephaitM/, 
Epifcopus darnnauit aniculum ;'.ffcrentcm,qu6d mulca funt artcrna , nec Dcus pofTcc iila dc- 

ftruerc 



•7» 



Thoma ^Bradmrdini L i b . i. 



ftrucieetfivcllet, quare & omniporentia priuaretur. Ratio i.|uoque horiim militat contra A 

eos : Si cnim fccundum Philolbphum , & fccundum fuppofitionem ipforum vacuum cUc 

non pofsit.nec fitus imaginarius corpore non repletus , Mundus eft n:terniis, quod eft harrc- 

ticiim , quod & negant , vel antc creationcm ipfius crat fitus eius imaginarius vacuus , nec 

corporeoccupatus. Hancetiamrcfponfionem ,&ciusirrationa]cm rationem damnatAr- 

ticulusrecitatus: Hisigiturnequaquam obftnntibus, videturprarmilTam rationemproccdc- 

reinoffenfe. RurfumDcusinprmcipiocreansmundum , &:quamlibet partcmcius,iimul 

fuit cum Mundo , & qualibet partc cius: Nam ficut patet ex/". Phyf 9. &r poft , & z. dc A- 

nima74. Inomnimotu^&inomniaftione moucns&agcns eft fimulcummoto & pafi^o. 

^uguftinus Vudc& Auguftinus homilia fijcunda , fupcr illudlonn. 1. InMundoernt, 6cMunduspcr 

eumfitlusefii Quomodo,inquit,cratinmundo? &rcfpondct, quomodo Artifcx rcgens 

quodfccit; Noncnimficfecit,quomodolacic Fabcrforisfccuseft arcamquamfacit,&illa 

inaliolocopofitacft, cumfabricatur;oi:quamuisiuxtafit, ipfcalio locofedetqui fabricat, {3 

& extrinfccus cft ad iliud quod fibricat ; Dcus autcm infufus Mundo fabricat , vbiquc pofi- 

tus fabricat , Sc non recedit aliquo , non cxtrinfecus quafi verfat molem quam fabiicat , pr^- 

lentiamaieliatisfacitquodfacit, prilcntia fuagubcrnat quod fecit. Siccrgo crat in mun- 

do, quomodo per qucm mundus faflus cft. Vel ergo Deus prius natura tuit ibi , quam crea- 

iiit ibi, & quam crcatura fuit ibi,vcl e contra : Si priiis natura fuit ibi , hoc non fuit per creatu- 

ram , ncc per crcare , fcd pcr fcipfum & non nouiter , quia tunc per /cipfum nouiter mutarc- 

tur; fuitcigo ibi a:tcrnaliterper feipfumi quarc&cademrationefuitxteinalitct pcr feip- 

fum vbique in vacuo , feu fitu imaginario infinito , 6c adhuc eft vbique fimiliccr cxtra mun- 

dum : Nccpoteftquisdicercquodecontra^priiisnaturaeftcrcaturam creari.quamefrchic 

vclibii6(priusnatur.ieflDi.-umcrcareibi ,quam creaturamcrcariibi. Hacc cnim cft caufa 

huius: & .adhuc prius iiarura cft Deum eiTeibi quam creareibi.ficut & prius natura, cft.quam 

creef,ficuci&quodlibctaliudagcns:NonenimquiaDcusvelquodlibetaIiudagcnsagit,idco 

cftiiiccquia agitibi ,idcoeftibi ,fed potiiisccontra. Adidem,creato Mundo inlioc fitu, 

Deusfuithic, vclcigonouitcrvcl .xternalitcr ^ finouiter.hocfuit pcr aiiquam murationem 

vclmotuminDco,vclinalio,puta mundoi fcdnon pcr mutationem in Dco, ficut quin- 

tum oltcndit ; ntc pcr mutationem m mundo , quiaDeus prius natura f uit ibi quiim mundus 

crearctur, vel quomodolibct mutarctur , ficut pra:ccdentia manileftant. Non eft crgo Dcus 

iioiiitcrfa>.T:usibi,fcdxternalitcrfmtibi:quare&e.idemratione aEtcrnaiittrfuit,cfl,&critv- 

biquc in fitu imnginario infinito. SimiH modo , & forfitan pl.aniori potcft idcm oftcndi , fiip- 

poncndoDcum crcare aliquidputa A pcrnliquam diftantiam cxtra cotlum, ficut patctcx 

pr.Tmifsis,quodpotcft ; Potcff enimmoucre mundumadalium fitumdiftantcm , potuit- 

quecrealicMunduminfitudiftantcquare&adhucpoteftibicrcarc. Crcctigituribi ^tunc 

Dcus immcdiatc agit ibi /f , & confcruat, ficut pixmilfa hic, & in coroliario f ccundi huius o- 

flcndunt. EftcrgoDcusibi immediatc&cfTcntialitcr pcrfcipfiim;vclcrgo prius naturacft];) 

ibi ,quam//fitibi, velccontra, &:c. ficut prius. Aditlcm, Creatoibi /^,L)cuscft ibi; vel 

crgonouiter,vcl.Ttcrnaliter, Scc.ficutfupra. Amplius autcm ,Dcus eft in fituMundi,vcl 

ergondhocquod fitibiindigctnecefrariocrcatur.i, quafiquodaminnixorio fcu rcclinatorio 

fuicimcnto,fcufundamcntoipfumfuftincntenccadat,ncdcfluat,ncpotiuscuanefcat,vclnon 

fic indigct creatuni ; pnmum dici non potcftproptev pra;mifla , priiis cnini natur.i cfi Deus 

in fitu cuiuflibet crcaturae, quam ipfa crcatura, ficut fiiperiiis cft oftcnfum , nec ipfc fuftinetur 

aiitportatur.icreatur.i , nec.nliquomodo creaturainnititur,fed ccontra, ficut fecundum 

huiusolfendit. Dcusctiamantequamlibctcrcatur.im inaliquofitufuit : Hoccnimciusper- 

fcclioni?<:fufficicntia:infinita:, quam prima fuppofitiocum partibus fcquentibus ci dcdir, 

nimiiimrcpugnaret; liftcigoDcusfundamcntum fincfundamcnto, innuilo fcilicet priori 

fundatum , fedprimum & originarium fundamcntum omniumaliorum ,cui omniaaIia,quia 

de fe inftabilia , velut fundamcnto per fc fixo , ftabili , &: immobili innituntur , a quo & iugi- p 

tcr fuftinentur,& coniinuc fiipportnntur,ficut fccundum huius multipliciter oftendebat:Non 

ergoccontra. PotcftigiturlJcus cffcinfitu quovolucric ,finc indigentia creatur.-c, &non 

nouitcr.quia non per motum fui ficutquintum oftcndit , crgoicernaliterquiefccndo. Dcus 

crgocllcntialifcrpcrfeipfumin omni fitu vbiquca:tcrnalitcr&immobiIitcrpcrfcuerat. Pn- 

tcrca pcrfcctius cftcfTcinaliquofitu vbique, & in fitibus multis fimul , qiuimin vnicofitu 

tantum. quapropterSi: fpiritusquihocpoteft, pcrfcftior cftcorporequod nonpoteft; fcd 

Deuseftfpiritus infinitcpcrfcrtus, ficutprima Suppofitio&ciusoftcnfio manifcftant; hoc 

crgociconucnit infin:tc,&:hocfincindigentiacrcatura?,ficut fupcritiscft oftenfum, & Cne 

mutabilitace quacunque. EftergoDeusnecellario, .-ctcrnoiitcr, infinitc vbiquc infltu im.i- 

ginario 



Cap.5. T>e caufa T)ei, 179 

A ginario infinito j vndc & vcraciter omniprxfcns ficut 6comnipotens ciici potclL Poteft quo- 
qucfimilirationediciquodammodointinitus, intimtemngnus, fcu mngnitiidmis inlinitr, 
ctiam quodammodo iicec Mctaphylice & improprie extenfiuei Lftenim inexrcnfibilitcr 6t 
indimenfionabiliter infinite cxcenfus. Infinitr namquemagnitudini, & extcnUoni imagina- 
rix, &; cuilibet parti cius totus fimul plenane cocxifiit; quate6c fimiiiicrdicipotfih Im- 
menfuscnimnonmenfus,nccmenfurabiIisvllamenfura, & incircumfcriptus, quianoncir* 
cumicribitur ab aliquo ipfum plcnarie circundante; nec fic poteft ab aliquo circumlcribi, 
fcd iple omnia circumfcribit , continet, & circundat. Vnde& Sixtus Pidagoricus infcn- SixtusPj. 
tcntiolisfuisaitj Magnitudinem Dci non inuenies, ctiamfipennis volarc pofses. Huicau- thitgoriais, 
tem fcnccntix attcftatur fecunda 14. delinitionum de Deo , a 24. Philofophis poiltaruin, 
qusdicic, Deuseft fphxra infinita, cuius cencrum eftvbiquc & circnmferentia nufquam; 
&: 18. Dcus, inquiens, eft fpha:ra, cuius coc funt circumfcrcncis , quot punclai & lo^ ita 

B dicens , Dcus cft, cuius poffc non 1 numerttur, cuius eHe non clauditur , cuius boniras non n menfuta- 
tcrminicur. Hancquoque fcnccnciam AuconcatesTheologicxteftari vidcntur: Dicitenim tur. 
Salomon loqucnsDco; Coelum & Coeh Coclorum tc caperc non poHunc. 3. Regum 8. Sa/omon. 
& 2.Parahpom.6. Coelum&Coeli Coelorum tc noncapiunc. Cui 6(: concoidat Lccicfia Para/ipom. 
cancnsica: Santla Dei genicrix qux dignc meruifti conciperc quem totus orbis ncquiuit 
comprehendcrc 6(c. & rurfum : 

VirgoDei gemirix, quemtotus noncapitortis, 
I» tii* fe claujit vtfceri faclm homs. 
Qii^irc Sc Hieronymus ad MarccUam dequinque quiftionibus, Epiftolapi?. refpondcndo Hieronjmm- 
advltimam, Non ambigcs.inquit, licinDominicocorporcdabitallcDcum verbum, vt& 
in patrc cflct, & coeUcirculum claudcrcc, acquc in omnibus infufus clla, 6c circumfufus.idcm 
vccunftapenetratecintcrior.&ccontineretcxterior. Stulcumcftergo illius poccntiam vnius 

C corpufculi paruitatefinui,quemnoncapicC(X'lum,&camenqui vbiquccrac, ciiamin filio 

hominiscocuscrac. DicitquoqucBaruc.j. O Ifracl,quam magnaeftdomus Domini,6cin- ^>-"'«^. 
gens locus poftcfsionis cius; magnus5cnonhabcnsfinem, excellus 6c immenfus. Vnde 6c 
Propheca, magnus DominusSclaudabilis nimiSj&magnicudinis cius noncft finis Pialino Propheia. 
144. Hclob I i.loquensdcDeoficaic, ExcelliorCoelocft&quidfacics, profundior iiilcr- ^"^- 
I50, 6c vndccognofccs; longiorcerri menfura eius, 6claciorniari. Super quod Grcgorius (^''''l''""- 
lo.Moral. 8 dicic, quod Dcus cranlccndcndo omniaconcludici qiu (x. infra 16' libri 11. 
fuperilludIobi3.Si adoriencem iero, nonapparcc Scc. Creacor, inquic,omnium iii parcc 
non eft, quia vbiquecft, 6ccunc minus inucnicur, quando isqui cocus vbiquceft, inparte 
cjuzeritur. Incircumlcripcus namquc fpiricus omnia intralcmetipiumhabecqua: tamcn 8c 
implcndocircunJat, Sccircundandoimplcc, 6cfuftmcndo cranlccndic, &cranfccndendofu- 
lliiicc. Auguftinus ctiamp. dc diuinitatisDeicircntia dicit, quod foliis Dcuscftincircum- AHgnftimu, 

J3 fcripcus , immutabilis 6c immcnfus:&:addit, dccuiusimmenfitaccinlibroBcati lob fcrjp- 
tumcft, ExcelfiorCoelocft, &:c.fuperiusrecitata: Qui 6c 8.fiiperGcnciin ad literam^^. 
dicicquodDeusnullocft lococum vcl interuallo, velfpacio, iiicommutabili, e.xccllentiquc 
potcntia, 6cintetioromnirc, quiainipfofuntomnia; & cxccrioromnirc,quu ipfecftfu- 
peromnia. Nonnc6choceft, quodPropheca,liccc obfcuce, infinuare vidc.ur; Qi^is, in- Propheta. 
quiens, menfuseftpugilloaquas,6ccoelospalmopondcrauic? Efi^o. quniidiccrec, Nonnc 
Dcus ? Ec Dominus per Prophetam , Coelum lcdcs mea, cerra fcabellum pedum meorum, 
Efaisvlc. Quarc6cGregoriusfccundus fuperEzechiclem, homiliaquinca; Deus, inquic, Ef-.iM. 
vbiquecft, Si vbiquetotus eft; Aitenim.Coelummihifcdcseft, tcrraautcmfcabcllumpe- ^>eg<>niu 
durameorum; &dclp(b fcriptumeft, QiiiCoelum metiturpalmo, 6c tcrram pugiHocon- 
cludic ; cx quarcnecefTc cft,qu6d is qui Coelo vc fcdi prxfidet, fupcr 6c intus eif ; 6c qui cle- 
lum palmo metitur, 6cterram pugillo concludit , cxteriiis fupcriiis, 6f infcriiis cft. Vt crgo 
£ indicarctomnipotcns Deus interiocemfecire, 6c fupcriorcmomnibus, C(i;lum fibi fcdcm 
eflcpcrhibuit; vtvcrofe oftenderctomniacircundarc.c.xlummctiripalino, 6ctcrramfc af 
fcrit pugillo concluderc. Bcacus infuper Auguftinus 7. confeft". ■^^ . vniueriam crcaturam AugH^imu: 
comparans creatori, fic aici Fecic vnam mailam grandcm , diffindan) gcncnbus corpo- 
rum, creacuram cuam, fiue reucra qua: corpora eranc, fiue qtix ipfe pro fpiritibus fin- 
xcram ; 6c cam feci grandcm, non quantum drac quod fcirc non poteram , fcd quan- 
tum libuit, vndique verfiim , fane finicam, tc autem Domine cx omni paite ambicn- 
tcm, 6c pcnccranccm cam, fed vfquequaque infinitum , tanquam fi maie eftct vbique 
6cvndiqueper immenfa infinicum folum mare , 6c habcrec intra fc fpongiam quamlibcc 
maguam, 6c finitam tamcn, plena cffcc vndique fpongia illa cx orani fua parte cx im- 

mcnfo 



i8o Thomie^Bradxpardim Lib.i. 

mcnfo mari.-liccrcaturam tuam finitam , te infinito plcnam piitabam , &Hivcbam: Eccc A 
Dcus.&cccequxcrcauitDcusj&bonusDcus , atque validiflimclongiflimcc]; prxftantior, 
fedramenbonusbonacrcauiti&ccccquomodo ambit arque implctca. Ncc dcbct obftarc, 
quod Autontatcstcnpcura:prxmiira:fiEpiuscxponanturadaliummtellc£tum: Quiscniroig- 
noratftcram Scripturam virtutcmukiplici fanftiSpiritusimprfgnatam,intclle£tum niultipli- 
cem contincte, & parere multos renfus ! His autcm partibus huius C orollarij patefaflis , rcfi- 
duf patcficnt. Siquisvcrocontrapoflibilitatcmmotustotius mundi (ccundum rcLlnm, dc 
quo fupcrius tangcbatur,obijciat fcnicntiam Philolophi prms tadam , viddicct quod omnis 
motuseft amcdioadmedium,velcircamedium huiusmundii diccndumquod loquitur de 
fpccicbus naturalium motuum naturalium corporum,6c panium huiusmundi. Et fi quis ad- 
huceumobijciatvacuumreprobantcm,diccndum, quodfortaffis intcUigit, quod vacuum 
noncftncccnano&naturaliterponcnduminmundojuecctiamcxtramundum, proptercffc- 
ftus,proptcrquosPi(.T:agorici,Dcmocritus& Lcucippus,&:multiantiquioresPhilo(ophi il- 3 
lud poiuint, (cilicetproptcrmotumlocalem , proptermotumaugmentationis&diminutio- 
nis,condenlationisS:rarcta<Sionis,proptermocumalterationis,&proptcrdiftindioncmen- 
tinmne lint vnum,(cu proptcrrcfpirationc.mcxli abinfinuovacuoextraipfum,ficut pacct^. 
Phvf. 3. 6c 4. dc co.-lo&:mundo,i.dcAnima,aIijsqiioquelocis. Quod&duplictcr poni 
vidctur; vno modo tancnmmodo priuatiuc,(c!licct ip(a pura pt iuatio , fcu carcntia pura pleni; 
alio modopoliciuc &hocadhucduplicitcri vnomodo vteiret tantum dimcnfiocorpoiea a 
forniis natmalibus fcparata, quali cfTct corpus Mathcmaticum, (cu ipfa fola quantitas arebus 
naturalibusalijsfcparata; et lic 4. Phyf. accipitur aliquando i aliomodo vt habcrctctiam 
virtutemacliuam,&lccundumlocummotiuam,vtpatet4.dcCQ:lo. Dcfiiiiturciiam apud 
eum vacuumaliquand6,qu6dfitlocusnonrcplctus,natus?.uterri rrplcn ; Lociis autcm fc- 
cundum eundcm cft vltimum, (cilirct vltima f upcrficies corporii .-.ontincntis ; tale autcm va- 
cuum non eft extia C -^himi ncc clt ibi locus, aut fitus nacus repicri, (ecundum iiaturas rcbus ,-, 
naturalibus inftituta;. Vcrum cft tamen qu6d arguracnta fua nequaquam de irrefragabili nc- 
ceffitate conuincunt, quin Dciis pollct dc omni potentia fua ablbluta faccrc vacuum vbi vcl- 
Jccinmundo , vclcxtra ,quineciamnuncdcfii£lo j Sit ficus imaginarius vacuuscxcramun- 
dum, vacuus,inquam,acorporc. &: a quolibct.^liopraeter Dcum, ficut pricedcntia fiia(c- 
runt. Sunt autem illa argumcnta fua,ficut &: plurima alia,quidam probabiles arguti.T,in ma- 
teria naturali,6i: magis ad homincm contranum profitcntem, quam ad rcm lpf.i m , quod ni- 
hilommusmultum valetin fcrutinio veritatis. Vndc&ipfcmet 2. de CckIo 80. Vidcntur, 
inquit,vfqucadaliquidqu2Efere,(ednon vfquequidemvbi poffibilc dubitationis. Omnibus 
enim modis hoc confuetum, non ad rciri fieri quxftionem.fed ad contraria diccntcm. Adhuc 
autcmopponicur,quod ficilctfitushuiufmodi vacuus extra huncmundum, cilet poffibile 
mundumaliumibicfTc, contracundcmPhilofophum i.deCcrlo/tf. &poft , hoc multipli- 
citer rcprobantcm. Scd quis conclufionem hancncgatautdubitat, iiili tortafiis qui & omni- j) 
potentiamDeinegat,autdubitatiquodfiquisfccerit,prima:Suppo!uionis, & (cptim^ par- 
tis Corolhuij primi huiusauxilio corrigetur. Argumenta autem Phdofophi i . hac partc , fi- 
milia funtalijseiusargutiis (upcnusmemoratis. £t fiquisadhuc non dcfinat obuiarc dicen- 
do,fi pra^mifTafintvcra, nccefleeftDcumefTeinhocfituquocunquc fignato, quod videiur 
eiusomnipotentixinfiuitse, 6clibert.atidignifiimxplurimum contrairc, imo &ipluminui- 
tum in carcerc compcdire irreceffibiliterque vincire. Sed aduertat obijciens , quod poteft li- 
militer obiici contra cum: Exiftcntibus namq; fitibus & fituatis, locis & locatisrealibus , ne- 
ccdc eft Deum efic in quocunque illorum, nccefie cft fimiliter Deum effe in toto fitu imagina- 
rio, & ctiam in fitu aliquo parriali ; polTet enim alias nufquam eirc, quare6c non efTc, Non cft 
crgo hoc in Deo imperfe£fionis,illiberalitatis,aut impotentiac alicuins,fcd potentiar infinitar, 
ficut & luod eft necefrario adus purus,quod nccefTario aiJJualiter cogit3t,6c cognofcit quod- 
libct . Iicct vile, ficuc etiam neccflario gcncrat,& hoc non filiam, fed filium, ncc alium filium, p 
nccpie mulcos, fediftnm.vnicum neceflTarioabfblute. Eftcrgo pcrfeflionis&potcntiicinfini- 
t.'c,qii6d Dcusncccfranofitvbique : Aliasenimnone/Ict fummc pcrfciflus 6cpotcns, quia 
non fummcinaftu, feupotiusfummusaftus,fedpotentiahs6cmobilis; quarc 6c fecundum 
aliquid impcrfciflus,ficutquintumhuiuspltniusof}endebat. Hxc autcmnequaquam tcmc- 
rarix aflcrtionis, fed fobrii inquifitionis gratia di£Ia fint pariccr 6( acccpta. 

C A P. 



C A P. <J. 

A 



Ve Caufa T>ei. 



C A P. VI. 



iSi 




md T>eus habet dijlinUamfcientiam omnium, 

I S ita conftantibus, certum cft Dcum habcre fcientiam omnium prj • 
fenBum,pra:teritorum, 8c fimilitcr lUturorum fumm6artualem,6c 
particularcm, diftinftam&ccrtam. Hoc autem cx nona partc Co- 
roUarijprimihuiusluccfcerequis non vidct ? quodtamcnadhuces 
cau(aaliquibusrationibus& teftimoniis nequaquam inutile plemus 
confirmarc. Deus igitur cunfta-conferuat, efficit,atque mouet, ficuc 
fuperius eft oftenfum , fcd non fine fapientia diiponcntc, quoniara 

tunc prudens homo mclius faccret fada fua, quam glorioliisimus 

Dcusfua, quod 6( tertia pars coroilarij primi docet. Alias quoqucDcus non dcberet natura^ 
liter pra^cflc fapientibus hominibus, ficut rcftor, fcd magis e contniiquoniam fecundum Phi- 
lofophum, I .Mctaph. Sapientem non ordinari oportet led ordin;irc , ncc hunc ab ahcro , fcd 
abhocminusfapienterafuaderi;6c ^.Eth. ii. Nonfinimus principari hominera.fcdratio- 
nemjik J.Poiit. i. quodpoteftmentcpriuidcre, hoc principansnatur.i, 6(dominansnatu- 
rd; &3.1ib. 9. Quiintelleaumiubetprincipari, videturiubere principari Deum &c ieges; 
quiautcmhominemiubet,apponit& bcftiam. Qui4c jnDeSecrctoSecretorum i.partis^. 
Scias,inquit,quodintelleduseftcaputregiminrs;&infra 3. partis 5. loqucnsdcllege ; In 
hoc,inquir, afsia3:ianduseftDco,&oportctJdeoRegcmafsimilari,& imitatialtifsimum in 
omnibusfuisopcribusiDeusverofapienseftatqucfcicns^Sceiusprfconium.iceiusnomina 
C gloriofafuntinipfo.&magnitudoeiusdominij maioreft fupra commendationcra,ergo6c 
fapientia. Et infra; Inuentum eft fcriptum in vno lapide lingua Chalda-a , llcx & Iiuclieilus 
(unt fratres, alter altero indigens, nec vnus fincreliquo, fcd ficut ex prima 6c fecunda fuppo- 
fitionibus,&i7. nartcapparct.&ii.Mctaph, infinc probatur, quod ipfe cft vniuerfaliter 
omnium entiu m vnus princeps ■■, habet crgo lapicntiam omnia fuauiter difponen tem. Item a- 
liqua ringulana prifentia Deus cognofcit,ergo eadem ratione qiixcunque ; nam tantummo- 
do cognita amat, 8c curat; fcd rationabiliter viuentcs amat 6c curat, diccnte Philolopho ,10. 
Eth.i 3 . Secundum intelledum operans, & hunc curans,6c difpofitus optime,& Dci amant.f- 
fimusvideturefle. Si enim quidam cura humanorum a dijsfit, qucmadmodumvidttur, 
&erit,vtiqucbenerationabile,6<gaudereiplisoptimo,&cognafifsimoihocautemc;tin:el- 
leftus; Sc diligentes maxime hoc, & honorantes, 6c rcbeneliciare vt arnicis ipiiscuratis rcftc 
Scbencoperantes. VbiAucrrocs;Sicura fitDco dchominibus,vt creduur, 6cvrdtbitum 
^ eft, gaudet de meiiori, 6c digniuscft vt bcnefiiciat eis qui amant eum plus , 6c honoii.lcet cus, 
6c vifitct eos. Ilcut eft difpofitio amici cum amico. Ariftotelcs quoquc 2. Rhctor. 2 8. lic Jicit; 
Siiufta dixcris, homincs tcodicnt ; fi iniufta,dij ; fi au